የሙእታ ጦርነት

በሂጅራ ስምንተኛው ዓመት ለዓለማት እዝነት የሆኑት የፍጥረተ ዓለሙ መሪ (ዐለይሂ አፍደሉ ሶለዋት) እስልምናን ለማስፋፋት እንደገና ወደ ተለያዩ ነገዶችና መንግሥታት መልዕክተኞችን ላኩ። ከአንዳንዶቹ መልካም ውጤት መጣ፤ ነገር ግን ወደ ቡስራ ገዥ የተላኩት ሰይዲና ሐሪስ ኢብኑ ዑመይር በሻም በበልቃእ አውራጃ በሙእታ መንደር በክርስቲያን ወታደሮች ተያዙ። ወደ ሻም ገዥ ሹረሕቢል ኢብኑ ዐምር ፊት የቀረቡት ሰይዲና ሐሪስ መልዕክተኛ ቢሆኑም በግፍ ተገደሉ፤ ሸሂድም ሆኑ።1

ውዱ ነብያችን በዚህ ዜና እጅግ አዘኑ፤ ጀግኖቹ ሶሓቦቻቸው ወዲያውኑ እንዲሰበሰቡ አዘዙ። ይህን ትእዛዝ የተቀበሉት ሶሓቦች ልጆቻቸውን ይቅርታ ጠይቀው ተሰናብተው በጁርፍ የጦር ሰፈር በፍጥነት ተሰበሰቡ። ሐቢቡል አክረም የዙህርን ሶላት ካሰገዱ በኋላ፦ «ለጂሃድ በሚዘምቱ በእነዚህ ሰዎች ላይ ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳን አዛዥ አድርጌ ሾምኩ! ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ ሸሂድ ከሆነ ጀዕፈር ኢብኑ አቢ ጧሊብ ቦታውን ይያዝ። ጀዕፈር ኢብኑ አቢ ጧሊብ ሸሂድ ከሆነ ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ ቦታውን ይያዝ። ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓም ሸሂድ ከሆነ ሙስሊሞች ከመካከላቸው ተስማሚ ሰው መርጠው አዛዥ ያድርጉት!» አሉ።

በዚህ ጊዜ ሶሓቦች ስማቸው የተጠቀሰው ጀግኖች ሸሂድ እንደሚሆኑ ተረድተው አለቀሱ፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ምነው በሕይወት ቢቆዩ፣ እኛም ከእነርሱ ብንጠቀም!…» ክቡር ነብያችን መልስ አልሰጧቸውም፤ ዝም አሉ።2 በዚያ የነበሩት ሰይዲና ዘይድ፣ ጀዕፈርና ዐብዱላህ እነዚህን ቃላት ሰምተው በታላቅ ደስታ ተሞሉ። ምክንያቱም ትልቁ ዓላማቸው የአላሁ ተዓላን ሃይማኖት እያስፋፉ ሸሂድ መሆን ነበር። የምሥራቹ ተሰጥቶ ነበር፤ በገዛ ጆሯቸውም ሰምተውት ነበር። ሙጃሂዶቹ ዝግጅታቸውን አጠናቅቀው አዛዦቻቸውን ይጠባበቁ ነበር። ውዱ ነብያችን ነጩን የእስልምና ሰንደቅ ለሰይዲና ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ ሰጡ። ሐሪስ ኢብኑ ዑመይር ሸሂድ ወደ ሆኑበት ስፍራ ሄደው እስልምናን እንዲያውጁ አዘዟቸው። ካልተቀበሉ ጠላትን እንዲዋጉ አዘዟቸው። ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ አብረዋቸው ካሉ ሌሎች አዛዦች ጋር ሲሰናበቱ አለቀሱ። «የረዋሓ ልጅ ሆይ! ለምን ታለቅሳለህ?» ተብለው ተጠየቁ። ባለቅኔው ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ እንዲህ አሉ፦

የእንባዬ ምክንያት
የዱንያ ፍቅር አይደለም፣
በአላህ እምላለሁ፣ ደግሞም
እናንተን መናፈቄ አይደለም።
እውነተኛው ምክንያት ይህ ነው፦
በከበረው ቁርኣኑ ውስጥ
ጌታችን እንዲህ ይላል
በአንድ አንቀጽ እንዲህ ይላል፦
«በእርግጥ ከእናንተ
ሁላችሁም መካከል
ጀሀነምን የማያልፍ
ማንም የለም…»
ይህን አንቀጽ ሰማሁ
ረሱሉላህ ሲያነቡት።
ጀሀነምን ባልፍ
እንዴት እችላለሁ ልሸከመው!

ጓደኞቻቸው ዱዓ አደረጉላቸው፦ «አላሁ ተዓላ ከተወዳጅ ባሪያዎቹ ጉባኤ ጋር ያድርግህ፣ ከጻድቃንም ያድርግህ!» ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓም፦ «እኔ ግን አላሁ ተዓላ እንዲምረኝ እመኛለሁ። ደምን በሚያፈልቅና በሚያንተከትክ የሰይፍ ምት፣ ወይም ጉበቴንና አንጀቴን በሚያቃጥል በጦር ወግቶ ሸሂድ መሆንን እመኛለሁ!…» አሉ። ሠራዊቱ ለመነሣት ሲዘጋጅ ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ ወደ ክቡር ነብያችን ሄደው ተሰናብተው ጠየቁ፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! በቃሌ የምይዘውና ከቶ የማልረሳው ምክር ይሰጡኛልን?» ክቡር ነብያችን፦ «ነገ ለአላሁ ተዓላ ሱጁድ የሚደረግባት እጅግ ጥቂት ወደ ሆነች ምድር ትገባለህ። በዚያ ብዙ ሱጁድ አድርግ፤ ብዙ ሶላትም ስገድ።» አሏቸው። ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ተጨማሪ ምክር ይሰጡኛልን?» ሲሉ ውዱ ነብያችን፦ «አላሁ ተዓላን ሁልጊዜ አስታውስ። የአላሁ ተዓላ መታሰብ የምትከጅለውን እንድታገኝ ይረዳሃልና።» አሉ።

ሦስት ሺህ የሚሆን የእስልምና ሠራዊት «አላሁ አክበር! አላሁ አክበር!» በሚሉ ጩኸቶች ተንቀሳቀሰ። ውዱ ነብያችንና በመዲና የቀሩት ሶሓቦች ሙጃሂዶቹን፣ ጋዚዎቹን፣ እስከ ወዳዕ ዳገት ተከተሏቸው። እዚያ የዓለማት ሰይድ ለተባረከው የእስልምና ሠራዊት እንዲህ ሲሉ ንግግር አደረጉ፦ «የአላሁ ተዓላን ትእዛዛት እንድትፈጽሙ፣ እርሱ ከከለከለው እንድትጠበቁ፣ ከእናንተ ጋር ላሉት ሙስሊሞች መልካም እንድትሆኑና መልካም እንድታደርጓቸው እመክራችኋለሁ። በአላሁ ተዓላ መንገድ ስሙን እየጠራችሁ ተዋጉ። በምርኮ ንብረት ላይ ታማኝነትን አታጉድሉ። ቃል ኪዳንን አታፍርሱ። ሕፃናትን አትግደሉ! በክርስቲያኖች አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ ከሰዎች ተገልለው ራሳቸውን ለአምልኮ የሰጡ አንዳንድ ሰዎች ታገኛላችሁ። እነርሱን ከመንካት ተጠንቀቁ! ከእነርሱ በቀር በራሳቸው ውስጥ ሰይጣኖች ጎጆ የሠሩባቸው አንዳንድ ሰዎችም ታገኛላችሁ፤ ራሳቸውን በሰይፋችሁ ቁረጡ። ሴቶችንና በጣም አረጋውያንን አትግደሉ። ዛፎችን አታቃጥሉ፤ አትቁረጡም። ቤቶችንም አታፍርሱ!»

ለጦር አዛዡ ለዘይድ ኢብኑ ሐሪሳም አሉ፦ «ከአጋሪዎች ከሆነው ጠላትህ ጋር ስትገናኝ ከሦስት ነገሮች ወደ አንዱ ጥራቸው!… (ሙስሊም ቢሆኑ) የሙሃጂሮች መኖሪያ ወደ ሆነችው መዲና እንዲሰደዱ ጥራቸው! ጥሪህን ከተቀበሉ የሙሃጂሮች መብቶች እንደሚኖራቸውና የሙሃጂሮችን ግዴታዎች እንደሚሸከሙ አሳውቃቸው።

ሙስሊም ሆነው በአገራቸው መኖርን ቢመርጡ ከሙስሊሞች መካከል እንደ ዘላን ዓረቦች እንደሚሆኑ፣ በዘላን ዓረቦች ላይ የሚተገበረው የአላህ ድንጋጌ በእነርሱም ላይ እንደሚተገበር፣ ከጦር ምርኮ ምንም እንደማይደርሳቸው፣ ከምርኮው ከሙስሊሞች ጎን ሆነው የሚዋጉት ብቻ እንደሚጠቀሙ አሳውቃቸው!

እስልምናን ባይቀበሉ ጂዝያ እንዲከፍሉ ጥራቸው! ይህን የተቀበለውን አትንካ! ጂዝያ ለመክፈልም ባይስማሙ ከአላሁ ተዓላ እርዳታ ተጠግተህ ተዋጋቸው!…»

ከእነዚህ ምክሮች በኋላ ሙጃሂዶቹን ተሰናበቱ። የእስልምና ሠራዊት በተክቢር ድምፅ ተነሣ። የቀሩት ለሚሄዱት እጃቸውን እያውለበለቡ ዱዓ አደረጉ፦ «አላሁ ተዓላ ከማንኛውም አደጋ ይጠብቃችሁ፤ ጤነኞችም አድርጎ ይመልሳችሁ…» በአድማስ እስኪሰወሩ ድረስ በእንባ በተሞሉ ዓይኖች እየቀኑባቸው ተመለከቷቸው…

«ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳን አዛዥ አድርጌ ሾምኩ! ሸሂድ ከሆነ ጀዕፈር ኢብኑ አቢ ጧሊብ ቦታውን ይያዝ። ሸሂድ ከሆነ ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ ቦታውን ይያዝ። እርሱም ሸሂድ ከሆነ ከመካከላችሁ አንዱን ምረጡ» ሐዲስ ሸሪፍ

የተቀደሰው ሰንደቅ በዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ እጅ ተውለበለበ፤ ሙጃሂዶቹም የአላሁ ተዓላን ሃይማኖት ለማገልገል ረጅም የማይታወቅ ጉዞ ጀመሩ። የእስልምና ሠራዊት በፍጥነት ወደ ሶሪያ ገሠገሠ። ጉዞው ያለ ክስተትና በደስታ ስሜት ተካሄደ። ሙጃሂዶቹ በተቻለ ፍጥነት ጠላትን ለመገናኘት መጠበቅ አቃታቸው። ሸሂድ ለመሆን ከሚናፍቁት እጅግ ቀናኢዎቹ አንዱ ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ ነበሩ። ዘይድ ኢብኑ አርቀም እንዲህ ተረኩ፦ «እኔ በዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ እንክብካቤ ያደግሁ ወላጅ አልባ ነበርሁ። ወደ ሙእታ ሲወጡ ከኋላቸው በግመላቸው ላይ አስቀመጡኝ። ሌሊት ለተወሰነ ጊዜ ከተጓዝን በኋላ እነዚህ ስንኞች ከከንፈሮቻቸው ወጡ፦

ግመሌ ሆይ! በአሸዋው ውስጥ ወዳለው ጉድጓድ ብታደርሺኝ
ከዚያም ተጨማሪ አራት ማረፊያዎች ብታሻግሪኝ፣
ከዚህ በኋላ ወደ ሌላ ጉዞ አልልክሽም፤
እንግዲያውስ ከአሁን በኋላ ባለቤት የለሽም እወቂ።
ወደ ቤቴ ከእንግዲህ አልመለስም፤
በዚህ ጦርነት ሸሂድ እንደምወድቅ ተስፋ አደርጋለሁ።
በመጨረሻው ማረፊያ አማኞች በፍጥነት አለፉኝ፤
የረዋሓ ልጅ ሆይ፣ ከአጠገብህ የነበሩትም እንኳ
አልፈው የወንድማማችነትን ማሰሪያ ቆረጡ፣
ለሐቅ ተዓላ ተውህ ሄዱ።
ስለ ንብረቴ ከእንግዲህ አላስብም፤
ዛፎቹና ተምሮቹ – ግድ የለኝም!

ይህን ስሰማ አለቀስሁ። ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ በጅራፋቸው ነካ አድርገውኝ፦ ‹አንተ ባለጌ! ምን ሆነሃል? እኔ እንዲህ መናገሬ ምን ጉዳት አለው? አላሁ ተዓላ ሸሃዳ ቢለግሰኝ አንተ በእንስሳው ላይ ሆነህ ተመልሰህ ቤትህ ትደርሳለህ። እኔም ከዓለም ጭንቀት፣ ሐዘን፣ መከራና ክስተቶች ሁሉ ተገላግዬ አርፋለሁ› አሉ። ከእንስሳው ወርደው ሁለት ረከዓ ሶላት ሰገዱ። በመጨረሻ ረጅም ዱዓ አድርገው ጠሩኝ፦ ‹አንተ ልጅ!› ‹አቤት?› ስል፦ ‹በዚህ ጉዞ ኢንሻአላህ ሸሃዳ ይደርሰኛል!› አሉኝ።»

ጀግኖቹ ሶሓቦች ሶሪያን ሲጠጉ የሻም ገዥ ሹረሕቢል ኢብኑ ዐምር የእስልምና ሠራዊት መምጣቱን ከረጅም ጊዜ በፊት ሰምቶ ነበር። ወዲያውኑ ለሩሙ ቄሳር ሂረቅል ሁኔታውን አሳውቆ ከእርሱ ታላቅ እርዳታ ተቀብሎ ተረጋግቶ ነበር። ምክንያቱም ባገኘው መረጃ መሠረት ሙስሊሞች ከሦስት እስከ አምስት ሺህ ብቻ ነበሩ። የራሱ ሠራዊት ግን ከአንድ መቶ ሺህ በላይ ሲሆን የጦር መሣሪያው ቁጥር አልነበረውም። ሶሓቦቹ (ዐለይሂሙ ሪድዋን) በሻም ምድር በመዓን ሲደርሱ ሩሞች በአንድ መቶ ሺህ ሠራዊት እንደሚመጡባቸው ሰሙ። እዚያ ቆመው ሁለት ሌሊት ቆዩ። አዛዡ ሰይዲና ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ ጓደኞቻቸውን ሰብስበው ሁኔታውን አስረዱ። በሩሞች ሠራዊት ላይ ምን መደረግ እንዳለበት አስተያየታቸውን ጠየቁ። አንዳንድ ሶሓቦች፦ «የሩሞችን ሠራዊት ሳንገጥም በአገራቸው ድንገተኛ ወረራ እናድርግ። ምርኮኞችን ወስደን ወደ መዲና እንመለስ» አሉ። ሌሎች፦ «ለመልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ደብዳቤ እንጻፍና የጠላትን ቁጥር እናሳውቃቸው። ወታደር በፍጥነት እንዲልኩልን፣ ወይም ምን እንደምናደርግ እንዲነግሩን እንጠይቃቸው» አሉ። ሁለተኛው አስተያየት ትክክል ነው ብለው ሊወስኑ ሲሉ ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ በንግግሩ ውስጥ ገብተው እንዲህ አሉ፦

«አላሁ ተዓላን ሁልጊዜ አስታውስ። የአላሁ ተዓላ መታሰብ የምትከጅለውን እንድታገኝ ይረዳሃልና» ሐዲስ ሸሪፍ

ወገኖቼ ሆይ፣ ለምን ታመነታላችሁ?
ሸሂድ ለመሆን አልወጣንምን?
ከከሓዲዎች ጋር አንድም ጊዜ የተዋጋነው
በጦር መሣሪያና በፈረሰኛ ብዛታችን አይደለም።
አላሁ ተዓላ በሰጠን
በዚህ ሃይማኖት ኃይል እንደ አንበሳ ተዋግተናል።
ሂዱ፣ ተዋጉ – በእርግጥ በጎነት አለው፤
የዚህ ነገር መጨረሻ ሸሃዳ ወይም ድል ነው።
በአላህ እምላለሁ፣ በበድር ቀን ሁለት ፈረስ ነበረን፤
በኡሑድ አንድ ፈረስና እጅግ ጥቂት መሣሪያ።
በዚህ ውጊያ እንድናሸንፍ ተወስኖ ከሆነ፣
አላህና ነብዩም ቃል ገብተውልናል።
ሐቅ ተዓላ ከቃሉ መቼም አይመለስም፤
ስለዚህ እናንተ አማኞች ወደ ፊት ገስግሱ!
ሸሃዳም ለእኛ ከተወሰነ
በጀነት ወንድሞቻችንን ሸሂዶቹን እንደገና እናያለን።

እነዚህ የሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ ቃላት ሙጃሂዶቹን አጀገኑ። «በአላህ እምላለሁ፣ የረዋሓ ልጅ እውነት ይናገራል» አሉ። ውሳኔው ተወሰነ፤ ሸሂድ እስኪሆኑ ድረስ ሊዋጉ ነበር። ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች ሙእታ መንደር ሲደርሱ ከአንድ መቶ ሺህ የሩሞች ሠራዊት ጋር ፊት ለፊት ተገናኙ።

የሙእታ ጦርነት

ተራሮችና ዓለቶች በጠላት ወታደሮች ተሞሉ። በአንድ በኩል ከሩቅ ከመዲና ተነሥቶ የአላሁ ተዓላን ሃይማኖት ለማስፋፋት እስከ ሻም የመጣ የሦስት ሺህ ሰው የእስልምና ሠራዊት፤ በሌላ በኩል እስልምናን ለማነቅ የተሰበሰቡ የአንድ መቶ ሺህ ከሓዲዎች መንጋ… በመጀመሪያ እይታ ንጽጽር የማይፈቅድ የኃይል ሚዛን ነበር፤ በዚህ ሚዛን መሠረት እያንዳንዱ ሙስሊም ከሠላሳ በላይ ሩሞችን መዋጋት ነበረበት። ሁለቱም ወገኖች በውጊያ ረድፍ ተሰለፉ። በዚያ ጊዜ በክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ትእዛዝ መሠረት ከእስልምና ሠራዊት የተላኩ ልዑካን ወደ ሩም ሰፈር ሲሄዱ ታዩ። የሩምን ሠራዊት እስልምናን እንዲቀበል ወይም ጂዝያ እንዲከፍል ጠየቁ። ሩሞች ግን ይህን ጥሪ አልተቀበሉም። የሚባክን ጊዜ አልነበረም። አዛዡ ሰይዲና ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ የእስልምናን የተቀደሰ ሰንደቅ በእጃቸው ይዘው ለሠራዊቱ የጥቃት ትእዛዝ ሰጡ። ይህን ወቅት ሲጠባበቁ የነበሩት ሙጃሂዶች «አላሁ አክበር!» በሚሉ ጩኸቶች እንደ ፍላጻ ተተኮሱ። ሰይፎቻቸውን እንደ መብረቅ መዝዘው እንደ ማዕበል በጠላት መካከል ተወረወሩ… የፈረሶች ማሽካካት፣ የሰይፎች ኳኳታ፣ የተክቢር ጩኸቶችና የተመቱት ሰዎች ጩኸት ወደ ሰማይ ወጣ፤ ገና ከውጊያው መጀመሪያ የጦር አውድማው የደም ሐይቅ ሆነ። በእያንዳንዱ የሰይፍ ምት ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች ራስን ወይም ክንድን ይጥሉ ነበር።

የረሱሉላህን ነጭ ሰንደቅ በእጃቸው የያዙት ሰይዲና ዘይድ በጠላት መካከል «አላህ፣ አላህ» እያሉ ይዋጉ ነበር። በሚያወዛውዙት ሰይፍ በቅጽበት ዙሪያቸውን ባዶ ያደርጉ ነበር፤ የገጠማቸውንም ጠላት ያስጸጽቱት ነበር። ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች አዛዣቸው በጀግንነት ሲዋጉ አይተው ከእርሳቸው ወደ ኋላ አልቀሩም፤ እያንዳንዳቸው ብቻቸውን ሠላሳ ጠላቶችን በሰይፍ ለመድረስና ለመጣል ሞከሩ። በአንድ ወቅት ብዙ ጦሮች በአንድ ጊዜ በአዛዡ በሰይዲና ዘይድ የተባረከ ደረት ውስጥ ገቡ። ከዚያም ሌሎች ጦሮች ተከተሉ። የክብረ ገናናው ሶሓቢይ አካል ሙሉ በሙሉ ተወጋ። በመጨረሻ ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ በሞቀው መሬት ላይ ወድቀው ሲናፍቁት የነበረውን የሸሃዳ ሸርባት ጠጡ።

ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳን የተከተሉት ሰይዲና ጀዕፈር ወዲያውኑ ሰንደቁን ነጠቁ። ሙጃሂዶቹ የእስልምና ሰንደቅ ሲውለበለብ ሲያዩ በአዲስ ፍቅር ውጊያውን ቀጠሉ። ሰይዲና ጀዕፈርም እንደ ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ በጀግንነት ይዋጉ ነበር። በአንድ በኩል ጠላትን ሲያጠቁ በሌላ በኩል ጓደኞቻቸውን ያበረታቱና ያነቃቁ ነበር። በጀግንነት የሚዋጉት እኚህ አዲስ አዛዥ ሰይፋቸውን በይበልጥ ፈጣንና ቀልጣፋ በሆነ እንቅስቃሴ እያወዛወዙ ለጠላት አንድ አፍታ እንኳ እፎይታ አልሰጡም። ሰይዲና ጀዕፈር ራሳቸውን ረስተው ሲዋጉ ከጓደኞቻቸው ብዙ ርቀው ቀድመው ነበር። በሩሞች መካከል ብቻቸውን እየተዋጉ ለእያንዳንዳቸው የሰይፍ ምት ያሳርፉ ነበር። ነገር ግን ከዚህ ጉዞ መመለስ እንደሌለ ብዙም ሳይቆዩ ተረዱ። ጀግናው አዛዥ፦ «ድርሻዬ ከከሓዲዎች እያንዳንዳቸውን በሰይፌ መምታት ነው!» ይሉ ነበር፤ ከተባረኩት ቃላት «አላሁ አክበር!… አላሁ አክበር!…» አዲስ መንፈሳዊ ኃይል ያገኙ ነበር። በእያንዳንዱ የሰይፍ ምት አንድ ጠላት ያስወግዱ ነበር፤ ማንንም ወደ ራሳቸው አላስጠጉም። የአላሁ ተዓላን የተባረከ ስም ከአንደበታቸው ሳያቋርጡ በማይደክም ኃይል ይዋጉ ነበር። በመጨረሻ አንድ የጠላት ወታደር በሰይፉ የሰይዲና ጀዕፈርን ቀኝ ክንድ መታ። ቀኝ እጃቸው የተቆረጠው ሰይዲና ጀዕፈር የእስልምናን የተቀደሰ ሰንደቅ መሬት ላይ ሳይወድቅ በግራ እጃቸው ያዙት። አንሥተው እንደገና አውለበለቡት። ከዚያ ሌላ የሰይፍ ምት… ግራ እጃቸውም ተቆረጠ። አሁን ሰንደቁን በተቆረጡ ክንዶቻቸው መካከል ከደረታቸው ጋር አጣብቀው ለማውለብለብ ሞከሩ። ነገር ግን አንዱ በሌላው ላይ በኃይል በሚወርዱ የጠላት ሰይፎች ሲናፍቁት የነበረውን የሸሃዳ ደረጃ ደረሱ። የተባረከች ነፍሳቸው ወደ ከፍተኛዎቹ የጀነት ደረጃዎች በረረች… በአካላቸው ላይ ከዘጠና በላይ የሰይፍና የጦር ቁስሎች ተቆጠሩ።3 ጀግኖቹ ሙጃሂዶች አዛዣቸው ሸሂድ ሆነው እንደወደቁ ሲያዩ መሬት ላይ የወደቀውን የእስልምና ሰንደቅ ነጥቀው ለሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ አስረከቡ።

«ወገኖቼ ሆይ፣ ለምን ታመነታላችሁ? ሸሂድ ለመሆን አልወጣንምን?» ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ (ረዲየላሁ ዐንሁ)

ዐብዱላህ በፈረሳቸው ላይ ሰንደቁን እያውለበለቡ በኃይል በጠላት ላይ ተወረወሩ። በአንድ በኩል በፊታቸው የሚቀርበውን ጠላት ሲጥሉ በሌላ በኩል እንዲህ አሉ፦

ነፍሴ ሆይ፣ በእርግጥ ትገዥልኛለሽ፤
ዛሬ ሸሂድ እሆናለሁ – በዚህ ውጊያ ምያለሁ።
ወይ ራስሽ በፈቃድ ትስማሚያለሽ፣
ወይም እንድትቀበይ አስገድድሻለሁ።
በዚህ ውጊያ ካልተገደልሽ፣ ንገሪኝ ነፍሴ ሆይ፣
መቼም አትሞቺም ይሆን?
ጀዕፈር ኢብኑ አቢ ጧሊብና
ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ ያደረጉትን ብታደርጊ መልካም እንደምታደርጊ እወቂ።
እነርሱ ሸሂድ ሆኑ፤ ነፍሴ ሆይ አትቅሪ፤
ያለዚያ ጎስቋላ ትሆኛለሽ – ተወርወሪ ወደ ፊት!

ሰይዲና ዐብዱላህም «አላሁ አክበር!» በሚሉ ጩኸቶች ከጠላት ጋር ምሕረት በሌለው ውጊያ ተጠመዱ። በአንድ ወቅት የሰይፍ ምት ጣታቸውን መታ፤ የተቆረጠው ጣት በእጃቸው ላይ ተንጠልጥሎ ተነቀነቀ። ለአላሁ ተዓላና ለመልዕክተኛው በፍቅር የሚቃጠሉት እኚህ የተባረኩ አዛዥ ወዲያውኑ ከፈረሳቸው መሬት ላይ ዘለሉ። በመዋጋት ላይ እንቅፋት የሆነውን የቆሰለ ጣት በእግራቸው ረገጡና፦ «የቆሰልሽ ጣት ብቻ አይደለሽምን? ይህ መከራ በአላሁ ተዓላ መንገድ ላይ ደርሶብሻል!» ብለው ጎትተው ቆረጡት። እንደ መብረቅ ፈረሳቸው ላይ ዘለው በሙሉ ኃይላቸው እንደገና መዋጋት ጀመሩ። ነገር ግን ምንም ቢዋጉ የሸሃዳን ደረጃ ስላልደረሱ ራሳቸውን መውቀስ ጀመሩ… ደጋግመው ጠላትን አጠቁ። በመጨረሻ በጦር ተወግተው መሬት ላይ ወደቁ። በአላሁ ተዓላና በመልዕክተኛው መንገድ እየተዋጉ ሸሂድ ሆኑ፤ የተባረከች ነፍሳቸውም ወደ ጀነት በረረች… በዚያ ጊዜ ከሰይዲና ዐብዱላህ አጠገብ ይዋጉ የነበሩት አቡል የስር ከዕብ ኢብኑ ዑመይር ሰንደቁን ለማውለብለብ ሞከሩ። ዓይኖቻቸውን በሶሓቦች ላይ አዙረው ከእርሳቸው በዕድሜና በብስለት የሚበልጥ ሰው ፈለጉ። ሳቢት ኢብኑ አቅረምን ሲያዩ ሰንደቁን ሰጧቸው። ሰይዲና ሳቢት ሰንደቁን በሙጃሂዶቹ ፊት ተክለው፦ «ወንድሞቼ ሆይ! ከመካከላችሁ አንዱን በፍጥነት አዛዥ አድርጋችሁ ምረጡና ተከተሉት!» አሉ። «እኛ አንተን መርጠናል» ቢሏቸውም ሰይዲና ሳቢት አልተቀበሉም። ዓይኖቻቸው በሰይዲና ኻሊድ ኢብኑል ወሊድ ላይ ቆሙ። «አቡ ሱለይማን ሆይ! ሰንደቁን አንተ ያዝ!» አሏቸው። ሙስሊሞችን ከተቀላቀሉ ገና ብዙ ጊዜ ያልሆናቸው ሰይዲና ኻሊድ ከአደባቸው የተነሣ የተቀደሰውን ሰንደቅ መቀበል አልፈለጉም፤ ከተባረኩ ከንፈሮቻቸውም እነዚህ ቃላት ወጡ፦ «ይህን ሰንደቅ ከአንተ መቀበል አልችልም! አንተ ከእኔ ይበልጥ ይገባሃል። አንተ በዕድሜ ትበልጣለህና በበድር ጦርነት ከረሱሉላህ ጎን የመዋጋት ክብር አግኝተሃል!…» ነገር ግን ጊዜው ውድ ነበር። በዙሪያቸው ሶሓቦች ያለ ርኅራኄ ከጠላት ጋር እየተዋጉ የአንድ መቶ ሺህ ጠላትን ወደ ኋላ ለመግፋት ይሞክሩ ነበር። ሰይዲና ሳቢት ቃላቸውን ደገሙ፦ «ኻሊድ ሆይ! የረሱሉላህን የተቀደሰ ሰንደቅ በፍጥነት ያዝ! በአላህ እምላለሁ፣ የወሰድኩት ለአንተ ለመስጠት ብቻ ነው። አንተ የጦርነትን ጥበብ ከእኔ በተሻለ ታውቃለህ!» በዙሪያቸው ያሉትን ሙጃሂዶች ጠየቁ፦ «ወንድሞቼ ሆይ! ኻሊድ አዛዥ ቢሆን ምን ትላላችሁ?» በአንድ አፍ፦ «እኛ አዛዣችን አድርገነዋል» አሉ። በዚህ ጊዜ ሰይዲና ኻሊድ የዓለማት ሰይድ በተባረከ እጃቸው የሰጡትን ሰንደቅ በታላቅ አክብሮትና ትሕትና ተቀብለው ሳሙት። ፈረሳቸው ላይ ዘለው በሙሉ ግርማ ሞገሳቸውና ክብራቸው በጠላት ላይ ተወረወሩ።4

ጀግኖቹ ሶሓቦች ከአዲሱ አዛዣቸው ጀርባ እንደገና ወደ ጥቃት ተሸጋገሩ። ሰይዲና ኻሊድ ታይቶ በማይታወቅ ድፍረትና ችሎታ ተዋግተው በፊታቸው የመጣውን ጣሉ። በአንድ ወቅት ሰይዲና ቁጥባ ኢብኑ ቀታዳ ከጠላት አዛዦች አንዱ የሆነውን የማሊክ ኢብኑ ዛፊላን ራስ ከአካሉ ለዩ። የሩሞች ሞራል ተሰበረ። ነገር ግን ጊዜው እየተጠናቀቀ ነበር፤ ምሽት ሆኖ ጨለማ ይገባ ጀመር። በጨለማ መዋጋት እጅግ አደገኛ ነበር። በስሕተት የራስን ጓደኞች መምታት ይቻላልና…

ስለዚህ ሁለቱም ወገኖች ወደ ሰፈራቸው ተመለሱ። ቁስለኞች ታከሙ። ሰይዲና ኻሊድ በጦር ጥበብ ሊቅ ነበሩ። ጠዋት ጠላትን በአዲስ ዘዴ ሊገጥሙና ሊያደናግሩ ፈለጉ። በዚያ ሌሊት የወታደሮቹን ቦታ ቀያየሩ። በቀኝ የነበሩትን በግራ፣ በግራ የነበሩትን በቀኝ፣ ከፊት የነበሩትን ከኋላ፣ ከኋላ የነበሩትን ከፊት አደረጉ።

ጠዋት ጀግኖቹ ሙጃሂዶች እንደገና ወደ ጥቃት ተሸጋግረው «አላሁ አክበር» በሚሉ ጩኸቶች መዋጋት ጀመሩ። የጠላት ወታደሮች የሚያጠቋቸውን ሰዎች ለመጀመሪያ ጊዜ አዩ። እነዚህ ባለፈው ቀን የተዋጓቸው ሰዎች አልነበሩም።

ሙስሊሞችን አዲስ ሠራዊት ረድቷቸው መሆን አለበት!… የሩም ወታደሮች ተጨማሪ ኃይል እንደመጣ አስበው በፍርሃት ተያዙ፤ ሞራላቸውም ተሰበረ። ደነገጡና መሸሽ ጀመሩ። የእስልምና ሠራዊት ይህን አጋጣሚ ተጠቅሞ በብርቱ አጠቃቸው።

ጠላት ከተባረረ በኋላ ወደ ሙእታ ምሽግ ደረሱ። ምሽጉንም ያዙ፤ ከታላላቆቹም ብዙዎችን ገደሉ። ሰይዲና ኻሊድና ጀግኖቹ ሶሓቦች በዚያ ቀን ይበልጥ ተዋግተው ጠላትን በሰይፍ መትተው የሺዎችን ነፍስ ወደ ጀሀነም ላኩ። በዚያ ቀን በሰይዲና ኻሊድ ኢብኑል ወሊድ እጅ ዘጠኝ ሰይፎች ተሰበሩ።5 በአላሁ ተዓላ ችሮታና በረሱሉል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ዱዓ በረከት ሦስት ሺህ ሙጃሂዶች፣ ጋዚዎች፣ የአንድ መቶ ሺህ ወታደር የጠላት ሠራዊትን አሸነፉ። በዚህ ታላቅ ጦርነት አሥራ አምስት ሸሂዶች ወደቁ። በዚህ መንገድ የሩም መንግሥት ልኩን እንዲያውቅ ተደረገ፤ ወደ ደቡብ ተጨማሪ ወረራ እንዳያደርግም ተከለከለ… ረሱሉል አክረም፣ የተከበሩት ነብይ፣ ከጦር አውድማው ምንም ዜና ወደ እርሳቸው ሳይደርስ በሙእታ የሆነውን ሊነግሯቸው ሶሓቦቻቸውን በመስጊድ ሰብስበዋቸው ነበር። በውዱ ነብያችን የተባረከ ፊት ላይ እጅግ እንዳዘኑ ይታይ ነበር፤ ተጨማሪ ሐዘን እንዳያደርሱባቸው በመፍራት ማንም አንዳች ለመጠየቅ አልደፈረም። በመጨረሻ ከሶሓቦች አንዱ፦ «ነፍሳችን ለእርስዎ መሥዋዕት ትሁን፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ያለዎትን ሐዘን ካየን ጀምሮ ውስጣችን ደም እያለቀሰ ነው፤ ሐዘናችን ምን ያህል እንደሆነ ክብሩ የላቀው አላህ ብቻ ያውቃል!» አሉ። ከውዱ ነብያችን የተባረኩ ዓይኖች እንባ ፈሰሰ፤ እንዲህ አሉ፦ «በእኔ ላይ የምታዩት ሐዘን፣ በሐዘን የዋጠኝ፣ የሶሓቦቼ ሸሃዳ ነበር። ይህ ሁኔታ በጀነት በዙፋኖች ላይ ተቀምጠው እርስ በርስ ሲተያዩ እንደ ወንድማማች እስካያቸው ድረስ ቀጠለ። ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ ሰንደቁን በእጁ ያዘ። በመጨረሻ ሸሂድ ሆነ። አሁን ጀነት ገብቷል። እዚያ ወዲያ ወዲህ ይሄዳል። ከዚያም ጀዕፈር ኢብኑ አቢ ጧሊብ ሰንደቁን ያዘ። የጠላት ሠራዊቶችን አጠቃ፣ ተዋጋ፣ በመጨረሻም ሸሂድ ሆነ። ሸሂድ ሆኖ ጀነት ገብቷል፤ ከያቁት በሆኑ ሁለት ክንፎች በፈለገበት ይበራል። ከጀዕፈር በኋላ ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ ሰንደቁን ያዘ። ሰንደቁን በእጁ ይዞ ጠላቶችን ተዋጋ፣ ሸሂድ ሆነ፣ ጀነትም ገባ። በጀነት በወርቅ ዙፋኖች ላይ ታዩኝ። አላህ ሆይ! ዘይድን ማረው!… አላህ ሆይ! ጀዕፈርን ማረው! አላህ ሆይ! ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓን ማረው!»

«ኻሊድ ሆይ! የረሱሉላህን የተቀደሰ ሰንደቅ በፍጥነት ያዝ! በአላህ እምላለሁ፣ የወሰድኩት ለአንተ ለመስጠት ብቻ ነው። አንተ የጦርነትን ጥበብ ከእኔ በተሻለ ታውቃለህ!» ሳቢት ኢብኑ አቅረም (ረዲየላሁ ዐንሁ)

ከዓለማት ሰይድ የተባረኩ ዓይኖች እንባ አሁንም ይፈስ ነበር። በእንባ እየታጀቡ እንዲህ ቀጠሉ፦ «ከዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓ በኋላ ሰንደቁን ኻሊድ ኢብኑል ወሊድ ያዘ። አሁን ውጊያው ተፋፍሟል። አላህ ሆይ! እርሱ (ኻሊድ ኢብኑል ወሊድ) ከሰይፎችህ አንዱ ነው። እርዳው!…»6 ውዱ ነብያችን በአላሁ ተዓላ ፈቃድ ከአንድ ሺህ ኪሎ ሜትር በላይ ርቆ በሚገኘው የጦር ሜዳ ላይ የሆነውን እንደ ተአምር አይተው ለሶሓቦቻቸው ተናግረው ነበር። ሰይዲና ጀዕፈር ኢብኑ አቢ ጧሊብ ሸሂድ በሆኑበት ቀን ይህን ክስተት ከተናገሩ በኋላ ተነሥተው ወደ ሰይዲና ጀዕፈር ቤት ሄዱ። ሚስታቸው አስማ የቤት ሥራቸውን ጨርሰው፣ ልጆቻቸውን አጥበው ጸጉራቸውን አበጥረው ነበር። ውዱ ነብያችን፦ «አስማ ሆይ! የጀዕፈር ልጆች የት ናቸው? ወደ እኔ አምጪያቸው!» አሉ። እመቤት አስማ ልጆቹን ባመጡ ጊዜ ክቡር ረሱሉላህ ወደ ደረታቸው አቀፏቸው፤ ሳሟቸው፤ ሽታቸውንም ለረጅም ጊዜ አሸተቱ። የተባረከ ልባቸው መቋቋም አልቻለም፤ ከተባረኩ ዓይኖቻቸው እንባ እንደ ጅረት መፍሰስ ጀመረ። የሰይዲና ጀዕፈር ሚስት ይህን ባዩ ጊዜ፦ «አባቴና እናቴ፣ የራሴ ሕይወትም ለእርስዎ መሥዋዕት ይሁኑ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ለየቲሞች የሚያሳዩትን ርኅራኄ ለምን ለልጆቼ ያሳያሉ? ስለ ጀዕፈርና ስለ ጓደኞቻቸው መራራ ዜና ደርሶዎት ይሆን?!» ብለው ለመኑ። የዓለማት ሰይድ እጅግ ተነክተው፦ «አዎ!… ዛሬ ሸሂድ ሆነዋል!…» አሉ። እናታችን ሰይደቲና አስማም የቲም ልጆቻቸውን ወደ ደረታቸው አቅፈው ማልቀስ ጀመሩ። ውዱ ነብያችን ይህን ትዕይንት ለረጅም ጊዜ መቋቋም አልቻሉም፤ ከዚያ ወጡ።7

ሐቢቡል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ወደ ተባረከ ቤታቸው ከተመለሱ በኋላ ንጹሐን ሚስቶቻቸውን፦ «ለጀዕፈር ቤተሰብ ምግብ ማዘጋጀትን እንዳትዘነጉ!» አሏቸው። ለሦስት ቀናት ለሸሂዶች ቤተሰቦች ምግብ ይላክ ነበር። ጥቂት ቀናት ካለፉ በኋላ ሰይዲና የዕላ ኢብኑ ኡመያ የምሥራቹን ወደ መዲና አመጡ። ገና ስለ ተፈጸመው ምንም ሳይናገሩ ረሱሉል አክረም፦ «ከፈለግህ የሆነውን አንተ ተናገር፤ ከፈለግህ እኔ ልንገርህ» ብለው በጦር ሜዳ የተፈጸመውን ሁሉ በዝርዝር ተናገሩ። ከዚያም ሰይዲና የዕላ ኢብኑ ኡመያ፦ «እርስዎን በእውነተኛ ሃይማኖትና በመጽሐፍ ነብይ አድርጎ ለላከው ለአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ ሙጃሂዶች ካጋጠሟቸው ክስተቶች እርስዎ አንዲቱንም ሳይነግሩ አልተዉም።» አሉ። ሰይዳችን፦ «አላሁ ተዓላ በእኔ ምክንያት በመካከል ያለውን ርቀት አነሣልኝ፤ የጦር ሜዳውንም በዓይኔ አየሁት።» አሉ።

ከጥቂት ቀናት በኋላ መልዕክተኞች የእስልምና ሠራዊት ወደ መዲና እየተቃረበ መሆኑን አሳወቁ። ክቡር ነብያችን ከሶሓቦቻቸው ጋር ተነሥተው ሠራዊቱን ለመቀበል ከመዲና ወጡ። በሩቅ የአቧራ ደመና ይነሣ ነበር፤ የእስልምና የተቀደሰ ሰንደቅም ይውለበለብ ነበር። የሰይፎችና የጋሻዎች ብልጭታ አካባቢውን እንደ መስታወት አንጸባርቆት ነበር… በሁሉም ላይ ጥልቅ ስሜት ይታይ ነበር። ከጥቂት ቆይታ በኋላ ሰይዲና ኻሊድ ኢብኑል ወሊድ የሚመሯቸው ድል አድራጊዎቹ ሙጃሂዶች መዲና ገቡ፣ ረዲየላሁ ተዓላ ዐንሁም አጅመዒን…

«አላህ ሆይ! ዘይድን ማረው!… አላህ ሆይ! ጀዕፈርን ማረው! አላህ ሆይ! ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓን ማረው!» ሐዲስ ሸሪፍ

የጀነት ሑሮች መጡ፣
በኑር ጨርቅ ጠቀለሉ፣
ፊታቸውን በሙሐመድ ላይ አሳረፉ፣
ሙሐመድ በተወለዱበት ሌሊት።
የሰማያት በር ተከፈተ፣
በዓለም ላይ እዝነት ተበተነ፣
የጀነት ልብሶች ተቆረጡ፣
ሙሐመድ በተወለዱበት ሌሊት።
ዩኑስ እንዲህ ይላል፦ «ወንድሞች ሆይ፣
ከዓይኖች የደም እንባ ይፈሳል፣
ተራሮችና ድንጋዮች ሱጁድ አደረጉ፣
ሙሐመድ በተወለዱበት ሌሊት።»

የመካ አል-ሙከረማ [1890]