ሁለተኛው ክፍል የቀብር ሕይወት

ክቡር ነብያችን በቀብራቸው ሕያው መሆናቸው

ነብያት እኛ በማናውቀው ሕይወት በቀብሮቻቸው ውስጥ ሕያዋን ናቸው። አውሊያና ሸሂዶችም ሕያዋን ናቸው። ሕያዋን መሆናቸው በአነጋገር ብቻ አይደለም። ሙሉ በሙሉ ሕያዋን ናቸው። በሱረቱ ኣሊ ዒምራን መቶ ስልሳ ዘጠነኛው ክቡር አንቀጽ በትርጓሜ እንዲህ ተባለ፦ «በአላሁ ተዓላ መንገድ የተገደሉትን ሙታን አድርጋችሁ አታስቡ! እነርሱ በጌታቸው ዘንድ ሕያዋን ናቸው። ሲሳይ ይሰጣቸዋል።»

ይህ ክቡር አንቀጽ ሸሂዶች ሕያዋን መሆናቸውን ያሳውቃል። ነብያት ደግሞ በእርግጥ ከሸሂዶች የቀደሙና የላቁ ናቸው። በእስልምና ዓሊሞች ዘንድ እያንዳንዱ ነብይ ያረፉት ሸሂድ ሆነው ነው። ክቡር ረሱሉላህ በመጨረሻው ሕመማቸው፦ «በኸይበር የበላሁት ምግብ ያመጣብኝን ሕመም ሁልጊዜ ይሰማኝ ነበር።» አሉ።1 ይህ ሐዲስ ሸሪፍ ክቡር ረሱሉላህ ሸሂድ ሆነው እንዳረፉ ያሳውቃል። ስለዚህ ሰይዳችን እንደ ሸሂዶች ሁሉ በቀብራቸው ሕያው እንደሆኑ ከዚህም ይታወቃል።

በ«ቡኻሪ» እና በ«ሙስሊም» በተዘገበው ሐዲስ ሸሪፍ እንዲህ ተባለ፦ «በሚዕራጅ ሌሊት በሙሳ (ዐለይሂ ሰላም) ቀብር አጠገብ አሳለፉኝ። በቀብራቸው ውስጥ ቆመው ይሰግዱ ነበር።»2

በሌላ ሐዲስ ሸሪፍ ደግሞ፦ «አላሁ ተዓላ ምድር ነብያትን እንድታበሰብስ (ሐራም አድርጎ) ከልክሏታል።» ተባለ።3 ይህ እውነት መሆኑን ዓሊሞች በአንድ ቃል ያሳውቃሉ። በ«ቡኻሪ» እና በ«ሙስሊም» እንዲህ ተጽፏል፦ «አላሁ ተዓላ በሚዕራጅ ሌሊት ነብያትን ሁሉ ወደ ነብያችን ላከ። ኢማም ሆነውላቸው ሁለት ረከዓ ሶላት ሰገዱ።»

ሶላት የሚሰገደው በሩኩዕና በሱጁድ ነው። ይህ ዘገባ በሕይወት ሆነው፣ በአካልና በሰውነት እንደሰገዱ ያሳያል። ሙሳ ዐለይሂ ሰላም በቀብራቸው ውስጥ መስገዳቸውም ይህንኑ ያሳያል። በ«ሚሽካት» መጽሐፍ የመጨረሻ ቅጽ ውስጥ፣ በሚዕራጅ ርዕስ የመጀመሪያው ፈስል መጨረሻ ላይ ከሙስሊም ተወስዶ አቡ ሁረይራ ባስተላለፉት ሐዲስ ሸሪፍ እንዲህ ተባለ፦ «አላሁ ተዓላ አሳየኝ። ሙሳ (ዐለይሂ ሰላም) ቆመው ይሰግዱ ነበር፤ ቀጭን ነበሩ። ጸጉራቸው የተበታተነም የተንዘረፈፈም አልነበረም። ከሸኑዓ ጎሳ የሆነ ጎበዝ ወጣት ይመስሉ ነበር። ዒሳ (ዐለይሂ ሰላም) ደግሞ ዑርዋ ኢብኑ መስዑድ አስ-ሰቀፊን ይመስሉ ነበር።»4 ሸኑዓ በየመን የሚገኙ የሁለት ጎሳዎች ስም ነው። እነዚህ ሐዲሶች ሸሪፍ ነብያት በጌታቸው ዘንድ ሕያዋን መሆናቸውን ያሳያሉ። አካሎቻቸው እንደ ነፍሶቻቸው ረቂቅ ሆነዋል። ግዙፍና ጠንካራ አይደሉም። በቁሳዊው ዓለምም በነፍሳት ዓለምም ሊታዩ ይችላሉ። ስለዚህ ነብያት በነፍሳቸውም በአካላቸውም ሊታዩ ይችላሉ። በሐዲስ ሸሪፍ ሙሳና ዒሳ ዐለይሂማ ሰላም ይሰግዱ እንደነበር ተገልጿል። መስገድ የተለያዩ እንቅስቃሴዎችን ማድረግ ነው። እነዚህ እንቅስቃሴዎች የሚደረጉት በአካል ነው፤ በነፍስ አይደለም። ስለ ሙሳ ዐለይሂ ሰላም፦ «መካከለኛ ቁመት ያላቸው፣ ሥጋቸው ትንሽ የሆነ፣ ቀጭን፣ ጸጉራቸውም የተሰበሰበ ሆነው አየኋቸው።» መባሉ የታየው ነፍሳቸው ሳይሆን አካላቸው እንደሆነ ያሳያል።

«በአላሁ ተዓላ መንገድ የተገደሉትን ሙታን አድርጋችሁ አታስቡ! እነርሱ በጌታቸው ዘንድ ሕያዋን ናቸው። ሲሳይ ይሰጣቸዋል» ኣሊ ዒምራን: 169

ኢማም በይሀቂ እንዲህ አሉ፦ «ነብያት በቀብር ከተቀመጡ በኋላ ነፍሶቻቸው ወደ አካሎቻቸው ይመለሳሉ። እኛ ልናያቸው አንችልም። እንደ መላእክት የማይታዩ ይሆናሉ። አላሁ ተዓላ ከራማ አድርጎ የለገሳቸው የተመረጡ ሰዎች ብቻ ሊያዩአቸው ይችላሉ።» ኢማም ሱዩጢም እንዲሁ አሳውቀዋል። ብዙ ሰዎች ለሰላምታቸው ከቀብሩ ሰዓዳ መልስ እንደተሰጠ ብዙ ጊዜ ሰምተዋል። ከሌሎች ቀብሮችም ለሰላምታ መልስ እንደተሰጠ ብዙ ጊዜ ተሰምቷል።

በሐዲስ ሸሪፍም፦ «ሰላምታ ሲቀርብልኝ አላሁ ተዓላ ነፍሴን ይመልስልኛል፤ እኔም ሰላምታውን እመልሳለሁ።» ተባለ።5

ኢማም ሱዩጢ እንዲህ አሉ፦ «ረሱሉላህ የአላህን ውበት በመመልከት ተመስጠዋል። የአካልን ስሜቶች ረስተዋል። አንድ ሙስሊም ሰላምታ ሲያቀርብላቸው የተባረከች ነፍሳቸው ከዚህ ሁኔታ ተለይታ የአካልን ስሜቶች ትይዛለች። በዚህ ዓለምም እንዲህ የሚሆንባቸው ሰዎች ጥቂት አይደሉም። አንድ የዱንያ ወይም የአኺራ ጉዳይ በጥልቅ ሲታሰብ ሰው አጠገቡ የሚነገረውን አይሰማም። በአላህ ውበት የተመሰጠ ሰው ድምፅ ሊሰማ ይችላልን?»

ቃዲ ዒያድ በ«ሺፋ» መጽሐፍ በሱለይማን ኢብኑ ሱሐይም ዘገባ እንዲህ ያሳውቃሉ፦ «አንድ ሌሊት በሕልሜ የፍጥረተ ዓለሙ ኩራትን አየሁና፦ ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! መጥተው ሰላምታ የሚያቀርቡልዎትን ሰዎች ሰላምታ ያውቃሉን?› አልኋቸው። ‹አዎ፣ አውቀዋለሁ፤ ሰላምታቸውንም ተቀብዬ እመልስላቸዋለሁ።› አሉ።» ነብያት በቀብሮቻቸው ሕያዋን መሆናቸውን የሚያሳውቁ ሐዲሶች ሸሪፍ እጅግ ብዙ ከመሆናቸው የተነሣ እርስ በርሳቸው ይደጋገፋሉ። ለምሳሌ፦ «በቀብሬ አጠገብ ለእኔ የሚወርደውን ሶለዋት እሰማለሁ። በሩቅ ስፍራዎች የሚወርደውም ይነገረኛል።» ተብሏል። ይህን ሐዲስ ሸሪፍ አቡበክር ኢብኑ አቢ ሸይባ አሳውቀዋል። ይህና ይህን የመሳሰሉ ሐዲሶች ሸሪፍ በስድስቱ ታላላቅ የሐዲስ ኢማሞች መጻሕፍት ውስጥ ይገኛሉ። ኢብኑ አቢ ዱንያ ከሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ዐባስ ባስተላለፉት ሐዲስ ሸሪፍ እንዲህ ተባለ፦ «አንድ ሰው በሚያውቀው ሰው ቀብር አጠገብ አልፎ ሰላምታ ቢያቀርብ ሟቹ ያውቀዋል፤ ሰላምታውንም ይመልሳል። የማያውቀውን ሟች ሰላም ቢል ሟቹ ይደሰታል፤ ሰላምታውንም ይመልሳል።»

ረሱሉላህ በዓለም ዙሪያ ሁሉ በአንድ ጊዜ ሶላትና ሰላም የሚያወርዱላቸውን ለእያንዳንዳቸው በተናጠል እንዴት መልስ ይሰጣሉ ተብሎ ቢጠየቅ፣ የቀትር ፀሐይ በአንድ ቅጽበት በሺዎች በሚቆጠሩ ከተሞች ላይ ብርሃን እንደምትፈነጥቅ ነው ተብሎ ይመለሳል። ኢብራሂም ኢብኑ ቢሻር እንዲህ አሉ፦ «ሐጅ ካደረግሁ በኋላ ቀብሩ ሰዓዳን ለመዘየር ወደ መዲና ሄድኩ። በሑጅረቱ ሰዓዳ ፊት ሰላምታ አቀረብኩ፤ ‹ወዐለይከ ሰላም› የሚል መልስም ሰማሁ።»

በአንድ ሐዲስ ሸሪፍ፦ «ከሞትኩ በኋላ በሕይወት ሳለሁ እንደነበረው እገነዘባለሁ።» ተባለ። በሌላ ሐዲስ ሸሪፍ ደግሞ፦ «ነብያት በቀብሮቻቸው ሕያዋን ሆነው ይሰግዳሉ።» ተባለ።6

ከታላላቅ አውሊያ አንዱ የሆኑት ሰይድ አሕመድ ሪፋዒና ሌሎች ብዙ አውሊያ ለረሱሉላህ ያቀረቡትን ሰላምታ መልስ እንደሰሙ፣ አሕመድ ሪፋዒም የረሱሉላህን የተባረከ እጅ በመሳም እንደተከበሩ እጅግ አስተማማኝ በሆኑ መጻሕፍት ተጽፏል። ኢማም ሱዩጢ በመጽሐፋቸው እንዲህ ይላሉ፦ «ከፍተኛ ደረጃ ያላቸው አውሊያ ነብያትን ያልሞቱ ያህል ያዩአቸዋል። ክቡር ነብያችን ሙሳ ዐለይሂ ሰላምን በቀብራቸው ውስጥ ሕያው ሆነው ማየታቸው ተአምር ነበር። አውሊያም እንዲህ ማየታቸው ከራማ ነው። በከራማ አለማመን ከድንቁርና የሚመነጭ ነው።»

ኢብኑ ሒባን፣ ኢብኑ ማጀና አቡ ዳውድ ባሳወቁት ሐዲስ ሸሪፍ እንዲህ ተባለ፦ «በጁሙዓ ቀናት በእኔ ላይ ብዙ ሶለዋት አውርዱ! እነርሱ ለእኔ ይነገሩኛል።» «ከሞቱ በኋላም ይነገርዎታልን?» በተባሉ ጊዜ፦ «አፈር የነብያትን አካል አያበሰብስም። አንድ ምእመን በእኔ ላይ ሶለዋት ሲያወርድ አንድ መልአክ ወደ እኔ መጥተው፦ ‹ከኡማዎ መካከል የእገሌ ልጅ እገሌ ሰላምታ አቀረበልዎ፤ ዱዓም አደረገ› ይሉኛል።» አሉ።

ክቡር ረሱሉላህ በሕይወት ሳሉ ለሶሓቦቻቸው የአላሁ ተዓላ እዝነትና ታላቅ ጸጋ እንደነበሩ ሁሉ ካረፉ በኋላም ለኡማቸው ሁሉ ታላቅ ጸጋ ናቸው። የመልካም ነገሮች ምክንያት ናቸው። በክር ኢብኑ ዐብዱላህ አል-ሙዘኒ ባስተላለፉት ሐዲስ ሸሪፍ ረሱሉል አክረም እንዲህ አሉ፦ «ሕይወቴ ለእናንተ መልካም ነው። ትነግሩኛላችሁ፤ እኔም እነግራችኋለሁ። ከሞትኩ በኋላም ሞቴ ለእናንተ መልካም ይሆናል። ሥራዎቻችሁ ለእኔ ይቀርቡልኛል። መልካም ሥራዎቻችሁን ባየሁ ጊዜ አላሁ ተዓላን አመሰግናለሁ። መጥፎ ሥራዎቻችሁን ባየሁ ጊዜ ለእናንተ ይቅርታንና ምሕረትን እለምናለሁ።»7

ሰይዲና ቁሰም ኢብኑ ዐባስ የክቡር ረሱሉላህን የቀብር አገልግሎት በመፈጸም ተከበሩ። በቀብሩ ውስጥ የነበረው አገልግሎት ሲያበቃ በመጨረሻ የወጡት እርሳቸው ነበሩ። እንዲህ አሉ፦ «የረሱሉላህን የተባረከ ፊት በመጨረሻ ያየሁት እኔ ነኝ። በቀብራቸው ውስጥ የተባረኩ ከንፈሮቻቸው ይንቀሳቀሱ ነበር። ወደ እርሳቸው ጎንበስ ብዬ አዳመጥኩ። ‹ጌታዬ ሆይ! ኡማዬ!… ጌታዬ ሆይ! ኡማዬ!…› ይሉ ነበር።»8

ክቡር ነብያችንን ማየት

ክቡር ረሱሉላህ በእንቅልፍና በንቃት ሊታዩ ይችላሉን? ሊታዩ ከቻሉ የሚታየው እርሳቸው ራሳቸው ናቸው ወይስ አምሳያቸው? ዓሊሞቻችን ለዚህ የተለያዩ መልሶችን ሰጡ። በቀብር ውስጥ ሕያው መሆናቸውን በአንድ ቃል ካሳወቁ በኋላ የሚታየው እርሳቸው ራሳቸው እንደሆኑ በአብዛኛው ገልጸዋል። እንዲህ መሆኑ ከሐዲሶች ሸሪፍም ይታወቃል። በአንድ ሐዲስ ሸሪፍ፦ «በሕልም ያየኝ በንቃት እንዳየኝ ነው።» ተባለ።9 ስለዚህ ኢማም ነወዊ፦ «እርሳቸውን በሕልም ማየት እርሳቸውን ራሳቸውን ሙሉ በሙሉ ማየት ነው» አሉ። በሐዲስ ሸሪፍ፦ «በሕልም ያየኝ በእውነት አይቷል። ምክንያቱም ሰይጣን በእኔ መልክ ሊገባ አይችልም።» ተባለ።10

«በሕልም ያየኝ በንቃት እንዳየኝ ነው» ሐዲስ ሸሪፍ

ኢብራሂም አል-ለቃኒ እንዲህ ይላሉ፦ «የሐዲስ ዓሊሞች ረሱሉላህ በሕልም እንደሚታዩት ሁሉ በንቃትም ሊታዩ እንደሚችሉ በአንድ ቃል አሳውቀዋል።» ለሁለቱም ሁኔታዎች ብዙ ምሳሌዎችን መስጠት ይቻላል። ከእነዚህ ጥቂቶቹን እንጥቀስ፦

ሙዒኑዲን ቺሽቲ በሄዱበት አገር ሁሉ የመቃብር ስፍራዎችን ይዘይሩ፣ እዚያም ለጥቂት ጊዜ ይቆዩ ነበር። በደረሱባቸው ቦታዎች ታውቀውና ዝነኛ ሆነው ሲገኙ አይቆዩም ነበር፤ ለማንም ሳይናገሩ በድብቅ ወጥተው ይሄዱ ነበር። ከእነዚህ ጉዞዎቻቸው አንዱ ወደ መካ ነበር። ወደ መካ አል-ሙከረማ ሄደው ካዕባ አል-ሙዐዘማን ጎበኙ። በመካ ለጥቂት ጊዜ ከቆዩ በኋላ ከዚያ ወደ መዲና አል-ሙነወራ ሄዱ። የነብያችንን የተባረከ ቀብር በዘየሩበት አንድ ቀን ከቀብራቸው ሕንጻ (ቱርቤ)፦ «ሙዒኑዲንን ጥሩ!» የሚል ድምፅ ተሰማ። በዚህ ትእዛዝ መሠረት የቱርቤው ጠባቂ፦ «ሙዒኑዲን!» ብሎ ጮኸ። ከብዙ ቦታዎች፦ «አቤት!» የሚል ድምፅ ተሰማ። ከዚያም፦ «የትኛውን ሙዒኑዲን ነው የምትፈልገው? እዚህ ሙዒኑዲን የሚባሉ ብዙ ሰዎች አሉ» አሉ። በዚህ ጊዜ ጠባቂው ተመልሶ በረውዳ ሙጠሀራ በር ላይ ቆመ። ሁለት ጊዜ፦ «ሙዒኑዲን ቺሽቲን ጥራ!» ብሎ የሚጣራ ድምፅ ሰማ። ጠባቂው በዚህ ትእዛዝ መሠረት ወደ ሕዝቡ ዞሮ፦ «ሙዒኑዲን ቺሽቲን ይፈልጋሉ!» ብሎ ጮኸ።

ሙዒኑዲን ቺሽቲ ይህን ቃል ሲሰሙ ፍጹም ሌላ ሁኔታ ውስጥ ገቡ። እያለቀሱ፣ እንባ እያፈሰሱና ሶለዋት እያወረዱ ወደ ውዱ ነብያችን ቱርቤ ቀረቡ፤ በአደብም ቆሙ። በዚህ ጊዜ፦ «ቁጥቡል መሻይኽ ሆይ! ወደ ውስጥ ግባ!» የሚል ድምፅ ሰሙ።

ነብያችን እንዲህ አሉ፦ «አንተ የሃይማኖቴ አገልጋይ ነህ። ወደ ሕንድ መሄድ ይኖርብሃል። ወደ ሕንድ ሂድ። እዚያ አጅሚር የሚባል ከተማ አለ። እዚያ ከዘሮቼ (ከልጅ ልጆቼ) ሰይድ ሑሰይን የተባለ አንድ ሰው አለ። ለጂሃድና ለዘመቻ ኒያ አድርጎ ወደዚያ ሄዶ ነበር። እርሱ አሁን ሸሂድ ሆኗል። አጅሚር በከሓዲዎች እጅ ሊወድቅ ተቃርቧል። አንተ ወደዚያ በመሄድህ ምክንያትና በበረከቱ እስልምና ይስፋፋል፤ ከሓዲዎችም ተዋርደው ኃይልና ተጽዕኖ የሌላቸው ሆነው ይቀራሉ።» ከዚያም አንድ ሮማን ሰጧቸውና፦ «ወደዚህ ሮማን በጥንቃቄ ተመልከት፤ ወዴት እንደምትሄድ እይና ተረዳ።» አሉ። ሙዒኑዲን ቺሽቲ ክቡር ነብያችን የሰጧቸውን ሮማን ወስደው እንደታዘዙት ተመለከቱ፤ በምሥራቅና በምዕራብ መካከል ያለውን ሁሉ ሙሉ በሙሉ አዩ። አሕመድ ሪፋዒ ወደ ሐጅ ሄደው ነበር። ሲመለሱ በመዲና አል-ሙነወራ የረሱሉል አክረምን የተባረከ ቱርቤ በዘየሩበት ወቅት ትርጉሙ እንዲህ የሆነ ግጥም ተናገሩ፦

ሰይዴ ሆይ፣ አፈርዎን ለመሳም ርቀን ነበር፤
ራሴ መምጣት ስላልቻልኩ ነፍሴን ወኪል አድርጌ እልክ ነበር።
አሁን እርስዎን የመዘየር ጸጋ ተሰጠኝ፤
የተባረከ እጅዎን ይስጡኝ፣ ከንፈሬ ይሳመው፣ ሐቢብ ሆይ!

ግጥሙ እንዳበቃ ከውዱ ነብያችን ቀብር የተባረከ እጃቸው ታየ። ሰይድ አሕመድ ሪፋዒም እጅግ በጣም በማክበርና በአደብ የክቡር ነብያችንን የተባረከ እጅ ሳሙ። እዚያ የነበሩት ሁሉ ክስተቱን በመደነቅ አዩ። የክቡር ነብያችንን የተባረከ እጅ ከሳሙ በኋላ በረውዳ ሙጠሀራ በሮች ደፍ ላይ ተኙ። እያለቀሱ እዚያ የነበረውን ሕዝብ ሁሉ፦ «በላዬ ላይ ረግጣችሁ እለፉ!» ብለው ለመኑ። ዓሊሞቹ በሌሎች በሮች ለመውጣት ተገደዱ። ይህ ከራማ እጅግ ዝነኛ ሆኖ ከአፍ ወደ አፍ እየተላለፈ እስከ ዘመናችን ደርሷል። ኢብኑ ዓቢዲን ሃይማኖትን በመከተል ረገድ ያላቸው ሁኔታ የታወቀ ሲሆን ከራማዎቻቸውና ድንቅ ታሪኮቻቸው ብዙ ናቸው።

በአምስቱ የዕለት ሶላቶች ተሒያትን ሲያነቡ ክቡር ረሱሉላህን በገዛ ዓይናቸው ያዩ ነበር። ማየት ባልቻሉ ጊዜ ያንን ሶላት እንደገና ይሰግዱ ነበር። ከእስልምና ዓሊሞች ታላላቆች አንዱ የሆኑት የሁለተኛው ሺህ ዓመት ሙጀዲድ ኢማሙ ረባኒ አሕመድ ፋሩቂ ሰርሂንዲ እንዲህ አሉ፦ «በተከበረው ረመዳን የመጨረሻ ቀናት እጅግ ያማረ ሁኔታ ተገለጠልኝ። በአልጋዬ ላይ ተዘርግቼ ተኝቼ ነበር። ዓይኖቼን ጨፍኜ ነበር። አንድ ሰው መጥቶ አልጋዬ ላይ እንደተቀመጠ ተሰማኝ። ብመለከት ምን አያለሁ! የፊተኞቹና የኋለኞቹ ሰይድ (አለቃ) ነበሩ። ወዲያውኑ ቀና ብዬ ተቀመጥኩ። ውዱ ነብያችን እንዲህ አሉ፦ ‹ለአንተ ኢጃዛ ልጽፍልህ መጣሁ። ለማንም እንዲህ ያለ ኢጃዛ ጽፌ አላውቅም።› በዚያ የኢጃዛ ሰነድ ጽሑፍ ውስጥ ለዚህ ዓለም የሚሆኑ ታላላቅ ችሮታዎች፣ በጀርባው ደግሞ ለሌላኛው ዓለም የሚሆኑ ብዙ ጸጋዎች ተጽፈው አየሁ።»

ዐብዱልቃዲር አል-ጀይላኒ በ«ጉንያ» መጽሐፍ ከኢብራሂም አት-ተሚሚ ዘገባ ወስደው እንዲህ ይተርካሉ፦ ኺድር ዐለይሂ ሰላም እንዲህ አሉኝ፦ «ረሱሉላህን በሕልም ማየት ከፈለግህ የመግሪብን ሶላት ከሰገድክ በኋላ እስከ ዒሻ ድረስ ከማንም ጋር ሳትነጋገር ተነሥተህ ከመግሪብ ሶላት በኋላ የሚሰገደውን የአዋቢን ሶላት ትሰግዳለህ። በየሁለት ረከዓው ሰላም ትላለህ።

በእያንዳንዱ ረከዓ አንድ ጊዜ ‹ሐምድ›ን፣ ማለትም ሱረቱ አል-ፋቲሓን፣ ሰባት ጊዜ ደግሞ ሱረቱ አል-ኢኽላስን ታነባለህ። የዒሻን ሶላትም በጀማዐ ከሰገድክ በኋላ ወደ ቤትህ ሄደህ የዊትርን ሶላት ትሰግዳለህ። ለመተኛት ስትሄድም ሁለት ረከዓ ሶላት ሰግደህ በእያንዳንዱ ረከዓ ‹ሐምድ›ንና ሰባት ጊዜ ሱረቱ አል-ኢኽላስን ታነባለህ። ከሶላቱ በኋላ ሱጁድ ወርደህ ሰባት ጊዜ አላሁ ተዓላን ምሕረት ትለምናለህ፤ ሰባት ጊዜም ‹ሱብሓነላሂ ወልሐምዱ ሊላሂ ወላ ኢላሀ ኢለላሁ ወላሁ አክበር ወላ ሐውለ ወላ ቁወተ ኢላ ቢላሂል ዐሊዪል ዐዚም› ትላለህ። ከዚያም ራስህን ከሱጁድ አንሥተህ ተቀምጠህ እጆችህን ከፍ አድርገህ፦ ‹ያ ሐዩ፣ ያ ቀዩም፣ ያ ዘል ጀላሊ ወል ኢክራም፣ ያ ኢላሀል አወሊነ ወል አኺሪን፣ ወያ ረሕማነ ዱንያ ወል አኺረቲ ወረሒመሁማ፣ ያ ረቢ፣ ያ ረቢ፣ ያ ረቢ፣ ያ አላህ፣ ያ አላህ፣ ያ አላህ› ትላለህ።

ከዚያም ተነሥተህ ያንኑ ዱዓ ታነባለህ። ከዚያም ሱጁድ ወርደህ ያንኑ ዱዓ ታነባለህ። ከዚያም ራስህን ከሱጁድ አንሥተህ ወደ ቂብላ ዞረህ በፈለግኸው ሁኔታ ተጋድመህ ትተኛለህ። እንቅልፍ እስኪያሸንፍህ ድረስ በክቡር ነብያችን ላይ ሶለዋት ሸሪፍ ታወርዳለህ።»

እኔም፦ «ይህን ዱዓ ከማን እንደተማሩት እንዲነግሩኝ እፈልጋለሁ» አልሁ። ኺድርም፦ «አታምነኝምን?» አሉ። «ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላምን እውነተኛ ነብይ አድርጎ በላከው በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ አምንዎታለሁ» አልሁ።

ኺድር ዐለይሂ ሰላም፦ «ረሱሉላህ ይህን ዱዓ ባስተማሩበትና በመከሩበት ጉባኤ ተገኝቼ ነበር። ይህን ዱዓ እርሳቸው ካስተማሩት ሰው ተማርኩት» አሉ። እኔም ኺድር ዐለይሂ ሰላም እንዳሉት አደረግሁ። በአልጋዬ ላይ በክቡር ነብያችን ላይ ሶለዋት ሸሪፍ ማውረድ ጀመርኩ። ክቡር ነብያችንን እንደማይ ከነበረኝ ደስታ የተነሣ እንቅልፌ ጠፋ፤ እስከ ንጋትም መተኛት አልቻልኩም።

«የሐዲስ ዓሊሞች ረሱሉላህ በሕልም እንደሚታዩት ሁሉ በንቃትም ሊታዩ እንደሚችሉ በአንድ ቃል አሳውቀዋል» ኢብራሂም አል-ለቃኒ (ረሕመቱላሂ ዐለይሂ)

የሱብሒን ሶላት ሰግጄ ፀሐይ ከፍ እስክትል ድረስ ተቀመጥኩ። የዱሓን፣ ማለትም የረፋዱን ሶላት ሰገድኩ። ለራሴ፦ «ምሽት ከደረስኩ ትናንት ሌሊት እንዳደረግሁት አደርጋለሁ» አልሁ። በዚያ ቅጽበት እንቅልፍ ወሰደኝ። በሕልሜ መላእክት መጥተው ይዘውኝ ወደ ጀነት ወሰዱኝ። እዚያ ከያቁት፣ ከዙምሩድና ከዕንቁ የተሠሩ ሕንጻዎችንና ቤተ መንግሥቶችን፣ ከማር፣ ከወተትና ከጀነት መጠጦች የሆኑ ወንዞችንም አየሁ። ወደ ጀነት የወሰዱኝን መላእክት፦ «ይህ ሕንጻ ለማን ነው?» ብዬ ጠየቅሁ። መላእክቱም፦ «አንተ የሠራኸውን ሥራ ለሚሠሩ ነው» አሉ። ከጀነት ምግቦች ሳያበሉኝና ከጀነት ውኃዎች ሳያጠጡኝ ከጀነት አላስወጡኝም። ከዚያም ከጀነት አውጥተው ወደነበርኩበት ስፍራ መለሱኝ።

ከዚያም ክቡር ረሱሉላህ ከሰባ ነብያትና በየረድፉ መካከል የምሥራቅና የምዕራብ ያህል ርቀት ካላቸው ሰባ ረድፍ መላእክት ጋር ወደ እኔ መጥተው ሰላምታ አቀረቡልኝ፤ እጄንም ያዙ። በዚህ ጊዜ እኔ፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ኺድር ዐለይሂ ሰላም ይህን ሐዲስ ከእርስዎ እንደሰሙ ነገሩኝ» አልሁ። ክቡር ነብያችንም፦ «ኺድር እውነት ተናገሩ፤ የነገሩህም እውነት ነው። ኺድር በምድር ላይ ካሉት ሁሉ የበለጠ ዓሊም ናቸው። የአብዳሎች አለቃ ናቸው። በምድር ላይ ካሉት የአላህ ወታደሮች አንዱ ናቸው።» አሉ።

እኔም እንደገና፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ይህን ሥራ ለሚሠራ ሰው እኔ ካየሁት ሌላ ምንዳ አለውን?» አልሁ። «አንተ ካየኸውና ከተሰጠህ የበለጠ ምን ምንዳ ሊኖር ይችላል? በጀነት ያለውን ስፍራህንና ደረጃህን አየህ። ከጀነት ፍራፍሬዎች በላህ፤ ከመጠጦቿም ጠጣህ። ከእኔ ጋር መላእክትንና ነብያትን አየህ። ሑሮችን አየህ።» አሉ።

«የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እኔ የሠራሁትን ሥራ ሠርቶ እኔ ያየሁትን በሕልም ለማያይ ሰው ለእኔ የተሰጠው ይሰጠዋልን?» አልሁ። «እውነተኛ ነብይ አድርጎ በላከኝ በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ ያ ሰው የሠራቸው ከባባድ ወንጀሎች ይማራሉ። አላሁ ተዓላ በዚያ ሰው ላይ ያለው ቁጣ ይነሣል። እውነተኛ ነብይ አድርጎ በላከኝ በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ ይህን ሥራ የሚሠራ ሰው አንተ ያየኸውን በሕልም ባያይም ለአንተ የተሰጠው ለእርሱም ይሰጠዋል። ከሰማይ አንድ ድምፅ፦ ‹አላሁ ተዓላ ይህን ሥራ የሠራውንና ከምሥራቅ እስከ ምዕራብ ያለውን የሙሐመድን ኡማ ማረ› ብሎ ይጣራል።» አሉ።

«የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እኔ ውበትዎንና ጀነትን እንዳየሁ ያ ሰውም ከእነዚህ ድርሻ አለውን?» አልሁ። «አዎ፣ ሁሉም ይሰጠዋል።» አሉ።

«የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ይህን ዱዓ ለምእመናን ሁሉ፣ ለወንዶችም ለሴቶችም ማስተማርና ምንዳዎቹን ማሳወቅ ተገቢ ነውን?» ባልሁ ጊዜ፦ «እውነተኛ ነብይ አድርጎ በላከኝ በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ ይህን ሥራ አላሁ ተዓላ ዕድለኛ አድርጎ ከፈጠራቸው ሰዎች በስተቀር ማንም አይሠራውም።» አሉ። ነብያችን ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላምን በሕልም በእውነተኛ ቅርጻቸው ያየ ሰው በእርግጥ እርሳቸውን አይቷል። ምክንያቱም ሰይጣን በእርሳቸው መልክ ሊገባ አይችልም። ነገር ግን ሰይጣን በሌላ መልክ ገብቶ ሊታይ ይችላል። ረሱሉላህን ለማያውቅ ሰው ይህን መለየት ቀላል አይሆንም። አንዳንድ ዓሊሞች፦ «ክቡር ነብያችንን በሌላ መልክ ማየትም እርሳቸውን ማየት ነው። ነገር ግን ይህ የዚያ ሰው ሃይማኖት ጉድለት እንዳለበት ምልክት ነው። ክቡር ነብያችንን በሕልም በእውነተኛ ቅርጻቸው አይቶ ምእመን ሆኖ የሞተ ሁሉ ጀነት ይገባል» ብለዋል።

አቡ ሁረይራ ይህን የሰይዳችንን ሐዲስ ሸሪፍ አሳወቁ፦ «አንድ ሰው በጁሙዓ ሌሊት (ሐሙስ ሌሊት ለጁሙዓ አጥቢያ) ሁለት ረከዓ ሶላት ቢሰግድ፣ በእያንዳንዱ ረከዓ አል-ፋቲሓንና አየቱል ኩርሲይን አንድ አንድ ጊዜ፣ ሱረቱ አል-ኢኽላስን አሥራ አምስት ጊዜ ቢያነብ፣ ከሶላቱ በኋላም ሺህ ጊዜ ‹አላሁመ ሶሊ ዐላ ሙሐመዲኒ ነቢዪል ኡሚይ› ቢል ሌላው ጁሙዓ ሳይመጣ በሕልሙ ያየኛል። የዚያ ሰው ያለፉትና የሚመጡት ወንጀሎቹ በሙሉ ይማሩለታል። ጀነት እኔን ለሚያዩ ነው።»

የክቡር ነብያችንን ቀብር ሸሪፍ መዘየር

የፍጥረተ ዓለሙ ኩራት እንዲህ አሉ፦ «ከዕረፍቴ በኋላ የዘየረኝ በሕይወቴ እንደዘየረኝ ነው።» በ«Mir’ât-i Medîne» መጽሐፍ በተዘገበው ሐዲስ ሸሪፍ ደግሞ፦ «ቀብሬን ለዘየረ ሸፋዐዬ ግዴታ ሆነችለት።» አሉ። ይህን ሐዲስ ሸሪፍ ኢብኑ ኹዘይማ፣ በዛር፣ ዳረቁጥኒና ጠበራኒ ያሳውቃሉ። በዛር ባሳወቁት ሌላ ሐዲስ ሸሪፍ፦ «ቀብሬን ለዘየረ ሸፋዐዬ ሐላል ሆነችለት።» ተባለ። በ«ሙስሊም ሸሪፍ» እና በአቡበክር ኢብኑል ሙቅሪ «ሙዕጀም» መጽሐፍ በተዘገበው ሐዲስ ሸሪፍ፦ «አንድ ሰው እኔን ለመዘየር ብቻ መጥቶ ሌላ ኒያ ከሌለው በቂያማ ቀን ሸፋዐ እንዳደርግለት የሚገባው ይሆናል።» ተባለ። ይህ ሐዲስ ሸሪፍ ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) እርሳቸውን ለመዘየር ወደ መዲና አል-ሙነወራ ለሚመጡ ሰዎች ሸፋዐ እንደሚያደርጉ ያሳውቃል።

ተጠንቀቅ፣ አደብን አትተው፤ ይህ የአላህ ተወዳጅ መንደር ነው፤
ይህ የአላህ እይታ ያረፈበት ስፍራ ነው፤ ይህ የሙስጦፋ ማረፊያ ነው!
በሰማይ ያለው አዲስ ጨረቃ ደረቱ የተቀደደ የባቡ ሰላም አፍቃሪ ነው፤
መብራቱ የጀውዛእ ኮከብ ነው፤ ይህ የኑርና የብርሃን መውጫ ነው!
ይህ የልዑሉ አላህ ሐቢብ ማረፊያ ነው፤ በላቀነትም
ይህ ስፍራ የልዑሉ አላህን ዐርሽ እንኳ ይበልጣል!
በዚህ አፈር ብርሃን የአለመኖር ጨለማ ተወገደ፤
ፍጥረታት እንደ ኩል በሁለቱ ዓይኖቻቸው ተኳኩለው ከዕውርነት ዳኑ።
ናቢ ሆይ፣ አደብን የመጠበቅን ቅድመ ሁኔታ ይዘህ ወደዚህ ደጅ ግባ፤
ይህ መላእክት ጠዋፍ የሚያደርጉበት፣ ነብያት የሚስሙት ስፍራ ነው!
Nâbî

ዳረቁጥኒ ባሳወቁት ሌላ ሐዲስ ሸሪፍ፦ «ሐጅ አድርጎ እኔን ያልዘየረ ሰው አስቀይሞኛል።» ተባለ። ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) እንዲዘየሩ መፈለጋቸው ኡማቸው በዚህ መንገድም ምንዳ እንዲያገኙ ነው። ስለዚህ የፊቅህ ዓሊሞቻችን የሐጅ ግዴታቸውን ከፈጸሙ በኋላ ወደ መዲና አል-ሙነወራ መጥተው በመስጂድ ሸሪፍ ይሰግዱ ነበር። ከዚያም ረውዳ ሙጠሀራን፣ ሚንበሩ ሙኒርንና ከከፍተኛው ዐርሽ የሚበልጠውን ቀብር ሸሪፍ፣ ከዚያም የተቀመጡባቸውን፣ የሄዱባቸውንና የተደገፉባቸውን ስፍራዎች፣ ወሕይ በሚመጣ ጊዜ የሚደገፉበትን ምሰሶ፣ እንዲሁም መስጊዱ ሲሠራና ሲታደስ የሠሩትና ንብረታቸውንና ገንዘባቸውን በመስጠት የተከበሩት ሶሓቦችና ታቢዒን ያለፉባቸውን ስፍራዎች ይዘይሩ ነበር፤ እነርሱን በማየትም በረከት ያገኙ ነበር። ከእነርሱ በኋላ የመጡ ዓሊሞችና ሷሊሖችም ከሐጅ በኋላ ወደ መዲና መጥተው እንደ ፊቅህ ዓሊሞቻችን ያደርጉ ነበር። ትናንት እንደነበረው ዛሬም ሐጃጆች በዚህ ጸንተው በመዲና አል-ሙነወራ ዚያራ ያደርጋሉ።

«አንድ ሰው እኔን ለመዘየር ብቻ መጥቶ ሌላ ኒያ ከሌለው በቂያማ ቀን ሸፋዐ እንዳደርግለት የሚገባው ይሆናል» ሐዲስ ሸሪፍ

የእስልምና ዓሊሞች ፀሐይ የሆኑት አቡ ሐኒፋ፦ «ከሙስተሐብ ሥራዎች ሁሉ ከላቁት አንዱ የሆነው የቀብሩ ሰዓዳ ዚያራ ወደ ዋጂብ ደረጃ የቀረበ ዒባዳ ነው» አሉ። ክቡር ረሱሉላህን በቀብሩ ሸሪፍ ለመዘየር የሚሄድ ሰው ብዙ ሶለዋት ሸሪፍ ማውረድ አለበት። የሚወርዱት እነዚህ ሶላትና ሰላምታዎች ለክቡር ነብያችን እንደሚደርሱ በሐዲስ ሸሪፍ ተገልጿል። ውዱ ነብያችንን የመዘየር አደብ እንዲህ ተገልጿል፦

የመዲና አል-ሙነወራ ከተማ ከሩቅ ስትታይ ሶላትና ሰላም ይወርዳል። ከዚያም፦ «አላሁመ ሃዛ ሐረሙ ነቢዪከ፣ ፈጅዐልሁ ዊቃየተን ሊ ሚነ ናር ወአማነን ሚነል ዐዛቢ ወሱኢል ሒሳብ።» ይባላል። ቢቻል ወደ ከተማው ወይም ወደ መስጊዱ ከመግባት በፊት ጉሱል ይደረጋል። መልካም መዓዛ (ሽቶ) ይቀባል። አዲስና ንጹሕ ልብስ ይለበሳል። ምክንያቱም እነዚህ ሁሉ ክብርንና አደብን ይገልጻሉ። ወደ መዲና አል-ሙነወራ በትሕትና፣ በግርማና በእርጋታ ይገባል። «ቢስሚላሂ ወዐላ ሚለቲ ረሱሊላህ» ካለ በኋላ የሱረቱ አል-ኢስራን ሰማንያኛውን ክቡር አንቀጽ ማንበብ አለበት። ወዲያው በመቀጠል፦ «አላሁመ ሶሊ ዐላ ሙሐመዲን ወዐላ ኣሊ ሙሐመድ። ወግፊር ሊ ዙኑቢ ወፍተሕ ሊ አብዋበ ረሕመቲከ ወፈድሊክ።» ብሎ ወደ መስጂደ ነበዊ ይገባል። ከዚያም በክቡር ረሱሉላህ ሚንበር አጠገብ ሁለት ረከዓ የተሒየቱል መስጂድ ሶላት መስገድ አለበት፤ የሚንበሩ ምሰሶ በቀኝ ትከሻው ትይዩ እንዲሆን አድርጎ መቆም አለበት። ውዱ ነብያችን እዚህ ይሰግዱ ነበር። ይህ ስፍራ በክቡር ነብያችን ቀብርና በሚንበራቸው መካከል ነው። በሐዲስ ሸሪፍ፦ «በቀብሬና በሚንበሬ መካከል ያለው ከጀነት የአትክልት ስፍራዎች አንዱ የአትክልት ስፍራ ነው። ሚንበሬ በገንዳዬ ላይ ነው።» ተብሏል።11 ከዚያም የረሱሉላህን የተባረከ ቀብር መዘየርን ስለለገሰው ለአላሁ ተዓላ ሱጁድ መውረድ አለበት።

ከዱዓው በኋላ ተነሥቶ ወደ ክቡር ነብያችን ቀብር ሸሪፍ፣ ወደ ሑጅረቱ ሰዓዳ መምጣት፣ ጀርባውን ወደ ቂብላ አድርጎ በረሱሉላህ የተባረከ ፊት ትይዩ ሁለት ሜትር ያህል ርቆ በአደብ መቆም አለበት። ከዚህ በላይ አይቀረብም። በትሕትናና በመተናነስ መሆን አለበት፤ አላሁ ተዓላ በቁርኣን ከሪም ባዘዘው መሠረት በክቡር ረሱሉላህ ፊት እርሳቸው ሕያው እንደሆኑና እርሱም በላቀው ፊታቸው እንደቆመ ሆኖ በአደብ መቆም አለበት። እርጋታንና ግርማን መተው የለበትም። እጁን በቀብሩ ሸሪፍ ግድግዳዎች ላይ ሳያኖር ርቆ በአደብ መቆም ለክብሩ ይበልጥ ተስማሚ ነው። በሶላት ውስጥ እንዳለ ሆኖ መቆም አለበት። የክቡር ረሱሉላህን የተባረከና ረቂቅ ገጽታ በሐሳቡ ማምጣት፣ እርሳቸው እንደሚያውቁት፣ ቃሉን፣ ሰላምታውንና ዱዓዎቹን እንደሚሰሙ፣ እንደሚመልሱለትና «አሚን» እንደሚሉ ማሰብ አለበት። ክቡር ረሱሉላህ፦ «በቀብሬ አጠገብ በእኔ ላይ ሶላት የሚያወርድን ሰው እሰማዋለሁ።» ብለዋልና። እንዲሁም በክቡር ረሱሉላህ ቀብር ሸሪፍ አጠገብ አንድ መልአክ ወኪል ሆኖ እንደተመደበና ከኡማቸው ሰላምታ የሚያቀርቡትን ሰዎች ሰላምታ ለእርሳቸው እንደሚያደርስ በሐዲስ ሸሪፍ ተገልጿል። ከዚያም እንዲህ ማለት አለበት፦ «አሰላሙ ዐለይከ ያ ሰይዲ ያ ረሱለላህ! አሰላሙ ዐለይከ ያ ነቢየላህ! አሰላሙ ዐለይከ ያ ሶፊየላህ! አሰላሙ ዐለይከ ያ ሐቢበላህ! አሰላሙ ዐለይከ ያ ነቢየ ረሕማ! አሰላሙ ዐለይከ ያ ሸፊዐል ኡማ! አሰላሙ ዐለይከ ያ ሰይደል ሙርሰሊን! አሰላሙ ዐለይከ ያ ኻተመ ነቢዪን!»

«አላሁ ተዓላ ከፍተኛውን ምንዳና ዋጋ ይለግስዎ። የነብይነት ተግባርዎን እንደፈጸሙ እመሰክራለሁ። አደራውን አደረሱ። ኡማዎን መከሩ። የቂን (ሞት) እስኪመጣልዎ ድረስ በአላሁ ተዓላ መንገድ ጂሃድ አደረጉ። አላሁ ተዓላ እስከ ቂያማ ቀን ድረስ ሶላትንና ሰላምን በእርስዎ ላይ ያውርድ። የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እኛ እጅግ ከሩቅ ስፍራዎች ወደ እርስዎ መጣን። የተከበረ ቀብርዎን ለመዘየር፣ ሐቅዎን ለመክፈል፣ የሠሩትን በስፍራው ለማየት፣ እርስዎን በመዘየር በረከት ለማግኘትና በአላሁ ተዓላ ዘንድ አማላጃችን እንዲሆኑ ለመለመን መጣን። ምክንያቱም ስሕተቶቻችን ወገባችንን አጎበጡ። ወንጀሎቻችን በትከሻዎቻችን ላይ ከበዱ። የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እርስዎ ሸፋዐ የሚያደርጉም ሸፋዐዎ ተቀባይነት የሚያገኝም ነዎት። መቃሙል መሕሙድ ለእርስዎ ቃል ተገብቷል። አላሁ ተዓላም በቁርኣን ከሪም (በሱረቱ አን-ኒሳ ስልሳ አራተኛው ክቡር አንቀጽ በትርጓሜ) እንዲህ ይላል፦ ‹ማንኛውንም ነብይ የላክነው በአላሁ ተዓላ ትእዛዝ (በተላከላቸው ሕዝብ) እንዲታዘዝ ብቻ ነው። እነርሱ ነፍሶቻቸውን ከበደሉ (ራሳቸውን ከጎዱ) በኋላ ወደ አንተ መጥተው አላሁ ተዓላን ምሕረት ቢለምኑ፣ መልዕክተኛዬም ለእነርሱ ምሕረት ቢለምንላቸው ኖሮ አላሁ ተዓላን በእርግጥ ተውባን ተቀባይና አዛኝ ሆኖ ያገኙት ነበር።› እኛ ወደ ፊትዎ መጣን። ነገር ግን ነፍሶቻችንን በደልን። የወንጀሎቻችንን ምሕረት እንለምናለን። የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! በአላሁ ተዓላ ዘንድ ሸፋዐ ያድርጉልን። የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ነፍሳችንን በሱናዎ ላይ ሆነን እንዲወስድ፣ ነገ በቂያማ ቀን ከእርስዎ ጋር ወደ መሕሸር ከሚመጡት መካከል እንዲያደርገን፣ ወደ ገንዳዎ መጥተን ከእርሱ መጠጣትንም እንዲለግሰን አላሁ ተዓላን ይለምኑልን። የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ሸፋዐዎን እንለምናለን።» እንዲህ ብሎ ዱዓ ማድረግ አለበት። ከዚያም ትርጓሜው «… ጌታችን ሆይ! ለእኛና በኢማን ለቀደሙን ወንድሞቻችን ምሕረት አድርግ! ላመኑት ሰዎች በልቦቻችን ውስጥ ቂም አታድርግ! ጌታችን ሆይ! አንተ በእርግጥ ሩኅሩኅና አዛኝ ነህ!» የሆነውን የሱረቱ አል-ሐሽር አሥረኛውን ክቡር አንቀጽ ማንበብ አለበት።

ከዚያም ሰላምታ የላኩትን ሰዎች ሰላምታ አድርሶ፦ «አሰላሙ ዐለይከ ያ ረሱለላህ! እገሌ በአላሁ ተዓላ ዘንድ አማላጁ እንዲሆኑለት ይለምናል። ለእርሱና ለሙስሊሞች ሁሉ ሸፋዐ ያድርጉ» ማለትና የፈለገውን ያህል ሶለዋት ማውረድ አለበት።

ከዚያም ግማሽ ሜትር ወደ ቀኝ ሄዶ በሰይዲና አቡበክር ሲዲቅ የተባረከ ራስ ትይዩ በመቆም እንዲህ ብሎ ዱዓ ማድረግ አለበት፦ «አሰላሙ ዐለይከ ያ ኸሊፈተ ረሱሊላህ! አሰላሙ ዐለይከ ያ ረፊቀሁ ፊል ጋር! አሰላሙ ዐለይከ ያ አሚነሁ ዐለል አስራር! አላሁ ተዓላ የዚህ ኡማ ኢማም እንደመሆንዎ ከፍተኛውን ምንዳና ዋጋ ይለግስዎ። ለረሱሉላህ በተዋበ ሁኔታ ኸሊፋ ሆኑ። የላቀውን ሱናቸውን በተሻለ ሁኔታ ተከተሉ። ከሙርተዶች (ከሃይማኖት ከተመለሱት) እና ከቀጥተኛው መንገድ ከወጡት ጋር ተዋጉ። ሁልጊዜ እውነትን ተናገሩ። እስኪያርፉ ድረስ በሐቅ መንገድ ላሉት ረዳት ሆኑ። የአላሁ ተዓላ ሰላም፣ እዝነትና በረከት በእርስዎ ላይ ይሁን! አላህ ሆይ! በእዝነትህ እርሳቸውን እየወደድን ነፍሳችንን ውሰድ። እርሳቸውን መዘየራችንን ከንቱ አታድርግ!»

«በቀብሬና በሚንበሬ መካከል ያለው ከጀነት የአትክልት ስፍራዎች አንዱ የአትክልት ስፍራ ነው። ሚንበሬ በገንዳዬ ላይ ነው» ሐዲስ ሸሪፍ

ከዚያም እንደገና ግማሽ ሜትር ወደ ቀኝ ሄዶ በሰይዲና ዑመር ቀብር ትይዩ መቆምና እንዲህ ማለት አለበት፦ «አሰላሙ ዐለይከ ያ አሚረል ሙእሚኒን! አሰላሙ ዐለይከ ያ ሙዝሂረል ኢስላም! አሰላሙ ዐለይከ ያ ሙክሲረል አስናም! አላሁ ተዓላ ከፍተኛውን ዋጋና ምንዳ ይስጥዎ። በሕይወትዎም በሞትዎም እስልምናንና ሙስሊሞችን ረዱ። የቲሞችን ተንከባከቡ። ለዘመዶች መልካም አደረጉ። ለሙስሊሞች የሚደሰቱበት፣ ራሱም በቅን መንገድ ላይ ያለና ሰዎችንም ወደ ቀጥተኛው መንገድ የሚመራ መሪ ሆኑ። ጉዳዮቻቸውን አደራጁ፤ አሰባሰቡ። ድሆቻቸውን ሀብታም አደረጉ፤ ቁስላቸውንም አሰሩ። የአላሁ ተዓላ ሰላም፣ እዝነትና በረከት በእርስዎ ላይ ይሁን!»

ከዚያም ሰይዲና አቡበክርንና ሰይዲና ዑመርን ተመልክቶ እንዲህ ማለት አለበት፦ «አሰላሙ ዐለይኩማ ያ ደጂዐይ ረሱሊላሂ ወረፊቀይሂ ወወዚረይሂ ወሙሺረይሂ ወልሙዓዊነይኒ ለሁ ዐለል ቂያሚ ፊ ዲኒ ወልቃኢመይኒ በዕደሁ ቢመሷሊሒል ሙስሊሚን! አላሁ ተዓላ ለሁለታችሁም ያማረውን ዋጋ ይስጣችሁ። ረሱሉላህ ሸፋዐ እንዲያደርጉልን፣ ጥረታችንን እንዲቀበል፣ በእስልምና ሃይማኖት ላይ እንዲገድለንና በእስልምና ሃይማኖት ላይ እንዲያስነሣን፣ በቂያማ ቀንም ለረሱሉላህ ቅርብ ከሆኑት መካከል እንዲሰበስበን አላሁ ተዓላን እንድትለምኑልን ሁለታችሁን በረሱሉላህ ዘንድ ወሲላ እናደርጋችኋለን።»

ከዚያም ለራሱ፣ ለወላጆቹ፣ ዱዓ ለጠየቁትና ለሙስሊሞች ሁሉ ዱዓ ማድረግ አለበት። ከዚህ በኋላ በክቡር ረሱሉላህ የተባረከ ፊት ትይዩ ቆሞ እንዲህ ብሎ ዱዓ ያደርጋል፦ «አላህ ሆይ! አንተ (በትርጓሜ)፦ ‹ማንኛውንም ነብይ የላክነው በአላሁ ተዓላ ትእዛዝ (በተላከላቸው ሕዝብ) እንዲታዘዝ ብቻ ነው። እነርሱ ነፍሶቻቸውን ከበደሉ (ራሳቸውን ከጎዱ) በኋላ ወደ አንተ መጥተው አላሁ ተዓላን ምሕረት ቢለምኑ፣ መልዕክተኛዬም ለእነርሱ ምሕረት ቢለምንላቸው ኖሮ አላሁ ተዓላን በእርግጥ ተውባን ተቀባይና አዛኝ ሆኖ ያገኙት ነበር።›12 ትላለህ። ጌታዬ ሆይ! የላቀውን ቃልህን ተከትለን፣ ለትእዛዝህም ታዝዘን ውዱ ነብይህ በፊትህ ሸፋዐ እንዲያደርጉልን እንለምናለን።» ከዚያም ቀደም ብሎ ያነበበውን (በትርጓሜ) ዱዓ፣ ማለትም የሱረቱ አል-ሐሽርን አሥረኛውን ክቡር አንቀጽ ያነባል፦

«… ጌታችን ሆይ! ለእኛና በኢማን ለቀደሙን ወንድሞቻችን ምሕረት አድርግ! ላመኑት ሰዎች በልቦቻችን ውስጥ ቂም አታድርግ! ጌታችን ሆይ! አንተ በእርግጥ ሩኅሩኅና አዛኝ ነህ!» ከዚያም «ረበናግፊር ለና ወሊ ኣባኢና ወሊ ኡመሃቲና ወሊ ኢኽዋኒነ ለዚነ ሰበቁና ቢል ኢማን»፣ «ረበና ኣቲና…» እና «ሱብሓነ ረቢከ…» የሚሉትን ክቡር አንቀጾች በማንበብ የሑጅረቱ ሰዓዳን ዚያራ ያጠናቅቃል። ከዚያም በረሱሉላህ ቀብርና በሚንበራቸው መካከል ወደሚገኘው ወደ ረውዳ ሙጠሀራ ይመጣል። ይህ አራት ማዕዘን ቅርጽ ያለው ስፍራ ነው። እዚህ የፈለገውን ያህል ሶላት ይሰግዳል። ዱዓ ያደርጋል። ተስቢሕ ያደርጋል። አላሁ ተዓላን ያመሰግናል፤ ያወድሳልም። ከዚያም ወደ ሚንበሩ ይመጣል። የረሱሉላህ በረከት እንዲደርሰው በማሰብ ክቡር ነብያችን ኹጥባ ሲያደርጉ የተባረከ እጃቸውን ያኖሩበት በነበረው ስፍራ ላይ እጁን ያኖራል። እዚህ ሁለት ረከዓ ሶላት ይሰግዳል። ከአላሁ ተዓላ የሚፈልገውን ይለምናል። ከአላሁ ተዓላ ቁጣ ወደ እዝነቱ ይጠጋል። ከዚያም ቀድሞ የሐናና ምሰሶ በነበረበት ስፍራ ወደ ተተከለው ምሰሶ ይመጣል። ሐናና ክቡር ረሱሉላህ ኹጥባ ለማድረግ ወደ ሚንበሩ በመሸጋገራቸው ስለተዉት ያቃሰተና ከዚያም ረሱሉላህ ወርደው ሲያቅፉት የረጋ ምሰሶ ነው። ከዚያም ሰይዲና አቡ ሉባባ ራሳቸውን አስረው ተውባ ወዳደረጉበት ምሰሶ ይመጣል። እዚህ ሁለት ረከዓ ሶላት ሰግዶ ከአላሁ ተዓላ ተውባንና ምሕረትን ይለምናል። የሚፈልጋቸውን ዱዓዎች ያደርጋል።

እዚያ በሚቆይበት ጊዜ ሌሊቶቹን ቁርኣን ከሪም በማንበብ፣ አላሁ ተዓላን በማውሳት፣ በሚንበሩና በቀብሩ አጠገብ በድብቅና በግልጽ ዱዓ በማድረግና ራቢጣ በማድረግ ማሳለፍ አለበት። ክቡር ረሱሉላህን ከዘየረ በኋላ ወደ በቂዕ የመቃብር ስፍራ ሄዶ እሱንም መዘየር ሙስተሐብ ነው። ከዚያም ሌሎቹን ቀብሮች፣ በተለይም የሰይዲ ሹሀዳ (የሸሂዶች ሰይድ) የሰይዲና ሐምዛን ቀብር መዘየር አለበት። በበቂዕም ሰይዲና ዐባስን፣ እዚያም ያሉትን ሐሰን ኢብኑ ዐሊይን፣ ዘይኑል ዓቢዲንን፣ ልጃቸውን ሙሐመድ ባቂርንና ልጃቸውን ጀዕፈር ሷዲቅን፣ አሚሩል ሙእሚኒን ሰይዲና ዑስማንን፣ የክቡር ረሱሉላህን ልጅ ኢብራሂምን፣ እዚያ ያሉትን የክቡር ረሱሉላህ ንጹሐን ባለቤቶች፣ አክስታቸውን ሶፊያንና ሌሎች ብዙ የሶሓቦችና የታቢዒን ታላላቆችን (ረዲየላሁ ዐንሁም አጅመዒን) መዘየር አለበት። በበቂዕ በሚገኘው የፋጢማ መስጂድ መስገድ አለበት። በሐሙስ ቀን የኡሑድን ሸሂዶች መዘየር ሙስተሐብ ነው። እዚያም እንዲህ ማለት አለበት፦ «ሰላሙን ዐለይኩም ቢማ ሶበርቱም። ፈኒዕመ ዑቅበ ዳር። ሰላሙን ዐለይኩም ያ አህለ ዳሪል ቀውሚል ሙእሚኒን፣ ወኢና ኢንሻአላሁ ዐን ቀሪቢን ቢኩም ላሒቁን።» ከዚያም አየቱል ኩርሲይንና ሱረቱ አል-ኢኽላስን ማንበብ አለበት። ሑጅረቱ ሰዓዳን የሚዘይሩ ሰዎች እጅግ ንቁዎች መሆን አለባቸው። በልባቸው የዱንያ ሐሳቦች መኖር የለባቸውም። የሙሐመድ ዐለይሂ ሰላምን የተባረከ ኑርና የደረጃቸውን ከፍታ ማሰብ አለባቸው። የዱንያ ጉዳዮችን፣ ከታላላቅ ሰዎች ጋር ተገናኝቶ ጥቅም ማግኘትንና ንግድን እያሰቡ የሚደረጉ ዱዓዎችን አላሁ ተዓላ አይቀበልም፤ የሚያደርጓቸውም ምኞታቸውን አያገኙም። ሑጅረቱ ሰዓዳን መዘየር የተከበረ ዒባዳ ነው። በዚህ የማያምኑ ሰዎች ከእስልምና እንዳይወጡ ይፈራላቸዋል። ምክንያቱም እነርሱ አላሁ ተዓላን፣ መልዕክተኛውንና ሙስሊሞችን ሁሉ ተቃውመዋል። ከማሊኪ ዓሊሞች ጥቂቶቹ ክቡር ረሱሉላህን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) መዘየር ዋጂብ ነው ቢሉም ሙስተሐብ እንደሆነ በአንድ ቃል ተገልጿል።

«ጌታችን ሆይ! ለእኛና በኢማን ለቀደሙን ወንድሞቻችን ምሕረት አድርግ! ላመኑት ሰዎች በልቦቻችን ውስጥ ቂም አታድርግ! ጌታችን ሆይ! አንተ በእርግጥ ሩኅሩኅና አዛኝ ነህ!» ሐሽር: 10

አስ-ሱብሑ በዳ
አስ-ሱብሑ በዳ ሚን ጠልዐቲሂ።
ወል-ለይሉ ደጃ ሚን ወፍረቲሂ።
ፋቀር-ሩሱላ ፈድለን ወዑላ።
አህደስ-ሱቡላ ሊደላለቲሂ።
ንጋት ብርሃኑን ከፊታቸው ወሰደ።
ሌሊትም ጨለማውን ከጥቁር ጸጉራቸው ወሰደ።
በላቀነታቸውና በከፍታቸው ከመልዕክተኞች ሁሉ በለጡ።
ቅን መንገድን ያገኙ መንገዳቸውን ያገኙት በእርሳቸው መሪነት ነው።
ከንዙል ከረሚ መውለን-ኒዐሚ።
ሃዲል ኡመሚ ሊሸሪዐቲሂ።
አዝከን-ነሰቢ አዕለል ሐሰቢ።
ኩሉል ዐረቢ ፊ ኺድመቲሂ።
የቸርነት ግምጃ ቤት ነበሩ፤ ከዚያ ግምጃ ቤትም ይለግሱ ነበር።
ሕዝቦችን ወደ ሃይማኖታቸውና ወደ ቅን መንገድ አደረሱ።
ዘራቸው እጅግ ንጹሕ፣ ክብራቸው እጅግ የላቀ ነው።
ዓረቦች ሁሉ በአገልግሎታቸው ላይ ናቸው።
ሰዐቲሽ-ሸጀሩ ነጠቀል ሐጀሩ።
ሹቀል ቀመሩ ቢኢሻረቲሂ።
ጂብሪሉ አታ ለይለተ አስራ።
ወር-ረቡ ደዓ ሊሐድረቲሂ።
ዛፎች ወደ ፊታቸው ሮጡ፤ ድንጋዮችም አንደበት አግኝተው ተናገሩ።
በ(ተአምራዊ) ምልክታቸው ጨረቃ ለሁለት ተሰነጠቀች።
በኢስራ ሌሊት ጂብሪል (ዐለይሂ ሰላም) ወደ እርሳቸው መጡ።
ጌታቸውም ወደ ፊቱ ጋበዛቸው።
ናለሽ-ሸረፋ ወላሁ ዐፋ።
ዐማ ሰለፋ ሚን ኡመቲሂ።
ፈሙሐመዱና ሁወ ሰይዱና።
ፈልዒዙ ለና ቢኢጃበቲሂ።
ታላላቅ ማዕረጎችን አገኙ።
አላህም (ጀለ ጀላሉሁ) ኡማቸውን ይቅር አለ።
የእኛው ሙሐመድ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) እርሳቸው ሰይዳችን ናቸው።
እርሳቸውን ስለተቀበልን ክብሩ የእኛ ነው።
ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ (ረዲየላሁ ዐንሁ)