የበኑ ቁረይዟ ዘመቻ

ረሱሉል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ከኸንደቅ ጦርነት ወደ መዲና አል-ሙነወራ በተመለሱ ጊዜ ወደ እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ ቤት መጡ። የጦር መሣሪያዎቻቸውንና ጥሩራቸውን አወለቁ። የተባረከ አካላቸው በአቧራ ተሸፍኖ ነበር። ታጠቡ። በዚያን ቅጽበት በሰይዲና ዲሕያ መልክ፣ ጥሩሩንና የጦር መሣሪያዎቹን እንደታጠቀ አንድ ፈረሰኛ መጣ። እርሳቸውም ጂብሪል ዐለይሂ ሰላም ነበሩ። ክቡር ነብያችን ወደ እርሳቸው በቀረቡ ጊዜ፦ «የአላሁ ተዓላ መልዕክተኛ ሆይ! ክብሩ የላቀው አላህ በቁረይዟ ልጆች ላይ ወዲያውኑ እንዲዘምቱ ያዝዝዎታል!» ብለው ትእዛዙን አደረሱ። የፍጥረተ ዓለሙ ሱልጣን ሰይዲና ቢላልን አስጠርተው ለክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች እንዲያሳውቁ ይህን ትእዛዝ ሰጡ፦ «ሶሓቦቼ ሆይ! ተነሡ፤ ፈረሶቻችሁንና ግመሎቻችሁን ተቀመጡ! የሚታዘዙ የዐስርን ሶላት በቁረይዟ ልጆች አገር ይስገዱ!»

ሐቢቡል አክረም ወዲያውኑ ጥሩራቸውን ለብሰው ሰይፋቸውን ታጠቁ። የራስ ቁራቸውን በተባረከ ራሳቸው ላይ አድርገው ጋሻቸውን በጀርባቸው፣ ጦራቸውን በእጃቸው ያዙ። ከዚያም ፈረሳቸውን ተቀመጡ። ወደ ሶሓቦቻቸው መካከል ሄደው የእስልምናን ሰንደቅ ለሰይዲና ዐሊይ ሰጥተው ከመዲና ደቡብ ምሥራቅ አጠገብ ባለው ሜዳ ላይ ወደሚገኘው የቁረይዟ አይሁዶች ምሽግ ቀዳሚ ኃይል አድርገው ላኳቸው። ዐብዱላህ ኢብኑ ኡሙ መክቱምን በመዲና ምክትላቸው አድርገው ተዉ።1

ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች ውዱ ነብያችንን በመካከላቸው አድርገው «አላሁ አክበር! አላሁ አክበር!» በሚሉ ተክቢሮች መካከል ከመዲና ወጡ። በመንገድ ላይ የገንም ልጆችን አገኙ። እነርሱም የጦር መሣሪያቸውን ታጥቀው ክቡር ረሱሉላህን ይጠብቁ ነበር። ክቡር ነብያችን፦ «ማንም በእናንተ በኩል አልፏልን?» ብለው ጠየቋቸው። እነርሱም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ዲሕያ አል-ከልቢ በእኛ በኩል አለፈ። ኮርቻ በተጫነ ነጭ በቅሎ ላይ ተቀምጦ ነበር። በዚያ በቅሎ ላይ ከአጥላስ ሐር የተሠራ ልብስ ነበር» አሉ። ውዱ ነብያችንም እንዲህ አሏቸው፦

«ይህ ጂብሪል ናቸው። ምሽጎቻቸውን እንዲያናውጡና በልባቸው ውስጥ ፍርሃት እንዲጥሉ ወደ በኑ ቁረይዟ ተልከዋል…» ወደ ቁረይዟ አይሁዶች ምሽግ እስኪደርሱ ድረስ የእስልምና ሠራዊት ቁጥር ሦስት ሺህ ደርሶ ነበር። ሰይዲና ዐሊይ የእስልምናን ሰንደቅ በቁረይዟ አይሁዶች ምሽግ ፊት ተከሉ። ይህን ያዩት አይሁዶች በክቡር ነብያችን ላይ ክፉ ቃላትን ተናገሩ። ሰይዲና ዐሊይ ሄደው ሁኔታውን ለሰይዳችን ነገሩ። ረሱሉል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ከሦስት ሺህ ወታደሮች ጋር ወደዚያ ከመጡ በኋላ ከእዝነታቸው የተነሣ ወደ እስልምና ጠሯቸው። አይሁዶች ይህን መልካም ጥሪ አልተቀበሉም። የውዱ ነብያችንን፦ «እንግዲያውስ ለአላሁ ተዓላና ለመልዕክተኛው ትእዛዝ ተገዝታችሁ ከምሽጉ ወርዳችሁ እጅ ስጡ» የሚለውንም ጥሪ አልተቀበሉም።

በዚህ ጊዜ የዓለማት ሰይድ ለቀስተኞቹ አለቃ ለሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ አቢ ወቃስ፦ «ሰዕድ ሆይ! ወደፊት ሂድና በፍላጻ ውርጅብኝ ምታቸው!» አሉ። ሰይዲና ሰዕድና ሌሎቹ ቀስተኞች በተክቢር ድምፆች መካከል በማስቀመጫዎቻቸው ያሉትን ፍላጻዎች ወደ አይሁዶቹ ምሽግ መወርወር ጀመሩ። እነርሱም በፍላጻና በድንጋይ ውርወራ መልስ በመስጠት ውጊያውን ጀመሩ። ሙስሊሞች በደከሙበት ወቅት ከኋላ የወጓቸውና ከምቀኝነታቸው የተነሣ የሙሐመድ ዐለይሂ ሰላምን ነብይነት ያልተቀበሉት እነዚህ የአይሁድ ጭፍሮች የምሽጉን በር ከፍተው ወደ ሜዳ የመውጣት ድፍረት አልነበራቸውም።

«ሶሓቦቼ ሆይ! ተነሡ፤ ፈረሶቻችሁንና ግመሎቻችሁን ተቀመጡ! የሚታዘዙ የዐስርን ሶላት በቁረይዟ ልጆች አገር ይስገዱ!» ሐዲስ ሸሪፍ

ጦርነቱ በከበባ መልክ ቀጠለ። በእስልምና ወታደሮች መካከል የነበሩት መናፍቃንም ወደ ምሽጉ በስውር እንዲህ የሚል መልእክት ይልኩ ነበር፦ «ፈጽሞ እጅ እንዳትሰጡ! ከመዲና እንድትወጡ ቢጠይቋችሁም እንኳ አትቀበሉ! ውጊያውን ከቀጠላችሁ እኛ በሙሉ ኃይላችን እንረዳችኋለን፤ ምንም ነገራችንን አንነፍጋችሁም። ከመዲና ቢያስወጧችሁ ደግሞ እኛም ከእናንተ ጋር ወጥተን እንሄዳለን!…» በዚህ መልእክት የመናፍቃንን እርዳታ የሚጠብቁት አይሁዶች መከላከላቸውን በአዲስ ቁርጠኝነትና ተስፋ ቀጠሉ። ከበባው ተራዘመ፤ ወደ አንድ ወር ቢቃረብም ከመናፍቃን እርዳታ አልመጣም። ልባቸውን ፍርሃት ያዘው፤ ስምምነት እንደሚፈልጉም አሳወቁ።

ስምምነቱን ለማድረግ ነባሽ ኢብኑ ቀይስ የተባለ አንድ አይሁዳዊ ክቡር ረሱሉላህ ፊት መጥቶ፦ «ሙሐመድ ሆይ! ለነዲር ልጆች ያሳዩትን እዝነት ለእኛም ያሳዩን። ገንዘባችንና የጦር መሣሪያዎቻችን የእርስዎ ይሁኑ! ብቻ ደማችንን አያፍስሱ። ከልጆቻችንና ከሴቶቻችን ጋር ከአገራችን እንድንወጣ ይፍቀዱልን። ከጦር መሣሪያ በቀር ለእያንዳንዱ ቤተሰብ አንድ የግመል ጭነት እንድንወስድም ይፍቀዱልን!…» አለ። የዓለማት ሰይድም፦ «አይሆንም! ይህን ጥያቄ ልቀበል አልችልም!» አሉ። በዚህ ጊዜ ደግሞ፦ «ገንዘብ ከመውሰድ ተውነው። ደማችንን አያፍስሱ! ሴቶቻችንንና ልጆቻችንን እንድንወስድ ይፍቀዱልን!» አለ። ውዱ ነብያችንም፦ «አይሆንም! ያለ ምንም ገደብና ቅድመ ሁኔታ ለፍርዴ ከመገዛት፣ ከመታዘዝና እጅ ከመስጠት በቀር ሌላ አማራጭ የላችሁም!» አሉ። አይሁዳዊው ነባሽ በተሰበረ ሁኔታ ወደ ምሽጉ ተመልሶ ንግግሩን አስተላለፈ። በዚህ ጊዜ የቁረይዟ ልጆች በታላቅ ተስፋ መቁረጥና ሐዘን ተዋጡ።2 ከመሪዎቻቸው አንዱ የሆነው ከዕብ ኢብኑ አሰድ ወደ ልቡ ተመልሶ እውነቱን በማመን ለሕዝቡ ይህን ሐሳብ አቀረበ፦ «ሕዝቤ ሆይ! እንደምታዩት ታላቅ መከራ በላያችን ላይ ወርዷል። በዚህ ሁኔታ ለእናንተ ሦስት ምክሮች አሉኝ። ከእነርሱ የፈለጋችሁትን መርጣችሁ በዚያ መሠረት ልትንቀሳቀሱ ትችላላችሁ! የመጀመሪያው፦ እኚህን ሰው እንከተላቸው፤ ነብይነታቸውንም እንቀበል! ወላሂ እርሳቸው በአላህ የተላኩና ባሕርያቸውን በመጻሕፍታችን ያየነው ነብይ መሆናቸውን ሁላችንም እናውቃለን። በእርሳቸው ካመንን ደማችን፣ ልጆቻችን፣ ሴቶቻችንና ገንዘባችን ይድናሉ። እርሳቸውን የማንከተልበት ብቸኛው ምክንያት በዓረቦች ላይ ያለን ቅናትና እርሳቸው ከኢስራኢል ልጆች አለመሆናቸው ነው። ነገር ግን ይህ አላህ የሚያውቀው ጉዳይ ነው። ኑ፣ እርሳቸውን እንከተል!…» አይሁዶች ሁሉም በአንድነት ተቃወሙና፦ «አይሆንም! እኛ ይህን አንቀበልም፤ ከራሳችንም በቀር ሌላውን አንከተልም!» አሉ።

ከዚያም ከዕብ ሁለተኛውን ሐሳቡን አቀረበ፦ «ሁላችንም ልጆቻችንንና ሚስቶቻችንን ገድለን ከኋላችን የምናስብለት ሰው ከሌለ በኋላ በሙስሊሞች ላይ እንዝመት፤ እስክንሞት ድረስ እንዋጋ!…» አይሁዶች ይህንንም አልተቀበሉም።

ከዕብ በሦስተኛው ሐሳቡ እንዲህ አለ፦ «ይህ ሌሊት ጁሙዓ ሌሊት ለቅዳሜ አጥቢያ ነው። ሙስሊሞች በዚህ ሌሊት እንደማንዋጋ ስለሚያውቁ ተረጋግተውና ዘንግተው ሊሆኑ ይችላሉ። ሰይፎቻችንን መዝዘን በአንድነት ከበሩ እንውጣ። እንዲህ ባለ ድንገተኛ ጥቃት ምናልባት ልናሸንፍ እንችላለን!…»

አይሁዶች፦ «እኛ በቅዳሜ ቀን የሥራን ክልከላ ልናነሣ አንችልም!» ብለው ይህንንም ሐሳብ አልተቀበሉም። ከእነርሱ መካከል ወንድማማቾቹ አሲድና ሰዕለባ፣ እንዲሁም የአጎታቸው ልጅ አሰድ ብቻ የመጀመሪያውን ሐሳብ ተቀብለው ሙስሊም በመሆን ተከበሩ። ከምሽጉ ወጥተው ከክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች መካከል ተቀላቀሉ።3 አይሁዶች በራሳቸው መካከል ለረጅም ጊዜ ተከራከሩ። በመጨረሻም የእጅ መስጠትን ባንዲራ ሰቅለው ክቡር ነብያችን በእነርሱ ጉዳይ የሚፈርድ አንድ ሰው ዳኛ አድርገው እንዲሾሙላቸው ጠየቁ። ክቡር ረሱሉላህም፦ «ከሶሓቦቼ የፈለጋችሁትን ሰው ዳኛ አድርጋችሁ ምረጡ» አሉ። እነርሱም፦ «እኛ ሰዕድ ኢብኑ ሙዓዝ በሚሰጡት ፍርድ እንስማማለን» አሉ። ክቡር ነብያችንም ተቀብለው ሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ ሙዓዝ እንዲመጡ አዘዙ።

ሰዕድ ኢብኑ ሙዓዝ በኸንደቅ ጦርነት ክፉኛ ቆስለው ነበር። ክቡር ረሱሉላህ በመስጂደ ነበዊ ውስጥ በአንድ ድንኳን ውስጥ ያሳክሟቸው ነበር። ዳኛ ሆነው በተመረጡ ጊዜ ሰይዲና ሰዕድን በቃሬዛ ወደ ቁረይዟ ምሽግ ወሰዷቸው። በመንገድ ላይ ሰይዲና ሰዕድ ለራሳቸው፦ «ወላሂ በአላሁ ተዓላ መንገድ የማንንም ወቃሽ ወቀሳ አላዳምጥም!» ይሉ ነበር። በክቡር ረሱሉላህ ፊት ከቃሬዛው አወረዷቸው። ክቡር ነብያችን፦ «ሰዕድ ሆይ! እነዚህ በአንተ ፍርድ መሠረት እጅ ለመስጠት ተስማምተዋል። በል፣ ስለ እነርሱ ያለህን ፍርድ ንገረኝ» አሉ። ሰዕድ ኢብኑ ሙዓዝ ግን፦ «ነፍሴ ለእርስዎ መሥዋዕት ትሁን፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! በእርግጥ ለመፍረድ አላሁ ተዓላና መልዕክተኛው ይበልጥ ተገቢ ናቸው» አሉ። ክቡር ረሱሉላህም፦ «በእነዚህ ላይ እንድትፈርድ አላሁ ተዓላ አዝዞሃል» አሉ። ሰይዲና ሰዕድ ከአይሁዶች በፍርዳቸው እንደሚስማሙ ቁርጥ ያለ ቃል ተቀበሉ። ሁለቱም ወገኖች የሚሰጠውን ፍርድ በጉጉት መጠበቅ ጀመሩ። በዚህ ጊዜ ሰይዲና ሰዕድ ልዕልናቸውን የሚያሳየውን፣ መቅኒን የሚያቀዘቅዘውንና ለክብራቸው የሚገባውን ይህን ታላቅ ፍርድ አሳወቁ፦

«የእኔ ፍርድ ይህ ነው፦ አእምሮ ያላቸውና ለአቅመ አዳም የደረሱ ወንዶች ሁሉ አንገታቸው ይቀላ! ሴቶቻቸውና ልጆቻቸው ይማረኩ፤ ገንዘባቸውም በሙስሊሞች መካከል ይከፋፈል!…»

በዚህ ቁርጥ ፍርድ ፊት አይሁዶች ደርቀው ቀሩ። ምክንያቱም በራሳቸው መጽሐፍ እንዲህ ያለውን ወሰን ለሚያልፉ የሚሰጠው ቅጣት ልክ እንዲሁ ነበር። በዚያም እንዲህ ተጽፎ ነበር፦ «ልትዋጋት ወደ አንዲት ከተማ በቀረብክ ጊዜ ወደ ሰላም ጥራት። ይህን ተቀብለው በሮቻቸውን ቢከፍቱ በውስጧ ያሉት ሁሉ ግብር ይክፈሉህ፤ ያገልግሉህም። ለመዋጋት ከወሰኑ ግን ከበባቸው። በአላሁ ተዓላ ችሮታ ባሸነፍካቸው ጊዜ ወንዶቻቸውን ሁሉ በሰይፍ አሳልፍ። ሴቶቻቸውን፣ ልጆቻቸውንና ገንዘባቸውን ምርኮ አድርገህ ውሰድ!…»

የሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ ሙዓዝ ፍርድ ከአላህ ፍርድ ጋር ስለተስማማ የዓለማት ሰይድ ውዱ ነብያችን እንኳን ደስ አለህ ብለው፦ «በእነርሱ ላይ ከሰባቱ ሰማያት በላይ በለውሑል መሕፉዝ ባለው በአላሁ ተዓላ ፍርድ መሠረት ፈረድክ!» በማለት አድናቆታቸውን ገለጹላቸው።

አይሁዶች በራሳቸው መጽሐፍ የተገለጸውን ይህን ፍርድ መቃወም አልቻሉም። አእምሮ ያላቸውና ለአቅመ አዳም የደረሱ ወንዶች ሁሉ እጆቻቸው ከአንገታቸው ጋር ታስረው ወደ መዲና ተወሰዱ። በማግሥቱ በረሱሉላህ ትእዛዝ ሰይዲና ዐሊይና ሰይዲና ዙበይር ፍርዱን ፈጸሙ። ልጆቹ፣ ሴቶቹና ገንዘቡ በክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች መካከል ተከፋፈሉ።4 በዚህ ሁኔታ ሙስሊሞችን እጅግ በተጨነቁበት ጊዜ ከኋላ የወጋው፣ ስምምነቶችን ሁሉ ያፈረሰውና ክቡር ነብያችንን ከልጅነታቸው ጀምሮ ለማጥፋት የጣረው ይህ ተንኮለኛ፣ ከዳተኛና ሁከት ፈጣሪ ሕዝብ ከመዲናና ከአካባቢዋ ጸዳ። ከምርኮኞቹ መካከል አንዲት ሴት ሙስሊም የመሆን ዕድል አገኘች። ረይሓና የምትባለው ይህች ሴት ለክቡር ነብያችን ድርሻ ደርሳ ነበር። ክቡር ረሱሉላህ ከፈለገች በራሷ ሃይማኖት እንድትቆይ፣ ከፈለገች ደግሞ ሙስሊም እንድትሆን ነጻ ተዉአት። ረይሓናም፦ «እኔ በራሴ ሃይማኖት መቆየት እፈልጋለሁ» አለች። ወደ ኡሙ ሙንዚር ቤት ተላከች። ከጊዜ በኋላ በሰዕለባ ኢብኑ ሰዕያ ምክርና ጥረት ልቧ ወደ እስልምና ሞቀ። በዚህ ጊዜ ነብያችን ለረይሓና፦ «የአላሁ ተዓላንና የመልዕክተኛውን መንገድ መያዝ ትፈልጊያለሽን? እኔ ይህ ተገቢ እንደሆነ አያለሁ» አሉ። ረይሓናም፦ «አዎን» አሉ። በዚህ ውሳኔያቸው እጅግ የተደሰቱት ውዱ ነብያችን እርሳቸውም እንዲደሰቱና በጀነት ደረጃቸው እጅግ ከፍ እንዲል በእዝነታቸው ነጻ አውጥተው በሚስትነት ተቀበሏቸው። መህራቸውን ሰጥተው በኒካሕ አገቧቸው። ሠርጋቸውም በኡሙ ሙንዚር ቤት ተደረገ። በዚህ ሁኔታ ረይሓና (ረዲየላሁ ዐንሃ) የሙስሊሞች ሁሉ እናት የመሆንን ክብር አገኙ።5

«አይሆንም! ያለ ምንም ገደብና ቅድመ ሁኔታ ለፍርዴ ከመገዛት፣ ከመታዘዝና እጅ ከመስጠት በቀር ሌላ አማራጭ የላችሁም!» ሐዲስ ሸሪፍ