ከሃይማኖት የመመለስ እንቅስቃሴዎች

በክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) የሃያ ሦስት ዓመት የነብይነት ዘመን የዓረብ ባሕረ ገብ መሬት በሙሉ፣ ከሌሎች ቦታዎችም እጅግ ብዙ ሰዎች ቡድን በቡድን እየመጡ ሙስሊሞች ሆኑ። በአላሁ ተዓላ አምነው በንግግራቸው ሁሉና በሥራቸው ሁሉ እርሱ የላከውን ነብይ ተከተሉ። ረሱሉላህ ባረፉ ጊዜ በምድር ላይ ከመቶ ሃያ አራት ሺህ በላይ (በአንድ ሪዋያ መሠረት መቶ ሃምሳ ሺህ ገደማ) ሶሓቦች ነበሩ። ከስንብት ሐጅ በኋላ በዓረቦች መካከል አንዳንድ ሰዎች ነብይ ነን ብለው ተነሡ። ከእነርሱ የመጀመሪያው ከበኑ ዐንስ ጎሳ የሆነው አስወድ አል-ዐንሲ ነበር። ትክክለኛ ስሙ ዐብሀላ ኢብኑ ከዕብ ነው። በልዩ ልዩ ተንኮሎች ከየመን ሕዝብ ብዙዎችን አታለለ። የነጅራን ነዋሪዎችም ተከተሉት። ሰንዓን ይዞ የፊትናውን ክበብ አሰፋ። ክቡር ረሱሉላህ ታመው የነበረ ቢሆንም እንደ አስወድ አል-ዐንሲ ያሉ ውሸታሞች ያደረሱትን ጥፋት በከፍተኛ ትኩረት ተከታተሉ። የዚህ ውሸታም መገደል ለክቡር ነብያችን በወሕይ ተገለጸላቸው። ረሱሉላህ በማግሥቱ ይህን ክስተት፦ «ትናንት ሌሊት ውሸታሙ አስወድ አል-ዐንሲ ከወንድሞቻችን በአንዱ ተገደለ።» ብለው ለሶሓቦች አበሠሩ።

ነብያችን ካረፉ በኋላ በመናፍቃን፣ በአይሁዶችና በክርስቲያኖች ቅስቀሳ በቡድን የኢርቲዳድ፣ ማለትም ከሃይማኖት የመመለስ እንቅስቃሴዎች ተጀመሩ። እነዚህ እንቅስቃሴዎች ትልቅ ደረጃ ላይ ደረሱ። ረሱሉላህ ባረፉ ጊዜ ሶሓቦች (ዐለይሂሙ ሪድዋን) በአንድ ቃል አቡበክር ሲዲቅን (ረዲየላሁ ዐንሁ) ኸሊፋ አድርገው መረጡ። ሙስሊም መስለው ቢታዩም ገና ከእስልምና ጋር ያልተላመዱ አንዳንድ የገጠር ዓረቦች የክቡር ነብያችንን ዕረፍት እንደ አጋጣሚ ቆጥረው ፈርድ የሆኑትን ዒባዳዎች፣ በተለይም ዘካ መስጠትን እምቢ አሉ። ከሶሓቦች (ረዲየላሁ ተዓላ ዐንሁም አጅመዒን) መካከል በተልእኮ ወደ እነርሱ የመጡትን ሸሂድ አደረጉ። ሙስሊሞች ሆነው ሳሉ የእስልምናን ሃይማኖት ተዉ። ሙርተዶች ሆኑ። በየመንና በሌሎች ቦታዎች የነበሩት ሹማምንት መመለስና ጥቁር ዜናዎችን ማምጣት ጀመሩ። የኢርቲዳድ አደጋ በድንገት ገዘፈ። በየአቅጣጫው ሽብር ነገሠ። ከሙርተዶች ብዛት አንጻር ሙስሊሞች እጅግ ጥቂት ነበሩ። አቡበክር ሲዲቅ (ረዲየላሁ ዐንሁ) ከሙርተዶች ጋር ለመዋጋት ቆረጡ። መዲናን ለማጥቃት በተዘጋጀው ጠላት ላይ በሌሊት ኃይለኛ ጥቃት ሰንዝረው እስከ ንጋት ተዋጉ። ሁሉንም በተኑ። ከሩቅ ካሉት ሙርተዶች ጋር ለመዋጋት ለመሄድ ግመላቸው ላይ ወጡ።

ሰይደቲና ዓኢሻ እንዲህ አሉ፦ «ዓረቦች ከሃይማኖት በተመለሱባቸው በእነዚያ ቀናት አባቴ ሰይፋቸውን መዝዘው ግመላቸው ላይ ሲወጡ ሰይዲና ዐሊይ ወደ እርሳቸው ቀርበው የግመላቸውን ልጓም ያዙና፦ ‹የመልዕክተኛው ኸሊፋ ሆይ! ወዴት ይሄዳሉ? ረሱሉላህ በኡሑድ ጦርነት ለእርስዎ የተናገሩትን እነግርዎታለሁ። በዚያ ቀን፦ «ሰይፍህን ወደ ሰገባው መልስ! በሞትህ አታቃጥለን!» ብለውዎት ነበር። ወላሂ፣ በእርስዎ ላይ አንዳች ነገር ቢደርስ ሙስሊሞች ከእርስዎ በኋላ ሥርዓት አያገኙም› አሉ።» ሶሓቦች (ረዲየላሁ ተዓላ ዐንሁም አጅመዒን) ሁሉም ሰይዲና ዐሊይን ደገፉ። ኸሊፋው ወደ መዲና አል-ሙነወራ ተመለሱ። በሙርተዶች ላይ ጦር ክፍሎችን ላኩ። ኸሊፋው መጀመሪያ ለመዲና ቅርብ በሆኑ አራት ጎሳዎች ላይ ዘምተው እንዲታዘዙ አደረጓቸው። ከዚያም ወደ አሥራ አንድ ጎሳዎች ጦር ክፍሎችን ላኩ። ከእነዚህ መካከል በዒክሪማ የሚመራው ሠራዊት በየማማ የሙሰይሊማን አርባ ሺህ ወታደሮች መቋቋም አልቻለም።

«ውዱ ነብዬ ሆይ! እንዲህ በላቸው፦ ‹አላህን የምትወዱ ከሆናችሁና አላህም እንዲወዳችሁ የምትፈልጉ ከሆነ ተከተሉኝ! አላህ የሚከተሉኝን ይወዳል›» ኣሊ ዒምራን: 31

ኸሊፋው ኻሊድ ኢብኑል ወሊድን ለእርዳታ ላኩ። ኻሊድ ጡለይሓ ኢብኑ ኹወይሊድን፣ ሰጃሕ ቢንት ሐሪስንና ማሊክ ኢብኑ ኑወይራን ሙሉ በሙሉ አሸንፈው ወደ መዲና ተመለሱ። በየማማም ታላቅ ድል አገኙ። ሃያ ሺህ ሙርተዶችን ገደሉ። ሁለት ሺህ የሚጠጉ ሙስሊሞች ሸሂድ ሆኑ። ዐምር ኢብኑል ዓስም የኹዛዐን ጎሳ ወደ ኢማን አመጡ። ዐላእ ኢብኑል ሐድረሚ በበሕሬን ከባድ ጦርነቶችን አድርገው ሙርተዶችን በተኑ። ሑዘይፋ፣ ዐርፈጃና ዒክሪማ በዑማንና በበሕሬን ተባብረው ሙርተዶችን ድል አደረጉ። አሥር ሺህ ሙርተዶችን ገደሉ። ኸሊፋው ኻሊድ ኢብኑል ወሊድን ወደ ኢራቅ አቅጣጫ ላኩ። ከሒራ መቶ ሺህ ወርቅ ጂዝያ ተቀበሉ። በሁርሙዝ የሚመራውን የፋርስ ሠራዊት አሸነፉ። በበስራ ሠላሳ ሺህ ወታደሮች ያሉትን ሠራዊት ደመሰሱ። ለእርዳታ ከመጣው የጠላት ሠራዊት ሰባ ሺህ ከሓዲዎች ተገደሉ። ከዚያም በተለያዩ ጦርነቶች ታላላቅ ከተሞችን ያዙ። ኸሊፋው በመዲና ሠራዊት አሰባስበው አቡ ዑበይዳን ወደ ሻም አቅጣጫ፣ ዐምር ኢብኑል ዓስን ደግሞ ወደ ፍልስጤም ላኩ። ከዚያም የዚድ ኢብኑ አቢ ሱፍያንን ለእርዳታ ወደ ሻም ላኩ። በኋላም ወታደሮችን አሰባስበው ሰይዲና ሙዓዊያን ወንድማቸውን የዚድን እንዲረዱ ላኩ። ኻሊድ ኢብኑል ወሊድንም ከኢራቅ ወደ ሻም ላኩ። ኻሊድ የወታደሮቹን ከፊል ከሙሰና ዘንድ ትተው በብዙ ጦርነቶችና ድሎች አልፈው ሶሪያ ደረሱ። የእስልምና ወታደሮች ተባብረው በአጅናደይን ታላቁን የሩም ሠራዊት አሸነፉ። ከዚያም በየርሙክ አርባ ስድስት ሺህ የእስልምና ወታደሮች ከሂረቅል ሁለት መቶ አርባ ሺህ ወታደሮች ጋር ረጅምና እጅግ ከባድ ጦርነቶችን አድርገው አሸነፉ። ከመቶ ሺህ በላይ የሩም ወታደሮች ተገደሉ። ሦስት ሺህ ሙስሊሞች ሸሂድ ሆኑ። በዚህ ጦርነት የእስልምና ሴቶችም ተዋግተዋል። የዋና አዛዡ የኻሊድ ኢብኑል ወሊድና የክፍለ ጦር አዛዡ የዒክሪማ አስደናቂ ጀግንነቶች ታዩ። እነዚህ ድሎች ሁሉ የተገኙት በኸሊፋው ድፍረት፣ ብልሃት፣ መልካም አስተዳደርና በረከት ነው። በክቡር ነብያችን ዕረፍት መላውን የዓረብ ባሕረ ገብ መሬት እንደ እሳት የወረሩት የአመፅና የኢርቲዳድ እንቅስቃሴዎች በሰይዲና አቡበክር የላቀ ቁርጠኝነት፣ በማይናወጥ ፍላጎታቸውና በሠራዊቱ ውስጥ ባደረጓቸው ትክክለኛ ዝግጅቶች በአንድ ዓመት ገደማ አጭር ጊዜ ውስጥ ተደመሰሱ። ሰይዲና ዑመር (ረዲየላሁ ዐንሁ) የኡሳማን ሠራዊት ወደ ሶሪያ በመላክና ሁከቶችን በመከላከል ታላቅ አገልግሎት አበረከቱ። ዐብዱላህ ኢብኑ ሱሀይል በንግግሮቻቸው ብዙ ሰዎች ከሃይማኖት እንዳይመለሱ ከለከሉ። አቡ ዱጃናም ሁከቶቹን በማስቆም እጅግ ታላቅ አገልግሎት ሰጡ። ኑዕማን ኢብኑ ሙቀሪንና ኻሊድ ኢብኑ ሰዒድ ከሙርተዶች ጋር በተደረጉት ጦርነቶች ተሳትፈው ታላቅ ስኬት አሳዩ። በዚህ መልኩ የኢርቲዳድ ፊትና እንዲያድግ ዕድል ሳይሰጠው ታላቅ መቅሠፍት ተከለከለ፤ የእስልምናን አንድነት ለማናጋት ያለመው የታላቅ ፊትና እሳትም ጠፋ።

ነገር ግን ግባቸውን በግልጽ ማሳካት እንደማይችሉ የተረዱና ወደ ኢርቲዳድ የተነሣሡ አንዳንድ ሰዎች በኋለኞቹ ዘመናት በተነሡት የፊትና እንቅስቃሴዎችም ተሳተፉ። በሙስሊሞች መካከል ለተፈጠሩት ሃይማኖታዊና ፖለቲካዊ መከፋፈሎች ምክንያት ሆኑ።

በእስልምና ታሪክ ውስጥ ሃይማኖትን የመካድና ከሃይማኖት የመመለስ ትርጉም ያላቸው «ኢርቲዳድ» (ከሃይማኖት መመለስ) እና «ሙርተድ» (ከሃይማኖት የተመለሰ) የሚሉት ቃላት ከእነዚህ ክስተቶች በኋላ ጥቅም ላይ መዋል ጀመሩ። ከሙርተዶች ጋር በተደረገው ትግል የሰይዲና አቡበክር አስተዋጽኦ ታላቅ ነበር። እንዲህ ያለ ብልህ ሰው ባይኖር ኖሮ አደጋው በመላው ዓረቢያ ይስፋፋ ነበር። ስለዚህም ሰይደቲና ዓኢሻ፦ «የረሱሉላህ ነፍስ በተወሰደች ጊዜ ዓረቦች ከሃይማኖት ተመለሱ። ንፍቅና (ኒፋቅ) አንሠራራ። በአባቴ ላይ የወደቀው በተራሮች ላይ ቢወድቅ ኖሮ በእርግጥ ዱቄት ያደርጋቸው ነበር!» ብለዋል።1

ሰይዲና አቡ ሁረይራም፦ «አቡበክር ባይኖሩ ኖሮ ከሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ዕረፍት በኋላ የሙሐመድ ኡማ ይጠፋ ነበር!» ብለዋል።2 እንዲሁም፦ «ከእርሱ በስተቀር አምላክ በሌለው በአላህ እምላለሁ፤ አቡበክር ኸሊፋነትን ባይረከቡ ኖሮ የላቀውን አላህ የሚያመልክ ሰው ባልቀረ ነበር!» ብለው ይህን ቃላቸውን ሦስት ጊዜ ደገሙ።

አቡ ረጃእ አል-ዑጣሪዲ እንዲህ ይላሉ፦ «መዲና በገባሁ ጊዜ ሰዎች ተሰብስበው አየሁ፤ አንድ ሰውም የሌላውን ሰው ራስ እየሳመ፦ ‹እኔ ለእርስዎ መሥዋዕት ልሁን! ወላሂ፣ እርስዎ ባይኖሩ ኖሮ በእርግጥ እንጠፋ ነበር!› ሲል አየሁ። ‹ይህ የሚስመውና የሚሳመው ማን ነው?› ብዬ ጠየቅሁ። ‹ከሙርተዶች ጋር ባደረጉት ዘመቻ ምክንያት ዑመር የአቡበክርን ራስ እየሳሙ ነው!› አሉኝ።»3

ሰይደቲና ዓኢሻ ስለ እነዚያ ቀናት እንዲህ ይተርካሉ፦ ረሱሉላህ ባረፉ ጊዜ ከዓረብ ጎሳዎች ብዙዎቹ ከሃይማኖት ተመለሱ። ሙስሊሞች በጨለማ ሌሊት ዝናብ እንደወረደባቸው ሰዎች ግራ ተጋቡ። እንዲያውም በዚያን ጊዜ አብዛኞቹ የመካ ሰዎች ከእስልምና ለመመለስ ተዘጋጁ። ሰይዲና ሱሀይል ኢብኑ ዐምር በካዕባ በር ላይ ቆመው የመካን ሰዎች ተጣሩ። ልብ የሚነካ ንግግር አድርገው ጥርጣሬያቸውን አስወገዱ፤ ከሃይማኖት እንዳይመለሱም ከለከሉ። እንዲህም አሏቸው፦ «የመካ ሰዎች ሆይ! እናንተ ሙስሊም ከሆኑት የመጨረሻዎቹ ነበራችሁ። ከሃይማኖት ከሚመለሱትና እስልምናን ጀርባ ከሚሰጡት የመጀመሪያዎቹ እንዳትሆኑ ተጠንቀቁ! ወላሂ፣ የላቀው አላህ መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም እንዳሉት ይህን ጉዳይ በእርግጥ ይፈጽመዋል! እኔ እርሳቸው አሁን በቆምኩበት በዚሁ ስፍራ ብቻቸውን ቆመው እንዲህ ሲሉ ሰምቻቸዋለሁ፦ ‹ዓረቦች እናንተን አይተው ወደ ሃይማኖት እንዲገቡና ዓረብ ያልሆኑትም ጂዝያ እንዲከፍሏችሁ ከእኔ ጋር «ላ ኢላሀ ኢለላህ» በሉ! ወላሂ፣ የኪስራና የቄሳር ግምጃ ቤቶች በአላህ መንገድ ይወጣሉ!›

ይሳለቁ የነበሩት የዘካና የሰደቃ ሰብሳቢዎች ሆነው አይታችኋል። ወላሂ፣ የቀረውም ይፈጸማል! ወላሂ፣ ፀሐይ መውጣትና መግባቷ እስከቀጠለ ድረስ ይህ ሃይማኖት እንደሚቀጥል በሚገባ አውቃለሁ! በመካከላችሁ ያሉት እነዚያ ሰዎች አያታልሏችሁ! እኔ ስለዚህ ጉዳይ የማውቀውን እነርሱም ያውቁታል። ነገር ግን በሀሺም ልጆች ላይ ያላቸው ቅናት ልባቸውን አትሞታል። ሰዎች ሆይ! እኔ ከቁረይሽ መካከል በየብስና በባሕር ከሁሉ የበለጠ መጓጓዣዎች ያሉኝ ሰው ነኝ። ለአሚራችሁ ታዘዙ፤ ዘካችሁንም ለእርሳቸው ስጡ። የእስልምና ጉዳይ እስከ መጨረሻው ካልቀጠለ ዘካችሁን መልሼ እንደምሰጣችሁ ዋስ እሆናለሁ!» ብለው አለቀሱ። በዚህ ጊዜ ሕዝቡ ተረጋጋ።4

ሱሀይል ኢብኑ ዐምር ልብ በሚነካው ንግግራቸው የመካን ሰዎች ከኢርቲዳድ ከመለሷቸው በኋላ የመካ ገዥ ዐታብ ኢብኑ አሲድ በይፋ ወደ ሕዝብ መውጣት ቻሉ።

«አቡበክር ባይኖሩ ኖሮ ከሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ዕረፍት በኋላ የሙሐመድ ኡማ ይጠፋ ነበር!» አቡ ሁረይራ (ረዲየላሁ ዐንሁ)

የውዱ ነብያችን (ዐለይሂ ሶላቱ ወሰላም) እና ለሙስሊሞች እንደ ሁለቱ የዓይን ብሌኖቻቸው ከሆኑት ሶሓቦቻቸው
የሰይዲና አቡበክርና የሰይዲና ዑመር (ረዲየላሁ ዐንሁማ) የተባረኩ ቀብሮች ከፊት ለፊት፣
ማለትም ከቂብላ አቅጣጫ ሲታዩ።

ሱሀይል ኢብኑ ዐምር በበድር ጦርነት ከምርኮኞቹ መካከል ነበሩ። ሰይዲና ዑመር እንዲገደል ይፈልጉ ነበር። ያን ጊዜ ክቡር ነብያችን ለሰይዲና ዑመር፦ «ለምን ልትገድለው ትፈልጋለህ? ተወው፤ ምናልባት አላህ አንተም የምትወደው ደረጃ ላይ ያደርሰዋል። ሕዝብን ያናግራል ተብሎም ተስፋ ይደረጋል!» ብለው ነበር። በሐዲስ ሸሪፍ የተነገረው ይህ የምሥራች ሱሀይል ኢብኑ ዐምር (ረዲየላሁ ዐንሁ) በሚያስመሰግን ደረጃ ላይ ሆነው ያደረጉት ይህ ንግግር እንደሆነ ታወቀ።5 ሰይዲና ዑመርም የሱሀይልን ንግግር በሰሙ ጊዜ ነብያችን ስለ ሰይዲና ሱሀይል የተናገሩትን ቃል አስታወሱ፤ ነብያችን በሌሉበትም፦ «እርስዎ በእርግጥ ረሱሉላህ እንደሆኑ እመሰክራለሁ!» ከማለት ራሳቸውን መግታት አልቻሉም።6

ፍቅርዎ ለሕመም ሁሉ መድኃኒት ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ፤
በእርስዎ ዘንድ ጉዳዮች ሁሉ ይፈጸማሉ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
ኑርዎን ያዩ ዓይኖች ጨረቃንም ኮከብንም አይሹም፤
ከኑርዎ ሌሊትና ቀን ብርሃን ያገኛሉ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
ከላብዎ ጽጌረዳዎች ይፈካሉ፣ ከቃልዎ ማርና ስኳር ይፈልቃል፤
በእርስዎ የታመሙ ልቦች ፈውስ ያገኛሉ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
የነገሥታት ተወዳጅ ነዎት፣ የሕመምና የትካዜ ሐኪም ነዎት፤
ሸፋዐዎ ለኃጢአተኛ ደስታ ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
ጨረቃ፣ ፀሐይና ሰባቱ ከዋክብት ሁሉም ያወድሱዎታል፤
ከቃልዎ የሚለይ ቃል ሁሉ ስሕተት ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
ኢብሊስ ይቀናብዎታል – እንዴት ያለ ሞኝ ነው፣ ማታለሉም ከንቱ ነው፤
ኢድሪስ ስለወደዱዎት ከፍ አሉ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
ከበሮዎ ዘወትር ይመታል፣ የአምስቱ ወቅት ሱናዎ ጸንቶ ይኖራል፤
ወደ ቤትዎ የሚመጣ ሁሉ ተጋባዥ ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
እሾሃማ ቁጥቋጦዎች ሐር ለበሱ፣ በረሃዎችም መዓዛ ሞሉ፤
ስለ እርስዎ የሚሰቃይ ሰው ስቃይ ታማኝነት ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
የከንዓኑ ዩሱፍ በድብቅ በጥቂት ዋጋ ተሸጡ፤
እርስዎን ማየት ለእኔ ሺህ ነፍስ ያወጣል፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
በምድር ያለው የተባረከ ቀብርዎ በኑር ተሞልቶ ተንከባክቧል፤
ነፍስዎ ግን በሰማያት ግልጽ ሆና ትታያለች፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
በዳውድ አካል ላይ ልብስዎ፣ በኸሊል ማዕድ ላይ ጸጋዎ፤
በሙሳ እጅ ያለው ምልክትዎ በትሩ ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
ስፍራዎ ካዕባና ዘምዘም ነው፣ ሁልጊዜ ጸንቶ የቆመ፤
ኺድር ለኡማዎ በየቅጽበቱ ያጠጣሉ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
ሸያድ ሐምዛ ከዚያ የዓለም መሪ ከትካዜ መዳንን ይለምናል፤
እርስዎን ማወደስ ከአላህ የተሰጠ ስጦታ ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
Şeyyâd Hamza

«እርስዎ በእርግጥ ረሱሉላህ እንደሆኑ እመሰክራለሁ!» ሰይዲና ዑመር (ረዲየላሁ ዐንሁ)

በመዲና አል-ሙነወራ የሚገኘው ጀነቱል በቂዕ በሺዎች የሚቆጠሩ ሶሓቦች (ረዲየላሁ ዐንሁም) የቀብር ሕንጻዎች የነበሩበት የመቃብር ስፍራ ነበር።