የኸንደቅ (የቦይ) ጦርነት

መብረቅ ብልጭ አለ

የቦዩ ቁፋሮ በየቀኑ በማለዳ ተጀምሮ እስከ ምሽት ይቀጥል ነበር። አንድ ቀን በቁፋሮው ወቅት ሰይዲና ዐሊይ ኢብኑ ሐከም እግራቸው ቆሰለ። በፈረስ ላይ አስቀምጠው ክቡር ነብያችን ፊት አመጧቸው። የዓለማት ሰይድ «ቢስሚላሂ ረሕማኒ ረሒም» ብለው እግራቸውን ዳበሱ። የሰይዳችን ተአምር ሆኖ ወዲያውኑ የእግራቸው ደም ቆመ፤ ሕመሙም ተወገደ። ቁፋሮው ቀጠለ። ሶሓቦች በአንድ ወቅት እጅግ ጠንካራ ቦታ አጋጠማቸው። መቆፈር የሚቻል አልሆነም። ወደ ረሱሉል አክረም መጥተው ሁኔታውን አሳወቁ። እርሳቸውም መጥተው ወደ ቦዩ ወረዱ። በዕቃ ውኃ እንዲመጣ ጠየቁ። አንድ ጉንጭ ወስደው መልሰው ወደ ዕቃው አፈሰሱት። ከዚያም ውኃውን በጠንካራው ቦታ ላይ ረጩት። መዶሻውን ይዘው ያን ቦታ በአንድ ምት እንደ አሸዋ በተኑት። ቦታውም በቀላሉ የሚቆፈር ሆነ። በዚህ ምት ወቅት የውዱ ነብያችን የተባረከ ሆድ በተገለጠ ጊዜ እዚያ የነበሩት ሰዎችም ሰይዳችን ከረሃብ የተነሣ በተባረከ ጨጓራቸው ላይ ድንጋይ አስረው እንደነበር አዩ። የክቡር ረሱሉላህን ይህን ሁኔታ ያዩት ሰይዲና ጃቢር ኢብኑ ዐብዱላህ ወደ እርሳቸው ቀርበው፦ «አባቴና እናቴ ለእርስዎ መሥዋዕት ይሁኑ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ከፈቀዱልኝ ቤት ድረስ ሄጄ ልመለስ» ብለው ፈቃድ ጠየቁ። ፈቃድ ካገኙ በኋላ የሆነውን ሰይዲና ጃቢር እንዲህ ብለው ተረኩ፦

«ፈቃድ በተሰጠኝ ጊዜ ወደ ቤት መጥቼ ባለቤቴን፦ ‹በመልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ላይ ሊታገሡት የማይቻል የረሃብ ሁኔታ አየሁ። በቤት የሚበላ ነገር አለን?› ብዬ ጠየቅኋት። እርሷም፦ ‹ከዚህ የፍየል ግልገልና ከጥቂት እፍኝ ገብስ በቀር ምንም ነገር የለም› አለች። ወዲያውኑ ግልገሉን አረድኩ፤ ባለቤቴም ገብሱን በእጅ ወፍጮ ፈጭታ ዱቄት አደረገችው። ከዚያም ሊጥ አቦካች። ሥጋውን በሸክላ ድስት ውስጥ አድርጋ በምድጃ ውስጥ ማብሰል ጀመረች። ወደ ረሱሉላህ ዘንድ ስመለስ ባለቤቴ በምግቡ ማነስ ምክንያት እንዳናፍር አጥብቃ አሳሰበችኝ። ከዚያም ወደ ክቡር ረሱሉላህ ዘንድ ሄጄ፦ ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! በጣም ጥቂት ምግብ አለኝ። አንድ ሁለት ሰው ይዘው ወደ እኛ ለምግብ ይምጡ!› አልኩ።

ክቡር ረሱሉላህም፦ ‹እኔ እስክመጣ ድረስ የሥጋውን ድስትም ሆነ ዳቦውን ከምድጃው እንዳታወጣ ለባለቤትህ ንገራት› አሉኝ። ከዚያም ወደ ሙጃሂዶቹ ዞረው፦ ‹የኸንደቅ ሰዎች ሆይ! ጃቢር ግብዣ አዘጋጅቶልናል፤ ለምግብ ይጋብዘናል። ምግቡ ብዙም ያማረም ነው። ተነሡ! ወደ ጃቢር ግብዣ እንሄዳለን!› አሉ። በዚህ ትእዛዝ ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች ተሰብስበው ከነብያችን ኋላ መጓዝ ጀመሩ። እኔ ወዲያውኑ ወደ ቤት ተመልሼ የሆነውን ለባለቤቴ ነገርኳትና፦ ‹አሁን ምን እናድርግ?› አልኳት። እርሷም፦ ‹መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ምግቡ ምን ያህል እንደሆነ አልጠየቁህም?› አለችኝ። እኔም፦ ‹ጠይቀውኛል፤ ነግሬያቸዋለሁ› አልኩ። ባለቤቴም፦ ‹ክብረ ገናናዎቹን ሶሓቦች የጋበዝካቸው አንተ ነህ ወይስ ክቡር ረሱሉላህ?› ብላ ጠየቀች። ‹የጋበዟቸው ረሱሉላህ ናቸው› ባልኳት ጊዜ፦ ‹መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ይበልጥ ያውቃሉ› ብላ አጽናናችኝ።

ብዙም ሳይቆይ የክቡር ነብያችን በኑር የደመቀ ፊት በበራችን ላይ ታየ። ብዙ ለሆኑት ሶሓቦች፦ ‹ሳትጋፉ ግቡ› አሉ። ሶሓቢይ ወንድሞቼ አሥር አሥር ሆነው በቡድን ተቀመጡ። የተከበሩት ነብይ ዳቦውና ሥጋው በረከት እንዲያገኝ ዱዓ አደረጉ። ከዚያም ድስቱን ከምድጃው ሳያወጡ ውስጡ ያለውን በጭልፋ እየጨለፉ በያዟቸው ዳቦዎች ላይ አድርገው ለሶሓቦቻቸው አቀረቡ። ሶሓቦች ሁሉ እስኪጠግቡ ድረስ እንዲህ ቀጠሉ። እምላለሁ፤ የበሉት ሰዎች ከአንድ ሺህ በላይ ቢሆኑም ዳቦውና ሥጋው እንዳለ ነበር። እኛም ከበላን በኋላ ለጎረቤቶቻችን አከፋፈልን።»3

ሰይዲና ሰልማን አል-ፋሪሲ ቦይ በመቆፈር እጅግ የተካኑ ነበሩ። ብቻቸውን የአሥር ሰዎችን ሥራ ይሠሩ ነበር። እርሳቸውም ከጓደኞቻቸው ጋር የተመደበላቸውን ቦታ ሲቆፍሩ እጅግ ጠንካራና ትልቅ የሆነ ነጭ ቋጥኝ አጋጠማቸው። ለመስበር ብዙ ደከሙ፤ ነገር ግን ድካማቸው ሁሉ ከንቱ ሆነ። ከዚህም በላይ መዶሻዎቻቸው፣ ዶማዎቻቸውና አካፋዎቻቸው ተሰብረው ነበር። ሰይዲና ሰልማን ወደ ውዱ ነብያችን ፊት ቀርበው፦ «አባቴና እናቴ፣ ነፍሴም ለእርስዎ መሥዋዕት ይሁኑ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ቦዩን ስንቆፍር ጠንካራ ቋጥኝ አጋጠመን። ከብረት የተሠሩ መሣሪያዎቻችን ሁሉ ቢሰበሩም ከቦታው እንኳ ልናንቀሳቅሰው አልቻልንም» ብለው ሁኔታውን አቀረቡ። ሐቢቡል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) በክብር ወደዚያ መጥተው መዶሻ ጠየቁ። እዚያ የነበሩት ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦችም ውጤቱን በጉጉት ይጠብቁ ነበር። የነብያት ሱልጣን ወደ ታች ወረዱ። «ቢስሚላሂ ረሕማኒ ረሒም» ብለው መዶሻውን አንሥተው ቋጥኙን በኃይል መቱት፤ ከዚህ ምት መዲናን ያበራ መብረቅ ብልጭ አለ፤ ከቋጥኙም አንድ ቁራጭ ተገነጠለ።

ረሱሉል አክረም፦ «አላሁ አክበር!» ብለው ተክቢር አሉ። ይህን የሰሙት ሶሓቦችም ተክቢር አሉ። ከዚያም ለሁለተኛ ጊዜ መዶሻውን በቋጥኙ ላይ መቱ። እንደገና ዙሪያውን ሁሉ ያበራ መብረቅ!…

«እኔም በመሥራት ከምታገኙት ምንዳ ተካፋይ መሆን እፈልጋለሁ» ሐዲስ ሸሪፍ

ከቋጥኙም የሚገነጠሉ ቁራጮች… ውዱ ነብያችን እንደገና፦ «አላሁ አክበር!» ብለው ተክቢር አሉ። ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦችም ተከትለዋቸው ተክቢር አሉ። መዶሻው ለሦስተኛ ጊዜ ባረፈ ጊዜ ዙሪያውን ሁሉ ያበራ ሌላ መብረቅ ብልጭ አለ፤ ቋጥኙም ተሰባብሮ ተበታተነ። የዓለማት ሰይድ እንደገና፦ «አላሁ አክበር!» ብለው ተክቢር አሉ። የተከበሩት ሶሓቦቻቸውም እርሳቸውን ተከትለው እንደገና ተክቢር አሉ።

ሰይዲና ሰልማን እጃቸውን ዘረጉ። ውዱ ነብያችን ወደ ላይ ወጡ። ሰልማን አል-ፋሪሲ፦ «አባቴና እናቴ፣ ነፍሴም ለእርስዎ መሥዋዕት ይሁኑ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! በሕይወቴ ፈጽሞ ያላየሁትን ነገር አሁን አየሁ። የዚህ ጥበቡ ምንድን ነው?» ባሉ ጊዜ ክቡር ነብያችን ወደ ሶሓቦቻቸው ዞረው፦ «ሰልማን ያየውን እናንተም አያችሁን?» ብለው ጠየቁ። እነርሱም፦ «አዎን፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! መዶሻውን በቋጥኙ ላይ ባሳረፉ ጊዜ ብርቱ መብረቅ ብልጭ ሲል አየን። እርስዎ ተክቢር ሲሉ እኛም ተክቢር አልን» አሉ። ክቡር ነብያችንም እንዲህ አሉ፦ «በመጀመሪያው ምት ብርሃን የኪስራ ቤተ መንግሥቶች (በመዳኢን ያሉት) ታዩኝ። ጂብሪል (ዐለይሂ ሰላም) መጥተው፦ ‹ኡማዎ እነዚያን አገሮች ይይዛል› ብለው አበሠሩኝ። በሁለተኛው ምት የሩም ግዛት (የሻም) ቀያይ ቤተ መንግሥቶች ታዩ። ጂብሪል (ዐለይሂ ሰላም) መጥተው፦ ‹ኡማዎ ያንንም አገር ይይዛል› አሉ። በሦስተኛው የሰንዓ (የየመን) ቤተ መንግሥቶች ታዩ። ጂብሪል (ዐለይሂ ሰላም)፦ ‹ያንንም ቦታ ኡማዎ ይገዛዋል› ብለው አበሠሩኝ።»

ከዚያም የፍጥረተ ዓለሙ ሱልጣን የፋርሱ ኪስራ በመዳኢን ያለውን ቤተ መንግሥት በገለጹ ጊዜ የዚያ አገር ሰው የሆኑት ሰይዲና ሰልማን፦ «ነፍሴ ለእርስዎ መሥዋዕት ትሁን፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እርስዎን በእውነተኛ ሃይማኖትና በመጽሐፍ በላከው በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ እነዚያ ቤተ መንግሥቶች ልክ እርስዎ እንደገለጹት ናቸው። እርስዎ የአላሁ ተዓላ መልዕክተኛ መሆንዎን እመሰክራለሁ» አሉ። ክቡር ነብያችንም፦ «ሰልማን ሆይ! ሻም በእርግጥ ትያዛለች። ሂረቅል ወደ አገሩ እጅግ ሩቅ ዳርቻ ይሸሻል። እናንተ ሻምን በሙሉ ትገዛላችሁ። ማንም ሊቋቋማችሁ አይችልም። የመን በእርግጥ ትያዛለች። ይህ ‹የምሥራቅ አገር›ም በእርግጥ ይያዛል፤ ኪስራም ይገደላል። አላሁ ተዓላ እነዚህን ድሎች ከእኔ በኋላ ለእናንተ ይለግሳችኋል» አሉ።4

ሰይዲና ሰልማን አል-ፋሪሲ፦ «የክቡር ረሱሉላህ እነዚህ የምሥራቾች ሁሉ ሲፈጸሙ አየሁ» ብለው ተናገሩ።

ጠላት አሁን ሊደርስ ተቃርቦ ነበር። ቦዩ በከፍተኛ ፍጥነት እየተቆፈረ በተቻለ ፍጥነት ለማጠናቀቅ ጥረት ይደረግ ነበር። ሙጃሂዶቹ ሥራውን የሚተዉት በግድ ሲያስፈልጋቸው ብቻ ከክቡር ነብያችን ፈቃድ ጠይቀው ነበር፤ ጉዳያቸውን ከፈጸሙ በኋላ እንደገና ወደ ሥራቸው ይሮጡ ነበር።

መናፍቃን ግን እጅግ ልል ነበሩ፤ በፈለጉ ጊዜ ወደ ሥራ ይመጡ፣ በፈለጉም ጊዜ ፈቃድ ሳይጠይቁ ትተው ይሄዱ ነበር። በተጨማሪም በሶሓቦች የአሠራር ሁኔታ፣ ክቡር ነብያችን በሰጡት የምሥራች እንኳ ሳይቀር እንዲህ እያሉ ያፌዙ ነበር፦ «እኛ ጠላትን ፈርተን በቦዮች ውስጥ እንሸሸጋለን፤ እርሱ ደግሞ የየመንን፣ የሩምንና የፋርስን አገሮች ቤተ መንግሥቶች ቃል ይገባልናል። በዚህ ሁኔታችሁ እንገረማለን!…»

በዚህ ጊዜ ስለ ሙጃሂዶቹ በወረደው ክቡር አንቀጽ በትርጓሜ እንዲህ ተባለ፦ «እውነተኛ ምእመናን በአላሁ ተዓላና በመልዕክተኛው የሚያምኑ፣ (ሁሉን በሚመለከት) የጋራ ጉዳይ ከእርሱ ጋር (ከረሱሉላህ ጋር) በሚሆኑ ጊዜ ፈቃድ ሳይጠይቁት ትተው የማይሄዱ ብቻ ናቸው። ስለዚህ (ሐቢቤ ሆይ!) ከአንተ ፈቃድ የሚጠይቁ እነርሱ በእውነት በአላሁ ተዓላና በመልዕክተኛው የሚያምኑ ናቸው። እነዚህ ምእመናን ለአንዳንድ ጉዳዮቻቸው ፈቃድ በጠየቁህ ጊዜ ከእነርሱ ለሻኸው ፈቃድ ስጥ፤ ለእነርሱም ከአላሁ ተዓላ ምሕረትን ለምንላቸው። በእርግጥ አላሁ ተዓላ ገፉሩ ረሒም ነው፤ እጅግ መሐሪ፣ እጅግ አዛኝ ነው።»5

ስለ መናፍቃን በወረዱት ክቡር አንቀጾች ደግሞ በትርጓሜ እንዲህ ተባለ፦ «የአላሁ ተዓላን መልዕክተኛ ጥሪ እርስ በርሳችሁ እንደምትጠራሩት አታድርጉት! ከእናንተ መካከል እርስ በርሳቸው እየተከለሉ በስውር (ሾልከው) የሚሸሹትን አላሁ ተዓላ በእርግጥ ያውቃል። ትእዛዙን የሚቃረኑ በዚህ ዓለም ፊትና፣ በአኺራም አሳማሚ ቅጣት እንዳያገኛቸው ይጠንቀቁ! ልብ በሉ! በሰማያትና በምድር ያለው ሁሉ የአላሁ ተዓላ ነው። እርሱ እናንተ በምን ሁኔታ ላይ እንዳላችሁ (ባሕርያችሁን ሁሉ፣ ዓላማዎቻችሁን፣ ምእመናን ወይም መናፍቃን መሆናችሁን) ያውቃል። ወደ እርሱ በምትመለሱበት በቂያማ ቀን አላሁ ተዓላ የሠራችሁትን ሁሉ ይነግራችኋል። አላሁ ተዓላ ሁሉንም ነገር ያውቃል።»6

ቦዩን መቆፈር ከተጀመረ ስድስት ቀን ሆኖት ነበር። ሁሉም ሥራውን እንደሚገባ አጠናቅቆ ነበር። ነገር ግን አንድ ቦታ ጊዜ ስላልበቃ በሰፊውና በጥልቀት መቆፈር አልተቻለም ነበር። ክቡር ነብያችን ስለዚህ ቦታ ስጋታቸውን ገልጸው፦ «አጋሪዎች ከዚህ በቀር በሌላ ቦታ ሊሻገሩ አይችሉም» አሉ። በዚያም ጠባቂዎችን አቆሙ።

አላሁ ተዓላ ከሁሉ ያማረ መመኪያ ነው

የአጋሪዎቹ ሠራዊት ወደ መዲና እጅግ በቀረበ ጊዜ የአይሁዳውያኑ የነዲር ልጆች አለቃ ሑየይ ለቁረይሽ ሠራዊት አዛዥ በመዲና ያሉት የቁረይዟ አይሁዶች ከሙስሊሞች ጋር ስምምነት ላይ መሆናቸውን፣ ነገር ግን አለቃቸውን ከዕብ ኢብኑ አሰድን አታልሎ ወደ ራሳቸው ጎን ሊያመጣው እንደሚችል አሳወቀ። አዛዡም፦ «ሑየይ ሆይ! ወዲያውኑ ወደ ከዕብ ኢብኑ አሰድ ሂድ። ከሙስሊሞች ጋር ያደረጉትን ስምምነት አፍርሰው ይርዱን» አለ። የዚህ ስምምነት ድንጋጌዎች አንዱ፦ «የጠላት ሠራዊት መዲናን ቢያጠቃ ከሙስሊሞች ጋር ተባብሮ ጠላትን መቋቋም» የሚል ነበር።

አይሁዳዊው ሑየይ ከአጋሪዎቹ ሠራዊት ተለይቶ በሌሊት ወደ በኑ ቁረይዟ አለቃ ወደ ከዕብ ቤት መጣ። በሩን አንኳኩቶ ራሱን አስተዋወቀና፦ «ከዕብ ሆይ! የቁረይሽን ሠራዊት በሙሉ፣ እንደ ኪናና ልጆችና ገጠፋኖች ያሉ ብዙ ጎሳዎችን አሥር ሺህ ሰዎች ያሉት ሠራዊት አድርጌ ወደዚህ አምጥቻለሁ። ከእንግዲህ ሙሐመድና ሶሓቦቹ አያመልጡም። ፈጽመን እስክናጠፋቸው ድረስ ከቁረይሾች ጋር ከዚህ ላንለይ ማልን!…» አለ። ከዕብም፦ «ሙሐመድና ሶሓቦቹ ሳይገደሉ ቁረይሾችና ገጠፋኖች ወደ አገራቸው ቢመለሱ እኛ እዚህ ብቻችንን እንቀራለን። በመጨረሻ ሁላችንንም ይገድሉናል ብዬ እፈራለሁ!…» ብሎ ስጋቱን በገለጸ ጊዜ ሑየይ፦ «ይህ ፍርሃት እንዲወገድ ከቁረይሾችና ከገጠፋኖች ሰባ ሰዎችን በመያዣነት ትጠይቃለህ። እነዚህ መያዣዎች በአንተ ዘንድ እስካሉ ድረስ እነርሱ ከዚህ ሊሄዱ አይችሉም። ተሸንፈው ቢሄዱ ደግሞ እኔ ከእናንተ ዘንድ አልለይም። በእናንተ ላይ የሚደርሰው መከራ በእኔም ላይ ይደርሳል» ብሎ ከዕብን፣ ከዚያም ሌሎቹን አይሁዶች አታለለ። ከሙስሊሞች ጋር የነበረውን የውል ሰነድ አስቀደደ። በዚህ ሁኔታ ስምምነቱ ፈረሰ።

ሑየይ ወደ አጋሪዎቹ ሠራዊት ተመልሶ ሁኔታውን ተረከ። በኑ ቁረይዟ ሙስሊሞችን ከኋላ እንደሚመቷቸው አሳወቀ።

«የኸንደቅ ሰዎች ሆይ! ጃቢር ግብዣ አዘጋጅቶልናል፤ ለምግብ ይጋብዘናል። ምግቡ ብዙም ያማረም ነው። ተነሡ! ወደ ጃቢር ግብዣ እንሄዳለን!» ሐዲስ ሸሪፍ

በሰባተኛው ቀን አጋሪዎች አሥር ሺህ ሰዎች ባሉት ታላቅ ሠራዊት ወደ መዲና ሰሜንና ሰሜን ምዕራብ በኩል መጥተው የጦር ሰፈራቸውን ተከሉ። ይህ የጦር ሰፈር ቦዩ ከተቆፈረበት ቦታ ማዶ ነበር። የአጋሪዎቹ ሐሳብ በዚህ ታላቅ ሠራዊት መዲናን ከዳር እስከ ዳር አቃጥሎ ማፍረስ፣ ክቡር ነብያችንንና ሶሓቦቻቸውን ማጥፋት፣ እስልምናንም ማጥፋት ነበር። ይህ በገጽታው ሊቋቋሙት የሚከብድ እጅግ ታላቅ ሠራዊት ነበር። አጋሪዎች በሕልማቸውም ያላሰቡትን የቦዩን መሰናክል ባዩ ጊዜ ግራ ተጋቡ፤ ሞራላቸውም ተሰበረ። ምክንያቱም ቦዩ ጥሩ ፈረስ በፍጥነት እየሮጠ ሊዘለው የማይችልበት ስፋት ነበረው። ውስጡ የወደቀ ሰውም በቀላሉ ሊወጣ አይችልም ነበር፤ ይልቁንም ጥሩር የለበሰ ሰው ወደ ላይ ተንጠላጥሎ መውጣቱ እጅግ ከባድ ነበር። አጋሪዎች መምጣታቸውን የሰሙት ውዱ ነብያችን ለስድስት ቀናት ያለማቋረጥ በመሥራት የደከሙትን ሶሓቦቻቸውን ወዲያውኑ ሰብስበው በዚህኛው የቦዩ ጎን በሰልዕ ተራራ ግርጌ የጦር ሰፈራቸውን ተከሉ። ከኋላቸው የሰልዕ ተራራና መዲና፣ ከፊታቸው ቦዩ፣ ከዚያም ባሻገር ጠላት ነበር… እንደገና ኢብኑ ኡሙ መክቱም በመዲና የክቡር ነብያችን ምክትል ሆነው ቀሩ። ሴቶችና ልጆች በምሽጎች ውስጥ እንዲቀመጡ ተደረገ። ሦስት ሺህ ሰዎች ያሉት የእስልምና ሠራዊት ሠላሳ ስድስት ፈረሰኞች ነበሩት። ሰንደቆቹን ሰይዲና ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳና ሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ ዑባዳ ይዘው ነበር።7 ከቆዳ የተሠራው የክቡር ረሱሉላህ ድንኳን በሰልዕ ተራራ ግርጌ ተተከለ። ገና ብዙ ጀግንነቶችን የሚያሳዩት ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች የጠላትን እንቅስቃሴ በጥንቃቄ መከታተል ጀመሩ። በዚህ ጊዜ ሰይዲና ዑመር ወደ ውዱ ነብያችን ፊት ሲመጡ ታዩ። «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እንደሰማሁት የቁረይዟ አይሁዶች በመካከላችን ያለውን ስምምነት አፍርሰው በእኛ ላይ ለጦርነት እየተዘጋጁ ነው!» አሉ። ለዚህ ያልተጠበቀ ወሬ የዓለማት ሰይድ፦ «ሐስቡናላሁ ወኒዕመል ወኪል (አላሁ ተዓላ ለእኛ በቂ ነው። እርሱ ምንኛ ያማረ መመኪያ ነው)» ብለው መለሱ። እጅግ አዝነው ነበር። አሁን የእስልምና ሠራዊት በሁለት እሳት መካከል ቀርቶ ነበር፦ በሰሜንና በምዕራብ የአጋሪዎች ሠራዊቶች፣ በደቡብ ምሥራቅ ደግሞ አይሁዶች ነበሩ። ክቡር ረሱሉላህ ሰይዲና ዙበይር ኢብኑል ዐዋምን ወደ ቁረይዟ ልጆች ምሽግ ላኩ። ሰይዲና ዙበይር ሄደው ሁኔታውን አጣሩ። ሲመለሱም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ምሽጎቻቸውን ሲጠግኑ፣ የጦር ልምምድና ትርኢት ሲያደርጉ አየኋቸው። በተጨማሪም እንስሶቻቸውን እየሰበሰቡ ነበር» ብለው ያዩትን ተረኩ። በዚህ ጊዜ ሐቢቡል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ሰዕድ ኢብኑ ሙዓዝን፣ ሰዕድ ኢብኑ ዑባዳን፣ ኸዋት ኢብኑ ጁበይርን፣ ዐምር ኢብኑ ዐውፍንና ዐብዱላህ ኢብኑ ረዋሓን የቁረይዟ ልጆችን እንዲመክሩና ስምምነቱን እንዲያድሱ ላኩ።8 ተልእኮ የተሰጣቸው እነዚህ አምስት ሶሓቦች ወደ ቁረይዟ አይሁዶች ምሽግ ሄደው መከሯቸው። ነገር ግን ምክሩ አልሠራም። በዚያ ላይ መሳደብም ጀምረው ነበር። በመጨረሻ ቃላቸው፦ «ወንድሞቻችንን የነዲር ልጆችን ከአገራቸው በማባረር ክንዳችንንና ክንፋችንን ሰበራችሁ። ሙሐመድ ደግሞ ማን ሆኖ ነው! ከእርሱ ጋር በመካከላችን ምንም ቃልም ሆነ ስምምነት የለም። በነብያችሁ ላይ በአንድነት ተረባርበን ልንገድለው ማልን። ወንድሞቻችንን በእርግጥ እንደግፋለን፤ እንረዳቸዋለንም!…» አሉ። ሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ ሙዓዝና ጓደኞቻቸው ወደ ክቡር ረሱሉላህ ፊት መጥተው ሁኔታውን ሁሉም ሰው በማይረዳው መልኩ በስውር ተረኩ። ክቡር ነብያችንም፦ «ወሬያችሁን በምሥጢር ያዙ። ለሚያውቅ ብቻ ግለጹ። ምክንያቱም ጦርነት ብልሃትና ማታለል ነው» አሉ።9

ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች በዚህኛው የቦዩ ጎን ክቡር ነብያችንን እየጠበቁ እንዴት መንቀሳቀስ እንዳለባቸው ለማወቅ ይጓጉ ነበር። ብዙም ሳይቆይ የፍጥረተ ዓለሙ ሱልጣን ወደ ጀግኖች ሶሓቦቻቸው ዘንድ መጥተው፦ «አላሁ አክበር! አላሁ አክበር!» ብለው ተክቢር አሉ። ይህን የሰሙት ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች በአንድ ድምፅ ተክቢር እያሉ የክብሩ የላቀው አላህ የተከበረ ስም ልዕልና አወጁ፤ ከቦዩ ማዶ እንደ አሸዋ በሚርመሰመሱት ከሓዲዎች ልብ ውስጥም ፍርሃትን ጣሉ። አጋሪዎች ተክቢሮቹን በሰሙ ጊዜ፦ «ለሙሐመድና ለሶሓቦቹ አንድ የሚያስደስት ወሬ ሳይመጣላቸው አይቀርም» አሉ።

ክቡር ነብያችን ለሶሓቦቻቸው፦ «የሙስሊሞች ማኅበረሰብ ሆይ! በአላሁ ተዓላ ድልና እርዳታ ተደሰቱ!» ብለው ድል እንደሚያደርጉ አበሠሯቸው። ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች እስከዚያ ጊዜ ድረስ በብዙ ሰሪያዎች ተሳትፈው ነበር፤ በበድርና በኡሑድ ጦርነቶችም ተካፍለው ነበር። በቁጥርም በኃይልም የሚበልጧቸውን አጋሪዎች በአላሁ ተዓላ ፈቃድና በረሱሉል አክረም ዱዓ በረከት በየጊዜው አሸንፈዋቸው ነበር። የፍጥረታት ሁሉ «ዘውድ» መሪያቸው ሆነው ሳሉ የማይሠሩት ሥራ፣ የማይችሉት መከራ ሊኖር አይችልም ነበር። አየሩ ቀዝቃዛ፣ ድርቁ ብርቱ፣ ረሃቡ ከባድ ነበር… ክቡር ነብያችንን ጨምሮ ብዙዎች በተባረከ ሆዳቸው ላይ ድንጋይ አስረው ነበር። በማዶ ጠላት እንደ አሸዋ ይርመሰመስ ነበር!… ነገር ግን ለክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች የጠላት ብዛትም ሆነ የሚደርስባቸው መከራ ምንም ትርጉም አልነበረውም። አላሁ ተዓላ ከሁሉ ያማረ መመኪያ ነበር… ከእርሱ ጋር ተቆራኝተው፣ በእርሱ ተመክተው፣ ወደ እርሱ ተጠግተው ነበር። የቁረይሽ ታላላቅ አዛዦችና ከቁረይሽ ጋር የመጡት የሌሎች ጎሳዎች መሪዎች አጠቃላይ ጥቃት ለመክፈት ከመወሰናቸው በፊት በቦዩ ዙሪያ የሚሻገሩበትን ቦታ መፈለግ ጀመሩ። ቦዩን ከአንዱ ጫፍ እስከ ሌላው ዞሩ። በመጨረሻም በችኮላ ሳይጠናቀቅ በቀረው ጠባብ ቦታ ላይ ቆመው ከዚህ በኩል ማጥቃት ተገቢ እንደሆነ ወሰኑ። የአጋሪዎቹ ወታደሮችም አዛዦቻቸውን እየተከተሉ አንድ ጊዜ ቦዩን፣ አንድ ጊዜ ደግሞ ክብረ ገናናዎቹን ሶሓቦች እያዩ ይደነቁ ነበር። «እንምላለን፤ ይህ ዓረቦች የሚጠቀሙበት ዘዴ አይደለም። ይህን በእርግጥ ያ የፋርስ ሰው መክሮት ነው!» ይሉ ነበር። የቁረይሽ አዛዦች ለወታደሮቻቸው የቦዩን ጠባብ ቦታ እያሳዩ፦ «ከዚህ ዘሎ ወደ ማዶ መሻገር የሚችል ማነው?» ባሉ ጊዜ ከመካከላቸው አምስት ፈረሰኞች ወጡ። እነዚህ አንድ ለአንድ ለመዋጋት ወደ ቦዩ ሌላኛው ጎን ሊሻገሩ ነበር። ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦችና የአጋሪዎቹ ወታደሮች የእነዚህን አምስት ፈረሰኞች እንቅስቃሴ በጉጉት መከታተል ጀመሩ። ፈረሰኞቹ ፍጥነት ለማግኘት ወደ ኋላ አፈገፈጉ። ከዚያም የፈረሶቻቸውን ራስ ወደ ቦዩ እጅግ ጠባብ ቦታ አዙረው አፋጠኗቸው። በሙሉ ፍጥነት የሚጋልቡት አምስቱ ምርጥ ዝርያ ፈረሶች በአንድ ዝላይ ወደ ቦዩ ሌላኛው ጎን መሻገር ቻሉ። እጅግ ብዙ ፈረሰኞች ሊከተሏቸው ቢፈልጉም አልቻሉም፤ በቦዩ ማዶ ቀሩ። ከተሻገሩት መካከል ዐምር ኢብኑ ዐብዱድ የተባለ እጅግ ብርቱ፣ ጀርባው መሬት ነክቶ የማያውቅ ታጋይ ነበር፤ ሁሉም ይፈሩት ነበር፤ ማንም ሊገጥመው አይደፍርም ነበር። ብቻውን አንድ ሠራዊት ይተካከል ነበር። ከአሥር ሺህ ሰዎች ሠራዊት መካከል እርሱ ወደዚህ መውጣቱም ይህን ያሳይ ነበር። ከራሱ እስከ እግሩ ጥሩር ለብሶ ነበር። በፈረሱ ላይ እጅግ የሚያስፈራ ግርማ ነበረው። በገጽታው ብቻ በልቦች ውስጥ ፍርሃትን የሚጥለው ይህ ሰው ለሙጃሂዶቹ፦ «ከእኔ ጋር ሊዋጋ የሚችል ሰው ካለ ወደ ሜዳ ይውጣ!…» ብሎ ጮኸ። ይህን የትዕቢት ሐውልት ያዩት ሰይዲና ዐሊይ ወደ ውዱ ነብያችን ፊት ቀርበው፦ «ነፍሴ ለእርስዎ መሥዋዕት ትሁን፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ከእርሱ ጋር እኔ ልዋጋ» ብለው ፈቃድ ጠየቁ። በላያቸው ላይ ጥሩር እንኳ አልነበረም።

«ሰልማን ሆይ! ሻም በእርግጥ ትያዛለች። ሂረቅል ወደ አገሩ እጅግ ሩቅ ዳርቻ ይሸሻል። እናንተ ሻምን በሙሉ ትገዛላችሁ። ማንም ሊቋቋማችሁ አይችልም። የመን በእርግጥ ትያዛለች። ይህ ‹የምሥራቅ አገር›ም በእርግጥ ይያዛል፤ ኪስራም ይገደላል። አላሁ ተዓላ እነዚህን ድሎች ከእኔ በኋላ ለእናንተ ይለግሳችኋል» ሐዲስ ሸሪፍ

ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች በመልካም ቅናት ይመለከቷቸው ነበር። ውዱ ነብያችን የራሳቸውን የተባረከ ጥሩር አውልቀው ለሰይዲና ዐሊይ አለበሷቸው። ሰይፋቸውንም አስታጠቋቸው። ከተባረከ ራሳቸው ላይ ጥምጣማቸውን አውልቀው በራሳቸው የተባረኩ እጆች በዐሊይ ራስ ላይ ጠመጠሙላቸው። ከዚያም እየተማጸኑ እንዲህ ብለው ዱዓ አደረጉ፦ «አላህ ሆይ! በበድር ጦርነት የአጎቴ ልጅ ዑበይዳ፣ በኡሑድ ጦርነት ደግሞ አጎቴ ሐምዛ ሸሂድ ሆኑ። ከእኔ ጋር ወንድሜና የአጎቴ ልጅ የሆነው ዐሊይ ቀረ። አንተ ጠብቀው። እርዳታህን ለግሰው። ብቻዬን አትተወኝ!» ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦችም፦ «አሚን!» አሉ። በዱዓዎችና በተክቢሮች መካከል በእግራቸው ወደፊት የገሠገሡት የአላሁ ተዓላ አንበሳ በፈረሱ ላይ እንደ ግዙፍ ጥላ በተቀመጠው በዐምር ኢብኑ ዐብዱድ ፊት ቆሙ። ከዓይኖቹ በቀር ሰውነቱ ሁሉ በጥሩር የተሸፈነው ዐምር ይህን ጀግና ሊያውቀው አልቻለም፤ ማን እንደሆነም ጠየቀ። እርሳቸውም፦ «እኔ ዐሊይ ኢብኑ አቢ ጧሊብ ነኝ» ብለው ራሳቸውን ባስተዋወቁ ጊዜ ዐምር፦ «የወንድሜ ልጅ ሆይ! አባትህ ወዳጄ ነው። ስለዚህ ደምህን ማፍሰስ አልፈልግም። እኔን የሚገጥም ከአጎቶችህ አንድ የለምን?» ብሎ ያዘነለት መሰለ። ሰይዲና ዐሊይ ግን፦ «ዐምር ሆይ! ወላሂ እኔ ደምህን ማፍሰስ እፈልጋለሁ። ነገር ግን ሁለታችንም በእኩል ሁኔታ ላይ መሆን አይገባንምን? ይህስ ለጀግንነት ክብር የሚስማማ አይደለምን? እኔ ግን እግረኛ ነኝ፤ አንተ ደግሞ ፈረሰኛ ነህ!…» ብለው አነሣሡት።

ይህን የሰማው ዐምር የጀግንነት ስሜቱ ተቀስቅሶ ወዲያውኑ ከፈረሱ ወረደ፤ የፈረሱንም እግሮች በሰይፍ ከቆራረጠ በኋላ በቁጣ ሰይዲና ዐሊይ ፊት ቆመ። ጥቃት ሊሰነዝር ሲል የአላሁ ተዓላ አንበሳ፦ «ዐምር ሆይ! ከቁረይሽ አንድ ሰው ባጋጠመህ ጊዜ ከሁለቱ ምኞቶቹ አንዱን እንደምትፈጽምለት ምለሃል ሲባል ሰማሁ። ይህ እውነት ነውን?» ብለው ጠየቁ። እርሱም፦ «አዎን፣ እውነት ነው» ብሎ በመለሰ ጊዜ እርሳቸው፦ «እንግዲያውስ የመጀመሪያው ጥያቄዬ በአላሁ ተዓላና በመልዕክተኛው አምነህ ሙስሊም እንድትሆን ነው!» ብለው ወደ ኢማን ጠሩት። ይህን የሰማው ዐምር ተቆጣና፦ «ይህን ተወው! ይህ ለእኔ አያስፈልገኝም!» አለ። ሰይዲና ዐሊይ፦ «ሁለተኛው ጥያቄዬ ውጊያውን ትተህ ወደ መካ እንድትመለስ ነው። ምክንያቱም መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ጠላትን ካሸነፉ አንተ በዚህ ድርጊትህ እርሳቸውን ረዳህ ማለት ነው!…» አሉ። ዐምር፦ «ይህንንም ተወው! እኔ ሳልበቀል ሽቶ ላልቀባ ምያለሁ። ሌላ ምኞት ካለህ እርሱን ተናገር!» ባለ ጊዜ ሰይዲና ዐሊይ፦ «የአላሁ ተዓላ ጠላት ሆይ! እንግዲህ ከአንተ ጋር ከመዋጋት በቀር ሌላ ነገር አልቀረም!» አሉ።

ዐምር በእነዚህ ቃላት ስቆ፦ «በእውነት የሚገርም ነው! በዓረብ ምድር እኔን ሊገጥም የሚችል ጀግና ይኖራል ብዬ ፈጽሞ አስቤ አላውቅም ነበር! የወንድሜ ልጅ ሆይ! እምላለሁ፤ አንተን መግደል አልፈልግም። ምክንያቱም አባትህ ወዳጄ ነበር። እኔ ከቁረይሽ መኳንንት እንደ አቡበክር፣ እንደ ዑመር ያለ ሰው እንዲገጥመኝ እፈልግ ነበር» አለ። ሰይዲና ዐሊይ፦ «ቢሆንም እኔ አንተን ለመግደል ነው ወደዚህ የወጣሁት» ባሉ ጊዜ የዐምር ደሙ ፈላ። ሰይፉን ማንሣቱና ማውረዱ አንድ ሆነ። እንዲህ ያለውን ነገር ሲጠብቁ የነበሩት የአላሁ ተዓላ አንበሳ ሰይዲና ዐሊይ (ከረመላሁ ወጅሀሁ) እንደ መብረቅ ወደ ጎን ዘለው ምቱን በጋሻቸው ተቀበሉ። ነገር ግን ዐምር እንደዚህ ያሉ ብዙ ጋሻዎችን ሰባብሮ ነበር። እጅግ ጠንካራዎቹ ጋሻዎች እንኳ ምቱን ሊቋቋሙ አይችሉም ነበር። አሁንም እንዲሁ ሆነ። የሰይዲና ዐሊይ ጋሻ ተሰባበረ፤ በተጨማሪም ሰይፉ ራሳቸውን ሸርፎ አቆሰላቸው። አሁን የጥቃቱ ተራ የሰይዲና ዐሊይ ሆነ።

ወደ አላሁ ተዓላ ተጠግተው «አላህ ሆይ!..» ብለው ዙልፊቃርን በዐምር አንገት ላይ አሳረፉ። ባሳረፉበት ቅጽበት በእስልምና ሠራዊት ውስጥ «አላሁ አክበር!.. አላሁ አክበር!..» የሚሉ ድምፆች ምድርንና ሰማይን አስተጋቡ፤ በከሓዲዎቹ ሠራዊት ውስጥ ደግሞ ዋይታ ተነሣ… አዎን፣ የነብያት ሱልጣን፣ የፍጥረታት ሁሉ ዘውድ የሆኑት ዱዓ ተቀባይነት አግኝቶ ነበር። ግዙፉ ዐምር መሬት ላይ ተዘርሮ ከአካሉ ደም እንደ ጅረት ሲፈስስ ራሱ ከራስ ቁሩ ጋር በርሮ ነበር። እጅግ የሚተማመኑበት ዐምር መውደቁን ያዩት ጓደኞቹ ወዲያውኑ በሰይዲና ዐሊይ ላይ ተረባረቡ። ይህን ያዩት ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች ወደዚያ ሮጡ። ዙበይር ኢብኑል ዐዋም ነውፈል ኢብኑ ዐብዱላህን አቁስለው ከፈረሱ ጋር ወደ ቦዩ ጣሉት።

ሰይዲና ዐሊይ ወደ ቦዩ ወርደው ነውፈልን ለሁለት ሰነጠቁት። ሌሎቹ ቦዩን በችግር ተሻግረው ወደ ኋላ ሸሹ። የአጋሪዎቹ ሠራዊት ዋና አዛዥ ደግሞ ገና በጦርነቱ መጀመሪያ ላይ ታላቅ ተስፋ መቁረጥ ውስጥ ወድቆ ነበር።

አሁን የጦርነቱ ቅርጽ ግልጽ ሆኖ ነበር። ቦዩ ፊት ለፊት የሚደረግን ግብግብ ይከለክል ነበር። በፍላጻ ውርወራ አንዳቸው በሌላው ላይ ጉዳት ለማድረስ ተጣጣሩ። ይህ ድርጊት ውጤቱን ከማራዘም በቀር ሌላ ጥቅም አልነበረውም። አጋሪዎች በዚህ መንገድ ሊያሸንፉ እንደማይችሉ ተረድተው ከቦዩ በሁሉም አቅጣጫ ጥቃት መክፈት ከሁሉ የተሻለ መንገድ እንደሆነ ወሰኑ፤ ጥቃትም ከፈቱ። አሥር ሺህ ሰዎች ያሉት ግዙፉ የጠላት ሠራዊት ቦዩን ለመሻገር ይታገል ነበር፤ ሦስት ሺህ ሰዎች ያሉት ክብረ ገናናው የእስልምና ሠራዊት ደግሞ በፍላጻና በድንጋይ ቦዩን እንዳይሻገሩ ይጥር ነበር። አስፈሪ ትግል ተጀምሮ ነበር። ይህ ትግል እስከ ምሽት ድረስ ቀጠለ።

ረሱሉል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) በሌሊት በተለያዩ የቦዩ ቦታዎች ጠባቂዎችን አቆሙ። ራሳቸውም በጠባቡ ቦታ ዘብ መጠበቅ ጀመሩ። ወደ መዲና አምስት መቶ ሰዎች ያሉት የቅኝት ኃይል ልከው በመንገዶቹ ላይ በታላቅ ድምፅ ተክቢር እንዲሉ አዘዙ። በዚህ ሁኔታ ከአይሁዶች ወይም ከቁረይሽ አጋሪዎች ሊመጣ የሚችል አደጋ በጊዜ ይመከታል፤ ሴቶችና ልጆችም ይጠበቃሉ።

የቁረይዟ አይሁዶች ደግሞ ሑየይ ኢብኑ አኽጠብን ወደ አጋሪዎች ልከው የሌሊት ድንገተኛ ጥቃቶችን ለማድረግ ሁለት ሺህ ሰዎች ያሉት ኃይል ጠየቁ። በሌሊት ያለ ጠባቂ በቀሩት ሴቶችና ልጆች ላይ ጥቃት ሊሰነዝሩ ነበር። ነገር ግን ሙጃሂዶቹ እስከ ንጋት ድረስ ቅኝት ማድረጋቸውና «አላሁ አክበር!» በሚሉ ድምፆች ተክቢር ማለታቸው በልባቸው ታላቅ ፍርሃትን ጣለ። ወደ ምሽጎቻቸው አፈግፍገው አጋጣሚ መጠበቅ ጀመሩ። አልፎ አልፎ በትናንሽ ቡድኖች ሆነው ወደ መዲና ለመግባት ሞከሩ።

አንድ ሌሊት ከቁረይዟ ልጆች ታላላቆች አንዱ የሆነው ገዛል ከራሱ ጋር በያዘው አሥር ሰዎች ያሉት ጓድ የክቡር ነብያችን አክስት እናታችን ሶፊያ ወደነበሩበት የተመሸገ ቤት ድረስ መምጣት ቻለ። በውስጥ ሴቶችና ልጆች ነበሩ። ራሳቸውን የሚከላከሉበት አንድም የጦር መሣሪያ አልነበራቸውም። አይሁዶቹ በመጀመሪያ ወደ ቤቱ ፍላጻ መወርወር፣ ከዚያም ወደ ውስጥ ለመግባት መሞከር ጀመሩ። ከእነርሱ አንዱ ወደ ውስጠኛው ግቢ መግባት ቻለ፤ ወደ ቤቱ ለመግባትም ዙሪያውን መቃኘት ጀመረ። በዚህ ጊዜ የውዱ ነብያችን ጀግና አክስት ከእርሳቸው ጋር የነበሩትን ምንም ድምፅ እንዳያሰሙ ካሳሰቡ በኋላ ወደ ታች ወርደው ወደ በሩ አጠገብ መጡ። ራሳቸውን በሻሽ አጥብቀው ጠምጥመው የወንድ መልክ ከያዙ በኋላ በእጃቸው በትር ያዙ፤ በወገባቸውም ቢላዋ ሻጠው። በሩን ቀስ ብለው ከፍተው ከዚያ አይሁዳዊ ኋላ ተጠጉና በእጃቸው ያለውን በትር በኃይል በራሱ ላይ አሳረፉ። ምንም ጊዜ ሳያባክኑ መሬት ላይ የወደቀውን አይሁዳዊ ገደሉት። ከዚያም የተገደለውን አይሁዳዊ ራስ ውጭ ፍላጻ በመወርወር ተጠምደው ወደነበሩት አይሁዶች ወረወሩት። የጓደኛቸውን የተቆረጠ ራስ ከእግሮቻቸው ሥር ያዩት አይሁዶች በታላቅ ፍርሃት ተውጠው መሸሽ ጀመሩ።

በሌላ በኩልም፦ «ሙስሊሞች በቤታቸው አንድም ወንድ ሳይተዉ ሁሉንም ወደ ጦርነት ልከዋል ተብሎ ተነግሮን ነበር!…» እያሉ ያጉረመርሙ ነበር።10 በማለዳ ጦርነቱ በዚያው ብርታት ቀጠለ። ፍላጻዎች በአየር ላይ እያፏጩ ይበሩ ነበር። የዓለማት ሰይድ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ለክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦቻቸው፦ «ሕልውናዬ በኃይሉ እጅ ባለው በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ የገጠሙን መከራዎች በእርግጥ ከእናንተ ላይ ይነሣሉ፤ እናንተም ወደ እፎይታ ትወጣላችሁ» ብለው እንዲታገሡ መከሯቸው፤ ድሉም የምእመናን እንደሚሆን አበሠሯቸው። ይህን የምሥራች የተቀበሉት ጀግኖቹ ሶሓቦች እንደ ረሃብና ድርቅ ያሉትን መከራዎች ረሱ።

«የሙስሊሞች ማኅበረሰብ ሆይ! በአላሁ ተዓላ ድልና እርዳታ ተደሰቱ!» ሐዲስ ሸሪፍ

በሙሉ ልብና ነፍስ ተጋደሉ፤ አንድም አጋሪ ቦዩን እንዲሻገር ዕድል አልሰጡም።

ከክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች ታላላቆች አንዱ የሆኑት ሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ ሙዓዝ በታላቅ ጀግንነት ይዋጉ ነበር። በውጊያው ወቅት ሒባን ኢብኑ ቀይስ ኢብኑ ዐረቃ የተባለ አጋሪ በወረወረው ፍላጻ ክንዳቸው ቆሰለ። ፍላጻው የደም ቧንቧ መትቶ ብዙ ደም እንዲፈስሳቸው ምክንያት ሆነ። ሰይዲና ሰዕድ ቆስለው ሳሉ በዙሪያቸው ያሉት ሰዎች ደሙን ለማቆም ሲጣጣሩ አይተው ሁኔታቸው አሳሳቢ መሆኑን ተረዱ፤ እንዲህም ብለው ዱዓ አደረጉ፦ «ጌታዬ ሆይ! ቁረይሽ ጦርነቱን የሚቀጥል ከሆነ ዕድሜ ስጠኝ። ምክንያቱም መልዕክተኛህን ካሰቃዩአቸውና ካስተባበሏቸው ከእነዚህ አጋሪዎች ጋር ከመዋጋት የበለጠ የሚያስደስተኝ ሌላ ምንም ነገር የለም። በመካከላችን ያለው ጦርነት የሚያበቃ ከሆነ ግን ወደ ሸሂድነት ደረጃ ከፍ አድርገኝ። ነገር ግን የበኑ ቁረይዟን ፍጻሜ ሳላይ ነፍሴን አትውሰድ።» ዱዓቸው ተቀባይነት አግኝቶ ደማቸው ቆመ። በክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች መካከል የሚዋጉ መስለው የሚታዩት እንደ ዐብዱላህ ኢብኑ ኡበይ ያሉ መናፍቃን ግን ሁሉንም ነገር እጅግ በዝግታ ያደርጉ ነበር፤ ወደ ፊት መስመሮችም አይጠጉም ነበር። በተጨማሪም የሙጃሂዶችን ሞራል ለመስበር የሚችሉትን ሁሉ ያደርጉ ነበር፤ እንዲህ እያሉም ፊትና ለመፍጠር ይጥሩ ነበር፦ «ሙሐመድ የቄሳርንና የኪስራን ግምጃ ቤቶች ደጋግሞ ቃል ይገባላችኋል። ነገር ግን አሁን በዚህ ቦይ ውስጥ ታስረናል። ከፍርሃታችን የተነሣ ለሽንት እንኳ መሄድ አንችልም። አላህና መልዕክተኛው እኛን ከማታለል በቀር ምንም አያደርጉም፤ ከዓለማዊ ነገርም ምንም ቃል አይገቡልንም!…» በተጨነቁ ጊዜ ጠላት ቤቶቻቸውን ሊያጠቃ ይችላል በማለት ሰበብ አድርገው የተመደቡበትን ቦታ ትተው ይሄዱ ነበር። ይህ የመናፍቃን ድርጊትም ራሱን የቻለ ሕመምና ራሱን የቻለ መከራ ነበር። የአጋሪዎቹ ሠራዊት በተቻለ ፍጥነት ውሳኔ ላይ ለመድረስ ኃይሉን ሁሉ ይጠቀም ነበር፤ ነገር ግን በተከበሩት ሶሓቦች ጀግንነት የተሞላ መከላከል ፊት ምንም ማድረግ አልቻለም። እጅግ የሚያጠቁት ቦታ ጠባቡ መተላለፊያ ነበር። ውዱ ነብያችን ከዚህ ቦታ አይለዩም ነበር፤ ሶሓቦቻቸውንም ለውጊያ ያነሣሡ ነበር። ከክቡር ነብያችን ጎን የመዋጋትን ክብር ለማግኘት የሚፈልጉት ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች በጦር ሜዳው ታይተው የማይታወቁ ጀግንነቶችን ያሳዩ ነበር። በአንድ ወቅት አጋሪዎች ብርቱ የፍላጻ ውርጅብኝ መጀመራቸው ታየ። ዒላማቸው ሁሉ የፍጥረተ ዓለሙ ሱልጣን የነበሩበት ድንኳን ነበር።

የውዱ ነብያችንን የተባረከ አካል ጥሩር ሸፍኖት ነበር፤ በተባረከ ራሳቸው ላይም የራስ ቁር ነበር። ከድንኳኑ ፊት ቀጥ ብለው ቆመው እንደ ጦርነቱ ሂደት ለሶሓቦቻቸው ትእዛዝ ይሰጡ ነበር። አጋሪዎች አንዳንድ ጊዜ እጅግ ደካማ በሚመስለው ቦታ ላይ በድንገት ይረባረቡ ነበር፤ የተባረኩት ሶሓቦችም ወደዚያ እየሮጡ የሃይማኖትን ጠላቶች መልሰው እስኪመቱ ድረስ በፍቅር ተሞልተው ይዋጉ ነበር።

«የዐሊይ አንድ የሰይፍ ምት ከሰዎችና ከጂኖች ሁሉ ዒባዳ ይበልጥ ውድ ነው» ሐዲስ ሸሪፍ

የኸንደቅ ጦርነት

ይህ ታይቶ የማይታወቅ ትግል እጅግ ብርቱ ነበር፤ ጀግኖቹ ሶሓቦች ከውጊያው የተነሣ ወደ ጎን የሚመለከቱበት ጊዜ እንኳ አያገኙም ነበር። በዚያ ቀን በማለዳ የተጀመረው ይህ ትግል እስከ ምሽት ዘግይቶ ድረስ ቀጠለ። የሶላት ወቅቶች በደረሱ ቁጥር ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ሶላታችንን መስገድ አልቻልንም» ይሉ ነበር፤ የዓለማት ሰይድ፣ የፍጥረተ ዓለሙ ሱልጣንም በታላቅ ሐዘን፦ «ወላሂ እኔም መስገድ አልቻልኩም» ይሉ ነበር። በዒሻ ሰዓት አካባቢ ዒባዳቸውን እንዲፈጽሙ ያልፈቀደላቸውን የአጋሪዎች መንጋ በእጅግ ብርቱ ጥቃት መልሰው በታተኑት። ከዚህ መበታተን ማገገም ያልቻሉት ቁረይሾችና ገጠፋኖች ሌሊቱን ለማሳለፍ ወደ ጦር ሰፈራቸው አፈገፈጉ። ሙጃሂዶቹም ወደ ውዱ ነብያችን ድንኳን አቀኑ። በዚያን ጊዜ ለዓለማት እዝነት ሆነው የተላኩት የዓለም ኩራት (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) መርገም የተከበረ ልማዳቸው ባይሆንም ስለ ሶላቱ ሲሉ መታገሥ አቃታቸው፤ «እስከ ፀሐይ መጥለቂያ ድረስ በውጊያ ጠምደው ከሶላታችን እንዳስቀሩን፣ አላሁ ተዓላም ቤቶቻቸውን፣ ሆዶቻቸውንና ቀብሮቻቸውን እሳት ይሙላው!» ብለው በአጋሪዎች ላይ ረገሙ። ያመለጧቸውን የዙህር፣ የዐስርና የመግሪብ ሶላቶች ቀዷ አድርገው ከሰገዱ በኋላ የዒሻን ሶላት አሰገዱ።

ጌታዬ ሆይ፣ ከሓዲዎችን ድል አድርግ

አጋሪዎች እስልምናን ፈጽሞ ለማጥፋት ካደረጓቸው ከእነዚህ ትግሎች በኋላ ሙስሊሞች በቀን ሊሸነፉ እንደማይችሉ ተረዱ። በእነርሱ አመለካከት ብቸኛው መፍትሔ በዚያው ብርታት የሌሊት ድንገተኛ ጥቃቶችን ማዘጋጀት ነበር። ሙስሊሞች ሊሸነፉ የሚችሉት በዚህ መንገድ ብቻ ነበር። ይህን ውሳኔያቸውን ወዲያውኑ በሥራ ላይ አውለው ከአይሁዳውያኑ የቁረይዟ ልጆች ጋር የሌሊት ድንገተኛ ጥቃቶችን መሰንዘር ጀመሩ። ወታደሮቻቸውን በቡድን የከፋፈሉት አጋሪዎች በፈረቃ ጥቃት ይከፍቱ ነበር። ይህ ሁኔታ ለቀናት ቀጠለ። ውዱ ነብያችንን በቀዳሚነት ጨምሮ ጀግኖቹ ክብረ ገናና ሶሓቦች የተራቡ፣ እንቅልፍ ያጡና የደከሙ ቢሆኑም መከላከላቸውን ቀጠሉ። አንድም የጠላት ወታደር ቦዩን ተሻግሮ ወደዚህኛው ጎን እንዲመጣ አልፈቀዱም። በሙሉ ልብና ነፍስ የተደረገው ይህ መከላከል ከዚያ በፊት ከተደረጉት ዘመቻዎች ሁሉ ይበልጥ አስፈሪ፣ ይበልጥ ብርቱ፣ ይበልጥ አስጨናቂና ይበልጥ አድካሚ ነበር።

ለቀናት ሲዋጉ በቆዩት አጋሪዎች ዘንድ የምግብ እጥረት መታየት ጀመረ። ፈረሶቻቸውና ግመሎቻቸውም በመሬት ላይ አንድ ቁንጥር ደረቅ ሣር ማግኘት ስላልቻሉ መሞት ጀመሩ። በዚህ ምክንያት የአጋሪዎቹ አዛዥ በዲራር ኢብኑል ኸጧብ የሚመራ አንድ ጓድ ስንቅ ለማምጣት ወደ ቁረይዟ አይሁዶች ልኮ ነበር። ሁሉን ነገራቸውን ለከሓዲዎች የሚሠዉት አይሁዶች ወዲያውኑ ሃያ ግመል ጭነት ስንዴ፣ ገብስ፣ ተምርና ለእንስሳት ገለባ ጭነው አስረከቡ። ዲራር ከወታደሮቹ ጋር በደስታ ሲመለስ በቁባ አቅራቢያ አንድ የሶሓቦች ቡድን አጋጠማቸው። ጀግኖቹ ሶሓቦች ወዲያውኑ ጥቃት ከፈቱ። ከደም አፋሳሽ ግጭት በኋላ አጋሪዎችን አባረው የተጫኑትን ግመሎች ለክቡር ነብያችን አስረከቡ፤ የብዙ ዱዓም ባለቤቶች ሆኑ።11 የፍጥረተ ዓለሙ ሱልጣን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ወደ አንድ ወር የተቃረበ ጊዜ በቀጠለው በዚህ ብርቱ ፍልሚያ እጅግ አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ለቀሩት ጀግኖች ሶሓቦቻቸው ያዝኑላቸው ነበር፤ ከአባቶቻቸው እጥፍ ድርብ የበለጠ ርኅራኄም ያሳዩአቸው ነበር። ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦቻቸው ላሳዩት ለዚህ ከሰው አቅም በላይ የሆነ ጥረት ራሳቸው የተባረከ ግንባራቸውን መሬት ላይ አኑረው ስለ እነርሱ አላሁ ተዓላን እንዲህ ብለው ይማጸኑ ነበር፦

«በጭንቅ ላይ ላሉት ደራሽ የሆንክ ሆይ! የተቸገሩትንና አቅም ያጡትን ዱዓ የምትቀበል አላህ ሆይ! የእኔንና የሶሓቦቼን ሁኔታ በእርግጥ ታያለህ፤ ታውቃለህም። ጌታዬ ሆይ! ከሓዲዎችን ድል አድርጋቸው፤ በመካከላቸውም መለያየትን ጣል፤ በእነርሱ ላይ ለእኛ እርዳታን ስጠን፤ ድልንም ለግሰን!..»

ውዱ ነብያችን ይህን ዱዓቸውን በመጨረሻዎቹ ቀናት ደጋግመው ይደግሙት ነበር። አጋሪዎች በድርቁ ባስከተለባቸው ስቃይ ምክንያትም ሙስሊሞችን በተቻለ ፍጥነት ለማጥፋት ኃይላቸውን ሁሉ ይጠቀሙ ነበር። በዚህ ሁኔታ በሚዋጉበት አንድ ምሽት የእስልምና ፍቅር በልቡ የገባ አንድ ሰው ከአጋሪዎቹ ሠራዊት ወደ ክቡር ነብያችን ፊት መጣ። እርሱም ከገጠፋን ጎሳ የሆነው ኑዐይም ኢብኑ መስዑድ ነበር። ለውዱ ነብያችንም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! አላሁ ተዓላ አንድ መሆኑንና እርስዎ እውነተኛ ነብይ መሆንዎን ለማረጋገጥ መጥቻለሁ። አልሐምዱሊላህ፣ ሙስሊም በመሆን ተከብሬያለሁ። እስከ አሁን ድረስ በእናንተ ላይ ተዋግቼ ነበር። ከዚህ በኋላ ደግሞ ከከሓዲዎች ጋር እዋጋለሁ። የሚያዝዙኝን ሁሉ ለመፈጸም ዝግጁ ነኝ! የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ሙስሊም መሆኔን ሕዝቤ እንኳ አያውቅም» አሉ። ረሱሉል አክረምም፦ «በእነዚህ ከሓዲዎች መካከል ገብተህ መለያየትን በመዝራት እርስ በርሳቸው ለማለያየት መሞከር ትችላለህን?» አሉ። እርሳቸውም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! በአላሁ ተዓላ እርዳታ እርስ በርሳቸው ልለያያቸው እችላለሁ። ነገር ግን የፈለግኩትን ሁሉ ለመናገር ፈቃድ አለኝን?» ብለው ጠየቁ። ሰይዳችንም፦ «ጦርነት ብልሃት ነው፤ የፈለግከውን መናገር ትችላለህ» አሉ።

ሰይዲና ኑዐይም ኢብኑ መስዑድ በመጀመሪያ ወደ ቁረይዟ አይሁዶች ዘንድ ሄደው፦ «ለእናንተ ያለኝን ፍቅር ታውቃላችሁ። ነገር ግን ይህ የምንነጋገረው በመካከላችን ይቅር፤ ማንም አይወቀው!» አሉ። አይሁዶችም፦ «ማንም አያውቀውም» ብለው ማሉ። በዚህ ጊዜ ሰይዲና ኑዐይም እንዲህ አሉ፦ «የዚህ ሰው (የክቡር ነብያችን) ጉዳይ ያለ ጥርጥር መከራ ነው። በነዲርና በቀይኑቃዕ ልጆች ላይ ያደረገውን ታውቃላችሁ። ከአገራቸውና ከቤታቸው እንዴት እንዳባረራቸው ሁላችሁም አይታችኋል። አሁን ቁረይሾችና ገጠፋኖች መጥተው ከሙስሊሞች ጋር እየተዋጉ ነው፤ እናንተም እየረዳችኋቸው ነው። ለቀናት ብንዋጋም እስካሁን ምንም ውጤት ላይ አልደረስንም። እንዲህ ከቀጠለ ከበባው የሚራዘም ይመስላል። የቁረይሾችና የገጠፋኖች ገንዘብ፣ ንብረት፣ አገርና ልጆች እንደ እናንተ እዚህ አይደሉም። በዚህ ጦርነት አጋጣሚ አግኝተው ካሸነፉ የጦር ምርኮውን ሰብስበው ይሄዳሉ። ከተሸነፉ ደግሞ ጥለው ይሄዳሉ፤ እናንተን ከሙስሊሞች ጋር ብቻችሁን ይተዋችኋል። እናንተ ግን ሙስሊሞችን ለመቋቋም ኃይልም ብርታትም የላችሁም። የጦርነቱ የአሁኑ ሁኔታ ደግሞ ሙስሊሞች ድል እንደሚያገኙ ያሳያል። እንደገመትኩት ከሆነ ሙስሊሞች በሰይፍ ሳያልፏችሁ አይተዋችሁም። ስለዚህ በአስቸኳይ መፍትሔ መውሰድ አለብን!…»12 ይህን ቃል በታላቅ ስሜትና ፍርሃት ያዳመጡት አይሁዶች ሰይዲና ኑዐይም ስለ እነርሱ እንዲህ በማሰባቸው እጅግ ተደሰቱ፤ «አንተ ወዳጅነትህን በሚገባ አሳየኸን። ምን ዓይነት መፍትሔ መውሰድ እንዳለብንም ንገረን» አሉ። ይህን ሲጠብቁ የነበሩት ኑዐይም ኢብኑ መስዑድ፦ «ትክክለኛው ይህ ነው፦ ከቁረይሽና ከገጠፋን መኳንንት አንዳንዶቹን በመያዣነት ሳትወስዱ ፈጽሞ ከሙስሊሞች ጋር ጦርነት ውስጥ አትግቡ! መያዣዎቹ በእናንተ ዘንድ እስካሉ ድረስ ከጦርነቱ ሸሽተው ሊሄዱ አይችሉም!» አሉ። ይህም እጅግ ጥሩ መፍትሔ መሆኑን የተቀበሉት አይሁዶች አመሰገኗቸው፤ ክብርና መስተንግዶም አደረጉላቸው። ሰይዲና ኑዐይም ከአይሁዶች ተለይተው በቀጥታ ወደ ቁረይሽ የጦር ሰፈር ሄዱ። ለአዛዦቻቸውም፦ «በሙሐመድ ላይ ያለኝን ጠላትነትና እናንተን ምን ያህል እንደምወዳችሁ ታውቃላችሁ። አንድ ነገር ሰማሁ፤ ወዳጅነታችን እንደሚጠይቀውም ለእናንተ ማድረሱን እንደ ታላቅ ኃላፊነት ቆጠርኩት። ነገር ግን የምነግራችሁን ለማንም እንደማታሰሙ ቃል ገብታችሁ መማል አለባችሁ!» አሉ። እነርሱም ምለው በጉጉት፦ «ተናገር፤ እያዳመጥንህ ነው» አሉ። እርሳቸውም እንዲህ አሉ፦ «ይህን እወቁ፦ የቁረይዟ አይሁዶች ከእናንተ ጋር ቃል ኪዳን በማሰራቸው ተጸጽተዋል፤ ለሙሐመድም እንዲህ ብለው መልእክት ልከዋል፦ ‹ከቁረይሽና ከገጠፋን ታላላቆች አንገታቸውን እንድትቀላ መያዣዎችን ወስደን አሳልፈን እንስጥህ። ከዚያም ከአንተ ጋር ተባብረን አጋሪዎችን ከሥሩ እስክንነቅል ድረስ እንዋጋ! ነገር ግን ወንድሞቻችንን የነዲር ልጆችን ይቅር ብለህ አገራቸውን መመለስ አለብህ!› ሙሐመድም እነዚህን የአይሁዶች ጥያቄዎች ተቀብሏል! አይሁዶች ከእናንተ መያዣ ቢጠይቁ ፈጽሞ አትቀበሉ፤ ሁሉንም ይገድሏቸዋል! ይህን የነገርኳችሁን ማንም አይስማ!…» ቁረይሾች ስለዚህ አስፈላጊ ወሬ ሰይዲና ኑዐይምን እጅግ አመሰገኑ፤ ታላቅ አክብሮትም አሳዩአቸው።

«ሕልውናዬ በኃይሉ እጅ ባለው በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ የገጠሙን መከራዎች በእርግጥ ከእናንተ ላይ ይነሣሉ፤ እናንተም ወደ እፎይታ ትወጣላችሁ» ሐዲስ ሸሪፍ

ኑዐይም ኢብኑ መስዑድ (ረዲየላሁ ዐንሁ) ከዚያ ተለይተው ወደ ገጠፋኖች ዘንድ መጡ። ለቁረይሾች የነገሩትን ለእነርሱም ነገሯቸው።

ከአንድ ቀን በኋላ የቁረይሽ አዛዥ ለቁረይዟ ልጆች፦ «ከእንግዲህ እዚህ መቆየት ለእኛ እጅግ ከባድ ሆኗል፤ ምክንያቱም አየሩ ቀዝቃዛ ነው፤ እንስሶቻችንም በረሃብ እያለቁ ነው። ዛሬ ሌሊት በሚገባ ተዘጋጅተን ነገ ሁላችንም በአንድነት ብርቱ ጥቃት እንክፈት» ብሎ መልእክት ላከ። አይሁዶችም፦ «እኛ በመጀመሪያ በቅዳሜ ቀን አንዋጋም፤ ደግሞም ከእናንተ ጋር በውጊያው መሳተፍ እንድንችል ከታላላቆቻችሁ ብዙ ሰዎችን በመያዣነት ልትሰጡን ይገባል። ከበባው ቢራዘምና እናንተ አቅም አጥታችሁ ወደ አገራችሁ ብትሄዱ እኛን ለሙሐመድ አሳልፋችሁ ሰጣችሁን ማለት ነው። መያዣ ከሰጣችሁ ግን ጥላችሁን አትሄዱም!…» አሉ። ይህ ወሬ ለቁረይሽ አዛዥ በደረሰ ጊዜ፦ «የኑዐይም ኢብኑ መስዑድ ቃል እውነት ኖሯል!» አለ። ለአይሁዶችም እንደገና፦ «እኛ ከሰዎቻችን አንድ ሰው እንኳ በመያዣነት አንሰጣችሁም። ነገ መጥታችሁ ከእኛ ጋር ብትዋጉ መልካም ነው፤ ያለዚያ ግን እኛ ወደ አገራችን እንሄዳለን፤ እናንተም ከሙሐመድና ከሶሓቦቹ ጋር ብቻችሁን ትቀራላችሁ!…» ብለው መልእክት ላኩ።

ይህን የሰሙት የቁረይዟ አይሁዶች የኑዐይም ቃል እውነት ሆኖ እንደተገኘ አስበው፦ «እንዲህ ከሆነ እኛም ከእናንተ ጋር ተባብረን ከሙስሊሞች ጋር አንዋጋም…» አሉ። በዚህ ሁኔታ በሁለቱም ወገኖች ልብ ውስጥ ፍርሃት ገባ።13 ጂብሪል ዐለይሂ ሰላም ወደ ክቡር ነብያችን መጥተው አላሁ ተዓላ አጋሪዎችን በአውሎ ነፋስ እንደሚበታትናቸው አበሠሯቸው። በዚህ ጊዜ የዓለማት ሰይድ በተባረኩ ጉልበቶቻቸው ላይ ተንበርክከው የተባረኩ እጆቻቸውን ዘርግተው፦ «አላህ ሆይ! ለእኔና ለሶሓቦቼ ስላዘንክልን አመሰግንሃለሁ» ብለው ለአላሁ ተዓላ ምስጋናቸውን አቀረቡ። ከዚያም ለጀግኖቹ ሶሓቦቻቸው የምሥራቹን አሳወቁ። ያ ሌሊት ጁሙዓ ሌሊት ለቅዳሜ አጥቢያ ነበር። አስፈሪ ጨለማ ሁሉንም ሸፍኖ ነበር፤ ዓይን ዓይንን አያይም ነበር። ከዚያም የሚያቆረፍድ ውርጭ፣ ቀጥሎም እጅግ ብርቱ ነፋስ መንፈስ ጀመረ።

ይህን ሌሊት ሰይዲና ሑዘይፋ ኢብኑል የማን እንዲህ ብለው ተረኩ፦ «እስከዚያ ጊዜ ድረስ ከእርሱ የበለጠ የጨለመ ሌሊት አይተን በማናውቀው ሌሊት ውስጥ ነበርን። ከዚህ ብርቱ ጨለማ ጋር ነጎድጓድ የሚመስል ጩኸት ያለው አስፈሪ ነፋስ መንፈስ ጀመረ። በዚህ ጊዜ የአጋሪዎቹ ሠራዊት በሽብርና በፍርሃት ተውጦ እርስ በርሳቸው አለመግባባት ውስጥ መውደቃቸውን ክቡር ነብያችን ነገሩን። እኛ ከብርቱው ብርድ፣ ከረሃብና ከሌሊቱ አስፈሪነት የተነሣ መነሣት አቅቶን በተቀመጥንበት ቦታ አንዳንድ ነገሮችን በላያችን ደርበን እንጠባበቅ ነበር። ረሱሉላህ ለሶላት ቆሙ፤ ከሌሊቱም የተወሰነውን ክፍል በሶላት አሳለፉ።

ከዚያም ወደ እኛ ዞረው እንዲህ አሉ፦ ‹ከእናንተ መካከል ወደ አጋሪዎቹ ሠራዊት ሄዶ ሁኔታቸውን መርምሮ ወሬ የሚያመጣልኝ አለን? ይህን ወሬ የሚያመጣው በጀነት ጓደኛዬ እንዲሆን አላሁ ተዓላን እለምናለሁ።› እዚያ የነበሩት ከብርቱው ረሃብና ብርድ የተነሣ መነሣት አልቻሉም። ከዚያም ክቡር ረሱሉላህ ወደ እኔ መጡ። እኔ ከብርድና ከረሃብ የተነሣ በሁለቱ ጉልበቶቼ ተንበርክኬ ተኮራምቼ ተቀምጬ ነበር። ክቡር ረሱሉላህ ዳሰስ አድርገውኝ፦ ‹አንተ ማነህ?› አሉ። ‹እኔ ሑዘይፋ ነኝ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!› አልኩ። ክቡር ረሱሉላህም፦ ‹ሂድና እነዚህ ሰዎች ምን እያደረጉ እንደሆነ ተመልከት! ወደ እኔ ተመልሰህ እስክትመጣ ድረስ በእነርሱ ላይ ፍላጻም ድንጋይም አትወርውር፤ በጦርም በሰይፍም አትምታ። ወደ እኔ ተመልሰህ እስክትመጣ ድረስ ብርድም ሙቀትም አይጎዳህም፤ አትማረክም፤ አትሠቃይምም› አሉ።

ሰይፌንና ቀስቴን ይዤ ለመሄድ ተዘጋጀሁ። ክቡር ረሱሉላህም ለእኔ እንዲህ ብለው ዱዓ አደረጉ፦ ‹አላህ ሆይ! ከፊቱና ከኋላው፣ ከቀኙና ከግራው፣ ከላዩና ከሥሩ ጠብቀው።›

ወደ አጋሪዎቹ መራመድ ጀመርኩ። በሞቀ መታጠቢያ ቤት ውስጥ የምራመድ ያህል ነበር። ወላሂ በውስጤ ፍርሃትም፣ ብርድም፣ መንቀጥቀጥም አልነበረም። በመጨረሻ ወደ አጋሪዎቹ የጦር ሰፈር ደረስኩ። አዛዦቻቸውና ታላላቆቻቸው ከአንድ መከለያ ጀርባ እሳት አንድደው እየሞቁ ነበር። አቡ ሱፍያን፦ ‹ከዚህ ተነሥተን መሄድ አለብን› ይል ነበር። ወዲያውኑ እዚያው ልገድለው የሚል ሐሳብ መጣልኝ። ከፍላጻ ማስቀመጫዬ አንድ ፍላጻ አውጥቼ በቀስቴ ላይ አደረግሁ። በእሳቱ ብርሃን ተጠቅሜ ልመታው ፈለግሁ። ልወረውር ስል ረሱሉላህ፦ ‹ወደ እኔ ተመልሰህ እስክትመጣ ድረስ ምንም ዓይነት ክስተት አታስነሣ› ማለታቸውን አስታወስኩና ከመግደል ተቆጠብኩ። ከዚህ በኋላ በራሴ ውስጥ ብርቱ ድፍረት አገኘሁ። በአጋሪዎቹ መካከል ሾልኬ ገብቼ እሳቱ አጠገብ ተቀመጥኩ። ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ የበረታው ነፋስና የማይታየው የአላሁ ተዓላ ሠራዊት (መላእክት) በእነርሱ ላይ የሚያደርጉትን ያደርጉ ነበር። በነፋሱ ዕቃዎቻቸው ይገለበጡ፣ እሳቶቻቸውና መብራቶቻቸው ይጠፉ፣ ድንኳኖቻቸውም በራሳቸው ላይ ይፈርሱ ነበር። በአንድ ወቅት የአጋሪዎቹ ሠራዊት አዛዥ አቡ ሱፍያን ተነሥቶ፦ ‹በመካከላችሁ ሰላዮችና ጠቋሚዎች ሊኖሩ ይችላሉ፤ ተጠንቀቁ! እያንዳንዱ ከጎኑ ያለው ማን እንደሆነ ይመልከት! እያንዳንዱ ከጎኑ የተቀመጠውን ሰው እጅ ይያዝ!› አለ። አቡ ሱፍያን በመካከላቸው አንድ እንግዳ ሰው እንደገባ የተሰማው ይመስል ነበር። ወዲያውኑ እጆቼን ዘርግቼ በቀኜና በግራዬ ያሉትን የሁለቱን ሰዎች እጆች ያዝኩ፤ እነርሱ ከመጠየቃቸው በፊት ስሞቻቸውን ጠየቅኋቸው። በዚህ ሁኔታ እንዳልታወቅ አደረግሁ። በመጨረሻም አቡ ሱፍያን ሠራዊቱን እንዲህ ብሎ ተናገረ፦ ‹የቁረይሽ ሰዎች ሆይ! ያላችሁበት ቦታ የሚቆዩበት አይደለም። ፈረሶችና ግመሎች ማለቅ ጀምረዋል። ድርቁ በሁሉም አቅጣጫ ከቦናል።

ነፋሱ ያደረሰብንን እያያችሁ ነው። ወዲያውኑ ጓዛችሁን ጠቅልላችሁ ሂዱ! እነሆ እኔ እየሄድኩ ነው!› ብሎ ግመሉ ላይ ወጣ። የአጋሪዎቹ ሠራዊት በተመሰቃቀለ ሁኔታ ተሰብስቦ ወደ መካ ጉዞ ጀመረ። በላያቸው ላይ አሸዋና ጠጠር ይዘንብ ነበር።14 የአጋሪዎቹ ሠራዊት ተነሥቶ በሄደ ጊዜ እኔም ወደ ክቡር ረሱሉላህ ዘንድ ተመለስኩ። የመንገዱ አጋማሽ ላይ በደረስኩ ጊዜ ነጭ ጥምጣም የጠመጠሙ ሃያ ያህል ፈረሰኞች (መላእክት) በፊቴ ተገለጡ። እነርሱም፦ ‹ለረሱሉላህ ንገራቸው፦ አላሁ ተዓላ ጠላትን በታተነ…› አሉኝ። ወደ ክቡር ረሱሉላህ ዘንድ በተመለስኩ ጊዜ በአንድ ምንጣፍ ላይ ሶላት እየሰገዱ ነበር። ነገር ግን ልክ እንደተመለስኩ ከመሄዴ በፊት የነበረኝ የብርድና የመንቀጥቀጥ ሁኔታ እንደገና ጀመረኝ። ክቡር ረሱሉላህ ከሶላት በኋላ ምን ወሬ እንዳመጣሁ ጠየቁኝ። እኔም አጋሪዎቹ የወደቁበትን የተመሰቃቀለ ሁኔታና ጥለው መሄዳቸውን ነገርኳቸው። ረሱሉላህ በዚህ ወሬ እጅግ ተደሰቱ፤ ፈገግም አሉ። ለቀናት እንቅልፍ አጥተን ነበር። ነብያችን እኔንም ወደ አጠገባቸው ወስደው በላያቸው ያለውን ምንጣፍ አንድ ጫፍ በእኔ ላይ ደረቡልኝ። ያን ሌሊት በዚህ ሁኔታ አነጋን። በሰሐር ሰዓት ረሱሉላህ ቀሰቀሱኝ። ሲነጋ ከአጋሪዎቹ ሠራዊት ምንም ምልክት አልቀረም ነበር።» እነርሱ ወደ መካ እስኪቀርቡ ድረስ ከኋላቸው ብርቱ ነፋስ ነፈሰ፤ ከኋላቸውም ሁልጊዜ የተክቢር ድምፆችን ይሰሙ ነበር።

የቁረይሽ አጋሪዎች የጦር ሰፈራቸውን ትተው በሸሹ ጊዜ እነርሱን ተከትለው የመጡት ሌሎች የአጋሪ ጎሳዎችም መዲናን ለቀው ሄዱ። ሊረሱት በማይችሉት እጅግ ታላቅ ሽንፈት ሐዘንና ትካዜ ውስጥ ሰጠሙ። እነርሱ በዚህ ሽንፈት ሲዋረዱ የፍጥረተ ዓለሙ ሰይድ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) እና ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦቻቸው (ረዲየላሁ ዐንሁም) ለአላሁ ተዓላ የምስጋና ሱጁድ እየወረዱ ያመሰግኑት፣ ምስጋናቸውንም ያቀርቡለት ነበር።

«አላህ ሆይ! ለእኔና ለሶሓቦቼ ስላዘንክልን አመሰግንሃለሁ» ሐዲስ ሸሪፍ

ሙጃሂዶቹ «አላሁ አክበር! አላሁ አክበር!…» በሚሉ ድምፆች መካከል ወደ ብርሃናማዋ መዲና መንገዳቸውን ያዙ። የፍጥረተ ዓለሙን ሱልጣንና የተባረኩ አባቶቻቸውን፣ አጎቶቻቸውን፣ የእናቶቻቸውን ወንድሞችና ታላላቅ ወንድሞቻቸውን ለመቀበል በወጡ ልጆች የመዲና መንገዶች በቅጽበት ተጥለቀለቁ። ክቡር ነብያችንም ፈገግ እያሉ ሰላምታቸውን ይመልሱላቸው ነበር… በኸንደቅ ጦርነት ስድስት ሸሂዶች ወድቀው ነበር… ስለዚህ ዘመቻ አላሁ ተዓላ በክቡር አንቀጾች በትርጓሜ እንዲህ ይላል፦ «አላሁ ተዓላ እነዚያን (በኸንደቅ ጦርነት የነበሩትን) ከሓዲዎች ምንም መልካም ነገርና ድል ሳያገኙ በቁጣቸው መለሳቸው። በዚህ ሁኔታ አላሁ ተዓላ (በመላእክትና በነፋስ) ለምእመናን በውጊያው (እንዲሳካላቸው) በቂ ሆነ። አላሁ ተዓላ በሁሉም ነገር ላይ ቻይ ነው። እርሱ ዐዚዝ ነው፤ ሁሉንም ያሸንፋል።»15

«እናንተ ያመናችሁ ሆይ! አላሁ ተዓላ በእናንተ ላይ የዋለውን ጸጋ አስታውሱ። ያን ጊዜ (በኸንደቅ ጦርነት) ሠራዊቶች በመጡባችሁ ጊዜ በእነርሱ ላይ ነፋስንና እናንተ ያላያችኋቸውን (የመላእክት) ሠራዊቶች ላክን…»16

ከዚህ ጦርነት በኋላ ውዱ ነብያችን፦ «ከእንግዲህ ተራው የእናንተ ነው። ከዚህ በኋላ ቁረይሽ በእናንተ ላይ ሊዘምት አይችልም» አሉ።

የበኑ ቁረይዟ ዘመቻ