የክቡር ነብያችን አንዳንድ የዘዋኢድ ሱናዎች

ክቡር ነብያችን ለንጽሕና፣ ለሥርዓትና ለደንብ የሰጡት ትኩረት

ክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ለንጽሕና፣ ለሥርዓትና ለደንብ ትልቅ ትኩረት ይሰጡ ነበር። በሥራቸው ሁሉ ከቀኝ መጀመርንና በቀኝ እጃቸው መሥራትን ይወዱ ነበር።6 በግራ እጃቸው የሚያደርጉት መጸዳዳትን ብቻ ነበር።

በተቻለ መጠን ሥራቸውን ሁሉ በጎዶሎ ቁጥር ያደርጉ ነበር። «ጸጉር ያለው በደንብ ይንከባከበው!» ይሉ ነበር።

ነብያችን በመስጊድ ውስጥ ሳሉ ጸጉሩና ጢሙ የተንጨባረረ አንድ ሰው ገባ። ውዱ ክቡር ነብያችን፦ «ይህ ሰው ጸጉሩን የሚያለሰልስበት የጽጌረዳ ዘይት እንኳ የለውምን?» ካሉ በኋላ ወዲያውኑ ወጥቶ ጸጉሩንና ጢሙን እንዲያስተካክል በእጃቸው ምልክት ሰጡት። ያ ሰው እንዲሁ አድርጎ በተመለሰ ጊዜ ነብያችን፦ «ከእናንተ አንዱ እንዲህ ሆኖ መምጣቱ ይሻላል ወይስ ጸጉሩና ጢሙ እንደ ሰይጣን ተንጨባርሮ መምጣቱ?» አሉ።

በጉዞ ላይ እንኳ በጠርሙስ ዘይት ይዘው ይሄዱ ነበር። ዘይት ሲቀቡ በመጀመሪያ በራሳቸው ላይ ስስ ጨርቅ ያደርጉና ቆባቸውን በጨርቁ ላይ ያጠልቁ ነበር። በዚህም ዘይት እንደተቀቡ ከውጭ አይታወቅም ነበር። ነብያችን በየቀኑ ጢማቸውን ሁለት ጊዜ ያበጥሩ ነበር።

አነስ ኢብኑ ማሊክ፦ «መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም በተባረከ ጸጉራቸው ላይ ብዙ ጊዜ የጽጌረዳ ዘይት ይቀቡ ነበር፤ የተባረከ ጢማቸውንም በውኃ አርሰው ያበጥሩ ነበር» ይላሉ።7 ክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ከተባረከ ጢማቸው ርዝመትና ከጎኖቹ ትንሽ ይቀንሱ ነበር። ወደ ጁሙዓ ሶላት ከመውጣታቸው በፊት የተባረከ ሪዛቸውን ያሳጥሩ፣ ያደጉትን የተባረኩ ጥፍሮቻቸውንም ይቆርጡ ነበር። ሙስሊሞችንም ሪዛቸውን እንዲያሳጥሩ ያዝዙ ነበር።

ነብያችን በመስታወት በተመለከቱ ቁጥር አላሁ ተዓላን ያመሰግኑና፦ «አላህ ሆይ! ቅርጼን ያማረ አድርገህ እንደፈጠርከው ሁሉ ስነ ምግባሬንም አሳምርልኝ!» ብለው ዱዓ ያደርጉ ነበር።

ነብያችን በየሌሊቱ ከመተኛታቸው በፊት በተባረኩ ዓይኖቻቸው ሦስት ጊዜ ኩል ይኳሉ ነበር። ኩሉን በተባረከ ቀኝ ዓይናቸው ሦስት ጊዜ፣ በተባረከ ግራ ዓይናቸው ሁለት ጊዜ ይኳሉ ነበር። «ኩል ተኳሉ! ምክንያቱም ዓይንን ያጠራል፤ ጸጉርን (ሽፋሽፍትን) ያበቅላል» ይሉ ነበር።8

የእስልምና ዓሊሞች ወንድ ለሕክምና ኩል መኳል እንደሚፈቀድለት፣ ለጌጥ ግን መኳል እንደማይፈቀድለት ገልጸዋል። ጀማል እና ዚነት የሚሉትን ቃላት አንዱን ከሌላው ጋር ማደባለቅ አይገባም።

ጀማል ማለት አስቀያሚነትን ማስወገድ፣ የግርማ ባለቤት መሆንና ለማመስገን ሲባል ጸጋን ማሳየት ማለት ነው። ለታይታና ለመኩራራት ማሳየት ጀማል አይሆንም፤ ኩራት ይሆናል። ክቡር ረሱሉላህ ሚስዋክ ለመጠቀም ትልቅ ትኩረት ይሰጡ ነበር። ከአጠገባቸው ፈጽሞ አይለዩትም ነበር። «በአራክ ዛፍ ቅርንጫፍ ሚስዋክ አድርጉ!» ይሉ ነበር። ሚስዋክ ለአፍ መልካም መዓዛ ይሰጣል። «እርሱ የእኔም ከእኔ በፊት የነበሩት ነብያትም ሱና ነው!» ብለዋል።

ክቡር ነብያችን እንዲህ አሉ፦ «ኡማዬን ማስቸገር ባይሆንብኝ ኖሮ ለእያንዳንዱ ሶላት ሚስዋክ እንዲጠቀሙ ባዘዝኋቸው ነበር!»9 «ሚስዋክ እንድትጠቀሙ አጥብቄ እመክራችኋለሁ!»

«ሚስዋክ የአፍ ንጽሕናና የጌታዬ ውዴታ ነው!» ውዱ ነብያችን ወደ ቤታቸው ሲገቡ የመጀመሪያ ሥራቸው የተባረኩ ጥርሶቻቸውን በሚስዋክ ማጽዳት ነበር። ሚስዋክ ከአጠገባቸው ሳይኖር አይተኙም ነበር፤ ሲነቁም የተባረኩ ጥርሶቻቸውን በሚስዋክ በማጽዳት ይጀምሩ ነበር። በሌሊት ለተሀጁድ ሶላት በተነሡ ጊዜም የተባረኩ ጥርሶቻቸውን በሚስዋክ ያጸዱ ነበር።10 እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ (ረዲየላሁ ዐንሃ)፦ «ነብዩ ዐለይሂ ሰላም በሌሊትም ሆነ በቀን ከተኙ በኋላ ሲነቁ ከውዱእ በፊት ሚስዋክ ሳይጠቀሙ ቀርተው አያውቁም!» ብለዋል። የውዱ ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ልጅ ኢብራሂም አርፈው ነበር። በቀብር ሥነ ሥርዓቱ ወቅት በቀብሩ ላይ ከተደረጉት የጭቃ ጡቦች አንዱ ተጣሞ ነበር። ጣልቃ ገብተው አስተካከሉት። የተጣመመው ጡብ ለሞተው ሰው ጥቅምም ጉዳትም እንደሌለው፣ ነገር ግን ሥርዓትና ደንብ በሌለው ነገር እንደሚረበሹ ገለጹ።

የክቡር ነብያችን የሰዓዳ ቤት

ውዱ ነብያችን በመዲና መስጊዳቸውን ባሠሩ ጊዜ ከመስጊዱ አጠገብ ከጭቃ ጡብ ሁለት ክፍሎችን አሠርተው ጣሪያቸውን በተምር ዛፍ ግንድና ቅርንጫፎች አስሸፍነው ነበር። የተከበረው መስጊድ ሲሠራ ለዓኢሻና ለሰውዳ (ረዲየላሁ ዐንሁማ) አንዳንድ ክፍል ተሠራ። የእናታችን የሰይደቲና ዓኢሻ ክፍል በር ወደ መስጊዱ በሚወስደው መንገድ ትይዩ ነበር። ለእናታችን ሰይደቲና ሰውዳ የተሠራው ክፍል በርም የመስጊዱ ሦስተኛ በር ወደሆነው ወደ ኣሉ ዑስማን በር ትይዩ ነበር። ነብያችን ሌሎች ባለቤቶችን ባገቡ ጊዜ ኋላ ላይ የክፍሎቹ ቁጥር ጨምሮ ዘጠኝ ሆነ። እነዚህም በእናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ ክፍልና በቂብላ መካከል ተሠሩ። ከክፍሎቻቸው አንዳንዶቹ ከጭቃ ጡብ፣ አንዳንዶቹ ከድንጋይ ነበሩ። አንዳንዶቹ ከተምር ቅርንጫፎች ተሠርተው (በባግዳድ ዘይቤ) በላያቸው በጭቃ ልስን ተለስነው ነበር፤ ጣሪያቸውም ከተምር ቅርንጫፎች ተሠርቶ ነበር። ሐሰን ኢብኑ አቢል ሐሰን (ረዲየላሁ ዐንሁ) እንዲህ ይላሉ፦ «እኔ ለአቅመ አዳም በደረስኩበት ዕድሜ የረሱሉላህን ቤቶች ገብቼ እጄን ዘርግቼ ጣሪያቸውን እደርስበት ነበር። የረሱሉላህ ክፍል መሸፈኛ በጽድ ወይም በጥድ ግንድ ላይ የተወጠረ ከጸጉር የተሠራ ጨርቅ ብቻ ነበር።»

ኢማም ቡኻሪ እንደገለጹት ደግሞ «የረሱሉላህ ቤት በር ቀለበት አልነበረውም፤ በቀስት ጫፍ ይንኳኳ ነበር።» ሙሐመድ ኢብኑ ሂላልና ዐጧእ አል-ኹራሳኒም የነብያችንን ባለቤቶች ክፍሎች አይተው ከተምር ቅርንጫፎች የተሠሩ እንደነበሩና በበር ምትክ ከጥቁር ጸጉር የተሠሩ ሻካራ መጋረጃዎች እንደነበሯቸው ተናግረዋል። ዳውድ ኢብኑ ቀይስ በዓይናቸው አይተው በሰጡት ገለጻ መሠረት የክፍሎቹ ከበሩ እስከ ጎን ግድግዳዎች ያለው የእያንዳንዳቸው ስፋት 6–7 ዚራዕ11 (3–3.5 ሜትር) ገደማ ነበር፤ የውስጥ ጥልቀታቸውም በግምት አሥር ዚራዕ (4.8 ሜትር) ነበር። (አንድ ዚራዕ 48 ሳንቲ ሜትር ነው።)

«ሚስዋክ የአፍ ንጽሕናና የጌታዬ ውዴታ ነው!» ሐዲስ ሸሪፍ

ኸሊፋው ዐብዱልመሊክ የክቡር ነብያችን ባለቤቶች ክፍሎች ተወርሰው ከመስጊዱ ጋር እንዲቀላቀሉ ያዘዘበት ደብዳቤ ደርሶ በመዲና በተነበበበት ቀን ብዙ ሰዎች እንባቸውን መቆጣጠር አቃታቸው፤ የመዲና ሰዎች ነብያችን ባረፉበት ቀን እንዳለቀሱ ተላቀሱ።12

ሰዒድ ኢብኑል ሙሰየብም፦ «ወላሂ! ባሉበት ሁኔታ ቢተዉ ምንኛ እመኝ ነበር! ከመዲና ሰዎች አዲስ የሚያድጉትና ከውጭ ወደ መዲና የሚመጡት መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም በሕይወታቸው በምን እንደተብቃቁ ባዩ ነበር፤ ሰዎችም ብዙ ገንዘብ እንዲኖራቸውና በዚህ እንዲኮሩ አይጓጉም ነበር» ብለው በዚህ ረገድ ሐዘናቸውን ገለጹ።

የክቡር ነብያችን በቤት ውስጥ ያሉ ሁኔታዎች

ሰይዲና ሑሰይን እንዲህ ይላሉ፦ «ክቡር ነብያችን በቤት ውስጥ በምን ይጠመዱ እንደነበር አባቴን ጠየቅኋቸው። አባቴም እንዲህ ብለው ነገሩኝ፦ ክቡር ነብያችን ወደ ቤታቸው ከገቡበት ጊዜ ጀምሮ ጊዜያቸውን ለአላህ ዒባዳ፣ ለቤተሰባቸው ጉዳዮችና ለግል ጉዳዮቻቸው በሚል በሦስት ከፍለው ነበር። ለራሳቸው የመደቡትን ጊዜ ደግሞ በራሳቸውና በሰዎች መካከል አካፈሉት። በዚያን ጊዜ ወደ እርሳቸው የሚገቡት ከሰዎች መካከል የተመረጡ ሶሓቦች ብቻ ነበሩ። ለሕዝቡ የሃይማኖት ጉዳዮችን በእነርሱ በኩል ያደርሱ ነበር፤ ሕዝቡን የሚመለከት ምንም ነገር ከራሳቸው ዘንድ አያስቀሩም፣ አያከማቹምም ነበር። ለኡማቸው የሚሆነውን ጊዜ ለትሩፋት ባለቤቶች በሃይማኖት ባላቸው የብልጫ ደረጃ መሠረት አካፍለው በዚያው መሠረት ወደ ፊታቸው መጥራት የክቡር ነብያችን ልማድ ነበር። ከእነርሱ አንዱ አንድ ጉዳይ፣ ሌላው ሁለት ጉዳይ፣ ሌላው ደግሞ ከዚያ የሚበልጥ ጉዳይ ይዞ ይመጣ ነበር። ክቡር ነብያችን በሃይማኖታዊ ጉዳዮቻቸው ይጠመዱ፣ ለጥያቄዎቻቸው አስፈላጊውን መልስ ይሰጡ ነበር፤ ከዚያም፦ ‹ይህን እዚህ ያለው እዚህ ለሌለው ያድርስ! ራሱ ወደ እኔ መጥቶ ጉዳዩን ማቅረብ የማይችለውን ሰው ጉዳይ እናንተ አቅርቡልኝ። ጉዳዩን ማቅረብ የማይችለውን ሰው ጉዳይ ያቀረበውን ሰው እግሮች አላህ በቂያማ ቀን በሲራጥ ላይ በእርግጥ ያጸናቸዋል!› ይሉ ነበር።

ክቡር ነብያችን ዘንድ ከዚህ ሌላ ነገር አይወሳም፣ አይነሣም ነበር። እርሳቸው ራሳቸውም ከማንም ከዚህ ሌላ ነገር አይቀበሉም ነበር። ወደ ክቡር ነብያችን ፊት የሚገቡ ሰዎች ዕውቀትን ፈላጊዎች ሆነው ይገቡ ነበር፤ የዕውቀትን ጣዕም ቀምሰው እጅግ ታላቅ ዓሊሞችና ለሌሎች መሪዎች ሆነው ይወጡ ነበር!»

የክቡር ነብያችን ከቤት ውጭ ያሉ ሁኔታዎች

ሰይዲና ሑሰይን ስለ ክቡር ነብያችን ከቤት ውጭ ያሉ ሁኔታዎች አባታቸውን ሰይዲና ዐሊይን ጠየቁ። እርሳቸውም ይህን እንዲህ ብለው ነገሯቸው፦

የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ከቤት ውጭ አይናገሩም ነበር፤ ንግግራቸው ለሙስሊሞች የሚጠቅም፣ እርስ በርሳቸው የሚያቀራርባቸውና በመካከላቸው ያለውን መለያየትና መቀዛቀዝ የሚያስወግድ ከሆነ ብቻ ይናገሩ ነበር። የእያንዳንዱን ሕዝብ ከፍተኛ ባሕርይ ያለውን ሰው ያከብሩና በሕዝቡ ላይ አገረ ገዥ ያደርጉት ነበር።13 ሕዝቡን ከክፉ ሰዎችና ከክፋቶች ይጠብቁ ነበር፤ እርሳቸውም ራሳቸው በእንደዚያ ያሉ ሁኔታዎች ውስጥ ከመውደቅ ይጠነቀቁ ነበር። ፈገግታ ያለበት ፊታቸውንና መልካም ጠባያቸውን ከማንም አይነፍጉም ነበር።

ሶሓቦቻቸውን ካላዩ ይፈልጓቸው ነበር፤ በመካከላቸው የሆነውን ነገር ሶሓቦቻቸውን ይጠይቁ ነበር። መልካሙን ያወድሱና ያጠናክሩ ነበር፤ መጥፎውን ደግሞ ይነቅፉና ያዳክሙ ነበር። የሚሠሩት ሥራ ሁሉ ሚዛናዊና ያለ ተቃርኖ ነበር። ቸልተኛ ይሆናሉ ብለው በመስጋት ሙስሊሞችን ከማስጠንቀቅ ወደ ኋላ አይሉም ነበር። ሁኔታቸው ሁሉ የተለመደና ቋሚ ነበር። ክቡር ረሱሉላህ ለዒባዳና ለታዛዥነት ፍጹም ዝግጁነት ነበራቸው። ሐቅን አያልፉም፣ እርሱንም በመፈጸም አያጎድሉም ነበር። ለእርሳቸው ቅርብ የነበሩት ከሰዎች ሁሉ በላጮቹ ነበሩ።

በእርሳቸው ዘንድ ከሶሓቦች በላጩ ምክሩ እጅግ ሰፊ የሆነው፣ በደረጃም ታላቁ ለችግረኞች እርዳታውና መልካምነቱ እጅግ ያማረው ነበር። የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ አላህን ሳያወሱ አይቀመጡም፣ አይነሡምም ነበር።

በጉባኤ ውስጥ ከስፍራዎቹ አንዱን ለራሳቸው አይወስኑም ነበር፤ እንዲህ ማድረግንም ይከለክሉ ነበር። የትም ቢሆኑ ተቀምጦ ወዳለ ጀማዐ በደረሱ ጊዜ ወደ ላይኛው ቦታ አያልፉም ነበር፤ በጉባኤው መጨረሻ ይቀመጡ ነበር፤ ሙስሊሞችንም እንዲህ እንዲያደርጉ ያዝዙ ነበር።

አብሯቸው ለሚቀመጥ ሁሉ ድርሻውን ይሰጡ ነበር፤ እያንዳንዱ ሰው በረሱሉላህ ዘንድ ከእርሱ የበለጠ ውድ ሰው የሌለ እስኪመስለው ድረስ ያከብሩት ነበር። አብሯቸው የሚቀመጠውን ወይም መጥቶ ጉዳዩን የሚያቀርበውን ሰው ተነሥቶ እስኪሄድ ድረስ በሁሉም ነገሩ ይታገሡት ነበር።14

አንድ ሰው አንድን ጉዳይ ወይም ነገር ከእርሳቸው ሲጠይቅ አይመልሱትም ነበር፤ ይሰጡት ነበር፤ አለዚያም በጣፋጭና ለስላሳ ቃል ይመልሱት ነበር። መልካም ስነ ምግባራቸው ሰዎችን ሁሉ እስኪያቅፍ ድረስ ሰፊ ነበር። ለእነርሱ ሩኅሩኅ አባት ሆነው ነበር። በሐቅ ጉዳይ ሁሉም በእርሳቸው ዘንድ እኩል ነበር። የክቡር ነብያችን ጉባኤ የዕውቀት፣ የሐያእ፣ የትዕግሥትና የአማና ጉባኤ ነበር።

በጉባኤያቸው ድምፆች ከፍ አይሉም፣ ማንም አይወነጀልም፣ የተሠራ ጉድለትና ስሕተትም ይፋ አይወጣም ነበር። በፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ጉባኤ ውስጥ የነበሩት እርስ በርሳቸው አቻዎች ነበሩ፤ አንዱ በሌላው ላይ ያለው ብልጫ በተቅዋ ብቻ ነበር። ሁሉም ትሑታን ነበሩ። ትልልቆችን ያከብሩ፣ ለትንንሾች ርኅራኄና እዝነት ያሳዩ፣ ችግረኞችን ከሌሎች አስበልጠው ችግራቸውን ለመፍታት ይጥሩ፣ ባይተዋሮችንና ባዕዳንን ይጠብቁና ይንከባከቡ ነበር። ክቡር ነብያችን ሁልጊዜ ፈገግታ የማይለያቸው፣ ለስላሳ ጠባይ ያላቸው ነበሩ። ርኅራኄያቸውና ይቅር ባይነታቸው የበዛ ነበር። ልበ ደረቅ አልነበሩም። ከማንም ጋር አይጨቃጨቁም ነበር። ፈጽሞ አይጮኹም፣ መጥፎ ቃልም አይናገሩም ነበር። ማንንም አይነቅፉም ነበር። ንፉግ አልነበሩም። ያልወደዱትን ነገር እንዳላዩ ያልፉት ነበር። ተስፋ ያደረገን ተስፋ አያስቆርጡም ነበር፤ በአንድ ነገር ላይ ያላቸውንም ቅሬታ ይፋ አያደርጉም ነበር።

ክቡር ረሱሉላህ ከሦስት ነገሮች ይርቁ ነበር፦

- ከሰዎች ጋር ከመጨቃጨቅ፣

- ብዙ ከመናገር፣

«አንድ ነገር ተደግፌ ምግብ አልበላም» ሐዲስ ሸሪፍ

- ጥቅም በሌላቸው ከንቱ ነገሮች ከመጠመድ።

ሰዎችንም በሦስት ነገሮች ተዋቸው ነበር፦

- ማንንም ፊት ለፊትም ሆነ ከጀርባው አይወቅሱም፣ አይነቅፉም ነበር፤

- የማንንም ነውርና ጉድለት አይመረምሩም ነበር፤

- ለማንም ምንዳና መልካም ነገር የሌለበትን ቃል አይናገሩም ነበር።

ክቡር ነብያችን ሲናገሩ በፊታቸው ያሉት በራሳቸው ላይ ወፍ እንዳረፈባቸው ሆነው ጸጥ ብለው ሳይንቀሳቀሱ ይቀመጡ ነበር፤ ንግግራቸውን ጨርሰው ዝም ባሉ ጊዜ የሚሉትን ይናገሩ ነበር፤ ነገር ግን በእርሳቸው ዘንድ ፈጽሞ አይከራከሩም፣ አይጨቃጨቁምም ነበር። በክቡር ነብያችን ዘንድ አንዱ ሲናገር ንግግሩን እስኪጨርስ ድረስ ሌሎቹ ዝም ይሉ ነበር። በክቡር ነብያችን ዘንድ የመጨረሻው ሰው ቃልና የመጀመሪያው ሰው ቃል ልዩነት አልነበረውም። በጉባኤያቸው ያሉት በአንድ ነገር ቢስቁ እርሳቸውም ተከትለዋቸው ይስቁ ነበር፤ በአንድ ነገር ቢደነቁ እርሳቸውም ተከትለዋቸው ይደነቁ ነበር። ሶሓቦቻቸውም እንደ እርሳቸው እንዲያደርጉ ብለው ወደ ፊታቸው የሚመጡ ባይተዋሮችና ባዕዳን በንግግራቸውና በጥያቄያቸው የሚያሳዩትን ጨዋነት የጎደለውና የሚያስቀይም ጠባይ ይታገሡ ነበር። ክቡር ነብያችን፦ «አንድ ችግረኛ የሚያስፈልገውን ሲጠይቅ ባያችሁት ጊዜ የሚያስፈልገውን እንዲያገኝ እርዱት!» ይሉ ነበር።

ክቡር ነብያችን ከእውነት ጋር የማይስማማ ውዳሴን አይቀበሉም ነበር። ሐቅን ካላለፈ በስተቀር የማንንም ንግግር አያቋርጡም ነበር። ሐቅን ባለፈ ጊዜ ግን ወይ ከልክለው ንግግሩን ያቋርጡት ነበር፣ አለዚያም ከጉባኤው ተነሥተው ይሄዱ ነበር። የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ዝምታ በአራት ነገሮች ላይ ማለትም ሒልም፣ ሐዘር፣ ተቅዲር እና ተፈኩር ላይ የተመሠረተ ነበር። ተቅዲራቸው ሰዎችን በእኩል በመመልከታቸውና በማዳመጣቸው ወዲያውኑ ይታወቅ ነበር። ተፈኩራቸው ስለ ዱንያና ስለ አኺራ ጉዳዮች በማሰባቸው ይታይ ነበር።

ሒልምና ትዕግሥትን በራሳቸው ውስጥ አሰባስበው ነበር። ከዱንያ ጋር የተያያዘ ምንም ነገር አያስቆጣቸውም ነበር። ሐዘርን በተመለከተ ደግሞ ከዚህ ጠባያቸው የተነሣ በእርሳቸው ውስጥ አራት ባሕርያት ተሰባስበው ነበር፦

- በላጩን እንዲከተሉት ብለው ይወስዱ ነበር፤

- አስቀያሚ ነገሮችን ሰዎች እንዲርቋቸው ብለው ይተዉ ነበር፤

- አስተሳሰባቸውን ለኡማቸው በሚጠቅሙ ነገሮች ላይ ያውሉ ነበር፤

- ትጋታቸውን የኡማቸውን የዱንያና የአኺራ ደስታ በሚያረጋግጡ ነገሮች ላይ ያሰባስቡ ነበር።

የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ለምንም ነገር «አይሆንም!» ብለው አያውቁም ነበር። ሊያደርጉት የሚፈልጉት ነገር ከእርሳቸው ሲጠየቅ «እሺ!» ይሉ ነበር፤ ሊያደርጉት የማይፈልጉት ነገር ሲጠየቁ ደግሞ ዝም ይሉ ነበር፤ ሊያደርጉት እንደማይፈልጉም ከዚህ ዝምታቸው ይታወቅ ነበር። ለሁሉም ሰው የዱንያና የአኺራ ደስታ ይጥሩ ነበር። በአንድ ዘመቻ ከሓዲዎቹ እንዲጠፉ ዱዓ እንዲያደርጉ በተጠየቁ ጊዜ እንዲህ አሉ፦

«እኔ ሰዎች እንዲሰቃዩ ለመርገም አልተላክሁም። እኔ የተላክሁት ሰዎች ሰላም እንዲያገኙ ለሁሉም መልካም ለማድረግ ነው።»

በሱረቱ አል-አንቢያ መቶ ሰባተኛው አንቀጽ ትርጓሜ፦ «አንተን ለዓለማት እዝነትና መልካምነት እንድትሆን ላክንህ» ተብሏል። ስለዚህ ሁልጊዜ ለሁሉም ሰው መልካም ነገር ይጥሩ ነበር። አነስ ኢብኑ ማሊክ እንደገለጹት ክቡር ነብያችን ከአንድ ሰው ጋር በተገናኙ ጊዜ ሙሷፈሐ15 ያደርጉ ነበር፤ ያ ሰው እጁን እስካልሳበ ድረስ ክቡር ነብያችንም እጃቸውን አይስቡም ነበር፤ ያ ሰው ፊቱን እስካላዞረ ድረስ ክቡር ነብያችንም ፊታቸውን ከእርሱ አያዞሩም ነበር።

ሰይዲና አነስ ኢብኑ ማሊክ ደግሞ እንዲህ ይላሉ፦ «ሰይዳችንን፦ ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! አንዳችን ለሌላው ጎንበስ እንበልን?› ብለን ጠየቅናቸው። ‹አይሆንም!› አሉ። ‹አንዳችን ሌላውን እንተቃቀፍን?› ብለን ጠየቅን። ‹አይሆንም! ነገር ግን ሙሷፈሐ አድርጉ!› አሉ።»16

ሰይዲና በራእ ኢብኑ ዓዚብ ክቡር ነብያችን እንዲህ እንዳሉ ተናገሩ፦ «ሁለት ሙስሊሞች ተገናኝተው ሙሷፈሐ ቢያደርጉ ገና ከመለያየታቸው በፊት ይቅር ይባላሉ!»

የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ሁልጊዜ በሐሳብ የተዋጡ ነበሩ። ዝምታቸው ከንግግራቸው ይረዝም ነበር። ረሱሉላህ ያለ አስፈላጊነት አይናገሩም ነበር። ንግግር ሲጀምሩም ሲጨርሱም የአላህን ስም ያወሱ ነበር።

በአጭርና ትርጉም ባላቸው ቃላት ይናገሩ ነበር። የረሱሉላህ ቃላት ሁልጊዜ እውነትና በቦታቸው የሆኑ ነበሩ። ረሱሉላህ ሲናገሩ ትርፍም ሆነ ጎዶሎ ቃል አይጠቀሙም ነበር። የማንንም ልብ አይሰብሩም፣ ማንንም አይንቁም ነበር።

ክቡር ረሱሉላህ ለዱንያና ለዱንያ ጉዳዮች አይቆጡም ነበር። ነገር ግን አንድ ሐቅ ሊረገጥ በተፈለገ ጊዜ ሐቁ እስኪመለስ ድረስ ቁጣቸውን ምንም ነገር ሊያቆመው አይችልም ነበር።

ለራሳቸው ብለው ፈጽሞ አይቆጡም፣ አይበቀሉምም ነበር። ወደ አንድ ነገር ሲጠቁሙ በጣታቸው ሳይሆን በሙሉ እጃቸው ይጠቁሙ ነበር። ሲደነቁ የእጃቸውን አቀማመጥ ይገለብጡ ነበር፤ ማለትም መዳፋቸው ወደ ሰማይ ከሆነ ወደ ምድር፣ ወደ ምድር ከሆነ ወደ ሰማይ ይመልሱት ነበር። ሲናገሩ በእጃቸው ያመለክቱ ነበር፤ የተባረከ ቀኝ እጃቸውን መዳፍ በግራ እጃቸው አውራ ጣት ውስጠኛ ክፍል ላይ ይመቱ ነበር። ሲቆጡ ወዲያውኑ ከቁጣቸው ይመለሱ ነበር፤ ቁጣቸውንም አያሳዩም ነበር። ሲደሰቱና ሲፈኩ የተባረኩ ዓይኖቻቸውን ይጨፍኑ ነበር። ከሁሉ የበዛው ሳቃቸው ፈገግታ ነበር። ፈገግ ሲሉም በተባረከ አፋቸው ውስጥ ያሉት የተባረኩ ጥርሶቻቸው እንደ ዕንቁ ፍሬዎች ይታዩ ነበር።17

በመልካም ሥራዎች ቀኝን ማስቀደም ይወዱ ነበር፤
ለውዱእም ለልብስም ይቸኩሉ ነበር ያ የቸርነት ምንጭ።
በቀኝ ጎናቸው ፊታቸውን ወደ ቂብላ አዙረው ይተኙ ነበር፤
በየእስትንፋሱ ገይብን ይመለከቱ ነበር ያ የቸርነት ምንጭ።

«ሁለት ሙስሊሞች ተገናኝተው ሰላምታ ቢለዋወጡና ሙሷፈሐ ቢያደርጉ ገና ከመለያየታቸው በፊት ይቅር ይባላሉ!» ሐዲስ ሸሪፍ

ፍራሻቸው ቆዳ፣ ትራሳቸው በቃጫ የተሞላ ነበር፤
ሌሊት ሲተኙ ጥቂት ይተኙ ነበር፤ ሁልጊዜ ንቁ ነበሩ ያ የቸርነት ምንጭ።
ዓይኖቻቸው ይተኙ ነበር፤ ልባቸው ግን ከወዳጃቸው ጋር ሆኖ አይተኛም ነበር፤
ከዘላለም ጀምሮ በውበቱ ተደንቀው ነበር ያ የቸርነት ምንጭ።

የክቡር ነብያችን አተኛኘትና እንቅልፍ

ክቡር ነብያችን በፍራሻቸው ላይ ለመተኛት በፈለጉ ጊዜ በተባረከ ቀኝ ጎናቸው ይተኙ ነበር፤ የተባረከ ቀኝ እጃቸውን ከተባረከ ቀኝ ጉንጫቸው ሥር ያደርጉ ነበር፤ ከዚያም እንዲህ ብለው ዱዓ ያደርጉ ነበር፦ «አላህ ሆይ! ራሴን ለአንተ አስረከብኩ። ፊቴን ወደ አንተ አዞርኩ። ጉዳዬን ለአንተ አደራ ሰጠሁ። ጀርባዬን በአንተ ላይ አስደገፍኩ። ቅጣትህን እፈራለሁ፤ እዝነትህን እከጅላለሁ። ከእዝነትህ በስተቀር መጠጊያ የለም፤ ከቅጣትህም መጠበቂያ የለም።

በእዝነትህ ብቻ ይጠለላል፤ በእዝነትህ ብቻም ይዳናል። ያወረድከውን መጽሐፍህንና የላክኸውን ነብይህን አመንኩ።

ጌታዬ ሆይ! ጎኔን በስምህ መሬት ላይ አኖርኩ። ነፍሴን ብትይዛትና ብታስቀራት በእዝነትህ ያዛት! ብትለቃት ደግሞ ደጋግ ባሪያዎችህን እንደምትጠብቅ እርሷንም ጠብቃት!

አላህ ሆይ! በስምህ እሞታለሁ፤ በስምህም ሕያው እሆናለሁ። የምታበላን፣ የምታጠጣን፣ ፍላጎታችንን ሁሉ የምታሟላልንና የምታስወግድልን፣ የምታስጠልለንና የምታስጠጋን አላህ ሆይ! ቁጥር የሌለው ምስጋና ለአንተ አቀርባለሁ። ፍላጎታቸውን የሚያሟላላቸውም ሆነ የሚያስጠልላቸው የሌላቸው ስንት ሰዎች አሉ! አላህ ሆይ! ባሪያዎችህን በፊትህ በምትሰበስብበት ቀን ከቅጣትህ ጠብቀኝ! አላህ ሆይ! የመጀመሪያው አንተ ነህ! ከአንተ በፊት የነበረ ምንም ነገር የለም! የመጨረሻው አንተ ነህ! ከአንተ በኋላ የሚኖር ምንም ነገር የለም! ግልጹ አንተ ነህ! ከአንተ ሌላ ምንም ነገር የለም!»

ከእንቅልፍ ሲነቁ እንዲህ ብለው ዱዓ ያደርጉ ነበር፦ «ከአንተ በስተቀር አምላክ የለም! አንተን ከጉድለት ሁሉ አጠራለሁ፤ አወድስሃለሁም። አላህ ሆይ! ኃጢአቶቼን ይቅር እንድትልና እዝነትህን እንድትለግሰኝ እለምናለሁ።

ከሞትን በኋላ ሕያው ያደረገን አላህ ምስጋና ይገባው። በቂያማ ቀንም መመለሻችን ወደ እርሱ ነው።»18 ከዚያም እንዲህ ብለው ዱዓ ያደርጉ ነበር፦ «አላህ ሆይ! ዕውቀቴን ጨምርልኝ! ቀጥተኛውን መንገድ ካሳየኸኝ በኋላ ልቤን አታጣምብኝ! ከላቀው ዘንድህም እዝነትን ለግሰኝ! ምክንያቱም ምሕረቱ እጅግ የበዛው አንተ ነህ!» ሰይዲና በራእ ኢብኑ ዓዚብ እንዲህ ይላሉ፦ የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ እንዲህ አሉኝ፦

«ወደ መኝታህ በሄድክ ጊዜ ለሶላት ውዱእ እንደምታደርግ ውዱእ አድርግ! ከዚያም በቀኝ ጎንህ ተኛና እንዲህ በል፦ ‹አላህ ሆይ! ራሴን ለአንተ አስረከብኩ። ፊቴን ወደ አንተ አዞርኩ። ጀርባዬን በአንተ ላይ አስደገፍኩ። ቅጣትህን እፈራለሁ፤ እዝነትህን እከጅላለሁ። ከአንተ ዘንድ ከእዝነትህ በስተቀር መጠጊያ የለም፤ ከቅጣትህም መጠበቂያ የለም! በእዝነትህ ብቻ ይጠለላል፤ በእዝነትህ ብቻም ይዳናል። ያወረድከውን መጽሐፍህንና የላክኸውን ነብይህን አመንኩ!› በዚያ ሌሊት ብትሞት በእስልምና ፊጥራ ላይ ትሞታለህ። ይህን ብሎ በዚያ ሌሊት የሞተ ሰው በእስልምና ፊጥራ ላይ ይሞታል!»

ክቡር ነብያችን እንዲህ አሉ፦ «ከእናንተ አንዱ በሌሊት ከመኝታው ተነሥቶ እንደገና ሊተኛ ወደ እርሱ ሲመለስ ሦስት ጊዜ ያራግፈው። ምክንያቱም ከእርሱ በኋላ ምን እንደሆነና በመኝታው ላይ ምን እንደተቀመጠ አያውቅም።» ከአስሓቡ ሱፋ የሆኑት ዐብዱላህ ኢብኑ ጢኽፋ (ረዲየላሁ ዐንሁ) እንዲህ ይላሉ፦ «ጎህ ሊቀድ ሲል በመስጊድ ውስጥ በሆዴ ማለትም በፊቴ ተደፍቼ ተኝቼ ሳለሁ አንድ ሰው በእግራቸው ነኩኝ።

– ‹ይህ ማን ነው?› ብለው ጠየቁ።

– ‹እኔ ዐብዱላህ ኢብኑ ጢኽፋ ነኝ› አልኩ።

ቀና ብዬ ብመለከት ለካ የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ኖረዋል! ወዲያውኑ ተሰብስቤ ቀና አልኩ።

– ‹ይህ የላቀው አላህ እጅግ የማይወደው አተኛኘት ነው!› አሉ።»19 ክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ያለ ውዱእ መሬትን አይረግጡም ነበር።

ክቡር ረሱሉላህ ወደ መጸዳጃ ሄደው ከዚያ በኋላ ውዱእ ሳያደርጉ ታይተው አያውቁም።

የክቡር ነብያችን አረማመድ

ሰይዲና ሂንድ ኢብኑ አቢ ሃላ እንዲህ ይላሉ፦ «የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ሲሄዱ እግሮቻቸውን ከመሬት በብርታት ያነሡ ነበር፤ ወደ ሁለቱ ጎኖቻቸው አይወዛወዙም ነበር፤ እርምጃቸውን ሰፋ አድርገው ይራመዱ ነበር፤ ከከፍታ ቦታ እንደሚወርድ ሰው ወደ ፊት ጎንበስ ይሉ ነበር፤ በግርማና በእርጋታ፣ ሳይጨነቁ ይሄዱ ነበር።

ማየት ወደሚፈልጉት አቅጣጫ ሙሉ በሙሉ ዞረው ይመለከቱ ነበር። በዙሪያቸው በዘፈቀደ አይቃኙም ነበር።

ወደ ምድር መመልከታቸው ወደ ሰማይ ከመመልከታቸው ይረዝም ነበር።

ወደ ምድር የሚመለከቱትም በዓይናቸው ጠርዝ ነበር። ሲሄዱ ከሶሓቦቻቸው ኋላ ይሄዱ ነበር።

ከአንድ ሰው ጋር በተገናኙ ጊዜ ራሳቸው ቀድመው ሰላምታ ያቀርቡ ነበር።»

ሰይዲና አቡ ሁረይራም እንዲህ ይላሉ፦ «በአረማመድ ከፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ይበልጥ የሚፈጥን ሰው አላየሁም። ሲሄዱ ምድር ከእግራቸው ሥር የምትጠቀለል ይመስል ነበር! እኛ እርሳቸውን ለመድረስ እስከ መጨረሻው ራሳችንን እናስገድድና እንጨነቅ ነበር፤ የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ግን ሲሄዱ ራሳቸውን ፈጽሞ አያስጨንቁም ነበር።»20

የክቡር ነብያችን አቀማመጥ

ብዙ ጊዜ ተንበርክከው ይቀመጡ ነበር። በቁርፉሳእ ሁኔታ ማለትም ጉልበቶቻቸውን አቁመው በዙሪያቸው ክንዶቻቸውን ጠምጥመው ሲቀመጡም ታይተዋል።21 ፈጽሞ እግሮቻቸውን በጉባኤያቸው ወዳሉ ሰዎች አይዘረጉም ነበር። በአብዛኛው ወደ ቂብላ ዞረው ይቀመጡ ነበር። ወደ እርሳቸው ለሚመጡ እንግዶች ብዙ ጊዜ በትከሻቸው ላይ ያለውን ካባ አንጥፈው ያስቀምጧቸው ነበር። አንዳንድ ጊዜም ለእንግዶቻቸው የራሳቸውን ትራስ ይሰጡ ነበር። ሐንዞላ ኢብኑ ሒዝየም፦ «ወደ ክቡር ነብያችን በሄድኩ ጊዜ እግራቸውን አጣምረው ተቀምጠው አየኋቸው» ብለው ተናግረዋል። ጃቢር ኢብኑ ሰሙራም ክቡር ነብያችን የሱብሒን ሶላት ከሰገዱ በኋላ ፀሐይ እስክትወጣ ድረስ በሰገዱበት ስፍራ እግራቸውን አጣምረው ይቀመጡ እንደነበር ገልጸዋል።

«በአላሁ ተዓላ ስነ ምግባር ተዋቡ!» ሐዲስ ሸሪፍ

ሸሪድ ኢብኑ ሱወይድ እንዲህ ይላሉ፦ «ክቡር ነብያችን በእኔ አጠገብ አለፉ። በዚያን ጊዜ ግራ እጄን ከኋላዬ አድርጌ በእጄ ግማሽ መዳፍ ላይ ተደግፌ ተቀምጬ ነበር። የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ፦ ‹ቁጣ የወረደባቸው (አይሁዶች) በሚቀመጡበት አቀማመጥ ትቀመጣለህን?› አሉ።» አቡ ጁሐይፋ እንዲህ ይላሉ፦ «ክቡር ነብያችን፦ ‹አንድ ነገር ተደግፌ ምግብ አልበላም› አሉ።»22

እግራቸውን አጣምረው፣ ወይ ተንበርክከው፣ ወይ አንዱን ጉልበት አቁመው ይቀመጡ ነበር፤
በግልጽም በስውርም በአደብ የተሞሉ ነበሩ ያ የቸርነት ምንጭ።
በሦስት ጣቶቻቸው በልተው በጣዕም ይልሷቸው ነበር፤
የሚያረካውን ውኃ በሦስት ትንፋሽ ይጠጡ ነበር ያ የቸርነት ምንጭ።
ማርንና ሐልዋን፣ ዱባን፣ ሆምጣጤንና ሰሪድን ይወዱ ነበር፤ ነገር ግን
የገብስ ዳቦን እንኳ ጠግበው አልበሉም ያ የቸርነት ምንጭ።
አንዳንድ ጊዜ ከረሃብ የተነሣ በተባረከ ሆዳቸው ላይ ድንጋይ ያስሩ ነበር፤
«ልቤ አይንቀጥቀጥ» ይሉ ነበር ያ የቸርነት ምንጭ።
በሰዓዳ ቤታቸው ለብዙ ወራት እሳት አይነድም ነበር፤
ረክተው ተምርና ሮማን ይበሉ ነበር ያ የቸርነት ምንጭ።

የክቡር ነብያችን አመጋገብና አጠጣጥ

ክቡር ነብያችን እንዲህ አሉ፦

«የምግብ በረከት ከምግብ በፊት ውዱእ በማድረግና ከምግብ በኋላ እጅን በመታጠብ ውስጥ ነው!»23

«በእጁ ላይ ያለውን የሥጋና የቅባት ሽታና ቆሻሻ ሳይታጠብ ተኝቶ አንድ ነገር ቢደርስበት ከራሱ በስተቀር ማንንም አይውቀስ!» «የምግብ በረከት በመካከሉ ነው! ከእናንተ አንዱ ምግብ ሲበላ ከሳህኑ መካከል ሳይሆን ከዳሩ ይብላ፤ ምክንያቱም በረከት በመካከሉ ላይ ይወርዳል!» እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ እንዲህ ይላሉ፦ «የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ፦ ‹ከእናንተ አንዱ ምግብ ሊበላ ሲል ቢስሚላሂ ረሕማኒ ረሒም ይበል፤ የላቀውን አላህ ስም ያውሳ። ምግብ ከመጀመሩ በፊት ይህን ማለት ቢረሳ ለምግቡ መጀመሪያና መጨረሻ ብሎ ቢስሚላሂ ረሕማኒ ረሒም ይበል!› አሉ።»24

ኡመያ ኢብኑ መኽሺ እንደገለጹት አንድ ሰው ቢስሚላህ ሳይል ምግብ ይበላ ነበር።

ክቡር ነብያችን ቢስሚላህ እንዳላለ ተረድተው፦ «ለምግቡ መጀመሪያና መጨረሻ ብለህ ቢስሚላሂ ረሕማኒ ረሒም በል!» አሉት። ያ ሰውም «ቢስሚላሂ ረሕማኒ ረሒም» ባለ ጊዜ ክቡር ነብያችን ፈገግ ብለው፦ «ሰይጣን ከአንተ ጋር መብላቱን ቀጥሎ ነበር። የላቀውን አላህ ስም ባወሳህ ጊዜ ሰይጣን በሆዱ ውስጥ ያለውን ምንም ሳያስቀር አስመለሰው!» አሉ።

ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ዑመር እንደገለጹት ክቡር ነብያችን እንዲህ አሉ፦ «ከእናንተ አንዱ ምግብ ሲበላ በቀኝ እጁ ይብላ። አንድ ነገር ሲጠጣም በቀኝ እጁ ይጠጣ። ምክንያቱም ሰይጣን በግራ እጁ ይበላል፤ በግራ እጁም ይጠጣል!»25

ሰለማ ኢብኑ አክወዕ ከአባታቸው የሰሙትን እንዲህ ገለጹ፦ ክቡር ነብያችን ቡስር ኢብኑ ራዒል ዒር በመባል የሚታወቅ ከአሽጀዕ ጎሳ የሆነ አንድ ሰው በአጠገባቸው በግራ እጁ ሲበላ ባዩ ጊዜ፦ «በቀኝ እጅህ ብላ!» አሉት። ሰውየውም፦ «ለዚህ አቅም የለኝም፤ በቀኝ እጄ መብላት አልችልም!» ብሎ ዋሸ። ክቡር ነብያችን፦ «አቅም አይኑርህ! በቀኝ እጁ ከመብላት የከለከለው ኩራትና ትዕቢት ብቻ ነው!» አሉ። ከዚያ በኋላ ሰውየው እጁን ዳግመኛ ወደ አፉ ማንሣት አልቻለም!26 ክቡር ነብያችን፦ «ዐዚዝና ጀሊል የሆነው አላሁ ተዓላ የሚበላ ነገር በልቶ ወይም የሚጠጣ ነገር ጠጥቶ በዚህም ምክንያት እርሱን በሚያመሰግነው ባሪያው በእርግጥ ይደሰታል!» ይሉ ነበር።

ክቡር ነብያችን በአፈር ላይ ይቀመጡ ነበር፤ ምግባቸውንም መሬት ላይ ይበሉ ነበር። «እኔ አገልጋይ እንደሚቀመጥ እቀመጣለሁ፤ አገልጋይ እንደሚበላ እበላለሁ። እኔ የአላህ አገልጋይ ብቻ ነኝ! ከሱናዬ ፊቱን ያዞረ ከእኔ አይደለም!» ይሉ ነበር።27

ዑመር ኢብኑ አቢ ሰለማ እንዲህ ይላሉ፦ «እኔ በፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ እንክብካቤ ሥር የማድግ ልጅ ነበርኩ። ስበላ እጄ በምግብ ሳህኑ ውስጥ ሁሉ ይዞር ነበር። የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ፦ ‹ልጄ ሆይ! ቢስሚላህ በል። በቀኝ እጅህ ብላ! ከፊትህ ካለው ብላ!› አሉኝ።28 ከዚያ ወዲህ ሁልጊዜ በዚሁ መንገድ መብላቴን ቀጠልኩ።» ክቡር ነብያችን የትኛውንም ምግብ ንቀው ወይም ነቅፈው አያውቁም። የትኛውንም ጸጋ ስለወደዱት አያወድሱትም፣ ስላልወደዱትም አይነቅፉትም ነበር። አንድን ምግብ ከፈለጉት ይበሉት ነበር፤ ካልፈለጉት ትተውት ዝም ይሉ ነበር። ትንሿን ጸጋ እንኳ ያከብሩ ነበር፤ የትኛውንም ጸጋ አይነቅፉም ነበር። ክቡር ረሱሉላህ «ይህን አድርጉ፣ ያን አድርጉ» አይሉም ነበር። ያለውን ሁሉ ይበሉ ነበር። እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ እንዲህ ይላሉ፦ ክቡር ነብያችን ወደ እኔ መጥተው፦ «የሚበላ ነገር አለሽን?» ብለው ይጠይቁ ነበር። እኔም፦ «የለም!» እል ነበር። በዚህ ጊዜ፦ «እንግዲያውስ እኔ ጾመኛ ነኝ!» ይሉ ነበር።29 እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ እንዲህ ይላሉ፦ «ክቡር ነብያችን ወደ መዲና ከመጡበት ጊዜ ጀምሮ እስካረፉበት ድረስ ቤተሰቦቻቸው ሦስት ሌሊት በተከታታይ በስንዴ ዳቦ ሆዳቸውን አልሞሉም።30 ብዙውን ጊዜ የሚበሉት የገብስ ዳቦና ተምር ብቻ ነበር፤ እነርሱም ቢሆኑ ብዙ አልነበሩም። በክቡር ነብያችን ሆድ ውስጥ በአንድ ቀን ሁለት ዓይነት ምግብ ተገናኝቶ አያውቅም፤ የተባረከ ሆዳቸውን በተምር ሲያጠግቡ በዳቦ አላጠገቡም፤ በዳቦ ሲያጠግቡም በተምር አላጠገቡም። እኔን የሚያስለቅሰኝም ይህ ነው።»31

ክቡር ነብያችን ሐልዋንና ማርን፣ የዳቦ ሰሪድንና የተምር ሰሪድን፣ የአትክልት ምግቦችንም ይወዱ ነበር። ለሰይዳችን ወተት ቀርቦ በተሰጣቸው ጊዜ፦ «በወተት ውስጥ ሁለት በረከቶች አሉ» ይሉ ነበር።32

«ከእናንተ አንዱ ምግብ ሲበላ በቀኝ እጁ ይብላ። አንድ ነገር ሲጠጣም በቀኝ እጁ ይጠጣ። ምክንያቱም ሰይጣን በግራ እጁ ይበላል፤ በግራ እጁም ይጠጣል!» ሐዲስ ሸሪፍ

ዐብዱላህ ኢብኑ ዐባስ እንዲህ ይላሉ፦ እኔ፣ ኻሊድ ኢብኑል ወሊድና የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ አብረን ወደ እናቴ እህት ወደ መይሙና ቢንት ሐሪስ ቤት ሄድን። የእናቴ እህትም፦ «ወተት ላቅርብላችሁን?» ብለው ጠየቁ።

የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ፦ «እሺ!» አሉ። የእናቴ እህት ሄደው በዕቃ ወተት አመጡ። የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ተቀብለው ከእርሱ ጠጡ። እኔ በፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ ቀኝ ነበርኩ፤ ኻሊድ ኢብኑል ወሊድ ደግሞ በግራቸው ነበሩ። ክቡር ረሱሉላህ ከወተቱ የተረፈውን ለእኔ ሰጥተው፦ «አንተ ጠጣ። ከፈለግህ ግን ኻሊድን አስቀድመህ ልታቀርብለት ትችላለህ» አሉ።

እኔም፦ «እርስዎ ያስተረፉትን በመጠጣት ረገድ ማንንም ቢሆን ከራሴ ፈጽሞ አላስቀድምም!» ባልኩ ጊዜ ክቡር ረሱሉላህ እንዲህ አሉ፦

«አላሁ ተዓላ ምግብ ያበላው ሰው፦ አላሁመ ባሪክ ለና ፊሂ ወአጥዒምና ኸይረን ሚንሁ (አላህ ሆይ! በዚህ ምግብ ውስጥ በረከትን ስጠን፤ ከእርሱም የተሻለውን አብላን) ይበል!

አላሁ ተዓላ ወተት ያጠጣው ሰውም፦ አላሁመ ባሪክ ለና ፊሂ ወዚድና ሚንሁ (አላህ ሆይ! በዚህ ወተት ውስጥ በረከትን ስጠን፤ ከእርሱም ለእኛ የምትሰጠውን ጨምርልን) ይበል! ምክንያቱም ከወተት በስተቀር የምግብንና የመጠጥን ቦታ የሚተካ ሌላ ነገር የለም።»33

የመዲና ሙስሊሞች የተምር ዛፎቻቸውን የመጀመሪያ፣ የበኩር ፍሬ ባዩ ጊዜ ወደ ክቡር ነብያችን ያመጡት ነበር። ክቡር ረሱሉላህም በእጃቸው ተቀብለው የበረከት ዱዓ ካደረጉ በኋላ ካዩአቸው ልጆች መካከል ትንሹን ጠርተው ይሰጡት ነበር። «ተምር የሌለበት ቤት ሰዎቹ የተራቡ ናቸው» ይሉ ነበር። ክቡር ነብያችን በምግብ ዕቃው ታች የቀረውን መብላት ይወዱ ነበር። «ሳህን ወይም ዕቃ ላይ ምግብ ከበላ በኋላ ያንን ዕቃ ጠርጎ የበላ ሰው፣ ያ ዕቃ ለእርሱ ምሕረት ይለምንለታል!» ይሉ ነበር። ክቡር ነብያችን እንዲህ ማለታቸውም ተዘግቧል፦ «አቡ ዘር ሆይ! ሥጋ ስትቀቅል መረቁን አብዛው፤ ጎረቤቶችህንም አስብ፤ ለእነርሱም ከእርሱ አካፍላቸው።»34

«ጎረቤቱ ተርቦ ሳለ ሆዱን የሚሞላ ሰው ሙሉ ምእመን አይደለም!»

«አላህን ተገዙ! ምግብ አብሉ! ሰላምታን አስፋፉ፤ ጀነቶችን ትገቡ ዘንድ!»35

«የአንድ ሰው ምግብ ለሁለት ሰዎች ይበቃል። የሦስት ሰዎች ምግብ ለአራት ሰዎች ይበቃል። የአራት ሰዎች ምግብ ለስምንት ሰዎች ይበቃል!»36

ሰይደቲና አስማ ቢንት አቢ በክር እንዲህ ገለጹ፦ ክቡር ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) የበሰለ ምግብ መፍላቱና እንፋሎቱ እስኪያልፍ ድረስ ተሸፍኖ እንዲቆይ ይመክሩ ነበር፤ «እርሱ ትልቁ በረከት ነው!» ይሉም ነበር። ክቡር ረሱሉላህ በመካ ድል ጊዜ ወደ አጎታቸው ወደ አቡ ጧሊብ ልጅ ወደ ሰይደቲና ኡሙ ሃኒ ቤት ሄደው ነበር። እርሳቸውንም፦ «ከእናንተ ዘንድ የሚበላ ነገር አለን?» ብለው ጠየቁ። ሰይደቲና ኡሙ ሃኒም፦ «የለም! ያለው የደረቀ የዳቦ ፍርፋሪና ሆምጣጤ ብቻ ነው! ነገር ግን እነዚህን ለእርስዎ ማቅረብ ያሳፍረኛል!» አሉ። ክቡር ነብያችን፦ «አምጪያቸው። በውኃው ውስጥ ፍርፍሪያቸው። ጨውም አምጪ!» አሉ። ሆምጣጤውን በላዩ ላይ አፍስሰው ከበሉ በኋላ የላቀውን አላህ አመሰገኑ፤ እንዲህም አሉ፦ «ኡሙ ሃኒ ሆይ! ሆምጣጤ እንዴት ያለ መልካም ማባያ ነው! ሆምጣጤ ያለበት ቤት ማባያ እንደሌለው አይቆጠርም!»37 ዳቦን ያለ ማባያ ወይም በተምር፣ በሆምጣጤ፣ በፍራፍሬ፣ በሾርባ ወይም በወይራ ዘይት እያጠቀሱ ይበሉ ነበር። የዶሮ፣ የጥንቸል፣ የግመል፣ የሚዳቋ፣ የዓሣና የቋንጣ ሥጋን እንዲሁም አይብን ይበሉ ነበር። ከሥጋ የፊት እግሩን ክፍል ይወዱ ነበር። በእጃቸው ይዘው እየገመጡ ይበሉት ነበር። (በቢላ ቆርጦ መብላትም ይፈቀዳል።) ብዙውን ጊዜ ወተት ወይም ተምር ይመገቡ ነበር። ከምግቦች የበግ ሥጋን፣ መረቅን፣ ዱባን፣ ጣፋጭ ነገሮችን፣ ማርን፣ ተምርን፣ ወተትን፣ ስልባቦትን፣ ሐብሐብን፣ ሸማምን፣ ወይንንና ኪያርን ይወዱ ነበር።38 ውኃን በቀስታ፣ በቢስሚላህ ጀምረው በሦስት ጉንጭ ይጠጡ ነበር፤ በመጨረሻም «አልሐምዱሊላህ» ብለው ዱዓ ያደርጉ ነበር። ክቡር ነብያችን ከቡዩቱ ሱቅያ ከሚመጣው ጣፋጭ ውኃ ይጠጡ ነበር። የቡዩቱ ሱቅያ ውኃ ከመዲና የሁለት ቀን መንገድ ርቀት ላይ ነበር።39 «ከመጠጦች የትኛው ይበልጥ ይጣፍጣል?» ተብለው በተጠየቁ ጊዜ ክቡር ነብያችን፦ «ጣፋጭና ቀዝቃዛ ውኃ ነው!» አሉ።40

ክቡር ነብያችን፦ «ከእናንተ አንዱ አንድ ነገር ሲጠጣ በዕቃው ውስጥ አይተንፍስ» ይሉ ነበር። በሚበሉና በሚጠጡ ነገሮች ውስጥ መተንፈስን እንደከለከሉ ሁሉ በወርቅና በብር ዕቃዎች ውስጥ መብላትንና መጠጣትንም ይከለክሉ ነበር። ክቡር ነብያችን ውኃ ሲጠጡ በአንድ ብርጭቆ ውኃ ሁለት ሦስት ጊዜ ይተነፍሱ ነበር፤ እንዲህም ይሉ ነበር፦ «ይህ ይበልጥ ጠቃሚና ጥማትን ይበልጥ የሚያረካ ነው።» ደግሞም፦ «ከእናንተ አንዱ አንድ ነገር ሲጠጣ በአንድ ትንፋሽ አይጠጣ።» እንዲሁም፦ «እንደ ግመሎች በአንድ ትንፋሽ አትጠጡ! በሁለት ወይም በሦስት ትንፋሽ ጠጡ! ልትጠጡ ስትሉ ‹ቢስሚላህ!›፣ አፋችሁን ከውኃው ዕቃ ስታነሡ ደግሞ ‹አልሐምዱሊላህ!› በሉ!»41

ሰይዲና ነውፈል ኢብኑ ሙዓዊያ እንዲህ ይላሉ፦ «የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ አንድ ነገር ሲጠጡ ሦስት ጊዜ ይተነፍሱ ነበር። በመጀመሪያው ‹ቢስሚላሂ ረሕማኒ ረሒም› ብለው የላቀውን አላህ ስም ያወሱ ነበር፤ በመጨረሻው ደግሞ ‹አልሐምዱሊላህ› ብለው ያመሰግኑት ነበር።»42

አቡ ኡማማ አል-ባሂሊ እንደገለጹት ክቡር ነብያችን እንዲህ አሉ፦ «ዐዚዝና ጀሊል የሆነው ጌታዬ የመካን ሸለቆ ወርቅ ሊያደርግልኝ ባቀረበልኝ ጊዜ እኔም፦ ‹የለም! ጌታዬ ሆይ! አንድ ቀን ልጥገብ፣ አንድ ቀን ደግሞ ልራብ። በተራብኩ ጊዜ ወደ አንተ እለምናለሁ፤ አንተንም አወሳለሁ። በጠገብኩ ጊዜ ደግሞ አመሰግንሃለሁ፤ ሹክርም አደርግልሃለሁ› አልኩ።»43

የመብላትንና የመጠጣትን ዕውቀት መማር የዒባዳን ዕውቀት ከመማር ይቀድማል። ከምግብ በፊትና ከምግብ በኋላ እጅን መታጠብ፣ በቀኝ እጅ መብላትና በቀኝ እጅ መጠጣት የረሱሉላህ ልማድ ነበር። ከምግብ በፊት እጅ ሲታጠብ መጀመሪያ ወጣቶች፣ ከምግብ በኋላ ደግሞ መጀመሪያ ሽማግሌዎች ይታጠባሉ።44 ከሳህኑ ዳር መብላት፣ ከፊት ለፊት ካለው መብላትና ቀኝ እግርን አቁሞ በግራ እግር ላይ መቀመጥ የረሱሉላህ ሱና ነው። በጣም የጋለ ነገር መብላትም ማሽተትም አይገባም።

«ጎረቤቱ ተርቦ ሳለ ሆዱን የሚሞላ ሰው ሙሉ ምእመን አይደለም!» ሐዲስ ሸሪፍ

ክቡር ነብያችን ምንም ቃል ሳይናገሩ መብላትን ተገቢ አድርገው አይመለከቱትም ነበር። ይህ የእሳት አምላኪዎች ልማድ ነው። በደስታ መነጋገር ያስፈልጋል።

ምግብን በጨው መጀመርና በጨው መጨረስ የረሱሉላህ ሱና ነው፤ ፈውስም ነው። በእስልምና ውስጥ ከተከሰቱት የመጀመሪያዎቹ ቢድዓዎች አንዱ እስከ መጥገብ ድረስ መብላት ነው። በየቀኑ ሥጋ መብላት ልብን ያስጨንቃል። መላእክት አይወዱትም። ሥጋን በጣም ጥቂት መብላት ደግሞ ስነ ምግባርን ያበላሻል። በሱፍራ ማለትም በተነጠፈ ምንጣፍ ላይ መብላትና ይህንንም መሬት ላይ ማንጠፍ መልካም ነው። ሱፍራ በጥንት ጊዜ ከቆዳ የተሠራ ነበር። ከዕፅዋት የሚገኝ ምግብ እጅግ መልካም ነው። ከዕፅዋት የሚገኝ ምግብ የሌለበት ሱፍራ አእምሮ ከሌለው ሽማግሌ ጋር ተመስሏል።

ኢማም ጀዕፈር ሷዲቅ፦ «ሀብቱና ልጆቹ እንዲበዙለት የሚፈልግ ከዕፅዋት የሚገኝ ምግብን አብዝቶ ይብላ!» አሉ። መጀመሪያ በሱፍራው ዙሪያ መቀመጥ፣ ምግቡም ከዚያ በኋላ መምጣት አለበት።

ነብያችን፦ «እኔ የአላህ አገልጋይ ነኝ። እንደ አገልጋዮች መሬት ላይ ተቀምጬ እበላለሁ» አሉ።45

ሳይራቡ መብላት አይገባም፤ ሳይጠግቡ መነሣት ያስፈልጋል [ብዙ መብላት አይገባም]፤ የሚያስደንቅ ነገር ሳይኖር መሳቅም አይገባም። ክቡር ነብያችን፦ «የመልካም ነገሮች ሁሉ ራስ ረሃብ ነው። የክፉ ነገሮች ሁሉ ራስ ጥጋብ ነው» ይሉ ነበር። የምግብ ጣዕም ረሃቡ በበዛ መጠን ይጨምራል። ጥጋብ መርሳትን ያመጣል። ልብን ያሳውራል፤ እንደ አልኮል መጠጦች ደምን ያበላሻል። ረሃብ አእምሮን ያጸዳል፤ ልብን ያበራል። ከፋሲቆችና ከክፉ ሰዎች ጋር አብሮ መብላትም መጠጣትም አይገባም። የሚፈላ ምግብን ተሸፍኖ እንዲቀዘቅዝ ማድረግ ያስፈልጋል።

ክቡር ረሱሉላህ፦ «በቀኝ እጅ ብሉ። በቀኝ እጅ ጠጡ» ይሉ ነበር። በሦስት ጣት መብላት ሱና ነው። ክቡር ነብያችን፦ «ዐሊይ ሆይ! ምግብን በሦስት ጣቶችህ ብላ፤ ሰይጣን በሁለት ጣቶቹ ይበላልና» አሉ። ነብያችን ዳቦውን በቀኝ እጃቸው ይዘው ሐብሐቡን በግራ እጃቸው ይበሉ ነበር። ዳቦን በአንድ እጅ ሳይሆን በሁለት እጅ መቁረስ ያስፈልጋል።46 ጉርሻው ትንሽ መሆንና በደንብ መታኘክ አለበት። ወደ ቀኝ፣ ወደ ግራ ወይም ወደ ላይ ሳይሆን ወደ ጉርሻውና ወደ ፊት ለፊቱ መመልከት ያስፈልጋል። አፍን ከመጠን በላይ መክፈት አይገባም። በሱፍራ ላይ እጅን በልብስ ወይም በራስ ላይ ማበስ አይገባም። ሊያስል ወይም ሊያስነጥስ ሲል ራሱን ወደ ኋላ ማዞር ያስፈልጋል። ባልተጠራበት ሱፍራ ላይ መቀመጥ አይገባም። በሱፍራ ላይ ከሁሉም አብልጦ መብላት አይገባም። በጠገበ ጊዜ ይህንን ጥጋብ ኃጢአት ለመሥራት እንዳይጠቀምበት ዱዓ ማድረግ ያስፈልጋል። በቂያማ ቀን ስለዚህ የሚደረግበትን ሒሳብ ማሰብ ያስፈልጋል። ለዒባዳ ብርታትን ለማግኘት በሚል ኒያ መብላት ያስፈልጋል። በተራበ ጊዜም ቀስ ብሎ መብላት ያስፈልጋል። መጀመሪያ ታላላቆች መጀመር አለባቸው። ከሦስት ጊዜ በላይ «ብላ» እያሉ ማንንም ማስቸገር አይገባም። ክቡር ረሱሉላህ ጥቂት ይበሉ ነበር፤ ብዙ ያለመብላትንም ጉዳይ እጅግ አጥብቀው ያስተምሩ ነበር። «የሰው ልብ በእርሻ ላይ እንዳለ አዝመራ ነው። ምግብ እንደ ዝናብ ነው። ከመጠን ያለፈ ውኃ አዝመራን እንደሚያደርቅ ሁሉ ከመጠን ያለፈ ምግብም ልብን ይገድላል። አላሁ ተዓላ ብዙ የሚበላንና ብዙ የሚጠጣን አይወድም» ይሉ ነበር።

ረሱሉላህ የሆድን አንድ ሦስተኛ ለምግብ፣ አንድ ሦስተኛውን ደግሞ ለመጠጥ እንዲመደብ ይመክሩ ነበር። የቀረው አንድ ሦስተኛ የአየር ድርሻ ማለትም ባዶ መሆኑ ዝቅተኛው ደረጃ ነው። ከሁሉ የተሻለው ደረጃ ጥቂት መብላትና ጥቂት መተኛት ነው። ብዙ መብላት የበሽታዎች ራስ ነው፤ ጥቂት መብላት የመድኃኒቶች ራስ ነው። እንግዳ ከቤቱ ባለቤት ከጨውና ከዳቦ በስተቀር ሌላ ነገር መጠበቅ የለበትም። የቤቱ ባለቤት ለእንግዳው ጉርሻ ማቅረብ አለበት። በእጁ ላይ ውኃ ማፍሰስ አለበት። እንግዳው የሚወደውን ነገር ወደ አፉ ሊያቀርብለት ይገባል። እንግዳው በንጹሕ ቦታ ላይ የጣለውን አንሥቶ ሊሰጠው ይገባል። ቆሽሾ ከሆነ ለድመትና ለሌሎች እንስሳት መተው አለበት። የእንዲህ ዓይነቱ ቤት በረከት ይጨምራል። እስከ ልጅ ልጆቹ እንኳ ይደርሳል። መሬት ላይ የወደቀው ካልተለቀመ ሰይጣን ይበላዋል።

በዕቃው ውስጥ የቀረውን ጠርጎ መብላት ሱና ነው። እንደ ፍራፍሬ ጭማቂና አይራን ያሉ ነገሮች ትራፊ ላይ ውኃ ጨምሮ አወዛውዞ መጠጣት ብዙ ምንዳ አለው። በሳህን ወይም በብርጭቆ ውስጥ ትራፊ መተው ይፈቀዳል። ረሱሉላህ የምእመንን ትራፊ መብላት ይወዱ ነበር።

ከምግብ በኋላ ጥርስን በሚስዋክና በስንጥር ማጽዳት የረሱሉላህ ሱና ነው። ንጽሕና ነው። ንጽሕና ኢማንን ያጠነክራል። ከምግብ በኋላ ለቤቱ ባለቤት በረከትን፣ እዝነትንና ምሕረትን በመለመን ዱዓ ይደረግለታል። ከዚያም ለመሄድ ፈቃድ ይጠየቃል። የቤቱ ባለቤትም ለምግብ ይጋበዛል።

በምግብ ጊዜ አስፈሪና አስጸያፊ ነገሮችን መናገር አይገባም። ስለ ሞትና ስለ በሽታ ማውራት አይገባም። ወደ ሱፍራው የሚመጡትን ምግቦች ትኩር ብሎ ማየት አይገባም። አንዱን ጉርሻ ሳይውጡ ሁለተኛውን በእጅ መያዝ አይገባም። በምግብ መካከል ለምንም ነገር ቢሆን፣ ለሶላት እንኳ ቢሆን ከሱፍራው መነሣት አይገባም። ሶላትን አስቀድሞ መስገድ ያስፈልጋል። የተዘጋጁት ምግቦች የሚቀዘቅዙ ወይም የሚበላሹ ከሆኑና የሶላቱ ወቅት ከምግብ በኋላ ለመስገድ የሚያመች ከሆነ ከሶላት በፊት መብላት ያስፈልጋል። ምግቡ ከተነሣ በኋላ ከሱፍራው መነሣት ያስፈልጋል። በመንገድ ላይ፣ ቆሞ ወይም እየሄዱ መብላት አይገባም። በአፍ ወይም በእጅ ላይ የሥጋና የምግብ ሽታ እያለ መተኛት አይገባም። የልጆችንም እጅ ማጠብ ያስፈልጋል። ጠግቦ መተኛት አይገባም። የምግብ ሸቀጦችን እንደ አስፈላጊነቱ መጠን ለክቶ መግዛት እንጂ ያለ ልክ አብዝቶ መግዛት አይገባም። ያለበለዚያ ብክነት ይሆናል። የምግብና የመጠጥ ዕቃዎች ክዳን ሊኖራቸው ይገባል። ከወንዝ ወይም ከኩሬ ጎንበስ ብሎ በአፍ መጠጣት አይገባም። ከማንቆርቆሪያ አፍ ወይም ከእንስራ አፍም መጠጣት አይገባም። ከስኒ ወይም ከብርጭቆ የተሰበረ ቦታ መጠጣት አይገባም። በበጋ ቀዝቃዛ ነገር መጠጣት ያስፈልጋል። ረሱሉላህ ቀዝቃዛ ሸርባት መጠጣትን ይወዱ ነበር። ዘምዘም ቆሞ ሊጠጣ ይችላል። መንገደኛ ማንኛውንም ውኃ ቆሞ ሊጠጣ ይችላል ተብሏል። በባዶ ሆድ ውኃ መጠጣት አይገባም። ውኃን ቀስ ብሎ እየመጠጡ መጠጣት ያስፈልጋል። ክቡር ረሱሉላህ የኬሽኬክን ምግብ ይወዱ ነበር። ሀሪሳ ማለትም ኬሽኬክ ማብሰልን ለክቡር ነብያችን ያስተማሯቸው ጂብሪል ዐለይሂ ሰላም ናቸው። ሀሪሳ ሰውን እጅግ ያበረታል። ነብያት ሁሉ የገብስ ዳቦ በልተዋል። ረሱሉላህ የዱባ ጣፋጭንና የምስር ሾርባን፣ የአደን ሥጋንና የበግ ሥጋን ይወዱ ነበር። ከበጉ የፊት እግሩን፣ የደረቱንና የትከሻውን ክፍል ይወዱ ነበር። የፍየል ግልገልን የትከሻ ሥጋ እጅግ ይወዱ ነበር። የፍየል ግልገል ሥጋ በቀላሉ ይፈጫል። ለሁሉም ሰው ተስማሚ ነው።47

«የመልካም ነገሮች ሁሉ ራስ ረሃብ ነው። የክፉ ነገሮች ሁሉ ራስ ጥጋብ ነው» ሐዲስ ሸሪፍ

የተባዕት እንስሳ ሥጋ ከእንስቷ፣ ጠቆር ያለ ሥጋም ከነጩ ይበልጥ በቀላሉ ይፈጫል። ከመፈጨቱ ቅለትና ከጣዕሙ አንጻር የበግ ሥጋና የላም ወተት የተሻሉ ናቸው።

ከአደን ሥጋዎች ሁሉ የተሻለው የአጋዘን ሥጋ ነው። የጥንቸል ሥጋ ሐላል ነው። ነብያችን በልተውታል። ሽንትን ያሸናል፤ ብዙው እንቅልፍ ያሳጣል። ለሁሉም ሰው ተስማሚ ነው። የወፍና የጫጩት ሥጋ ለሁሉም ሰው መልካም ነው። ከዶሮ ቤት እንስሳት ሥጋው ከሁሉ የተሻለው ዶሮ ነው።

ነብያችን፦ «ሆምጣጤ እንዴት ያለ መልካም ምግብ ነው!» አሉ። ሆምጣጤ ከምግቦች ሁሉ ይበልጥ ጠቃሚ ነው። ተምርም ምግብ ነው፤ ማለትም ከዳቦ ጋር ይበላል። ወይን ምግብም ፍራፍሬም ነው። ወይንን ከዳቦ ጋር መብላት ሱና ነው። ተምርን በነጠላ ቁጥር መብላት ሱና ነው። ዘቢብ፣ ዋልኑትና አልሞንድ መብላት ሱና ነው። በማር ውስጥ ፈውስ አለ። ሰባ ነብያት ለማር በረከት ዱዓ አድርገዋል። ክቡር ረሱሉላህ ተምርን እጅግ ይወዱ ነበር። ተምርን ከሸማምና ከሐብሐብ ጋር አብረው ይበሉ ነበር። ሸማምና ሐብሐብ ኩላሊትን ያጸዳሉ፤ የራስ ምታትን ያስወግዳሉ። ትሎችን ያስወጣሉ። ለዓይን ብርታት ይሰጣሉ። ፒላፍ ሲበላ ሶለዋት ሸሪፍ ማንበብ ያስፈልጋል። ክቡር ነብያችን ባቄላን ከልጣጩ ጋር መብላትን አወደሱ። «ሐበቱ ሰውዳ ማለትም ጥቁር አዝሙድ ለሕመሞች መድኃኒት ነው» አሉ። ዋልኑትን ከአይብ ጋር መብላት ፈውስ ነው። እነዚህን ለብቻቸው መብላት ጉዳት ነው። ከአንድ ነገር ጋር አብሮ መብላት ያስፈልጋል። ሰይዳችን የወይኑን ዘለላ በግራ እጃቸው ይዘው ወይኑን በቀኝ እጃቸው ይበሉ ነበር።48 ኩዊንስ ከልብ ጭንቀትን ያስወግዳል። በእያንዳንዱ ሸማም፣ ሐብሐብና ሮማን ውስጥ አንድ ጠብታ የጀነት ውኃ አለ። ሮማንን አንድ ሰው ብቻውን ሊበላው ይገባል፤ አንዲት ጠብታ እንኳ በከንቱ መባከን የለባትም። ሮማን ለልብ ምት መፍጠን መልካም ነው። ሆድን ያጠነክራል። ከሥጋው ጋር ተጨምቆ ቢጠጣ ሐሞትን ያስወጣል፤ የሆድ ድርቀትን ያስወግዳል። በለስ ለልብ እፎይታን ይሰጣል። የጀርባና የትከሻ ሕመምን እንዲሁም የምግብ መፍጫ አካላትን ቁርጠት ያስወግዳል።

አረንጓዴ ኪያርን በጨው መብላት፣ ዋልኑትን በተምርና በማር መብላት የረሱሉላህ ሱና ነው።49 ነብያችን ኤግፕላንትን አወደሱ፤ «በወይራ ዘይት አዘጋጁት» አሉ።

የፑርስሌን ቅጠልንም አወደሱ። ሴሌሪ መርሳትን ያስወግዳል። ሽንትን ያሸናል። ደምንና ወተትን ያበዛል። ጉበትን ያጸዳል። ሐርሸፍ ማለትም አርቲቾክ የሐሞት ጠጠርን ያሟሟል፤ ደምን ያጸዳል፤ ለደም ሥር መደንደንም መልካም ነው። የላብ ሽታንም ያስወግዳል። ወደ አንድ አገር የመጣ ሰው መጀመሪያ ጥቂት ጥሬ ሽንኩርት ቢበላ ለጤና መልካም ነው። ሽንኩርት ጀርሞችን የመቋቋም ኃይልን ይጨምራል። ከሽንኩርት በኋላ ሴሌሪ ቢበላ መጥፎ ሽታውን ያስወግዳል። ጤና አዳም በመብላትም ሽታው ይጠፋል ተብሏል። ረሱሉላህ በመጨረሻ በበሉት ምግብ ውስጥ ሽንኩርት ነበረበት። «ሽንኩርትንና ነጭ ሽንኩርትን በስለው ብሏቸው» ይሉ ነበር። በእነዚህ ሽታ መላእክት ይቀየማሉ። ራዲሽ ሽንትን ያሸናል። መፈጨትን ያቀልላል።

የክቡር ነብያችን የተባረኩ ጢምና ጸጉር

የክቡር ነብያችን የተባረከ ጸጉርና የጢማቸው ጸጉር በጣም የተኮማተረም በጣም ልሙጥም አልነበረም፤ በተፈጥሮው ሞገዳማ ነበር። የተባረከ ጸጉራቸው ረጅም ነበር። በመጀመሪያ ጸጉራቸውን በግንባራቸው ላይ ያወርዱ ነበር፤ በኋላ ግን ለሁለት መክፈል ጀመሩ። የተባረከ ጸጉራቸውን አንዳንድ ጊዜ ያሳድጉ፣ አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ቆርጠው ያሳጥሩ ነበር።

ስለ ክቡር ረሱሉላህ የተባረከ ጸጉር መግለጫ ሰይዲና አነስ ኢብኑ ማሊክ፦ «የክቡር ረሱሉላህ የተባረከ ጸጉር እንዴት ነበር?» ተብለው በተጠየቁ ጊዜ እንዲህ ብለው መለሱ፦ «በጣም የተኮማተረ አልነበረም፤ በጣም ልሙጥም አልነበረም። በሁለቱ መካከል ያለና መካከለኛ ዓይነት ነበር። በርዝመቱ በኩል ከጆሮዎቻቸውና ከትከሻቸው አናት መካከል ይደርስ ነበር።»50 ሰይዲና ኢብኑ ዐባስ፦ «የዓለም ኩራት የተባረከ ጸጉራቸውን በግንባራቸው ላይ ያወርዱ ነበር። በኋላ ግን የተባረከ ጸጉራቸውን መክፈል ጀመሩ» ብለዋል።51 ዓሊሞችም እንዲህ ብለዋል፦ «ጸጉርን ወደ ሁለት ጎን መክፈል የፍጥረተ ዓለሙ ኩራት ሱና ነው፤ ምክንያቱም በኋላ እንዲህ ማድረግ ጀምረው ነበር። በግንባር ላይ ማውረድም ይፈቀዳል፤ ወደ ሁለት ጎን መክፈልም ይፈቀዳል። ነገር ግን መክፈል ይበልጥ የላቀ ነው።»

እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ ሲዲቃ፦ «የክቡር ነብያችን የተባረከ ጸጉር ከጁማ በላይ፣ ከወፍራ በታች ነበር» አሉ።52 እስከ ትከሻ አናት የሚደርሰው ጸጉር «ጁማ»፣ እስከ ጆሮ ለስላሳ ክፍል የሚደርሰው ጸጉር ደግሞ «ወፍራ» ይባላል። ባጭሩ እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ እንደዘገቡት የክቡር ረሱሉላህ የተባረከ ጸጉር ርዝመት ከተባረኩ ጆሮዎቻቸው ለስላሳ ክፍል በታች እስኪወርድ ድረስ ነበር፤ ነገር ግን ትከሻቸው ላይ አልደረሰም ነበር። በሁለቱ መካከል ነበር።

ቃዲ ዒያድ እንዲህ አሉ፦ «እነዚህ የተጠቀሱት ዘገባዎች እንዲህ ይጣጣማሉ፦ በተባረኩ ጆሮዎቻቸው በኩል ያለው ጸጉራቸው እስከ ተባረኩ ጆሮዎቻቸው ለስላሳ ክፍል ይደርስ ነበር፤ ከኋላቸው ያለው ጸጉራቸው ደግሞ እስከ ተባረኩ ትከሻዎቻቸው ይደርስ ነበር።» እንዲህም ብለዋል፦ «በአንዳንድ ዘገባ እስከ ጆሮአቸው ወርዶ ነበር፣ በአንዳንድ ዘገባ ደግሞ እስከ ተባረከ ትከሻቸው ወርዶ ነበር የተባለበት ምክንያት በአንድ ጊዜ እንዲህ፣ በሌላ ጊዜ ደግሞ እንዲያ ነበር ማለት ነው። ዘገባዎቹ ሁሉ ትክክል ናቸው። ክቡር ነብያችን የተባረከ ጸጉራቸውን አንዳንድ ጊዜ ያሳድጉ ነበር፤ ያን ጊዜ እስከ ትከሻዎቻቸው አናት ድረስ ይወርድ ነበር። አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ይቆርጡት ነበር፤ ያን ጊዜ እስከ ተባረኩ ጆሮዎቻቸው ለስላሳ ክፍል ወይም እስከ ጆሮዎቻቸው መካከል ይደርስ ነበር።» ለወንዶች ራስን መላጨት ወይም ጸጉርን አሳድጎ አበጥሮ ለሁለት መክፈል ሱና ነው። እንደ ሁኔታው፣ እንደ ልማዱና እንደ ዘመኑ መንቀሳቀስ ያስፈልጋል። ጸጉርን መጠምዘዝና መጎንጎን መክሩህ ነው። ፊትን እንደ ሴት ልሙጥና አንጸባራቂ ማድረግ፣ ሴቶችን ለመምሰል ጢምን መላጨት፣ አገጭን ተላጭቶ በጉንጮች ላይ ጢምን ማሳደግ ሐራም ነው።

ስለ ክቡር ረሱሉላህ የተባረከ ጢም መግለጫ ሰይዲና አነስ እንዲህ ይገልጻሉ፦ «በክቡር ነብያችን የተባረከ ጢም ውስጥ በጣም ጥቂት ሽበት ነበር። በተባረከ ራሳቸውና በተባረከ ጢማቸው ውስጥ የነበረው ነጭ ጸጉር ከአሥራ ሰባት ወይም ከአሥራ ስምንት አይበልጥም ነበር።»

ሰይዲና አቡበክር ሲዲቅ አንድ ቀን፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ሸበቱ» ባሉ ጊዜ፦ «ሱረቱ ሁድ፣ ሱረቱ አል-ዋቂዓ፣ ሱረቱ አል-ሙርሰላት፣ ሱረቱ አን-ነበእ (ዐመ የተሳአሉን) እና ሱረቱ አት-ተክዊር (ኢዘሽ-ሸምሱ ኩዊረት) አሸበቱኝ» አሉ።53

ማለትም በእነዚህ ሱራዎች ውስጥ የጀነትና የጀሀነም ሁኔታዎች በብዛት ተጠቅሰዋል። «የኡማዬ ሁኔታ እንዴት ይሆን በሚል ጭንቀትና ሐዘን ጸጉሬና ጢሜ ሸበቱ» አሉ። ዐምር ኢብኑ ሹዐይብ፦ «ክቡር ረሱሉላህ ከተባረከ ጢማቸው ወርድና ርዝመት ይቆርጡ ነበር» አሉ። ቲርሚዚ በዘገቡት ሐዲስ ሸሪፍ ውስጥ ክቡር ነብያችን፦ «ሪዙን የማያሳጥር ሰው ከእኛ አይደለም» አሉ።54 በሌላ ሐዲስ ሸሪፍም፦ «ጢማችሁን አብዙ፤ ሪዛችሁንም በደንብ ቁረጡ» ተብሏል።55 ኢብኑ ዐብዱልሐኪም፦ «ሪዝን በደንብ መቁረጥ፣ ጢምን ግን አለመቁረጥ ያስፈልጋል። ሪዝን በደንብ መቁረጥ ሲባል መላጨት ማለት አይደለም» አሉ። ኢማም ነወዊ፦ «ሪዝን በመቁረጥ ረገድ ተገቢው የከንፈሩ ዳር እስኪታይ ድረስ መቁረጥ ነው፤ ከሥሩ መቁረጥ ሳይሆን ማሳጠር ያስፈልጋል» አሉ።

«ሽንኩርትንና ነጭ ሽንኩርትን በስለው ብሏቸው» ሐዲስ ሸሪፍ

ዓሊሞች የሪዝን አናት ቆርጦ የሁለቱን ጎኖች ጫፎች ማንጠልጠልን መክሩህ አድርገው ተመልክተውታል። ኢብኑ ዑመር እንዲህ ይላሉ፦ «ለክቡር ረሱሉላህ ስለ መጁስ ማኅበረሰብ ተነገራቸው። በዚህ ጊዜ ክቡር ረሱሉላህ፦ ‹እነርሱ የሪዛቸውን ጫፍ ያስረዝማሉ፤ ጢማቸውንም ይላጫሉ። ስለዚህ እናንተ ተቃረኗቸው› አሉ።»56

አቡ ኡማማ፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! የመጽሐፉ ባለቤቶች ጢማቸውን ይከረክማሉ፤ ሪዛቸውንም ያስረዝማሉ» ባሉ ጊዜ ክቡር ረሱሉላህ፦ «እናንተ የሪዛችሁን ጫፍ ከርክሙ፤ ጢማችሁንም አብዙ» አሉ።

ዓሊሞች እንደገለጹት ሪዝን ከርክሞ እስከ ቅንድብ ውፍረት ድረስ ማሳጠር ሱና ነው። ጢምን አንድ ጭብጥ ያህል ማሳደግና ከአንድ ጭብጥ የተረፈውን መቁረጥ ሱና ነው። ጢምን ከአንድ ጭብጥ አሳጥሮ መተውም ከሱና ጋር አይስማማም። ሱናን ለመከተል በማሰብ አጭር ጢም ማስቀመጥ ቢድዓ ይሆናል። ሐራም ይሆናል። ጢም ማሳደግ ሱነቱ ዘዋኢድ ነው። ለአምሩ መዕሩፍ፣ መተዳደሪያን ለማግኘት ወይም ፊትና እንዳይነሣ ለመከላከል ሲባል ጢምን ሙሉ በሙሉ መላጨት ይፈቀዳል፤ አስፈላጊም ይሆናል። እነዚህ ሱናን ለመተው ምክንያቶች ይሆናሉ። ነገር ግን አጭር ጢም በማስቀመጥ ቢድዓ ለመፈጸም ምክንያቶች አይሆኑም።

ክቡር ነብያችን የለበሷቸው ልብሶች

መልበስ ከተፈቀዱት ነገሮች ያገኙትን ሁሉ ይለብሱ ነበር። ከወፍራም ጨርቅ የተሠሩ እንደ ኢሕራም ያልተሰፉ ልብሶችን ይሸፈኑ፣ ሽርጥ ያገለድሙ፣ ቀሚስና ጀባም ይለብሱ ነበር። እነዚህም ከጥጥ፣ ከሱፍ ወይም ከጸጉር የተሸመኑ ነበሩ። ብዙውን ጊዜ ነጭ፣ አንዳንድ ጊዜ ደግሞ አረንጓዴ ይለብሱ ነበር። የተሰፋ ልብስ የለበሱበትም ጊዜ ነበር። በጁሙዓና በዒድ ቀናት፣ የውጭ አገር መልዕክተኞች በመጡ ጊዜና በጦርነት ወቅቶች ውድ ቀሚሶችንና ጀባዎችን ይለብሱ ነበር። የልብሶቻቸው ቀለም ብዙውን ጊዜ ነጭ ነበር። አረንጓዴ፣ ቀይና ጥቁር የሆነበትም ጊዜ ነበር። ክንዶቻቸውን እስከ አንጓቸው፣ የተባረኩ እግሮቻቸውን ደግሞ እስከ ባታቸው እኩሌታ ይሸፍኑ ነበር። ኢማም ቲርሚዚ (ረሒመሁላሁ ተዓላ) «ሸማኢሉ ሸሪፍ» በተባለው መጽሐፋቸው እንዲህ ይላሉ፦ «ረሱሉላህ ቀሚስ ማለትም ሸሚዝ መልበስን ይወዱ ነበር። የቀሚሳቸው እጅጌዎች እስከ አንጓቸው ድረስ ረጅም ነበሩ። በቀሚሳቸው እጅጌዎችና አንገትጌ ላይ ቁልፍ አልነበረም። ጫማቸው ከቆዳ የተሠራ ሲሆን አንድ ማሰሪያና ሁለት ቂባሎች ነበሩት። ቂባል አንደኛው ጫፉ በማሰሪያው ላይ፣ ሌላኛው ጫፉ ደግሞ በጫማው የፊት ጫፍ ላይ የተሰፋ የቆዳ ጠፍር ነው። በሁለት ጣቶች መካከል ያልፋል። ልብስና ጫማ በመልበስ ረገድ ልማድ ይከተላል። ከልማድ መውጣት ለታዋቂነት ምክንያት ይሆናል። ከታዋቂነት መራቅ ያስፈልጋል። ወደ መካ በገቡ ጊዜ በተባረከ ራሳቸው ላይ ጥቁር ጥምጣም ተጠምጥሞ ነበር።» ብዙውን ጊዜ ነጭ፣ አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ጥቁር ስስ ጨርቅ በራሳቸው ላይ እንደ ጥምጣም ጠምጥመው ጫፉን አንድ ስንዝር ያህል በሁለቱ ትከሻዎቻቸው መካከል ያንጠለጥሉ ነበር። ጥምጣማቸው በጣም ትልቅም በጣም ትንሽም አልነበረም፤ ሦስት ሜትር ተኩል ያህል ርዝመት ነበረው። ጥምጣማቸውን ያለ ቆብ ይጠመጥሙ ነበር፤ አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ያለ ጥምጣም የተጠለፈ ቆብ ያደርጉ ነበር። ክቡር ነብያችን ከጥጥና ከተልባ እግር ፈትል የተሸመነ፣ ባለ መስመር የየመን ጨርቅ የሆነ ሒበራ የሚባል አንድ ልብስ ነበራቸው። ይህን ልብስ መልበስ እጅግ ይወዱ ነበር። ክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ነጭ ልብስም ነበራቸው። ሰይዳችን፦ «ከልብሶቻችሁ ነጩን ልበሱ! ሕያዋኖቻችሁ ነጭ ልብስ ይልበሱ። ሙታኖቻችሁንም በነጭ ከፈን ገንዙ! ምክንያቱም እርሱ ከልብሶቻችሁ ሁሉ በላጩና መልካሙ ነው!» ይሉ ነበር።57

«ለታዋቂነትና ለይዩልኝ ብሎ ልብስ የለበሰ ሰው እስኪያወልቀው ድረስ አላህ ከእርሱ ፊቱን ያዞራል! በቂያማ ቀን የውርደትን ልብስ ያለብሰዋል!» ሐዲስ ሸሪፍ

ነብያችን አረንጓዴ ልብስ ለብሰውም ታይተዋል። ሰይዲና አቡ ሪምሳ ነብያችንን የላይና የታች ሁለት ክፍል ያለው አረንጓዴ ልብስ ለብሰው እንዳዩአቸው ይናገራሉ።58 ነብያችን ባለ መስመር ሑላም ይለብሱ ነበር። ሰይዲና በራእ ኢብኑ ዓዚብ፦ «ቀይ (ባለ መስመር) ሑላ የሚባለውን ልብስ ከለበሱና ጸጉራቸው እስከ ጆሮ ለስላሳ ክፍል ከሚደርስ ሰዎች መካከል ከረሱሉላህ ዐለይሂ ሰላም ይበልጥ ያማረ አላየሁም!» ብለዋል።59 ነብያችን በጁሙዓና በዒድ ቀናት የሚለብሱት ቀይ ጀባ ነበራቸው። ነብያችን በየመን የተሠራ አንድ ጀባም ነበራቸው። ነብያችን እጅጌዎቹ (የእጅጌ አፎቹ) ጠባብ የሆነውን ይህን በሻም የተሠራ ጀባ በጉዞዎች ላይ ይለብሱት ነበር። ነብያችን የፋርስ ነገሥታት ከሚለብሱት ከጦይለሳን ጨርቅ የተሠራ፣ በአንገትጌው ላይ የአጥላስ ቁራጭ ያለበት፣ በቀሚሱ የፊትና የኋላ ሁለት ክፍት ጎኖች ላይና በእጅጌዎቹ ላይ የአጥላስ ጥልፍ ጠርዝ ያለበትን ይህን ጀባም በጦርነቶች ጠላቶችን በሚገጥሙበት ወቅት ይለብሱ ነበር።

ይህ ጀባ ሰይደቲና ዓኢሻ እስካረፉበት ጊዜ ድረስ በእርሳቸው ዘንድ ነበር፤ ከዚያ በኋላ አስማ ቢንት አቢ በክር ወሰዱት። ነብያችን በለበሱት በዚህ ጀባ እጣቢ ውኃ ሕሙማን ይታጠቡና ይፈወሱ ነበር።60 በዱመቱል ጀንደል ዘመቻ ከተወሰዱት ምርኮዎች መካከል አንድ ጀባ ለውዱ ነብያችን ድርሻ ደረሰ። ማጉና ድሩ ከሐር ፈትል የተሸመነ፣ ከአጥላስ ጨርቅ የተሠራ ነበር፤ በጥልፍ ቦታዎቹም በወርቅ ክር የተምር ዛፍ ቅጠሎች ተጠልፈውበት ነበር። ክቡር ነብያችን ይህን ጀባ ለብሰው ወደ ሚንበር ወጡ፤ ተቀመጡ፤ ምንም ሳይናገሩም ከሚንበሩ ወረዱ። ሶሓቦች እጆቻቸውን በእርሱ ላይ እያሳለፉ ይመለከቱትና በውበቱ ይደነቁ ነበር። ክቡር ነብያችን፦ «በዚህ ውበት ትደነቃላችሁን? በጣም ደስ አሰኛችሁን?» ብለው ጠየቁ። እነርሱም፦ «ከዚህ ይበልጥ ያማረ ልብስ አይተን አናውቅም!» አሉ። ነብያችን፦ «ነፍሴ በኃይሉ እጅ ውስጥ ባለችው በአላህ እምላለሁ፤ የሰዕድ ኢብኑ ሙዓዝ የጀነት መሐረቦች ከምታዩት ነገር ይበልጥ ያማሩና ደስ የሚያሰኙ ናቸው!» አሉ።

ክቡር ነብያችን፦ «ለታዋቂነትና ለይዩልኝ ብሎ ልብስ የለበሰ ሰው እስኪያወልቀው ድረስ አላህ ከእርሱ ፊቱን ያዞራል! በቂያማ ቀን የውርደትን ልብስ ያለብሰዋል!» አሉ።

ደግሞም፦ «ለታዋቂነትና ለይዩልኝ ብሎ ልብስ የለበሰን ሰው አላህ በቂያማ ቀን እንደዚያው ያለ ልብስ ያለብሰዋል። ከዚያም በእሳት ያቀጣጥለዋል!» አሉ።

ሰይዲና ሰህል ኢብኑ ሰዕድ እንዲህ ይላሉ፦ «አንዲት ሴት ራሷ የሸመነችውን ጠርዝ ያለው ቡርዳ61 ለረሱሉላህ ዐለይሂ ሰላም አምጥታ፦ ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ይህን በገዛ እጄ ሸመንኩት። ለከበሩት ማንነትዎ በስጦታ አመጣሁት› አለች። ክቡር ረሱሉላህም ስጦታዋን ተቀበሉ። ይህን ቡርዳ ተጎናጽፈው ወደ እኛ ወጡ። ከተሰበሰቡት ሰዎች አንዱ እጁን በእርሱ ላይ አሳልፎ፦ ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ከዚህ ቡርዳ የበለጠ ያማረ ሊኖር አይችልም! ይህን ለእኔ ይሰጡኛልን?› አለ። ክቡር ረሱሉላህ፦ ‹እሺ!› አሉ። በመስጊድ ውስጥ ከእኛ ጋር ተወያይተው ከመከሩን በኋላ ወደ ቤት ተመለሱ፤ ቡርዳውንም አሳሽገው ወደዚያ ሰው ላኩት። የተሰበሰቡት ሰዎችም ያንን ሰው፦ ‹ፈጽሞ መልካም አላደረግህም! ረሱሉላህ የለበሱትንና የሚያስፈልጋቸውን ነገር ከእርሳቸው ለመንክ! ረሱሉላህ ዐለይሂ ሰላም የሚለምናቸውን ማንንም እንደማይመልሱና ባዶ እጁን እንደማይሰዱት አንተም ታውቃለህ!› ብለው ወቀሱት። ያ ሰውም፦ ‹ወላሂ! ይህን ለመልበስ ብዬ አልለመንኩም። ነገር ግን በምሞትበት ቀን ከፈኔ እንዲሆን ብዬ ለመንኩ!› አለ። በእርግጥም ያ ቡርዳ በሞተበት ቀን ከፈኑ ሆነ።»62 ነብያችን ጥቁር የሱፍ ልብስ የለበሱበትም ጊዜ ነበር። እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ፦ «ለረሱሉላህ ዐለይሂ ሰላም ከጥቁር ሱፍ የተሠራ ልብስ ተዘጋጅቶ ነበር። ለብሰውት ባላባቸው ጊዜ የሱፉን ሽታ አሸተቱ። ወዲያውኑ ከጀርባቸው አውልቀው ተዉት። ምክንያቱም እርሳቸው መልካም ሽታን ብቻ ይወዱ ነበር» ብለዋል። ክቡር ነብያችን ከላይ የሚለበሰው ቀፍጣን ቀሚሱ እስከ ባት እኩሌታ ወይም ከዚያ ትንሽ ዝቅ ብሎ እስከ ቁርጭምጭሚት ድረስ እንዲረዝም ብቻ ይፈቅዱ ነበር፤ ከቁርጭምጭሚት በታች ማለትም መሬት ላይ እስኪጎተት ድረስ ማስረዘምን ይከለክሉ ነበር። ለመኩራራት ብለው ቀፍጣናቸውን መሬት ላይ የሚጎትቱ ወንዶችን የላቀው አላህ በቂያማ ቀን በእዝነት ዓይን እንደማይመለከታቸው ይናገሩ ነበር።

ክቡር ነብያችን አንድ ቀን ሰይዲና ጃቢር ኢብኑ ሱለይምን፦ «የቀፍጣንህን ጫፍ እስከ ባትህ እኩሌታ አስረዝመው! ይህን ማድረግ ካልቻልክ እስከ ቁርጭምጭሚቶችህ አስረዝመው! መሬት ላይ እስኪጎተት ድረስ ከማስረዘም ተጠንቀቅ! ምክንያቱም ይህ የኩራት ምልክት ነው። አላሁ ተዓላ ደግሞ መኩራራትን አይወድም!» አሉ።63 ስለዚህም ዐብዱላህ ኢብኑ ዑመር (ረዲየላሁ ዐንሁማ) ቀፍጣናቸውን እስከ ባቶቻቸው እኩሌታ ያስረዝሙ ነበር።

«ከየመን በኩል የእዝነት ነፋስ ሲነፍስ ይሰማኛል» ሐዲስ ሸሪፍ

ክቡር ነብያችን በነጠላ የጥጥ ፈትል ከተሸመነ ጨርቅ የተሠራ ቀሚስ ነበራቸው። እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ እንዲህ ይላሉ፦ ሰይዲና አቡ ጀህም ለክቡር ነብያችን በላዩ ላይ ንድፍ ያለበት የሶላት ምንጣፍ በስጦታ ሰጥተዋቸው ነበር። ክቡር ነብያችን አንድ ቀን በዚህ ምንጣፍ ላይ ሲሰግዱ የተባረኩ ዓይኖቻቸው ወደ ንድፉ ተሳቡ። ሰላምታ ባወጡ ጊዜም፦ «ይህን ወደ አቡ ጀህም ውሰዱት። አሁን በሶላቴ ውስጥ አዘናጋኝ። ንድፍ የሌለበትን ሜዳውን ያምጣልኝ» አሉ።

የመዲና አፈር እርጥበትና ጨዋማነት ስላለው ክቡር ነብያችን ባረፉ ጊዜ ይህ ምንጣፍ በተባረከ ቀብራቸው ወለል ላይ ተነጠፈ።

ለሰይዲና ኡወይስ አል-ቀረኒ የላኩት ኺርቃ ሸሪፍ

ኡወይስ ኢብኑ ዓሚር አል-ቀረኒ (ረዲየላሁ ዐንሁ) ከታቢዒን ታላላቆች አንዱ ናቸው። በየመን ከምትገኘው የቀረን መንደር ናቸው። ሙስሊም ከሆኑ በኋላ ዕድሜያቸውን ሙሉ በውዱ ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ፍቅር ሲቃጠሉ ኖሩ፤ ጌታቸውንም ለአፍታ እንኳ አልረሱም። በዒባዳቸው እስከዚህ ደረጃ ደረሱ፤ እያንዳንዱ ሁኔታቸው፣ እያንዳንዱ እንቅስቃሴያቸውና እያንዳንዱ ቃላቸው ለሰዎች ትምህርትና ምክር ሆነ። በማንም አልተከፉም፤ ማንንም አላስከፉም። ዋነኛ ባሕርያቸው ለክቡር ነብያችን ያላቸው ፍቅር፣ በሙሉ ልብና ነፍስ በዒባዳ ላይ መጽናታቸውና ለእናታቸው ያላቸው አክብሮት ነው። እናታቸውን እጅግ አገልግለው የመልካም ዱዓቸውን አገኙ። ለውዱ ነብያችን ያላቸው ይህ ፍቅርና ለእስልምና ያላቸው ታማኝነት ሰይዳችን እንዲያወድሷቸው ምክንያት ሆነ። ክቡር ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) አልፎ አልፎ የተባረከ ፊታቸውን ወደ የመን አቅጣጫ ያዞሩና፦ «ከየመን በኩል የእዝነት ነፋስ ሲነፍስ ይሰማኛል» ይሉ ነበር። ደግሞም፦ «በቂያማ ቀን አላሁ ተዓላ በኡወይስ መልክ ሰባ ሺህ መላእክትን ይፈጥራል፤ ኡወይስንም በመካከላቸው አድርገው ወደ ዐረሳት ይወስዱታል። ወደ ጀነት ይገባል፤ አላሁ ተዓላ ከሻው (ካሳወቀው) በስተቀር ከእነርሱ ማንኛው ኡወይስ እንደሆነ የትኛውም ፍጡር አያውቅም።» «ከኡማዬ መካከል የረቢዓና የሙደር ጎሳዎች በጎች ጸጉር ቁጥር ልክ ለሆኑ ሰዎች በቂያማ ቀን ሸፋዐ የሚያደርግ ሰው አለ» አሉ። ሶሓቦች፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ይህ ማን ነው?» አሉ። «ከአላህ ባሪያዎች አንዱ ነው» አሉ። «እኛ ሁላችንም ባሪያዎች ነን፤ ስሙ ማን ነው?» አሉ። «ኡወይስ» አሉ። «ከየት ነው?» አሉ። «ከቀረን ነው» አሉ። «እርስዎን አይቶዎታልን?» ባሉ ጊዜ፦ «በራሱ ዓይን አላየኝም» አሉ።

«እንዴት ያስደንቃል! እርስዎን ይህን ያህል እየወደደ እርስዎን ለማገልገልና በፊትዎ ለመገኘት እየሮጠ አይመጣም!» አሉ። እርሳቸውም፦ «በሁለት ምክንያቶች ነው። አንደኛው ሁኔታዎቹ አሸንፈውታል። ሁለተኛው ደግሞ ለሃይማኖቴ ባለው ታማኝነት ምክንያት ነው። ያመነች አሮጊት እናት አለችው። ዓይኖቿ አያዩም፤ እጆቿና እግሮቿም አይንቀሳቀሱም። ኡወይስ በቀን የግመል እረኛ ሆኖ ይሠራል፤ የሚያገኘውንም ደመወዝ ለራሱና ለእናቱ መተዳደሪያ ያውለዋል» አሉ። «እርሱን እናየዋለንን?» አሉ። ሰይዲና አቡበክርን፦ «አንተ በዘመንህ አታየውም» አሏቸው። ሰይዲና ዑመርንና ሰይዲና ዐሊይን ደግሞ፦ «እናንተ ታዩታላችሁ። ሰውነቱ ጸጉራም ነው። በግራ ጎኑና በመዳፉ ውስጥ የአንድ የብር ሳንቲም ያህል ነጭነት አለ። ይህ የበረስ በሽታ ነጭነት አይደለም። በደረሳችሁበት ጊዜ ሰላምታዬን አድርሱለት፤ ለኡማዬም ዱዓ እንዲያደርግ ንገሩት» አሏቸው።

ሰይዲና ኡወይስ አል-ቀረኒ እናታቸው ካረፉ በኋላ ከቀረን መንደር ወጥተው ወደ ኩፋ ከተማ ሄዱ። ክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ዕረፍታቸው በተቃረበ ጊዜ፦ «ኺርቃዎን ለማን እንስጥ?» አሏቸው። «ለኡወይስ አል-ቀረኒ ስጡት» አሉ። ረሱሉላህ ካረፉ በኋላ ሰይዲና ዑመርና ሰይዲና ዐሊይ ወደ ኩፋ በመጡ ጊዜ ሰይዲና ዑመር፦ «እናንተ የነጅድ ሰዎች ሆይ! ከመካከላችሁ ከቀረን የሆነ ሰው አለን?» አሉ። «አዎ» አሉ። ስለ ሰይዲና ኡወይስ ጠየቋቸው። «እናውቀዋለን። እርሱ እናንተ ከምትፈልጉት እጅግ ያነሰ ሰው ነው። እብድ ነው፤ አእምሮ የለውም፤ ከሰዎችም የመሸሽ ጠባይ አለው» አሉ።

«ጌታዬ ሆይ! ለዚህ ኺርቃ ሸሪፍ ክብር፣ ለውዱ ክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ክብር ብለህ የሙሐመድን ኡማ በሙሉ ይቅር በል» ሰይዲና ኡወይስ (ረዲየላሁ ዐንሁ)

ኺርቃ ሸሪፍ

ውዱ ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ለሰይዲና ኡወይስ አል-ቀረኒ (ረሕመቱላሂ ዐለይሂ) በስጦታ የሰጡት የተባረከ ኺርቃ በተባረከው የረመዳን ወር በኢስታንቡል፣ ፋቲሕ ውስጥ በኺርቃ ሸሪፍ መስጂድ ይጎበኛል።

ሰይዲና ዑመር (ረዲየላሁ ዐንሁ)፦ «እርሱን ነው የምፈልገው፤ የት ነው ያለው?» አሉ። እነርሱም፦ «በዐርና ሸለቆ ግመሎቻችንን ይጠብቃል፤ እኛም በምትኩ የራት ምግብ እንሰጠዋለን። ጸጉሩና ጢሙ የተንጨባረረ ነው፤ ወደ ከተሞች አይመጣም፤ ከማንም ጋር አይጫወትም፤ ሰዎች የሚበሉትን አይበላም። ሐዘንንም ደስታንም አያውቅም፤ ሰዎች ሲስቁ እርሱ ያለቅሳል፤ ሰዎች ሲያለቅሱ እርሱ ይስቃል» አሉ። ሰይዲና ዑመር፦ «እርሱን ነው የምፈልገው» አሉ። ያለበትን ቦታ ገለጹላቸው። ሰይዲና ዑመርና ሰይዲና ዐሊይ ወዳለበት ቦታ ሄዱ። ሶላት ሲሰግዱ አገኟቸው። አላሁ ተዓላ ግመሎቻቸውን እንዲጠብቅ አንድ መልአክን አዝዞ ነበር። ሶላታቸውን ጨርሰው ሰላምታ ባወጡ ጊዜ ሰይዲና ዑመር ተነሥተው ሰላምታ አቀረቡ። እርሳቸውም ሰላምታውን መለሱ። ሰይዲና ዑመር፦ «ስምህ ማን ነው?» ብለው ጠየቁ። «ዐብዱላህ ማለትም የአላህ ባሪያ» አሉ። «ሁላችንም የአላህ ባሪያዎች ነን፤ ትክክለኛው ስምህ ማን ነው?» ብለው ሲጠይቁ፦ «ኡወይስ» አሉ። ሰይዲና ዑመር፦ «ቀኝ እጅህን አሳየኝ» አሉ። ባሳዩአቸው ጊዜ ሰይዲና ዑመር እንዲህ አሉ፦

«ክቡር ነብያችን ሰላምታ ልከውልሃል። የተባረከ ኺርቃቸውን ልከውልሃል፤ ‹ተቀብሎ ይልበሰው፤ ለኡማዬም ዱዓ ያድርግ› ብለውም አደራ ሰጥተዋል።»

ሰይዲና ኡወይስም፦ «ዑመር ሆይ! እኔ ደካማ፣ አቅመ ቢስና ኃጢአተኛ የአላህ አገልጋይ ነኝ።

በደንብ ይመልከቱ፤ ይህ አደራ የሌላ ሰው እንዳይሆን?» አሉ። ሰይዲና ዑመርም፦ «አይደለም፤ ኡወይስ ሆይ! የምንፈልገው ሰው አንተ ነህ። ክቡር ነብያችን ቁመናህንና ባሕርይህን በግልጽ ነግረውናል» ብለው መለሱ።

በዚህ ጊዜ ሰይዲና ኡወይስ ኺርቃ ሸሪፉን በአክብሮት ተቀበሉ፤ ሳሙት፤ አሸተቱት፤ ፊታቸውንና ዓይኖቻቸውን አሻሹበት። እጅግ አለቀሱ፤ «እናንተ እዚህ ጠብቁ» ብለውም ከአጠገባቸው ሄዱ። ትንሽ ራቅ ብለው በሱጁድ ተደፉ። እንባ እያፈሰሱ አላሁ ተዓላን መለመንና ለሙሐመድ ኡማ ምሕረት ዱዓ ማድረግ ጀመሩ። እየተንሰቀሰቁና እየተማጸኑ እንዲህ ብለው ዱዓ አደረጉ፦ «ጌታዬ ሆይ! ውዱ ክቡር ነብያችን እኔ የማይገባኝ ሆኜ ሳለሁ ለዚህ ድሃና አቅመ ቢስ ባሪያህ በሰይዲና ዑመርና በሰይዲና ዐሊይ በኩል ኺርቃ ሸሪፋቸውን ልከዋል። ‹ኃጢአተኛ ለሆነው ኡማዬ ዱዓ ያድርግ› ብለዋል። ጌታዬ ሆይ! ለዚህ ኺርቃ ሸሪፍ ክብር፣ ለውዱ ክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ክብር ብለህ የሙሐመድን ኡማ በሙሉ ይቅር በል… ይቅር በል፣ አላህ ሆይ፣ ይቅር በል… አላህ ሆይ…» ብዙ ኃጢአተኛ ሙስሊሞች ምሕረት እንዳገኙ በተነገራቸው ጊዜ ኺርቃ ሸሪፉን በአክብሮት ለበሱት።

ለኡወይስ አል-ቀረኒ የተሰጠው ይህ ኺርቃ ሸሪፍ በቫን አካባቢ እስከሚገኙት የኢሪሳን መሳፍንት ድረስ ደርሶ በ1618 እ.ኤ.አ. ከኦቶማን ሱልጣኖች አንዱ ለሆኑት ለሱልጣን ዑስማን ኻን II ተወስዶ በስጦታ ተበረከተ። ሱልጣን ዐብዱልመጂድ ኻን ለዚህ ኺርቃ ሸሪፍ በፋቲሕ «የኺርቃ ሸሪፍ መስጂድ» የሚባለውን መስጂድ አሠሩ። የውዱና የተከበሩት ክቡር ነብያችን የተባረከ ቆዳ የጽጌረዳ መዓዛ እስከ ዛሬ ድረስ በዚያው ትኩስነት የያዘውና እንደ ማር አረፋ የክሬም ቀለም ያለው ይህ የተባረከ ኺርቃ ሸሪፍ በየዓመቱ በተባረከው የረመዳን ወር በመስታወት ውስጥ ሆኖ ለሕዝብ እንዲጎበኝ ይደረጋል።

ለሰይዲና ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር የሰጡት ኺርቃ ሰዓዳ

የገጣሚ ቤተሰብ ልጅ የሆኑት ሰይዲና ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር (ረዲየላሁ ዐንሁ) ራሳቸውም ገጣሚ ነበሩ። ቀደም ሲል በክቡር ነብያችንና በእስልምና ላይ ግጥሞችን ይገጥሙ ነበር። ይህንን ለሰይዳችን ነገሯቸው፤ እርሳቸውም በታየበት ቦታ እንዲገደል አዘዙ።

«ከአላህ በስተቀር ሊመለክ የሚገባው አምላክ እንደሌለ እመሰክራለሁ። ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ባሪያውና መልዕክተኛው ናቸው» ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር (ረዲየላሁ ዐንሁ)

ቀደም ብለው ሙስሊም የሆኑት ወንድማቸው ሰይዲና ቡጀይር (ረዲየላሁ ዐንሁ) ይህንን ውሳኔ በደብዳቤ አሳወቋቸው፤ ሙስሊም ከሆኑ የእዝነት ውቅያኖስ የሆኑት ውዱ ነብያችን ይቅር እንደሚሏቸውም ጻፉላቸው። ደብዳቤውን ያነበቡት ሰይዲና ከዕብ በጥልቅ አሰላሰሉ፤ የጣዖት አምልኮን ከንቱነት፣ የእስልምናን ልዕልናና የክቡር ነብያችንን ታላቅነት መረዳት ጀመሩ፤ ልባቸውም መብራት ጀመረ። በመጨረሻም ሙስሊም ለመሆን ወስነው ወደ ብርሃናማዋ መዲና መንገድ ጀመሩ። ክቡር ነብያችንን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) የሚያወድስና ራሳቸው ተውባ አድርገው ሙስሊም መሆናቸውን የሚገልጽ ረጅም ግጥም ጻፉ። መዲና በደረሱ ጊዜ ከጁሀይና ጎሳ ከሆነ አንድ ወዳጃቸው ጋር ወደ ክቡር ነብያችን ፊት ቀረቡ። ሰይዳችን ከሶሓቦቻቸው ጋር እየተወያዩ ነበር። ሰይዲና ከዕብ ራሳቸውን ከማስተዋወቃቸው በፊት፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር በሠራው ተጸጽቶ ሙስሊም ሆኖ ምሕረትን ሊለምን መጥቷል። እርሱን ወደ እርስዎ ባመጣው ምሕረት ሰጥተው እስልምናውን ይቀበሉታልን?» አሉ። ክቡር ነብያችንም፦ «አዎ» አሉ። በዚህ ጊዜ ሰይዲና ከዕብ፦ «ከአላህ በስተቀር ሊመለክ የሚገባው አምላክ እንደሌለ እመሰክራለሁ። ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ባሪያውና መልዕክተኛው ናቸው» አሉ። ክቡር ነብያችን፦ «አንተ ማን ነህ?» አሉ። እርሳቸውም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እኔ ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር ነኝ» አሉ። ከአንሷሮች አንዱ፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ይፍቀዱልኝ፤ በእርስዎ ላይ የነበረውን የዚህን ሰው አንገት ልቁረጥ» ባለ ጊዜ ሰይዳችን፦ «ተወው። ከነበረበት ሁኔታ ተጸጽቶና ወደ ሐቁ ተመልሶ መጥቷል» አሉ። በዚህ ጊዜ ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር (ረዲየላሁ ዐንሁ) ሙስሊም መሆናቸውን የሚገልጽና የውዱ ነብያችንንና የሶሓቦችን ታላቅነትና ክብር የሚተርክ ዝነኛ ቀሲዳቸውን አነበቡ። «ባነት ሱዓድ / ተወዳጇ ራቀች» በሚሉ ቃላት የሚጀምረውና እንዲህ እያለ የሚቀጥለው ይህ ቀሲዳ ክቡር ነብያችንን እጅግ አስደሰታቸው፦

የሰው ልጅ ሁሉ አንድ ቀን በቃሬዛ ላይ መሸከሙ አይቀርም…
ይቅርታ ልጠይቅ መጣሁ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ፣ ወደ ከበረው ፊትዎ…
የእርሳቸው ምሕረት ከሁሉ አብልጦ ተስፋ የሚደረግበት ነው…
በፊታቸው ይቅርታ ተቀባይነት ያገኛል…
ያዝኑልኝ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ…
ይማሩኝ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ…
በእርግጥም ረሱሉላህ ከሐቅ ተዓላ
ክፋትን ከሚያጠፉ ስለታም ሰይፎች የተመዘዘ ሰይፍ ናቸው…
እርሳቸው ሂዳያን የሚዘሩ፣ ቀጥተኛውን መንገድ የሚያሳዩ ኑር ናቸው…

ይቅር አሏቸውም። ሰይዲና ከዕብም እዚህ ቤት በደረሱ ጊዜ፦

ኢነ ረሱለ ለኑሩን ዩስተዷኡ ቢሂ፣
ሙሐመዱን ሚን ሱዩፊላሂ መስሉሉ።
ረሱሉላህ ኑር ናቸው፤ ሕዝቡ በእርሳቸው ይበራል፤
ከሐቅ ተዓላ ከተመዘዙ ሰይፎች አንዱ ናቸው፤

የሁለቱ ዓለማት መሪ፣ የዓለም ኩራት ሙሐመድ ሙስጦፋ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) «ኺርቃ ሰዓዳ» የሚባለውን ኺርቃቸውን ከተባረኩ ትከሻዎቻቸው አውልቀው በሰይዲና ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር ትከሻዎች ላይ አደረጉት።64

ሰይዲና ሙዓዊያ በኺላፋቸው ዘመን ለከዕብ ኢብኑ ዙሀይር፦ «የረሱሉላህን ኺርቃ ሽጥልን!» ብለው መልእክት ላኩላቸው። አሥር ሺህ ዲርሀምም ላኩላቸው። ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር፦ «የረሱሉላህን ኺርቃ በመልበስ ረገድ ማንንም ከራሴ ማስቀደም አልችልም!» ብለው የሰይዲና ሙዓዊያን ጥያቄ አልተቀበሉም። ሰይዲና ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር ባረፉ ጊዜ ሰይዲና ሙዓዊያ ከከዕብ ልጆች በሃያ ሺህ ዲርሀም ገዙት። ነብያችን ለሰይዲና ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር የሰጡት ይህ የተባረከ ኺርቃ ከኸሊፋ ወደ ኸሊፋ በውርስ ተላለፈ።

የኡመያዎች መንግሥት ከወደቀ በኋላ በመጀመሪያው የዐባሲዮች ኸሊፋ በአቡል ዐባስ ሰፋሕ ኢብኑ ዐብዱላህ ኢብኑ ሙሐመድ በሦስት መቶ ዲናር ተገዛ። በዒድ ቀናት ኸሊፋዎች ይለብሱት ነበር። ዐባሲዮች ወደ ግብጽ ሲመጡ ይዘውት መጡ። ያቩዝ ሱልጣን ሰሊም ኻን ግብጽን ይዘው ኸሊፋ በሆኑ ጊዜ በግብጽ ከነበሩት «የተባረኩ አደራዎች» ጋር ይህ የተባረከ ኺርቃም ወደ ኢስታንቡል ተወሰደ። በኢስታንቡል በቶፕካፒ ቤተ መንግሥት «የኺርቃ ሰዓዳ ክፍል» ውስጥ በሁሉም ሰው ይጎበኛል።

ይህ የተባረከ ኺርቃ 124 ሳንቲ ሜትር ርዝመት ያለው፣ ሰፋፊ እጅጌዎች ያሉት፣ ከጥቁር የሱፍ ጨርቅ የተሠራ ነው። የኺርቃው ውስጠኛ ክፍል በክሬም ቀለም የሱፍ ጨርቅ ተለብጧል። በበርካታ የጨርቅ መጠቅለያዎች ተጠቅልሎ ሱልጣን ሙራድ III ባሠሩት፣ ከላይ በሚከፈት ክዳን ባለው የወርቅ ሣጥን ውስጥ ይገኛል። ይህ የኺርቃ ሰዓዳ ሣጥን በጥበብ ረገድ እጅግ ድንቅ ከመሆኑም በላይ በመረግድ ድንጋዮችም ያጌጠ ነው። በሣጥኑ ላይ እንዲህ ተጽፏል፦

«ላ ኢላሀ ኢለላህ፣ ወማ አርሰልናከ ኢላ ረሕመተን ሊል ዓለሚን። ላ ኢላሀ ኢለላሁል መሊኩል ሐቁል ሙቢን፣ ሙሐመዱን ረሱሉላህ፣ አስ-ሷዲቁል ወዕዲል አሚን።»

የክቡር ነብያችን ፍራሽ

ክቡር ነብያችን ተኝተው የሚያንቀላፉበት ፍራሽ (አልጋ) ላዩ ከቆዳ የተሠራ ነበር። ውስጡ በተምር ዛፍ ቃጫ ተሞልቶ ነበር። እርሳቸውም ባለቤታቸውም በላዩ ላይ ይተኙ ነበር። ነብያችን ከተባረከ ራሳቸው ሥር የሚያደርጉት ትራስም ልብሱ ከቆዳ የተሠራ፣ ውስጡም በተምር ዛፍ ቃጫ የተሞላ ነበር። ክቡር ነብያችን ለዱንያና በዱንያ ውስጥ ላሉ ነገሮች ትኩረት አይሰጡም ነበር።

ዐብዱላህ ኢብኑ መስዑድ እንዲህ ይላሉ፦ የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ በአንድ ሰሌን ላይ ተኝተው አንቀላፍተው ነበር፤ ሰሌኑም በተባረከ ጎናቸው ላይ ምልክት ትቶ ነበር። በነቁ ጊዜ የተባረከ ጎናቸውን አሻሸሁላቸው። «አባቴና እናቴ ለእርስዎ መሥዋዕት ይሁኑ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ምነው ቢነግሩን ኖሮ ከሰሌኑ ላይ ከእርሱ የሚጠብቅዎ አንድ ነገር ባነጠፍንልዎ ነበር!» አልኩ። ከዚያም፦ «ለስላሳ ፍራሽ እናዘጋጅልዎን?» አልኳቸው።

የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ፦ «የዱንያ ነገሮች ከእኔ ጋር ምን ጉዳይ አላቸው? የእኔና የዱንያ ምሳሌ፣ ሁኔታዬ ከአንድ ዛፍ ሥር ትንሽ ጥላ ከወሰደ በኋላ ያንን ትቶ መንገዱን እንደሚቀጥል ፈረሰኛ ምሳሌና ሁኔታ ነው!» አሉ።65 እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ እንዲህ ይላሉ፦ ከአንሷር ጎሳ የሆነች አንዲት ሴት ወደ እኔ መጣች። የመልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላምን ፍራሽ ባየች ጊዜ ሄዳ ውስጡ በሱፍ የተሞላ ፍራሽ ላከች።

መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ወደ እኔ መጥተው፦ «ይህ ምንድን ነው?» ብለው ጠየቁ። እኔም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ከአንሷር እገሌ የምትባል ሴት ወደ እኔ መጥታ ነበር። ፍራሽዎን ባየች ጊዜ ሄዳ ይህንን ለእርስዎ ላከች» አልኩ። «ይህንን ወዲያውኑ መልሺላት!» አሉ። እኔ ግን አልመለስኩትም። በቤቴ ውስጥ መኖሩ ደስ አሰኝቶኝ ነበር። መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ይህንን ቃላቸውን ሦስት ጊዜ ደጋገሙት። በመጨረሻም፦ «ወላሂ! ዓኢሻ ሆይ! ብፈልግ ኖሮ አላህ የወርቅና የብር ተራራዎችን ከእኔ ጋር ባስኬደ ነበር!» አሉ።66 የነብዩ ዐለይሂ ሰላም ፍራሽም ከሁለት ዐባዎች የተሠራ ነበር።

«ረሱሉላህ የወርቅና የብረት ቀለበቶችን ያስወልቁ ነበር፤ የብር ቀለበቶችን ግን አይከለክሉም ነበር» ዐምር ኢብኑ ሹዐይብ (ረዲየላሁ ዐንሁ)

አንድ ሌሊት ወደ እኔ በመጡ ጊዜ ይህን ዐባ አጥፌ አጥብቤው ነበር። በላዩ ላይ ተኙ። ከዚያም፦ «ዓኢሻ ሆይ! የዛሬ ሌሊት ፍራሼ እንደ ወትሮው ያልሆነው ለምንድን ነው?» ብለው ጠየቁ። እኔም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ለእርስዎ ብዬ አጥፌ አጠበብኩት» አልኩ። «አንቺ ወደ ቀድሞው ሁኔታው መልሺው!» አሉ።67

እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ ደግሞ እንዲህ ይላሉ፦ «ለቁረይሾች በመካ በሰሪር ላይ ከመተኛት የበለጠ ደስ የሚያሰኝ ነገር አልነበረም። መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ወደ መዲና መጥተው በአቡ አዩብ ቤት በእንግድነት በተቀመጡ ጊዜ፦ ‹አቡ አዩብ ሆይ! ሰሪር የላችሁምን?› ብለው ጠየቋቸው። አቡ አዩብም፦ ‹ወላሂ! የለንም› አሉ። ከአንሷሮች የሆኑት ሰዕድ ኢብኑ ዙራራ (ረዲየላሁ ዐንሁ) ይህንን በሰሙ ጊዜ ምሰሶዎቹ ከሳጅ እንጨት የተሠሩና ላዩ ከተልባ እግር ቃጫ በተሸመነ ሰሌን የተሸፈነ ሰሪር ለረሱሉላህ ላኩ። ረሱሉላህ ወደ ቤታቸው እስኪዛወሩ ድረስ በላዩ ላይ ተኙ፤ እስካረፉበት ጊዜ ድረስም በላዩ ላይ ይተኙ ነበር። ረሱሉላህ ዐለይሂ ሰላም ታጥበው በከፈን በተገነዙ ጊዜ በዚህ ሰሪር ላይ ተቀመጡ፤ የጀናዛ ሶላታቸውም እርሳቸው በዚሁ ሰሪር ላይ ሆነው ተሰገደ። ሕዝቡ ሙታኖቻቸውን ለመሸከም ከእኛ ይጠይቁትና በእርሱ ይባረኩበት ነበር። የሰይዲና አቡበክርና የሰይዲና ዑመር ጀናዛም በእርሱ ላይ ተወስዷል።»

ሰይደቲና ዓኢሻ እንዲህ ይላሉ፦ «መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም በሌሊት የሚሰግዱበት፣ በቀን ደግሞ አንጥፈው ከሰዎች ጋር የሚቀመጡበት አንድ ሰሌን ነበራቸው።»68

የክቡር ነብያችን ቀለበቶች

ለወንዶች የብር ቀለበት ብቻ ሐላል መሆኑንና የወርቅ፣ የብረትና የቢጫ ነሐስ ቀለበት ማድረግ ሐራም መሆኑን ነብያችን አሳውቀዋል። እርሳቸውም እስካረፉበት ጊዜ ድረስ የብር ቀለበት ብቻ አደረጉ።

ክቡር ረሱሉላህ ቀለበታቸውን በተባረከ ቀኝ እጃቸው ያደርጉ ነበር። በግራ እጃቸው አድርገውም ታይተዋል። በቀኝ እጅም በግራ እጅም ማድረግ ይፈቀዳል። በትንሿ ጣት ወይም ከእርሷ አጠገብ ባለችው ጣት ይደረጋል። በዒድ ቀናት ሁሉም ሰው ቢያደርገው ሙስተሐብ ነው። ለይዩልኝና ለመኩራራት ማድረግ ሐራም ነው።

የሐበሻው ነጃሺ አስሐማ ለነብያችን ከላኳቸው ስጦታዎች መካከል ፈርጡ የሐበሻ ድንጋይ የሆነ የወርቅ ቀለበትም ነበረበት። ውዱ ነብያችን የአቡል ዓስ ልጅና የልጅ ልጃቸው የሆኑትን ሰይደቲና ኡማማን ጠርተው፦ «ልጄ ሆይ! ይህንን አንቺ አድርጊው!» አሉ።69

አንድ ቀን ሰይዲና ኑዕማን ኢብኑ በሺር ወደ ክቡር ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) መጡ። በጣታቸው ላይ የወርቅ ቀለበት ነበር። እርሳቸውም፦ «ጀነት ከመግባትህ በፊት የጀነትን ጌጥ ለምን አደረግህ?» አሉ። ኑዕማንም የብረት ቀለበት ማድረግ ጀመሩ። ይህንን ባዩ ጊዜ፦ «የጀሀነምን ዕቃ ለምን ትይዛለህ?» አሉ። ኑዕማን ይህንንም አውልቀው የነሐስ ቀለበት አደረጉ። ይህንን ባዩ ጊዜ፦ «ከአንተ ላይ የጣዖት ሽታ ለምን ይሸተኛል?» አሉ። ኑዕማንም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ታዲያ ምን ዓይነት ቀለበት ላድርግ?» አሉ። እርሳቸውም፦ «የብር ቀለበት ልታደርግ ትችላለህ። ክብደቱም ከአንድ ሚስቃል (4.8 ግራም) አይብለጥ፤ በቀኝ እጅህም አድርገው!» አሉ።

ሰይዲና ዐምር ኢብኑ ሹዐይብ እንዲህ ይላሉ፦ «ረሱሉላህ የወርቅና የብረት ቀለበቶችን ያስወልቁ ነበር፤ የብር ቀለበቶችን ግን አይከለክሉም ነበር።»

ውዱ ነብያችን ለፋርስ ሻሕ፣ ለሩሙ ቄሳርና ለሐበሻው ነጃሺ ደብዳቤዎችን ሊያስጽፉ በፈለጉ ጊዜ፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እነርሱ ያልታተመን ደብዳቤ አያነቡም!» ተባሉ። በዚህ ጊዜ ነብያችን በፈርጡ ላይ በሦስት መስመር «ሙሐመዱን ረሱሉላህ» የተቀረጸበት የብር ቀለበት አሠሩ።

የማኅተም ቀለበቱ ጽሑፍ ከላይ ወደ ታች «አላህ» በአንድ መስመር፣ «ረሱል» በአንድ መስመር፣ «ሙሐመድ» በአንድ መስመር ሆኖ በሦስት መስመር ነበር። የክቡር ነብያችን የብር ቀለበት ድንጋይ የሐበሻ ድንጋይ ነበር።70 የዚህ የብር ቀለበት ፈርጥ ከብር እንደነበረም ተዘግቧል።

ሰይዲና ዐምር ኢብኑ ሰዒድ ወደ ነብያችን መጥተው ነበር። ውዱ ነብያችን በጣታቸው ላይ ያለውን ቀለበት ባዩ ጊዜ፦ «ይህ በእጅህ ያለው ቀለበት ምንድን ነው?» ብለው ጠየቁ። ሰይዲና ዐምር ኢብኑ ሰዒድም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ይህ አንድ ቀለበት ብቻ ነው። እኔው ሠራሁት» አሉ። ነብያችን፦ «ቅርጹ ምንድን ነው?» ብለው ጠየቁ። ዐምር ኢብኑ ሰዒድ (ረዲየላሁ ዐንሁ)፦ «ሙሐመዱን ረሱሉላህ» አሉ። ክቡር ነብያችን፦ «እስቲ ልየው» አሉ። ወስደውም የግል ማኅተማቸው አድርገው ተጠቀሙበት፤ ሌሎች ሰዎች በቀለበቶቻቸው ላይ «ሙሐመዱን ረሱሉላህ» የሚሉትን ቃላት እንዳይቀርጹም ከለከሉ።71 ውዱ ነብያችን ይህ የማኅተም ቀለበት በተባረከ ጣታቸው ላይ እንዳለ አረፉ።

ነብያችን የቀለበታቸውን ፈርጥ ያለበትን ጎን ወደ ተባረከ መዳፋቸው ውስጠኛ ክፍል ያዞሩት ነበር። ነብያችን ወደ መጸዳጃ ሊገቡ ሲሉ ቀለበታቸውን ከተባረከ ጣታቸው ያወልቁ ነበር። ውዱ ነብያችን ካረፉ በኋላ የማኅተም ቀለበታቸውን ሰይዲና አቡበክር፣ ከእርሳቸው በኋላ ሰይዲና ዑመር፣ ከሰይዲና ዑመር በኋላ ደግሞ ሰይዲና ዑስማን በጣታቸው አደረጉት። ሰይዲና ዑስማን ኸሊፋ ሳሉ አንድ ቀን በአሪስ ጉድጓድ አፋፍ ላይ ተቀምጠው ሳለ ወደ ጉድጓዱ ጣሉት። የጉድጓዱ ውኃ በሙሉ እንዲቀዳ ቢደረግም፣ ለሦስት ቀናትም ወዲያ ወዲህ እየተባለ ቢፈለግም ይህ የተባረከ ቀለበት ሊገኝ አልቻለም።72 በቀለበት ድንጋይ ላይ ጽሑፍ መጻፍ ከነብያችን በኋላም ቀጠለ።

በሰይዲና አቡበክር ቀለበት ላይ «ኒዕመል ቃዲሩላህ» (የአላሁ ተዓላ በሁሉ ነገር ላይ ያለው ችሎታ እንዴት ያለ በቂ ነው)፣ በሰይዲና ዑመር ቀለበት ላይ «ከፋ ቢል መውቲ ዋዒዘን ያ ዑመር» (ለምክር ሞት ይበቃል)፣

በሰይዲና ዑስማን ቀለበት ላይ «ለነስቢረነ» (በእርግጥ እንታገሣለን)፣ በሰይዲና ዐሊይ ቀለበት ላይ «አል-ሙልኩ ሊላህ» (ንግሥና የአላሁ ተዓላ ብቻ ነው)፣

«አይሁዶችን እንዳትመስሉ ሶላቶችን በጫማዎቻችሁ ስገዱ» ሐዲስ ሸሪፍ

በሰይዲና ሐሰን ቀለበት ላይ «አል-ዒዘቱ ሊላህ» (ግርማና ታላቅነት የአላሁ ተዓላ ነው)፣

በሰይዲና ሙዓዊያ ቀለበት ላይ «ረቢግፊር ሊ» (ጌታዬ ሆይ! ማረኝ)፣ በኢብኑ አቢ ለይላ ቀለበት ላይ «አድ-ዱንያ ገሩሩን» (ዱንያ አታላይና ውሸታም ናት)፣

በኢማሙ አዕዘም አቡ ሐኒፋ ቀለበት ላይ «ቁሊል ኸይረ ወኢላ ፈስኩት» (ወይ መልካም ተናገር፤ ወይ ዝም በል!)፣

በኢማም አቡ ዩሱፍ ቀለበት ላይ «መን ዐሚለ ቢረእዪሂ ነዲመ» (በራሱ አስተያየት የሚንቀሳቀስ ይጸጸታል)፣ በኢማም ሙሐመድ አሽ-ሸይባኒ ቀለበት ላይ «መን ሶበረ ዞፊረ» (የታገሠ ድልን ያገኛል)፣

በኢማም ሻፊዒ ቀለበት ላይ ደግሞ «አል-በረከቱ ፊል ቀናዐ» (በረከት በመብቃቃት ውስጥ ነው) የሚል ተጽፎ ነበር። ቀለበቶቻቸውን እንደ ማኅተም ይጠቀሙባቸው ነበር።

የክቡር ነብያችን ነቅሹ ቀደሚ ሸሪፎች

ነቅሹ ቀደሚ ሸሪፍ የውዱ ነብያችን ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም የተባረኩ የእግር አሻራዎች ናቸው። ከክቡር ነብያችን ተአምራት አንዱ እንደ አሸዋ ባሉ ለስላሳ ነገሮች ላይ ሲረግጡ የእግራቸው አሻራ አለመታየቱ፣ በድንጋይና በጠንካራ ነገሮች ላይ ሲረግጡ ግን አሻራው መውጣቱ ነበር። የተባረከ እግራቸው የረገጣቸውና አሻራ የተዉባቸው አንዳንድ ድንጋዮችና እብነ በረዶች እንደ መታሰቢያ ለዘመናት ተጠብቀው ከእጅ ወደ እጅ በአደራ እየተላለፉ በረከት ተገኝቶባቸዋል።

በተለይም የሙስሊም መንግሥታት ባለሥልጣናትና ሱልጣኖች እነዚህን ውድ መታሰቢያዎች በአስፈላጊ ቦታዎች በልዩ ጥበቃ ሥር አድርገው ጠብቀዋቸዋል፤ ጎብኝተዋቸዋል፤ አስጎብኝተዋቸዋልም። ከሚታወቁትና ተጠብቀው ከሚገኙት ነቅሹ ቀደሚ ሸሪፎች መካከል በጣም ዝነኞቹ የሚከተሉት ናቸው፦ 1. በሕንድ የፊሩዝ ሻሕ ቱግሉቅ ልጅ የፈትሕ ኻን ቱርቤ ውስጥ የሚገኘው ነቅሹ ቀደሚ ሸሪፍ። 2. በካይሮ በቃይትባይ ቱርቤ ውስጥ የሚገኙት ሁለት የተባረኩ የእግር አሻራዎች። 3. በካይሮ በአሳሩ ነቢ መስጂድ ውስጥ የሚገኙት ሁለት የተባረኩ የእግር አሻራዎች። 4. በኢስታንቡል በኻሊድ ኢብኑ ዘይድ አቡ አዩብ አል-አንሷሪ (ኤዩብ ሱልጣን) ቱርቤ ውስጥ የሚገኘው የተባረከ የቀኝ እግር አሻራ። ይህ የነብዩ ነቅሹ ቀደም በመሕሙድ ኻን I ትእዛዝ በ1734 እ.ኤ.አ. ከቤተ መንግሥቱ ወደ ቱርቤው ተወሰደ።

5. በዐብዱልሐሚድ ኻን I ቱርቤ ውስጥ በየኒ ጃሚ በኩል ባለው ግድግዳ ላይ በቁም ሣጥን ውስጥ ተጠብቀው የሚገኙት ሁለት የእግር አሻራዎች።

6. በላሌሊ በሱልጣን ሙስጦፋ ኻን III ቱርቤ ውስጥ በግድግዳው ላይ በልዩ ሁኔታ በተሠራ ቁም ሣጥን ውስጥ ተጠብቀው የሚገኙት በድንጋይ ላይ ያሉ ሁለት የተባረኩ የእግር አሻራዎች። 7. በኢስታንቡል በቶፕካፒ ቤተ መንግሥት በተቀደሱ አደራዎች ክፍል ውስጥ የሚገኙት የእግር አሻራዎች። በቶፕካፒ ቤተ መንግሥት የኺርቃ ሰዓዳ ክፍል ውስጥ አራቱ ከድንጋይ፣ ሁለቱ ከጡብ የሆኑ ስድስት ነቅሹ ቀደሚ ሸሪፎች ይገኛሉ። ከእነዚህ አንዱ ክቡር ነብያችን ወደ ሚዕራጅ ሲወጡ በረገጡት ዓለት ላይ የወጣው የተባረከ የእግር አሻራ ሲሆን በኺርቃ ሰዓዳ ክፍል ውስጥ በቁም ሣጥን ተጠብቆ ይገኛል። ክቡር ረሱሉላህ ወደ ሚዕራጅ ሲወጡ በረገጡት በዚህ የተባረከ ዓለት ላይ ቁበቱ ሶኽራ በሚል ስም የሚታወቀው ሕንጻ ተሠርቷል። ነቅሹ ቀደሚ ሸሪፎች አሁን ወዳሉበት ቦታ ከመዛወራቸው በፊት ለዘመናት በተለያዩ ቦታዎች ተጠብቀዋል። በመጨረሻም አሁን ባሉበት ቦታ ተቀመጡ። እውነተኞቹ ነቅሹ ቀደሚ ሸሪፎች ለበረከት ይጎበኛሉ።

ቀደሚ ሸሪፍ እና ሱልጣን አሕመድ ኻን I

በአሥራ ሦስት ዓመታቸው ዙፋን ላይ የወጡትና በሃያ ስምንት ዓመታቸው ያረፉት የኦቶማን ሱልጣን አሕመድ I ከልባቸው ከእስልምናና ከክቡር ረሱሉላህ ጋር የተቆራኙ ነበሩ። ባሕቲና አሕመዲ በሚሉ የብዕር ስሞች ግጥምም ይጽፉ የነበሩት ሱልጣን አሕመድ I በነቅሹ ቀደሚ ሸሪፍ ቅርጽ በዕንቁዎች ያጌጠ የጥምጣም ላባ ጌጥ አሠርተው በመካከሉም በሰማያዊ ኢናሜል ላይ በወርቅ የራሳቸውን እነዚህን ስንኞች አስጻፉ፦

እንደ ዘውዴ ሁልጊዜ በራሴ ላይ ብሸከመው ምን አለበት፣
የዚያን የከበሩትን የረሱሎች መሪ ንጹሕ የእግር አሻራ?
የነብይነት የጽጌረዳ አትክልት ጽጌረዳ የዚያ እግር ባለቤት ናቸው፤
አሕመድ ሆይ! አትዘግይ፤ ፊትህን በዚያ ጽጌረዳ እግር ላይ አሻሽ።
Sultan I. Ahmed (Bahtî)

ሱልጣን አሕመድ I ይህን የላባ ጌጥ በጁሙዓና በዒድ ቀናት እንዲሁም በሌሎች የተባረኩ ቀናት በራሳቸው ላይ ያደርጉት ነበር። የአይንታቡ መሕመድ ሙኒብ ኤፈንዲ በሱልጣን ዐብዱልሐሚድ I ቱርቤ ውስጥ የሚገኘው ነቅሹ ቀደሚ ሸሪፍ እንዴት እንደተገኘና በቱርቤው ውስጥ እንደተቀመጠ የሚተርክ Âsâr-ul-Hikem fî Nakş-il Kadem የተባለ መጽሐፍ ጽፈዋል። ሱልጣን አሕመድ ኻን ይህችን ባለ አራት መስመር ግጥም በራሳቸው የእጅ ጽሑፍ ጽፈው ለሸይኻቸው ለዐዚዝ መሕሙድ ሁዳዪ ኤፈንዲ ላኩ። በተጨማሪም ሱልጣን አሕመድ ይህንን ግጥም በእንጨት ሰሌዳ ላይ አስጽፈው በሱልጣኔቱ ዙፋን ፊት አሰቀሉት። ግጥሙ የተጻፈበት ይህ ሰሌዳ አሁንም በሱልጣን አሕመድ መስጂድ ውስጥ ተሰቅሎ ይገኛል።

የክቡር ነብያችን ነዕሊ ሸሪፍ

በክቡር ነብያችን ዘመን ይደረጉ የነበሩት ጫማዎች ከዛሬዎቹ የተለዩ ነበሩ። ታቹ ቆዳ የሆነ፣ ላዩ ክፍት የሆነና በማሰሪያ የሚታሰር የጫማ ቅርጽ ነበራቸው። ረሱሉላህና ሶሓቦች በመንገድ ላይ በሚያደርጓቸው ጫማዎች ይሰግዱ ነበር። ጫማዎቻቸው ንጹሕ ነበሩ፤ የመስጂደ ነበዊ ወለልም በአሸዋ የተነጠፈ ነበር። በቆሸሸ ጫማ ወደ እርሱ አይገባም ነበር።

በሐዲስ ሸሪፍ፦ «አይሁዶችን እንዳትመስሉ ሶላቶችን በጫማዎቻችሁ ስገዱ» ተብሏል።

የነዕሊ ሰዓዳ ምስል እንኳ የበረከት ምክንያት እንደሚሆን ስለሚታመን በቤቶችና በሥራ ቦታዎች ይሰቀል ነበር። በኺርቃ ሰዓዳ ክፍል ውስጥ ከነዕሊ ሰዓዳ ጋር ከብረትና ከእንጨት የተሠሩ ምሳሌዎቻቸውም ይገኛሉ።

ክቡር ነብያችን ይዘዋቸው የሚሄዱት ሰባት ነገሮች

ውዱ ነብያችን ማበጠሪያ፣ መስታወት፣ ሚስዋክ፣ የጽጌረዳ ዘይት፣ ኩልና መቀስ ይዘው ወደ ጉዞ ይወጡ ነበር፤ በጉዞም በአገርም እነዚህን ከአጠገባቸው አይለዩም ነበር። ሰይደቲና ዓኢሻ፦ «ለዘመቻዎች የመልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላምን የጽጌረዳ ዘይት፣ ማበጠሪያቸውን፣ መስታወታቸውን፣ ሁለት መቀሶቻቸውን፣ የኩል መያዣቸውንና ሚስዋካቸውን አዘጋጅ ነበር» አሉ። ደግሞም እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ እንዲህ ብለዋል፦ «በጉዞም በአገርም መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ሰባት ነገሮችን ይዘው ይሄዱ ነበር፦

1. የጽጌረዳ ዘይት ብልቃጥ፣ 2. ማበጠሪያ፣ 3. መስታወት፣ 4. የኩል መያዣ፣ 5. ሚስዋክ፣ 6. ሁለት መቀሶች፣ 7. ጸጉር መክፈያ አጥንት።»73

የክቡር ነብያችን በትርና ዘንጎች

ክቡር ነብያችን በጁሙዓ ቀናት ኹጥባ ሲያደርጉ በበትር ወይም በቀስት ይደገፉ ነበር፤ በጉዞ ላይ ደግሞ በቀስት ይደገፉ ነበር። ውዱ ነብያችን በበትር መደገፍ ከነብያት ስነ ምግባር መሆኑን ይናገሩ ነበር፤ እርሳቸውም በበትር ይደገፉ ነበር፤ በበትር መደገፍንም ይመክሩ ነበር። በሙዓዊያ ኢብኑ አቢ ሱፍያን (ረዲየላሁ ዐንሁማ) ኺላፋ ዘመን የክቡር ነብያችን በትር በሰዕዱል ቀረዝ ዘንድ ነበር። ሰይዲና ሙዓዊያ ኢብኑ አቢ ሱፍያን በሂጅራ ሃምሳኛው ዓመት ለሐጅ መጥተው ነበር። በውዱ ነብያችን መስጂድ የሚገኘውን ሚንበር አስፈርሰው ወደ ደማስቆ ሊያዛውሩ ፈለጉ። በሰዕዱል ቀረዝ ዘንድ የነበረውንም በትር እንዲያመጡላቸው አስጠየቁ። ሰይዲና ጃቢር ኢብኑ ዐብዱላህና ሰይዲና አቡ ሁረይራ ወደ እርሳቸው ሄደው፦ «የምእመናን አሚር ሆይ! የመልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላምን ሚንበር ከተቀመጠበት ቦታ ፈርሶ መወሰዱም ሆነ በትራቸው ወደ ደማስቆ መዛወሩ ትክክል አይደለም!» አሉ። በዚህ ጊዜ ሰይዲና ሙዓዊያ ተዉት፤ ይቅርታም ጠየቁ።

ነብያችን ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ኡነይስን ከመስጊድ ወደ ቤታቸው ወስደው አንድ በትር ሰጧቸው፤ «ዐብዱላህ ኢብኑ ኡነይስ ሆይ! ይህን በትር ከአንተ ዘንድ ጠብቀው!» አሏቸው። ዐብዱላህ ኢብኑ ኡነይስ (ረዲየላሁ ዐንሁ) በትሩን ይዘው ወደ ሰዎች በሄዱ ጊዜ፦ «ይህ በትር ምንድን ነው?» ብለው ጠየቋቸው። እርሳቸውም፦ «መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ይህን ሰጡኝ፤ ከእኔ ዘንድ እንድጠብቀውም አዘዙኝ» አሉ። ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ኡነይስን፦ «ወደ መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ተመልሰህ ይህንን ለምን እንደሰጡህ ብትጠይቃቸው ምናለ!» አሏቸው።

የክቡር ነብያችን ነዕሊ ሸሪፍ ቅርጽ

ነዕሊ ሸሪፍ

የረሱሉላህ ነዕል ወደ ሰማያት ከፍ ይላል፤
ፍጥረታት ሁሉ በጥላው ሥር ይጠለላል።
በጡር ላይ ሙሳን «ጫማህን አውልቅ» ሲባል፣
በዐርሽ ላይ ግን ለእርሳቸው «አንተ አታውልቅ» ይባላል።
ይህ ከሁሉ የከበሩት የረሱል ነዕል ቅርጽ ነው፤
ከዋክብትም የረገጡት አፈር ለመሆን ይሻሉ።
የሰባቱ ሰማያት ነዋሪዎች እርሱን ይናፍቃሉ፤
የሱልጣኖች ዘውዶችም በእርሱ ይቀናሉ።
የሙስጦፋ ነዕል አቻ አይገኝለትም፤
ለዓይን ብርሃን፣ ለልብ ሰላም ሁሉ ከእርሱ ይመጣል።
የነዕሉን ቅርጽ እጅግ አድርገህ አክብረው፤
ራሶች ሁሉ ለእርሱ እግር መሆንን ይመኛሉ።
መከራና ፈተና ከየአቅጣጫው በከበበኝ ጊዜ፣
ነዕሊ ሸሪፍ ለእኔ አስተማማኝ ምሽግ ይሆናል።
በዚህ ጠንካራ ምሽግ ውስጥ በሰላም ነኝ፤
ወደ ውብ ቅርጹ ስጠጋ ይጠብቀኛል።
ልብ የከበረውን ነዕል ቅርጽ በማገልገል
በሁለቱም ዓለማት በጥላው ሥር መኖርን ይመኛል።
ኢብኑ መስዑድ ነዕሉን በማገልገል ታደሉ፤
የእኔ ዕድል ግን በምስሉ ይገኛል።
ዩሱፍ ነብሃኒ

በዚህ ጊዜ ዐብዱላህ ኢብኑ ኡነይስ ወደ ነብያችን ተመልሰው፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ይህን በትር ለምን ሰጡኝ?» ብለው ጠየቁ። ውዱ ነብያችን፦ «ይህ በቂያማ ቀን በእኛ መካከል ምልክት ነው! በዚያን ጊዜ በጀነት ውስጥ በበትር የሚደገፉ ሰዎች እጅግ ጥቂት ናቸው! አንተ በጀነት ውስጥ በእርሱ ትደገፋለህ!» አሉ። ዐብዱላህ ኢብኑ ኡነይስ ከሰይፋቸው ጋር አብረው ይዘውት ይሄዱ ነበር፤ ከአጠገባቸውም ፈጽሞ አልለዩትም። በሞት አልጋ ላይ በወደቁ ጊዜ በከፈናቸው ውስጥ እንዲያደርጉትና ከእርሳቸው ጋር እንዲቀብሩት ለቤተሰቦቻቸው ኑዛዜ አደረጉ። በሰውነታቸውና በከፈናቸው መካከል ተደርጎ ኑዛዜያቸው ተፈጸመ። ክቡር ነብያችን አንድ ክንድ (68 ሳንቲ ሜትር) ርዝመት ያለው ወይም ከዚያ ትንሽ የሚረዝም ሚሕጀን ነበራቸው። ጫፉ የተቆለመመ ዘንግ ሚሕጀን ይባላል። ነብያችን በእርሱ ከሩቅ ወደ ሐጀሩል አስወድ እየጠቆሙ ኢስቲላም ያደርጉ ነበር። ነብያችን በግመል ላይ ሲሳፈሩ ከፊታቸው ያንጠለጥሉት ነበር። ሰይዳችን ዑርጁን የሚባል (ከደረቀ የተምር ዛፍ ቅርንጫፍ የተሠራ) ሚኽሰራም ነበራቸው። ከዛፍ ቅርንጫፍ የተሠራ ዘንግ ሚኽሰራ ይባላል። ነብያችን ወደ በቂዑል ገርቀድ ሲሄዱ ይዘውት ይሄዱ ነበር፤ ይደገፉበት ነበር፤ ሲቀመጡም በእጃቸው ያገላብጡት ነበር። ነብያችን ይህንን ሚኽሰራ በእጃቸው ይዘው ኹጥባ ያደረጉበትም ጊዜ ነበር። ነብያችን ከተራራ ዛፎች የተቆረጠ መምሹቅ የሚባል ቀዲብም (ቀጭን ዘንግ) ነበራቸው። ሰይዲና ዑስማን የክቡር ነብያችን ቀዲብ በእጃቸው ሆኖ በሚንበር ላይ ኹጥባ እያደረጉ ሳለ ጀህጃህ ኢብኑ ሰዒድ ወይም ጀህጃህ ኢብኑ ቀይስ ሄዶ ቀዲቡን ከሰይዲና ዑስማን እጅ ወሰደው፤ በጉልበቱ ላይ አስደግፎ አጣመመውና ሰበረው። ሕዝቡም በጀህጃህ ላይ ጮኹበት። ይህም የአላህን ቅናት ነካ፤ አላሁ ተዓላም በጀህጃህ እጅ ወይም ጉልበት ላይ የአኪላ (የእከክ) በሽታን ሰጠው። ጀህጃህ ሰይዲና ዑስማን ሸሂድ ከሆኑ በኋላ አንድ ዓመት ሳይሞላ ሰውነቱን እያከከ ሞተ።

«የሙስጦፋ ነዕል አቻ አይገኝለትም፤ ለዓይን ብርሃን፣ ለልብ ሰላም ሁሉ ከእርሱ ይመጣል» ዩሱፍ ነብሃኒ (ረሕመቱላሂ ዐለይሂ)

የክቡር ነብያችን ሰይፎች

ክቡር ነብያችን ዘጠኝ ሰይፎች ነበሯቸው።

ከአባታቸው የወረሱትና መእሱር በሚል ስም የሚታወቀው ሰይፍ ነብያችን ወደ መዲና በተሰደዱ ጊዜ ከእርሳቸው ጋር ነበር።74 ዐብድ፦ ይህን ሰይፍ ሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ ዑባዳ ለክቡር ነብያችን በስጦታ ሰጥተዋቸው ነበር፤ ወደ በድር ጦርነት ሲሄዱም ይዘውት ሄደው ነበር።

ዙልፊቃር፦ ከቁረይሽ አጋሪዎች የሙነቢህ ኢብኑ ሐጃጅ ወይም የዓስ ኢብኑ ሙነቢህ ሰይፍ ሲሆን በበድር ጦርነት በምርኮ ቀርቶ ነበር። ክቡር ነብያችን ዙልፊቃርን ለሰይዲና ዐሊይ በስጦታ ሰጡ። የእጀታው ራስ፣ የማንገቻው ቀለበቶችና ሰንሰለቶች ከብር የተሠሩ ነበሩ።75

ነብያችን ካረፉ በኋላ ሰይዲና ዐባስ ወደ ሰይዲና አቡበክር ቀርበው ዙልፊቃርን ከሰይዲና ዐሊይ በጠየቁ ጊዜ ሰይዲና አቡበክር፦ «እኔ ይህን ሰይፍ ሁልጊዜ በእጃቸው አይቼዋለሁ። ከእርሳቸው ነጥቆ መውሰዱን ተገቢ ሆኖ አላገኘሁትም!» አሉ። ሰይዲና ዐባስም ለሰይዲና ዐሊይ ተዉላቸው።

የክቡር ነብያችን ጦሮች

ከበኑ ቀይኑቃዕ አይሁዶች ሦስት ጦሮች በምርኮ ለክቡር ነብያችን ደርሰው ነበር። ከነብያችን ጦሮች የአንደኛው ስም ሙስዊ፣ የሌላኛው ስም ደግሞ ሙስና ነበር። ነብያችን በይዳ የሚባል ትልቅ ሐርባና ዐነዛ የሚባል ከጦር ያነሰ ሐርባም ነበራቸው። ነብዓ የሚባሉ ሦስት ዐነዛዎችን (ጦሮችን) እና አንድ ሐርባን የሐበሻው ነጃሺ ሰይዲና አስሐማ ለውዱ ነብያችን ልከው ነበር። ነብያችን ከእነርሱ አንዱን ለራሳቸው አስቀርተው ሁለተኛውን ለሰይዲና ዐሊይ፣ ሦስተኛውን ደግሞ ለሰይዲና ዑመር ሰጡ።

ቢላል አል-ሐበሺ (ረዲየላሁ ዐንሁ) በዒድ አል-ፊጥርና በዒድ አል-አድሓ የነብያችንን ጦር እስከ መስገጃው ስፍራ ድረስ ከነብያችን ፊት ተሸክመው ይሄዱና በዚያ ከክቡር ነብያችን ፊት ይተክሉት ነበር። ውዱ ነብያችንም ወደ እርሱ ዞረው የዒድ ሶላትን ያሰግዱ ነበር። ክቡር ነብያችን ካረፉ በኋላ ሰይዲና ቢላል አል-ሐበሺ ይህን ጦር በዒድ ቀናት ከሰይዲና አቡበክር ፊት ተሸክመው በመስገጃው ስፍራ ከፊታቸው ይተክሉት ነበር። ከሰይዲና አቡበክር በኋላ በሰይዲና ዑመር፣ ከእርሳቸውም በኋላ በሰይዲና ዑስማን ዘመን ይህ ተግባር በሙአዚኑ በሰይዲና ሰዕዱል ቀረዝ በዚሁ መንገድ ተፈጸመ። በመዲና አገረ ገዥዎች ዘመንም እንዲሁ መደረጉ ቀጠለ።

የክቡር ነብያችን ቀስቶች

ውዱ ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ስድስት ቀስቶች ነበሯቸው። ከእነርሱ ረውሓ፣ በይዳ እና ሶፍራ የሚባሉት ሦስት ቀስቶች ከበኑ ቀይኑቃዕ አይሁዶች በምርኮ የቀሩ ነበሩ። ሶፍራ የተባለው ቀስት ከነብዕ ዛፍ የተሠራ ነበር።76 ከቱም የተባለው ቀስትም ከነብዕ ዛፍ የተሠራ ሲሆን በኡሑድ ጦርነት ተሰብሮ ነበር። የተሰበረውን ቀስት ሰይዲና ቀታዳ ኢብኑ ኑዕማን ለመታሰቢያ ወሰዱት። በተጨማሪም ሰዳድ እና ዘውራ የሚባሉ ቀስቶች ነበሯቸው።77

«ከዐሊይ በስተቀር ወጣት፣ ከዙልፊቃርም በስተቀር ሰይፍ የለም!» ሐዲስ ሸሪፍ

የክቡር ነብያችን ጋሻዎች

ነብያችን ሦስት ጋሻዎች ነበሯቸው። ዘሉቅ የተባለው ጋሻ በላዩ ላይ የአውራ በግ ራስ ምስል ነበረበት። ይህ ጋሻ ለነብያችን በስጦታ የተሰጠ ነበር። ነገር ግን ምስል ስለነበረበት ነብያችን አልወደዱትም ነበር። ባነጋ ጊዜ አላህ ያንን ምስል ከጋሻው ላይ አስወግዶ አጥፍቶት ነበር።78

የክቡር ነብያችን ጥሩሮች

ክቡር ረሱሉላህ ሰባት ጥሩሮች ነበሯቸው። እነዚህ ጥሩሮች የሚከተሉት ናቸው፦

ዛቱል ፉዱል፦ ይህንን ሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ ዑባዳ ነብያችን ወደ በድር ጦርነት ሲወጡ በስጦታ ሰጥተዋቸው ነበር።79

ሰዕዲያ እና ፊዷ፦ እነዚህ ሁለት ጥሩሮችም ከበኑ ቀይኑቃዕ አይሁዶች በምርኮ ለነብያችን ደርሰው ነበር። ሰዕዲያ የተባለው ጥሩር ዳውድ ዐለይሂ ሰላም ከጃሉት ጋር ለመዋጋት የለበሱት ታሪካዊ ጥሩር ነበር። ነብያችን በኡሑድ ጦርነት ፉዱልንና ፊዷን ደራርበው ለብሰው ነበር።80 ነብያችን ባረፉ ጊዜ ዛቱል ፉዱል የተባለው ጥሩር ለቤተሰባቸው ፍላጎት በተገዛ በሠላሳ ሷዕ ገብስ ምትክ ከበኑ ዞፈር ወገን አቡሽ ሸሕም ለሚባል አንድ አይሁዳዊ በመያዣነት ተሰጥቶ ነበር።81

ሌሎቹ ጥሩሮቻቸው ደግሞ ዛቱል ዊሻሕ፣ ዛቱል ሐዋሺ፣ በትራእ እና ኺርኒቅ ነበሩ።82

ነብያችን በሑነይን ጦርነት ዛቱል ፉዱልንና ሰዕዲያን ለብሰው ነበር።83

የክቡር ነብያችን የራስ ቁሮች

ከረሱሉላህ የራስ ቁሮች የመጀመሪያው ሙወሸሕ ነው። ይህ የራስ ቁር ከበኑ ቀይኑቃዕ አይሁዶች በምርኮ የቀረ ነበር። ዙስ-ሱቡግ ወይም ዙስ-ሱሱብ ወይም መሽቡግ የሚባለው የራስ ቁር ነብያችን በኡሑድ ጦርነት በራሳቸው ላይ ያደረጉት የራስ ቁር ነበር። አጋሪዎቹ በመቱት ሰይፍና በወረወሯቸው ድንጋዮች ተሰብሮ ከቀለበቶቹ ሁለቱ በውዱ ነብያችን የተባረኩ ጉንጮች ውስጥ ተሰክተው ነበር።

ነብያችን መካን ድል ለማድረግ ሲገቡም የራስ ቁር አድርገው ነበር።

ሠራዊቱ ሰንደቅና ዓላማ አንሥቶ ፈረስ ተቀመጠ፤
መሕተር84፣ ነጋሪትና ከበሮም ተመታ።

የክቡር ነብያችን ባንዲራዎችና ሰንደቆች

ክቡር ነብያችን በዘመቻዎች ሁለት ዓይነት ባንዲራዎችን (ሰንደቆችን) ይጠቀሙ ነበር። ራያቸው ጥቁር ነበር፤ ሊዋቸው ደግሞ ያነሰና ነጭ ነበር። የሙሐመድ ኢብኑ ቃሲም ነጻ የወጣ ባሪያ የሆኑት ዩኑስ ኢብኑ ዑበይድ እንዲህ ይላሉ፦ «ሙሐመድ ኢብኑ ቃሲም ስለ ረሱሉላህ ዐለይሂ ሰላም ባንዲራ እንድጠይቅ ወደ በራእ ኢብኑ ዓዚብ ላኩኝ። በራእ ኢብኑ ዓዚብም፦ ‹ጥቁርና ባለ አራት ማዕዘን፣ ከነሚራ (ጥቁርና ነጭ መስመር ካለው የሱፍ ጨርቅ) የተሠራ ነበር› አሉ።» ይህ ባንዲራ በላዩ ላይ በግመል ኮርቻ ጥልፍ ያጌጠ፣ ከሱፍ የተሸመነ የሰይደቲና ዓኢሻ ሽርጥ ነበር፤ ቀለሙም ጥቁር ነበር። ዑቃብ ተብሎ ይጠራ ነበር። የውዱ ነብያችን ባንዲራ በሰይዲና ዐሊይ ዘንድ ይቀመጥ ነበር። ነብያችን በኸይበር ዘመቻ፦ «ባንዲራውን አላህንና መልዕክተኛውን ለሚወድ፣ አላህና መልዕክተኛውም ለሚወዱት ሰው እሰጣለሁ!» ብለው ሰይዲና ዐሊይን ጠርተው ባንዲራቸውን ሰጧቸው።85 አላሁ ተዓላ የኸይበርን ድል ለሰይዲና ዐሊይ ቸራቸው።

ሊዋኡል ሐምድ የሚባለው የረሱሉላህ ሰንደቅ (ባንዲራ) ላይ «ላ ኢላሀ ኢለላህ ሙሐመዱን ረሱሉላህ» ተጽፎ ነበር። ነብያችን በኸራር ሰሪያ ለሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ አቢ ወቃስ ነጭ ሰንደቅ (ባንዲራ፣ ሊዋ) አስረው ነበር። ሰይዲና ዐሊይን ወደ የመን ሲልኩ በጦሩ ጫፍ ላይ ጥምጣም አስረው፦ «ሊዋ እንዲህ ነው!» አሉ። ሊዋን የሚይዘውና የሚሸከመው የሠራዊቱ አዛዥ ብቻ ነበር። የነብያችንን ነጭ ሰንደቅ በአብዋ (ወዳን) ዘመቻ ሰይዲና ሐምዛ፣ በቡዋጥ ዘመቻ ሰዕድ ኢብኑ አቢ ወቃስ፣ ኩርዝ ኢብኑ ጃቢር አል-ፊህሪን በማሳደድ ጊዜ ሰይዲና ዐሊይ፣ በዙል ዑሸይራ ዘመቻ ደግሞ ሰይዲና ሐምዛ ተሸከሙት።

ነብያችን ወደ በድር ጦርነት ሲወጡ ነጭ ሰንደቃቸውን (ሊዋቸውን) ለሙስዐብ ኢብኑ ዑመይር ሰጡ፤ ሰይዲና ዐሊይ ደግሞ ጥቁር ሰንደቃቸውን (ራያቸውን) ዑቃብን ከነብያችን ፊት ተሸከሙ።86 የነብያችንን ነጭ ሰንደቅ (ሊዋ) በበኑ ቀይኑቃዕ ዘመቻ ሰይዲና ሐምዛ፣ በቀርቀረቱል ኩድር፣ በኡሑድና በበድሩል መውዒድ ዘመቻዎች ሰይዲና ዐሊይ፣ በኸንደቅ (የቦይ) ጦርነት ደግሞ ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ ተሸከሙት። ነብያችን መካንም በነጭ ሰንደቃቸው ድል አደረጉ። ክቡር ነብያችን በተቡክ ዘመቻ ትልቁን ሰንደቃቸውን ለሰይዲና አቡበክር፣ ትንሹን ሰንደቃቸውን ደግሞ ለዙበይር ኢብኑል ዐዋም ሰጥተው አሸከሙ።

የክቡር ነብያችን ፈረሶች

የውዱ ነብያችን የመጀመሪያው ፈረስ በመዲና ከበኑ ፈዛራ ወገን ከሆነ አንድ በደዊ በአሥር ኡቂያ87 ብር የገዙት፣ የበረሃ ሰዎች ደሪስ፣ ነብያችን ደግሞ ሰክብ የሚል ስም የሰጡት ፈረስ ነው። በኡሑድ ጦርነት በእርሱ ላይ ተቀምጠው ነበር።88 ሰክብ በከንፈሩ ላይ ነጭ ምልክት ነበረው። ሦስቱ እግሮቹ ነጭ ምልክት ነበራቸው፤ አንዱ የቀኝ እግሩ ግን ምልክት አልነበረውም። ሰክብ እጅግ ፈጣን ነበር፤ ማለትም ሲሮጥ እንደ ውኃ ይፈስስ ነበር። ሙርተጂዝ የሚባለውን ፈረሳቸውን ነብያችን ከበኑ ሙራ ወገን ከሆነ አንድ በደዊ ገዙት። ሙርተጂዝ ውብ፣ የተዋበ ቅርጽ ያለውና ግጥም እንደሚያነብ የሚያሽካካ ነበር።89 ሊዛዝ የሚባለውን ፈረስም የእስክንድርያው ንጉሥ ሙቀውቂስ ለነብያችን በስጦታ ልኮት ነበር። ሊዛዝ እጅግ ፈጣን ነበር።90

ዘሪብ የሚባለውን ፈረስ ፈርዋ ኢብኑ ዑመይር አል-ጁዛሚ ለነብያችን በስጦታ ሰጥተው ነበር። ዘሪብ እጅግ ብርቱና ጽኑ ፈረስ ነበር።

ለሒፍ (ወይም ሉሐይፍ)። ይህን ፈረስ ረቢዓ ኢብኑ አቢ በራእ አል-ከልቢ ለነብያችን በስጦታ ሰጥተው ነበር። ለሒፍ ረጅም ጭራ ነበረው፤ ጭራው መሬቱን ይጠርግ ነበር። የዕሱብ ከነብያችን ፈረሶች ሁሉ ምርጡ ነበር።

«ባንዲራውን አላህንና መልዕክተኛውን ለሚወድ፣ አላህና መልዕክተኛውም ለሚወዱት ሰው እሰጣለሁ!» ሐዲስ ሸሪፍ

ሙራዊሕ የውድድር ፈረስ ሲሆን ዑበይድ ኢብኑ ያሲር በተቡክ ለነብያችን በስጦታ ሰጥተውት ነበር። ሙራዊሕ እንደ ነፋስ ፈጥኖ ይሮጥ ነበር።

ሚርዋሕ የሚባለውን ፈረስ በሂጅራ አሥረኛው ዓመት ወደ መዲና የመጡት የበኑ ረሃእ ልዑካን ለነብያችን በስጦታ ሰጡ። ሚርዋሕ ተጋልቦ በነብያችን ፊት በተራመደ ጊዜ ነብያችንን እጅግ ደስ አሰኛቸው። ወርድ፦ ይህን ፈረስ ተሚም አድ-ዳሪ ለነብያችን በስጦታ ሰጡ። የወርድ ቀለም ቀይ ቡናማ ነበር። ነብያችን ለሰይዲና ዑመር በስጦታ ሰጡት። ሰይዲና ዑመርም በወርድ ላይ ሆነው በአላሁ ተዓላ መንገድ ተዋጉ፤ ከዘመቻ ወደ ዘመቻ አስሮጡት። ነብያችን ከፈረሶቻቸው ሦስቱን ውድድር ያስገቡ ነበር። የዘሪብ ጋላቢ ሰይዲና ሰህል ኢብኑ ሰዕድ፣ የሊዛዝ ጋላቢ ደግሞ ሰይዲና አቡ ኡሰይድ አስ-ሳዒዲ ነበሩ። ሊዛዝ ከሁሉ ቀድሞ፣ ዘሪብ ከእርሱ ኋላ፣ ሰክብ ደግሞ ከዘሪብ ኋላ ይሄዱ ነበር።

የክቡር ነብያችን አህያና በቅሎዎች

ክቡር ረሱሉላህ አህያና በቅሎም ነበሯቸው። የእስክንድርያው ንጉሥ ሙቀውቂስ ለነብያችን አንድ ግራጫ በቅሎና አንድ ግራጫ አህያ በስጦታ ልኮ ነበር። በቅሎዋ ዱልዱል፣ አህያው ደግሞ የዕፉር ወይም ዑፈይር በሚል ስም ይጠሩ ነበር።91 በእስልምና ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ የታየችው ነጭ በቅሎ ዱልዱል ነበረች። ነብያችን በኸይበር ዘመቻ የተቀመጡባት ይህች ግራጫ በቅሎ ነበረች፤ በሑነይን ጦርነት ደግሞ ሌላዋ ግራጫ በቅሎ ነበረች። ነብያችን በሀዋዚኖች ላይ ለመዝመት ፈልገው በቅሎዋቸውን በኮርቻ እሾህ ሲያነሣሡ ሰይዲና ዐባስ የበቅሎዋን ልጓም፣ ሰይዲና አቡ ሱፍያን ኢብኑል ሐሪስ ደግሞ እርካቡን ይዘው ፍጥነቷን ለመግታትና ነብያችን በጠላቶች መካከል ዘልቀው እንዳይገቡ ለመከላከል ሞከሩ። በኸይበር ዘመቻ የዕፉር ላይ ኮርቻ ተጭኖ ራሱ ላይ ከተምር ዛፍ ቃጫ የተሠራ ገመድ ልጓም ተደርጎለት ነብያችን በእርሱም ላይ እንደተቀመጡ ተዘግቧል። ነብያችን ከስንብት ሐጅ በተመለሱ ጊዜ የዕፉር ሞቶ ነበር፤ ዱልዱል ደግሞ ነብያችን ካረፉ በኋላ ለሰይዲና ዐሊይ ቀረች። እስከ ሸሂድነታቸው ድረስ ሰይዲና ዐሊይ፣ ከዚያም ሰይዲና ሐሰን፣ ከዚያም ሰይዲና ሑሰይን፣ ከዚያ በኋላ ደግሞ ሰይዲና ሙሐመድ ኢብኑል ሐነፊያ በእርሷ ላይ ተቀመጡ። ዱልዱል እስከ ሰይዲና ሙዓዊያ ዘመን ድረስ ኖረች።

የክቡር ነብያችን ግመሎች

ቀስዋ፦ ጀድዓ እና ዐድባ በሚሉ ስሞችም የምትጠራው ይህች የክቡር ነብያችን ግመል የበኑ ቁሸይር ኢብኑ ከዕብ ኢብኑ ረቢዓ ኢብኑ ዓሚር ወይም የሑረይሽ ኢብኑ ከዕብ እንስሳት ወገን ነበረች፤ ሰይዲና አቡበክር በአራት መቶ ዲርሀም ገዝተው በዚያው ዋጋ ለውዱ ነብያችን አስተላለፏት። ነብያችን በቀስዋ ላይ ሆነው ወደ መዲና ተሰደዱ። በእርሷ ላይ ሆነው ወደ ሑደይቢያ ዑምራ ሄዱ። መካንም በእርሷ ላይ ሆነው ድል አደረጉ። ክቡር ነብያችን ቀስዋን ያወዳድሯት ነበር፤ የትኛውም ግመል ሊቀድማት አይችልም ነበር። ነገር ግን አንድ በደዊ የሁለት ዓመት ግመል ይዞ ውድድር ገብቶ ቀደማት። በስንብት ሐጅ የዐረፋን ኹጥባ በቀስዋ ላይ ሆነው አደረጉ። ቀስዋ በሰይዲና አቡበክር ኺላፋ ዘመን በጀነቱል በቂዕ መቃብር ተለቀቀች። በዚያም በራሷ ሁኔታ እየጋጠች እስክትሞት ድረስ ኖረች።92

«አላህ ሆይ! ቅርጼን እንዳሳመርከው ሁሉ ስነ ምግባሬንም አሳምርልኝ» ሐዲስ ሸሪፍ

ከአቡ ጀህል በምርኮ የተወሰደችው ግመል፦ በበድር ጦርነት የአቡ ጀህል ዝነኛ ግመል በምርኮ ለውዱ ነብያችን ድርሻ ደረሰች። እስከ ሑደይቢያ ዑምራ ድረስ በዚህች ግመል ላይም ሆነው ወደ ዘመቻ ይወጡ ነበር። ለዑምራው የእርድ ምልክት አደረጉባት። አጋሪዎቹ መቶ ግመሎችን ሰጥተው ሊወስዷት ፈለጉ። ነብያችን፦ «ለእርድ ብለን ለይተን ምልክት ባናደርግባት ኖሮ ፍላጎታችሁን እፈጽም ነበር» አሉ። የሚታለቡ ግመሎች፦ ነብያችን በዙል ጀድርና በጀማ የግጦሽ ቦታዎች የሚግጡ፣ ሐና፣ ሰምራ፣ ዑረይስ፣ ሰዕዲያ፣ በጉም፣ የሲራ እና ደባ በሚሉ ስሞች የሚጠሩ ሰባት የሚታለቡ ግመሎች ነበሯቸው፤ የነብያችን ቤተሰቦች በየሌሊቱ በሚመጣላቸው ሁለት አቁማዳ ሙሉ ወተታቸው ይተዳደሩ ነበር።93 ነገር ግን ነብያችን ባረፉ ጊዜ ከእነዚህ አንዲቱም አልቀረችም ነበር።

ክቡር ነብያችን በዋቅፍ ያደረጓቸው ንብረቶች

በእስልምና ውስጥ የመጀመሪያው ዋቅፍ በኡሑድ ሸሂድ የሆኑት ሙኸይሪቅ ለነብያችን እንዲሰጡ ኑዛዜ ያደረጉባቸውና ነብያችንም ተረክበው በዋቅፍ ያደረጓቸው፦ 1. ሚሰብ፣ 2. ሷፊያ፣ 3. ደላል፣ 4. ሑስና፣ 5. ቡርቃዕ፣ 6. አዕዋፍ፣ 7. መሽረባ በሚሉ ስሞች የሚጠሩት ሰባት የአትክልትና የአዝመራ ቦታዎች ነበሩ።94 ሙስሊም ከመሆናቸው በፊት ከአይሁድ ዓሊሞችና ሀብታሞች አንዱ የነበሩት ሙኸይሪቅ በኡሑድ ጦርነት ወገኖቻቸውን ፊት ለፊት ገጥመው፦ «ሙሐመድ የመጨረሻው ዘመን ነብይ መሆኑን እናንተም በሚገባ ታውቃላችሁ። በተውራት ውስጥ ባሕርያቱ በግልጽ ተጽፈዋል። አሁን ለእኛ የሚገባን እርሱን መከተልና በችግር ቀኖቹ ከጎኑ መቆም ነው» ብለው አቋማቸውን ገለጹ። አይሁዶቹም፦ «ትክክል ነህ፤ ነገር ግን ዛሬ ቅዳሜ ነው። ሥራ አይሠራም!» አሉ። ግትርነቱ ጥቅም እንደሌለው ባዩ ጊዜ ሰይፋቸውን ታጥቀው ሙስሊም መሆናቸውን አሳወቁ። ለዘመዶቻቸው እንዲህ ብለው ኑዛዜ አደረጉ፦ «ብገደል ንብረቶቼ ሁሉ የሙሐመድ ናቸው። እንደፈለገ ሊጠቀምባቸው ነጻ ነው።» ሄደውም ከእስልምና ሠራዊት ጋር ተቀላቀሉ። የሸሂድነትንም ሸርባት ጠጡ፤ ረዲየላሁ ዐንሁ።

እንደተባለውም ጦርነቱ አበቃ፤ ቁስሎች ታሰሩ። የሙኸይሪቅ ዘመዶች ለኑዛዜው ታማኝ ሆነው ንብረታቸውን ለሐቢቡላህ ተዉ። ክቡር ነብያችንም እነዚህን ቀዝቃዛ ውኃ ያላቸውንና ፍሬያቸው የበዛውን መሬቶች በዋቅፍ አደረጓቸው፤ ለድሆችና ለችግረኞች ጥቅም ክፍት አደረጓቸው። በእስልምና ሥልጣኔ ውስጥ የዋቅፍ ልማድ እንዲህ ተጀመረ። ሰይዳችንም፦ «ሙኸይሪቅ ከአይሁድ ዘር የሆነ መልካም ሰው ነው» ብለው አወደሷቸው።

የነብያችን በመዲና የሚገኙት ዋቅፎች በአጠቃላይ ከሙኸይሪቅ ንብረቶች የተገኙ ናቸው።

ኢብኑ ሑመይድ እንዲህ ይላሉ፦ «ኸሊፋው ዑመር ኢብኑ ዐብዱልዐዚዝ ከሙኸይሪቅ የዋቅፍ የተምር ዛፎች ተምር እንዲመጣላቸው ፈልገው ነበር። በሳህን ውስጥ ሆኖ መጣ። ዑመር ኢብኑ ዐብዱልዐዚዝ፦ ‹አቡበክር ኢብኑ ሐዝም ይህ ተምር ከመልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ዘመን ከቀረ የተምር ዛፍ መሆኑንና መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላምም ከእርሱ ይበሉ እንደነበር ጻፉልኝ› ባሉ ጊዜ፦ ‹የምእመናን አሚር ሆይ! ይህንን በመካከላችን ያከፋፍሉልን!› አልኩ። አከፋፈሉ። ለእያንዳንዳችን ዘጠኝ ዘጠኝ ተምር ደረሰን።»

ዑመር ኢብኑ ዐብዱልዐዚዝ፦ «እኔ የመዲና አገረ ገዥ ሆኜ ወደዚያ የተምር እርሻ በገባሁ ጊዜ ከዚያ የተምር ዛፍ ፍሬ በልቻለሁ፤ እንደ እርሱ ያለ ጥሩና ጣፋጭ ተምር አይቼ አላውቅም!» አሉ።

ዐምር ኢብኑ ሙሃጂር እንዲህ ይላሉ፦ «የመልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ንብረቶች በዑመር ኢብኑ ዐብዱልዐዚዝ ዘንድ በአንድ ክፍል ውስጥ ይገኙ ነበር፤ እርሳቸውም በየቀኑ ይመለከቷቸው ነበር። ከቁረይሾች መጥተው በዙሪያቸው የሚሰበሰቡትንም ወደዚህ ክፍል ያስገቡና ወደ እነዚህ ንብረቶች ዞረው፦ ‹እነሆ! አላህ እናንተን በእርሳቸው ያከበራችሁ የዚያ ሰው ውርስ ይህ ነው!› ይሉ ነበር።» እነርሱም፦ 1. በተምር ዛፍ ቅጠሎች የተሠራ አንድ ሰሪር፣

2. ልብሱ ቆዳ የሆነና ውስጡ በተምር ዛፍ ቃጫ የተሞላ አንድ ትራስ፣ 3. አንድ በመጠኑ ትልቅ ሳህን፣ 4. አንድ የውኃ መጠጫ፣

5. አንድ ልብስ፣ 6. አንድ የእጅ ወፍጮ፣

7. አንድ የቀስት ኮሮጆ፣ 8. አንድ የቬልቬት ብርድ ልብስ።

(ይህ ብርድ ልብስ ከክቡር ረሱሉላህ የተባረከ አካል ወደ እርሱ በገቡት መልካም መዓዛዎች ምክንያት ከሚስክ ይበልጥ ያውድ ነበር። ዑመር ኢብኑ ዐብዱልዐዚዝ (ረዲየላሁ ዐንሁ) በታመሙ ጊዜ ያ ብርድ ልብስ በታጠበበት ውኃ ይታጠቡና ይድኑ ነበር።)

የፍቅር ባሕር በማዕበል በተናወጠ ጊዜ፣
ያ ብቸኛ ዕንቁ ተገለጠ፤
ንጹሑ ፈጣሪም ስለ እርሳቸው እንዲህ አለ፦
«ለውላከ ለማ ኸለቅቱል አፍላክ»።
በተወለዱ ጊዜ የዚያች ፀሐይ ብርሃን
ፍጥረተ ዓለሙን በሙሉ ሞላው፤
በፈለጋቸው የሚሄድ ሰው ሁሉ
በሥራው ሁሉ መልካምን ያገኛል።
አገራት ሁሉ ከትእዛዛቸው በታች ሆነው ሳሉ
የሦስት ቀሚስ ባለቤት እንኳ አልነበሩም።
በቤታቸው ብዙ ሀብት አልነበረም፤
ሲያርፉ ጥሩራቸው በመያዣ ላይ ሆኖ ታየ።
ብዙውን ጊዜ ከሚመለከቷቸው ነገሮች አጠገብ
ይህች ዱንያ ምን ዋጋ አላት?
ስጦታቸው ለሁሉም የበዛ ነበር፤
«ምንም የለም» ማለትን አያውቁም ነበር።
አንዳንድ ጊዜ እጅግ አብዝተው ይሰጡ ነበር፤
ጠላቶቻቸውም ሁሉ ያጎነብሱ ነበር።
ለወላጅ አልባ ሁሉ ርኅሩኅ አባት ነበሩ፤
ለወራዳው እንኳ ርኅራኄያቸው የበዛ ነበር።
በሥራቸው ሁሉ ብዙ ጥበብ ነበረ፤
በማንም ላይ ውለታቸውን ፈጽሞ አልቆጠሩም።
የታመመን ይጠይቁ ነበር፤
ለተጨነቀውም ፈውስን ይሰጡ ነበር።

«የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እርስዎን ለማወደስ አቅም የለኝም፤ ሁላችንም የተፈጠርነው ለእርስዎ ክብር ነው። ባጭሩ የታማኝነት አገር መሪ ሆይ! ለእርስዎ ነፍሴም መሥዋዕት ትሁን፣ ሁሉም ነገር መሥዋዕት ይሁን!» Hüseyin Hilmi bin Sa’îd (ረሕመቱላሂ ዐለይሂ)

የተሀጁድ ሶላትን ፈጽሞ አይተዉም ነበር፤
አላህን ከመፍራታቸው የተነሣ አይተኙም ነበር።
ነብዩ ሁሉንም ሰው ሁልጊዜ
ከራሳቸው ጋር እኩል አድርገው ይመለከቱ ነበር።
በባሪያነት ይኮሩ ነበር፤
በአላህ ስነ ምግባር የተዋቡ ነበሩ።
ይህን መንገድ የሚመኝ ማንም ቢሆን
በመልካም ባሕርያት ይዋባል።
አላህ አስተማሪያቸው የሆነበትን
ትምህርት ቤት በጽናት ተከታተሉ።
ረሕማኑ እርሳቸውን ለመግለጽ
በቁርኣን ውስጥ ውብ ገለጻ አደረገ።
እስከ መሕሸር ድረስ ለነብያት መሪ
ማብቂያ የሌለው ሶለዋት ይሁን!
ለቤተሰባቸውና ለሶሓቦቻቸውም
በትሕትና ሰላትና ሰላም ይሁን!

ሒልየቱ ሰዓዳ ሶሓቦቻቸውን ከመከሩ በኋላ የዓለም ኩራት እንዲህ አሉ፦ ከእኔ በኋላ ንጹሕ ሒልያዬን የሚያይ ሰው ቢኖር ፊቴን እንዳየ ሰው ይሆናል፤ ባየ ጊዜ ፍቅር በልቡ ቢያድር፣ ማለትም በውበቴ ፍቅር ቢነደፍ፣ እኔን ለማየት ቢናፍቅ፣ ልቡም በፍቅሬ ቢሞላ፣ ጀሀነም በእርሱ ላይ ሐራም ይሆናል፤ ጌታዬም ጀነትን ይለግሰዋል። ሐቁ ዕራቁቱን አይቀሰቅሰውም፤ የሐቁንም ምሕረት ያገኛል። እንዲህም ተብሏል፦ የአንድ ሰው እጅ የረሱልን ሒልያ በፍቅር ቢጽፍ፣ የምድር ገጽ በመከራ ቢሞላም ሐቁ ከፍርሃት ይጠብቀዋል። አካሉ በዚህ ዓለም በሽታ አያይም፤ ሰውነቱ ሁሉ ፈጽሞ ሕመም አይቀምስም። ይህ ሰው ኃጢአት ቢሠራም እንኳ ጀሀነም በአካሉ ላይ ሐራም ይሆናል። በአኺራ ከቅጣት ይድናል፤ በዚህ ዓለም ሥራው ሁሉ ይቀልለታል። ክብሩ የላቀው ጌታም ይቀሰቅሰዋል በዚህ ዓለም ረሱልን ካዩት ጋር። የነብዩን ሒልያ መግለጽ ቢከብድም በተቻለን መጠን እንጀምራለን። ወደ ግርማው ባለቤት ተጠግተን በትሕትና እንገልጸዋለን። በዚህ ቃል ላይ ሕዝቦች ተስማምተዋል፦ የዓለም ኩራት ቀላ ያሉ ነጭ ነበሩ። የተባረከ ፊታቸው ንጹሕ ነጭ ነበር፤ እንደ ጽጌረዳ ቀላ ያለ ነበር። በፊታቸው ላይ እንደ ዕንቁ ያለው ላባቸው ያንን ውብ ዕንቁ ይበልጥ ያሳምረው ነበር።

ያ የደስታ ምንጭ በላባቸው ጊዜ
የኑር ባሕር የሚናወጥ ይመስል ነበር።
ዓይኖቻቸው ሁልጊዜ ኩል የተኳሉ ይመስሉ ነበር፤
ውብ ዓይኖቻቸው ልቦችን ይስቡ ነበር።
የዓይኖቻቸው ነጩ እጅግ ነጭ ነበር፤
ጌታቸው በአንቀጽ አወደሳቸው።
የዓይናቸው ጥቁሩ ትንሽ አልነበረም፤
ለእርሳቸው ቅርብና ሩቅ አንድ ነበሩ።
ዓይኖቻቸው ሰፊ፣ ውብና ረቂቅ ነበሩ፤
የተባረከ ፊታቸው ሁልጊዜ ኑርን ይረጭ ነበር።
የሙስጦፋ የማየት ኃይል
በሌሊት እንደ ቀን ብርቱ ነበር።
ወደ አንድ ቦታ ለማየት ቢፈልጉ
ንጹሕ አካላቸውም አብሮ ይዞር ነበር።
አካላቸውን ራሳቸውን እንዲከተል ያደርጉ ነበር፤
ይህንንም ፈጽሞ አልተዉም።
ረሱሉል አክረም አካል ነበራቸው፤
ነገር ግን አካል የለበሰች ነፍስ ብላቸው ይገባቸዋል።
ረሱሉ ውብና ተወዳጅ ነበሩ፤
ረሱሉ በሐቁ ዘንድ እጅግ የተወደዱ ነበሩ።
ማሊክና አቡ ሃላ እንዲህ አሉ፦
ቅንድቦቻቸው እንደ አዲስ ጨረቃ የተራራቁ ነበሩ።
በሁለቱ ቅንድቦቻቸው መካከል ያለው
ሁልጊዜ እንደ ብር ጥርት ብሎ ይታይ ነበር።
የተባረከ ፊታቸው ትንሽ ክብ ነበር፤
ቆዳቸው ጥርት ያለና አንጸባራቂ ነበር።
የጥቁር ቅንድቦቻቸው ሚሕራብ
የዓለም ሁሉ ቂብላ ነበር።
ከጎን ሲታይ የተባረከ አፍንጫቸው
በመካከሉ ትንሽ ከፍ ያለ ይመስል ነበር።
እጅግ ውብ፣ ቀጥ ያለና ረቂቅ ነበር፤
ያያቸው ሰው ሙሉ በሙሉ ሊገልጻቸው አይችልም።
ጥርሶቻቸው ትንሽ የተራራቁ ነበሩ፤
እንደ ዕንቁ ሐብል ያበሩ ነበር።
የፊት ጥርሶቻቸው በታዩ ቁጥር
አንድ ኑር ሁሉንም አቅጣጫ ይሸፍን ነበር።

የሁለቱ ዓለማት መሪ በሳቁ ጊዜ፣
ሕይወት ያለውና የሌለው ነገር ሁሉ ነብይ፣
የፊት ጥርሶቻቸው እጅግ ንጹሕ ሆነው ይታዩ ነበር፤
እንደ በረዶ ቅንጣት ረቂቅ ነበሩ።
ኢብኑ ዐባስ እንዲህ ይላሉ፦ የአላህ ሐቢብ
ለመሳቅ ያፍሩ ነበር።
የሃይማኖት ምሰሶ የሆኑት እርሳቸው ከሐያቸው የተነሣ
ፈጽሞ ጮክ ብለው ስቀው አያውቁም ይባላል።
ክብር የተጎናጸፉት ረሱል ጨዋና አፋር ነበሩ፤
አንድን ሰው አፍጥጠው ለማየት ሁልጊዜ ያፍሩ ነበር።
ፊታቸው ሙሉ ጨረቃን ይመስል ነበር፤
ማንነታቸው ለላቀው ጌታ መስታወት ነበር።
ያ ውብ ፊት ሁልጊዜ ብሩህ ነበር፤
ከብርሃኑ የተነሣ ሊመለከቱት አይቻልም ነበር።
ያ ውብ ነብይ ልቦችን ማረኩ፤
መቶ ሺህ ሶሓቦች በፍቅራቸው ተነደፉ።
በሕልም አንድ ጊዜ ብቻ ያዩአቸው
እንዲህ ያለ ደስታ በዚህ ዓለም የለም አሉ።
ይታወቅ፦ ውብ ጉንጮቻቸው
ከመጠን በላይ ሥጋማ አልነበሩም ይላሉ።
ፈጣሪ ለእርሳቸው ካለው ፍቅር የተነሣ
ፊታቸውን ነጭ፣ ግንባራቸውን ሰፊ አደረገ።
የአንገታቸው ኑር
በጸጉራቸው መካከል በየቅጽበቱ ያበራ ነበር።
ከተባረከ ጢማቸው፣ በሚገባ እወቅ፣
የሸበተው አሥራ ሰባት ጸጉር ብቻ ነበር።
የተኮማተረም ረጅምም አልነበረም፤
እንደ ሌሎቹ አካሎቻቸው ሁሉ የተመጣጠነ ነበር።
የአድማሳቱ ረሱል ንጹሕ አንገት
እጅግ ነጭና እጅግ ጥርት ያለ ነበር።
ከሶሓቦች መካከል ብዙ የአደብ ባለቤቶች
ሁሉም፦ ሆዳቸውና ደረታቸው እኩል ነበር አሉ።

የተባረከ ደረታቸው ቢከፈት ኖሮ
የዕውቀት ግምጃ ቤት ፈይድን95 ይረጭ ነበር።
ፍቅር የከበረ ማረፊያውን ያደረገበት
ያ የከበረ ደረት ሌላ ሊሆን ይችላልን?
የተባረከ ደረታቸው ሰፊ ነበር፤
ዒልሙ ለዱኒ በእርሱ ላይ ወርዶ ነበር።
ያ ታላቅ ደረት ነጭና ጥርት ያለ ነበር፤
ያዩት ሁሉ የሚያበራውን ሙሉ ጨረቃ ያዩ ይመስላቸው ነበር።
የዘላለማዊው ማንነት ፍቅር እሳት
ያንን ውብ በነበልባል አቃጥሎት ነበር።
ይህን ሽማግሌም ወጣትም በእርግጥ ያውቃሉ፦
የዓለም ኩራት ሰፋፊ የትከሻ አጥንቶች ነበሯቸው።
የጀርባቸው መካከልም ሥጋማ ነበር፤
የቸርነት ባለቤት፣ የታደሉ ነበሩ።
በብር በመሰለው ቆዳቸው ልስላሴ ነበረ፤
ትልቅ የነብይነት ማኅተምም ነበረ።
የነብይነት ማኅተም በጀርባቸው ላይ ነበር፤
በእርግጥም ወደ ቀኝ ጎናቸው የቀረበ ነበር።
የገለጹአቸው ሰዎች እንዲህ ነገሩን፦
የከበረው ማኅተም ትልቅ ምልክት ነበር።
ቀለሙ ጥቁር ሆኖ ወደ ቢጫ ያደላ ነበር፤
የእርግብ እንቁላል ያህል ነበር።
በዙሪያው እንደተሳሉ መስመሮች
እርስ በርሳቸው የተጠጋጉ ቀጫጭን ጸጉሮች ነበሩ።
ያንን የከበረ የዘር ሐረግ ባለቤት የገለጹት
ነብዩ ትላልቅ አጥንቶች ነበሯቸው አሉ።
እያንዳንዱ አጥንት ትልቅና የወንድነት ነበር፤
ቁመናቸውም ጠባያቸውም ንጉሣዊ ነበር።

የተባረኩ አካሎቻቸው እያንዳንዳቸው
የተመጣጠኑና ብርቱ ሆነው ተፈጥረው ነበር።
የነብዩ እያንዳንዱ አካል እንደ
የቁርኣን አንቀጾች ውብ ነበር።
የዚያ ሱልጣን መዳፎች
የእግሮቻቸውም ውስጥ
ሰፊ፣ ንጹሕ፣ ረቂቅና ደስ የሚያሰኙ ነበሩ፤
እንደ አዲስ ጽጌረዳ ለስላሳና ተወዳጅ ነበሩ።
አስተዋዮች እንደሚሉት እጅግ የተዋቡ ነበሩ
እነዚያ ከራማ የሞላባቸው የተባረኩ እጆች።
ነብዩ ለአንድ ሰው ሰላምታ ቢሰጡ
ሁልጊዜ ፈገግ ይሉ ነበር።
አንድ ወይም ሁለት ቀን ቢያልፍ፣
እንዲያውም ከአንድ ወር በላይ ቢረዝም፣
ከመልካም መዓዛቸው የተነሣ
ያ ሰው በሰዎች መካከል ይታወቅ ነበር።
ጸጉር አልባ አካላቸው እንደ ብርሌ ነበር፤
ያንን ጎን እንዴት አድርጌ ላወድሰው!
ወዳጁን ለመመልከት ያ የከበረ
በረቂቅ አካሉ ሁሉ ዓይን ሆኖ ነበር።
ረቂቅ ቆዳቸው ፍጹም ነበር፤
ፈጣሪ በእርሱ ጥበቡን አሳይቶ ነበር።
በደረታቸውና በሆዳቸው ላይ
አንድም ጸጉር አልነበረም – እንደ ብር ሰሌዳ።
ከደረታቸው መካከል ወደ ታች ብቻ
ቀጥ ብሎ አንድ ረድፍ ጸጉር ተሰልፎ ነበር።
በዚህ የተባረከ አካል ላይ ያለው ይህ ጥቁር መስመር
በጨረቃ ዙሪያ እንዳለ ክብ ብርሃን ያማረ ነበር።
ዕድሜያቸውን ሙሉ እንዲሁ
የተባረኩ አካሎቻቸው እንደ ወጣትነታቸው ቆዩ።
ነብዩ በዕድሜ በገፉ ቁጥር
እንደ ጽጌረዳ እምቡጥ ይበልጥ ይታደሱ ነበር።
ደግሞም የፍጥረተ ዓለሙ ሱልጣን
በጣም ወፍራም ነበሩ ብለህ አታስብ።
ቀጭንም በጣም ሥጋማም አልነበሩም፤
የተመጣጠኑና እጅግ ብርቱ ነበሩ።

የልብ ሰዎች ስለ እርሳቸው እንዲህ አሉ፦
አካሎቻቸው አንዱ ከሌላው አይበልጥም፣ አያንስምም ነበር።
ዋናው ገንቢ የአካላቸውን ቤተ መንግሥት
በፍትሕና በሚዛን መሠረት ላይ ገነባው።
ንጹሕ አካላቸው በሚዛን የተገነባ ነበር፤
ሰውነታቸው ሁሉ በኑር ውስጥ ተዘፍቆ ነበር።
ማረፊያቸው ሲድራ የሆነው እርሳቸው መካከለኛ ቁመት ነበራቸው፤
ዓለም በእርሳቸው ሥርዓትን አገኘ።
የቁመናቸውን ተአምር የተመለከቱ
ሁሉም እያወደሷቸው እንዲህ አሉ፦
እንዲህ ያለ የጽጌረዳ ፊት ያለው ውብ አላየንም፤
በቁመናው፣ በጠባዩና በፊቱ ያማረ።
ነብዩ መካከለኛ ቁመት ቢኖራቸውም
ረጅም ከሆነ ሰው ጋር ቢሄዱ፣
ያ ሰው ምንም ያህል ረጅም ቢሆን
ነብዩ አሁንም ይበልጥ ረጅም ሆነው ይታዩ ነበር።
ያ ዕንቁ ከረጅሙ ሰው
በአንድ መዳፍ ያህል ከፍ ይሉ ነበር።
በክብር አንድን መንገድ ሲሄዱ
እጅግ ፈጥነው ይራመዱ ነበር።
ደግሞም ስለ ከበሩ ባሕርያቸው እንላለን፦
ሲራመዱ ወደ ፊት ያጎነብሱ ነበር።
ማለትም ከቁልቁለት እንደሚወርድ ሰው
ሁልጊዜ ትንሽ ወደ ፊት ያዘነብሉ ነበር።
ያ ልዑል የተከበሩና ክብር የተጎናጸፉ ነበሩ፤
የኸሊል ነፍስ በእርሳቸው ትኮራ ነበር።
አላህ የመረጠው ሰው
እያንዳንዱ አካሉ በእርግጥ ከሁሉ የላቀ ይሆናል።
አንድ ሰው በመንገድ ላይ ሲሄድ
በድንገት ረሱሉላህን ቢያይ፣
ከረሱሉላህ ልዕልና የተነሣ
በልቡ ውስጥ ፍርሃት ይወድቅ ነበር።
አንድ ሰውም ከነብዩ ጋር ሁልጊዜ
እየተጫወተ ቢነጋገር፣
ከቃላቸው ጣፋጭነት የተነሣ
ረሱሉ ቢቀበሉት ባሪያቸው ይሆን ነበር።

የዘላለሙ ፈጣሪ አቻና ምትክ በሌለው
መልካም ስነ ምግባር አስውቧቸው ነበር።
የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እርስዎን ለማወደስ አቅም የለኝም፤
ሁላችንም የተፈጠርነው ለእርስዎ ክብር ነው።
ባጭሩ የታማኝነት አገር መሪ ሆይ!
ለእርስዎ ነፍሴም መሥዋዕት ትሁን፣ ሁሉም ነገር መሥዋዕት ይሁን!
Hüseyin Hilmi Işık
(ቀደሰላሁ ተዓላ ሲረሁል ዐዚዝ)

የአህለል ሱና ቀሲዳ መጀመሪያ የሚያስፈልግህ የአህለል ሱና እምነት ነው፤ ሰባ ሦስት ቡድኖች አሉ፤ የቀሩት ግን የጀሀነም ናቸው። ሙስሊሞች ሁሉ ሱኒ ናቸው፤ የሁሉም መሪ ኑዕማን ናቸው። በኢማን እነርሱን የተከተለ በጀነት ተበሠረ። እምነትህን አጽና፤ ከዚያም ከእስልምና ጋር ተቆራኝ! አምስቱን የእስልምና መሠረቶች ፈጽም፤ ወዲያውኑ ከሐራሞች ተጠንቀቅ! ኃጢአት ብትሠራ ተውባ አድርግ፤ ጊዜውን አታሳልፍ! እስልምናን የማይከተል አንድ ቀን በእርግጥ ይጸጸታል። ሃይማኖት በሌለው ሰው አትታለል፤ አንተም ትጠፋለህ፣ ተጠንቀቅ! በጣፋጭ ቃል ብታምን ከዚያ በኋላ ሁኔታህ ይከፋል! ሁለት ፊት ያላቸው በዙ፤ ውጫቸው መልአክ፣ ውስጣቸው እባብ፤ ወጥመድ ውስጥ ሊጥሉህ ወዳጅ መስለው ይቀርባሉ፣ ያውም ከልብ። ሁሉም ራሱን ትክክል አድርጎ ያስባል፤ «የማይከተለኝ ክፉ ነው» ይላል። እስልምና ሚዛን ነው፤ ትክክለኛውን የሚለየው እርሱ ነው! እስልምናን የማይከተል ከቀጥተኛው መንገድ የሳተ ሰው መሆኑን እወቅ፤ ይህን ቃል ታሪክን በሚገባ የተረዳ በእርግጥ ያምናል። አንዱ የሰውነቱ ክፍል የሚያመው ወደ ሐኪም ለምን ይሮጣል? ምክንያቱም ማንም መሞትን አይወድም፤ ከሁሉ ይበልጥ ነፍስ ጣፋጭ ናት። «ለዘላለም የመኖር ምኞት የለኝም» የሚል ማን አለ? መሞት መጥፋት አይደለም፤ በቀብር ሕይወት እመን! ጀነት ዘላለማዊ ነው፤ ጀሀነምም እንዲሁ፤ ይህን ቁርኣን አሳውቋል፤ ጥርጣሬ ብቻ ቢሆንም እንኳ ከዘላለማዊ ስቃይ መጠንቀቅ ያስፈልጋል። ይህን የማያምኑም አሉ፤ የሌሊት ወፍ ከብርሃን ትሸሻለች። ቁራ በቆሻሻ ክምር ይደሰታል፤ ጽጌረዳን የሚፈልገው ዘማሪ ወፍ ነው። ለነፍሱና ለደስታው የተገዛ እስልምናን በእርግጥ ሊወድ አይችልም። እነዚህ ሁለቱ አንድ ሊሆኑ ይችላሉን? መልካሙ ከክፉው የተለየ ነው! ሙስሊሞች ሐቅን ያውቃሉ፤ ለፍጥረት ሁሉ መልካም ያደርጋሉ፤ ኢማን የሌላቸው እንደ እባብ ናቸው፤ ነፍስን በማቃጠል ይደሰታሉ። ጌታዬ ሆይ! አማን! አማን! የመጨረሻው ዘመን እንዴት ከባድ ኖሯል! የሃይማኖት ዕውቀት ተረሳ፤ ሶላት የሚሰግዱ እጅግ ጥቂት ሆኑ።