ዘመቻዎችና ሰሪያዎች

የጦር ጉዞ፣ ዘመቻና ሰሪያ

የፍጥረተ ዓለሙ ኩራት (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) የመዲናን ጸጥታ ለመጠበቅና የጠላቶችን ሁኔታ ለመቆጣጠር ሰሪያዎችን (የወራሪ ጓዶችን፣ ክፍለ ጦሮችን)፣ ማለትም ትናንሽ የጦር ክፍሎችን አደራጁ። ረሱሉላህ ራሳቸው ሳይሳተፉ በከሓዲዎች ላይ በላኳቸው በእነዚህ ሰሪያዎች የሚሳተፉት ሰዎች ቁጥር ከአምስት እስከ አራት መቶ ይደርስ ነበር። ክቡር ነብያችን የተሳተፉባቸውና ራሳቸው የመሯቸው ጦርነቶች ደግሞ ዘመቻዎች (ገዛ፣ ገዝዋ) ይባላሉ። ሠራዊቱ ለጦርነት መውጣቱ የጦር ጉዞ፣ የጦርነት ሁኔታ ደግሞ ክተት ይባላል።

ውዱ ነብያችን የጠላትን ድንገተኛ ጥቃት ለመከላከል በመዲና የዘብ ጥበቃ ሥርዓትን አቋቋሙ፤ ቃኚዎችን በማሰማራትም አስፈላጊውን የጸጥታ እርምጃ ወሰዱ።

ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ሃያ ሰባት ዘመቻዎችን አካሄዱ። እነርሱም፦ አብዋ (ወዳን)፣ ቡዋጥ፣ የመጀመሪያው በድር (ሶፍዋን፣ ቀዳሚው በድር)፣ ዙል ዑሸይራ፣ በድር (በድሩል ኩብራ)፣ ቀርቀረቱል ኩድር፣ በኑ ቀይኑቃዕ፣ ሰዊቅ፣ ገጠፋን (አንማር፣ ዙ አምር)፣ በሕራን (በኑ ሱለይም፣ ነጅራን)፣ ኡሑድ፣ ሐምራኡል አሰድ፣ በኑ ነዲር፣ ትንሹ በድር (በድሩ ሱግራ)፣ ዛቱ ሪቃዕ፣ ዱመቱል ጀንደል፣ ሙረይሲዕ (በኑ ሙስጦሊቅ)፣ ኸንደቅ (አሕዛብ)፣ በኑ ቁረይዟ፣ በኑ ሊሕያን፣ ጋባ (ዙ ቀረድ)፣ ኸይበር፣ ዋዲል ቁራ፣ የመካ ድል፣ ሑነይን፣ ጧኢፍና ተቡክ ናቸው።

ከእነዚህ ዘመቻዎች ውጊያ የተካሄደው በዘጠኙ ብቻ ነው። እነርሱም፦ በድር (በድሩል ኩብራ)፣ ኡሑድ፣ ሙረይሲዕ (በኑ ሙስጦሊቅ)፣ ኸንደቅ (አሕዛብ)፣ በኑ ቁረይዟ፣ ኸይበር፣ ዋዲል ቁራ፣ ሑነይንና ጧኢፍ ናቸው። መካ ያለ ጦርነት ድል ተደረገች፤ ሕዝቧም በሙሉ ሙስሊም ሆነ።

በሌሎቹ ዘመቻዎች ምንም ውጊያ አልተካሄደም፤ በአንዳንዶቹ ስምምነት ተደረገ፤ በአንዳንዶቹ ጠላት እጁን ሰጠ፤ ከከሓዲዎች ከፊሉ ከእስልምና ሠራዊት ጋር ለመጋጠም አልደፈሩም፤ አብዛኞቹ ከሓዲዎች ደግሞ የእስልምና ሠራዊት እየመጣ መሆኑን እንደሰሙ ወደ ተራሮች ሸሽተው ተሰወሩ።

በዚህ ምሳሌ መንግሥታት ሁሉ ድልንና ስኬትን ያገኛሉ፦
ሰላምንና ደኅንነትን ብትሻ ለጦርነት ተዘጋጅ።
Abdülhak Molla

«እናንተን በሚወጉ ላይ እናንተም በአላሁ ተዓላ መንገድ ተዋጉ። ነገር ግን ወሰንን አትለፉ፤ ከልክም አትውጡ» በቀራ: 190

ክቡር ረሱሉላህ የላኳቸው ሰሪያዎች

የመጀመሪያዎቹ ሰሪያዎች – የሰይዲና ሐምዛ ጓድ

አጋሪዎችን በንግድና በኢኮኖሚ ረገድ ማዳከምና ወደ ልቦናቸው መመለስ አስፈላጊ ነበር። ለዚህም የሶሪያ የንግድ መንገዶች መዘጋት ነበረባቸው። በዚህ ጊዜ አንድ የአጋሪዎች ቅፍለት በመዲና አቅራቢያ እያለፈ መሆኑ ተሰማ። በሂጅራ የመጀመሪያው ዓመት ሰባተኛው ወር በሆነው በረመዳን መጀመሪያ ውዱ ነብያችን ወዲያውኑ የጦር ጉዞ ዝግጅት እንዲደረግ አዘዙ፤ በሠላሳ ፈረሰኞችም ላይ ሰይዲና ሐምዛን አዛዥ አድርገው ሾሙ። አላሁ ተዓላን እንዲፈሩና በትእዛዛቸው ሥር ላሉት መልካም እንዲያደርጉ ከመከሯቸው በኋላ፦ «በአላሁ ተዓላ መንገድ የአላሁ ተዓላን ስም እያወሳችሁ ለዘመቻ ውጡ! አላሁ ተዓላን የማያውቁትን ተዋጉ…» አሉ። ለሰይዲና ሐምዛ ነጭ ባንዲራ ሰጥተው ሸኟቸው።

ሰይዲና ሐምዛ በትእዛዛቸው ሥር ካሉት ፈረሰኞች ጋር በሦስት መቶ ፈረሰኞች ይጠበቅ ወደነበረው የአጋሪዎች ቅፍለት አቀኑ። ቅፍለቱ ከደማስቆ ወደ መካ ለመሄድ ሲፉል በሕር ወደሚባለው ቦታ በደረሰ ጊዜ ከሙጃሂዶቹ ጋር ተገናኘ። ክብረ ገናናዎቹ ሶሓቦች ወዲያውኑ የጦርነት ሰልፍ ይዘው ለውጊያ ተዘጋጁ። በዚያን ጊዜ እዚያ የነበረው መጅዲ ኢብኑ ዐምር አል-ጁሀኒ ደርሶ በመካከላቸው ገባ። መጅዲ ኢብኑ ዐምር አል-ጁሀኒ የሁለቱም ወገኖች ቃል ኪዳን ተጋሪ ነበር። ሙስሊሞች በቁጥር እጅግ ጥቂት፣ አጋሪዎች ደግሞ እጅግ ብዙ መሆናቸውን አይቶ ሙስሊሞች ሊሸነፉ ይችላሉ ብሎ አሰበ። የሙስሊሞች መንግሥት ለዘላለም እንዲቆይ ተስፋ በማድረግ አስታራቂ ሆኖ ሁለቱንም ወገኖች ከመዋጋት መለሳቸው። ከዚያም ሰይዲና ሐምዛና ጓደኞቻቸው ወደ መዲና ተመለሱ። የመጅዲ ድርጊት ለክቡር ነብያችን በቀረበ ጊዜ መደሰታቸውን ገልጸው፦ «የተባረከ፣ መልካምና ትክክለኛ ሥራ ሠርቷል» አሉ።1

የዑበይዳ ኢብኑ ሐሪስ ጓድ

ከዚህ በኋላ ሰሪያዎቹ አልተቋረጡም። በሰይዲና ዑበይዳ ኢብኑ ሐሪስ ትእዛዝ ሥር ስልሳ ወይም ሰማንያ ያህል ሙጃሂዶች ተሰጥተው ወደ ራቢግ ተላኩ። ሁለቱ ሠራዊቶች ፊት ለፊት እንደተገናኙ ሁለቱም ወገኖች ፍላጻ መወርወር ጀመሩ። ከእስልምና ሠራዊት ቀድመው ፍላጻ የወረወሩት ሰዕድ ኢብኑ አቢ ወቃስ ነበሩ። በአቡ ሱፍያን ትእዛዝ ሥር የነበሩት ሁለት መቶ አጋሪዎች የእስልምና ሠራዊት አብዛኛው ክፍል አድብቶ ያለ መስሏቸው ሙስሊሞችን ፈርተው ደኅንነታቸውን በመሸሽ አገኙ።2

በአላህ መንገድ እንዋጋ፣ ክብርን እንጎናጸፍ፣ ክብርን…
በቁርኣን ድልን ቃል ይገባልናል ፈጣሪ (የዝዳን)።

«በአላሁ ተዓላ መንገድ የአላሁ ተዓላን ስም እያወሳችሁ ለዘመቻ ውጡ! አላሁ ተዓላን የማያውቁትን ተዋጉ» ሐዲስ ሸሪፍ

የክቡር ረሱሉላህ ዘመቻዎች

የመጀመሪያዎቹ ዘመቻዎች – የወዳን ዘመቻ

ይህ ዘመቻ የአብዋ ዘመቻ ተብሎም ይጠራል። የረሱሉላህ የመጀመሪያው ዘመቻ ነው። ከሂጅራ በኋላ በአሥራ ሁለተኛው ወር ተከሰተ። በመዲና ምትክ ሆነው ሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ ዑባዳ ቀሩ። በቁረይሽና በበኑ ደምራ ጎሳ ላይ በስልሳ ሰዎች ተዘመተ። ሰንደቁን ሰይዲና ሐምዛ ይዘው ነበር። የመካ ሰዎች አልተገኙም። ወዳን ወደሚባለው ቦታ ደረሱ። ከበኑ ደምራ ጎሳ ጋር የጽሑፍ ስምምነት ተደረገ። በዚህም መሠረት፦

1- የደምራ ልጆች በምንም ዓይነት ጠላትን አይረዱም፤

2- የደምራ ልጆች ሕይወትና ንብረት በሙስሊሞች ዋስትና ሥር ይሆናል፤

3- በዚህም ፈንታ ክቡር ነብያችን የደምራ ልጆችን ለጦርነት በጠሯቸው ጊዜ ወዲያውኑ ለእርዳታ ይሮጣሉ።

የቡዋጥ ዘመቻ

ይህ ዘመቻ የረሱሉላህ ሁለተኛው ዘመቻ ነው። ጊዜው በሂጅራ ሁለተኛው ዓመት የረቢዑል አወል ወር ነበር። በመዲና ምትክ ሆነው ሰይዲና ሳኢብ ኢብኑ ዑስማን ኢብኑ መዝዑን ቀሩ። በአቡ ሱፍያን የሚመራ መቶ ሰዎች ያሉት የአጋሪዎች ቅፍለት ከሁለት ሺህ አምስት መቶ ግመሎች ጋር ወደ ደማስቆ እየሄደ መሆኑ በተሰማ ጊዜ በሁለት መቶ ሰዎች በቁረይሽ ቅፍለት ላይ ተዘመተ። እስከ ቡዋጥ ተራራ ድረስ እያንዳንዱ ስፍራ ደረጃ በደረጃ ቢፈተሽም አጋሪዎቹ አልተያዙም።

የዙል ዑሸይራ ዘመቻ

ከሂጅራ በኋላ በአሥራ ስድስተኛው ወር መጀመሪያ ተካሄደ። በአቡ ሱፍያን የሚታዘዝና የመካ አጋሪዎች ንብረት የሆነ ታላቅ የንግድ ቅፍለት ወደ ደማስቆ እየሄደ መሆኑ ተሰማ። ረሱሉላህ አቡ ሰለማ ኢብኑ ዐብዱልአሰድን በቦታቸው ምትክ አድርገው ተዉ። ሰንደቁን ለሰይዲና ሐምዛ (ረዲየላሁ ዐንሁ) ሰጡ። ሠላሳ ግመሎች ነበሯቸው፤ እየተፈራረቁ ይጋልቡባቸው ነበር። መቶ ሃምሳ ወይም ሁለት መቶ ያህል ሙጃሂዶችን ይዘው ዑሸይራ ወደሚባለው ቦታ መጥተው ለጥቂት ቀናት ጠበቁ። ቅፍለቱን መያዝ አልተቻለም። ከሙድሊጅ ልጆች ጋር ሰላም አድርገው ወደ መዲና ተመለሱ።

የመጀመሪያው የበድር ዘመቻ

የሶፍዋን ዘመቻ ተብሎም ይጠራል። ከቡዋጥ ዘመቻ ከተመለሱ ገና ጥቂት ቀናት ነበሩ፤ ኩርዝ ኢብኑ ጃቢር አል-ፊህሪ የተባለ አንድ የቁረይሽ ሰው ከሰዎቹ ጋር በጀማእ ተራራ ላይ ድንገተኛ ወረራ አድርጎ እዚያ ይሰማሩ የነበሩትን ከብቶችና ግመሎች ነድቶ እንደወሰደ ተሰማ።

ክቡር ነብያችን ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳን በቦታቸው ምትክ አድርገው ከተወሰኑ ሶሓቦች ጋር ክስተቱ ወደተፈጸመበት ቦታ ተንቀሳቀሱ። በዚህ ጊዜ ሰንደቁን ለሰይዲና ዐሊይ ሰጡ።

ሙጃሂዶቹ ክስተቱ ወደተፈጸመበት ቦታ በደረሱ ጊዜ ኩርዝና ሌሎቹ እንስሶቹን ትተው ዱካቸውን አጠፉ። እስከ በድር የሶፍዋን ሸለቆ ድረስ ከእያንዳንዱ ድንጋይ ሥር ቢፈለጉም አልተገኙም።

የዐብዱላህ ኢብኑ ጀሕሽ ጓድ (የበጥኑ ነኽላ ሰሪያ)

አንድ ቀን ክቡር ነብያችን የቁረይሽ አጋሪዎችን ለመሰለል ወደ ነኽላ ሰሪያ ማደራጀት ፈለጉ። ለሚላኩት ወታደሮችም ሰይዲና አቡ ዑበይዳ ኢብኑል ጀራሕን አዛዥ ማድረግ ፈለጉ። አቡ ዑበይዳ ኢብኑል ጀራሕ ይህን ትእዛዝ በተቀበሉ ጊዜ ከነብያችን የመራቅ ሐዘን አስለቀሳቸው።

«በሐጅ መንገድ ለሚሞቱና በአላህ መንገድ ለሚዘምቱ የምሥራች ይሁንላቸው!» ሐዲስ ሸሪፍ

ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) በእርሳቸው ፈንታ ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ጀሕሽን አሚር አድርገው ሾሙ።3

ዐብዱላህ ኢብኑ ጀሕሽ እስልምናን በታላቅ ጉጉት ከሚኖሩት ሰዎች አንዱ ነበሩ። ሙስሊም በሆኑ ጊዜ ከሓዲዎች ሊታሰብ የማይችል ስቃይ ቢያደርሱባቸውም በኢማን ኃይል ተቋቁመዋቸው ነበር፤ ግፋቸውንና ጭቆናቸውንም በጽናት ታግሠው ነበር። ስለዚህ ክቡር ነብያችን ስለ እርሳቸው ለሶሓቦቻቸው፦ «ከእናንተ መካከል ረሃብንና ጥማትን ከሁሉ በላይ የሚቋቋመውና የሚታገሠው እርሱ ነው» ብለው ነበር። ዐብዱላህ ኢብኑ ጀሕሽ ክቡር ረሱሉላህ ለሸሂዶች የሰጡትን የምሥራች ሰምተው ሁልጊዜ ሸሂድ ለመሆን ይናፍቁ ነበር። በጦርነቶች ግንባር ቀደም ሆነው በጀግንነት ይዋጉ ነበር።

ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ጀሕሽ እንዲህ ይላሉ፦ «በዚያ ቀን መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም የዒሻን ሶላት ከሰገዱ በኋላ ወደ እርሳቸው ጠሩኝና፦ ‹ነገ ማለዳ ወደ እኔ ና። መሣሪያህም አብሮህ ይሁን። ወደ አንድ ቦታ እልክሃለሁ› አሉ።

ጠዋት በሆነ ጊዜ ወደ መስጊድ ሄድኩ። ሰይፌ፣ ቀስቴ፣ ፍላጻዎቼና ኮሮጆዬ በላዬ ነበሩ፤ ጋሻዬም አብሮኝ ነበር። መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም የሱብሒን ሶላት ካሰገዱ በኋላ ወደ ቤታቸው ተመለሱ። እኔ ቀድሜ ስለመጣሁ በበሩ ፊት እጠብቅ ነበር። ከሙሃጂሮች ከእኔ ጋር የሚሄዱ ጥቂት ሰዎችን አገኙ። ‹በእነዚህ ሰዎች ላይ አንተን አዛዥ አድርጌ ሾሜሃለሁ› ብለው ደብዳቤ ሰጡኝ። ‹ሂድ! ሁለት ሌሊት ከተጓዝክ በኋላ ደብዳቤውን ክፈት። በውስጡ በታዘዘው መሠረት ተንቀሳቀስ› አሉ። ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ወደ የትኛው አቅጣጫ ልሂድ?› ብዬ ጠየቅኩ። ‹የነጅዲያን መንገድ ያዝ። ወደ ረኪያ፣ ወደ ጉድጓዱ አቅና!› አሉ።»

ዐብዱላህ ኢብኑ ጀሕሽ ለነኽላ የጦር ጉዞ በተመደቡ ጊዜ ለመጀመሪያ ጊዜ አሚሩል ሙእሚኒን የሚል ማዕረግ ተሰጣቸው። በእስልምና በዚህ ስም ለመጀመሪያ ጊዜ የተጠሩት አሚር እርሳቸው ናቸው። ከስምንት ወይም ከአሥራ ሁለት ሰዎች ጓድ ጋር ከሁለት ቀን በኋላ መለል ወደሚባለው ቦታ በደረሱ ጊዜ የከፈቱት ደብዳቤ ውስጥ እንዲህ ተጽፎ ነበር፦

«ቢስሚላሂ ረሕማኒ ረሒም። ይህን ደብዳቤ ባነበብክ ጊዜ በመካና በጧኢፍ መካከል ወዳለው የነኽላ ሸለቆ እስክትወርድ ድረስ በአላሁ ተዓላ ስምና በረከት ተጓዝ። ከጓደኞችህ ማንንም ከአንተ ጋር እንዲሄድ አታስገድድ! በነኽላ ሸለቆ ያሉትን ቁረይሾችና የቁረይሾችን ቅፍለት ሰልል፣ ተከታተል፣ ተቆጣጠርም። ስለ እነርሱ የሚሰማውን ወሬ አሳውቀን።»

አሚሩል ሙእሚኒን ሰይዲና ዐብዱላህ ኢብኑ ጀሕሽ ደብዳቤውን ካነበቡ በኋላ፦ «እኛ የአላሁ ተዓላ ባሪያዎች ነን፤ ሁላችንም ወደ እርሱ እንመለሳለን። ሰማሁ፣ ታዘዝኩም። የአላሁ ተዓላንና የውዱ መልዕክተኛውን ትእዛዝ እፈጽማለሁ» ብለው ደብዳቤውን ስመው በራሳቸው ላይ አደረጉት። ከዚያም ወደ ጓደኞቻቸው ዞረው፦ «ከእናንተ መካከል ሸሂድ ለመሆን የሚናፍቅ ከእኔ ጋር ይምጣ። መምጣት የማይፈልግ ተመልሶ መሄድ ይችላል። ከእናንተ ማንንም አላስገድድም። ባትመጡ እኔ ብቻዬን ሄጄ የመልዕክተኛውን ዐለይሂ ሰላም ትእዛዝ እፈጽማለሁ» አሉ። ጓደኞቻቸውም በአንድነት፦ «እኛ የክቡር ነብያችንን ትእዛዞች ሰምተናል። አላሁ ተዓላን፣ ረሱሉላህን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) እና አንተን የምንታዘዝ ነን። በአላሁ ተዓላ በረከት ወደፈለግከው ተጓዝ» ብለው መለሱ።

ሰይዲና ሰዕድ ኢብኑ አቢ ወቃስም የነበሩበት ይህ ትንሽ ሠራዊት ወደ ሒጃዝ አቅንቶ ነኽላ ደረሰ። በአንድ ቦታ ተደብቀው በዚያ የሚያልፉትን ቁረይሾች መሰለል ጀመሩ። በዚህ ጊዜ አንድ የቁረይሽ ቅፍለት አለፈ። ግመሎቹ ጭነት የተሸከሙ ነበሩ። ሙጃሂዶቹ ወደ ቅፍለቱ ቀርበው ሰዎቹን ወደ እስልምና ጠሩ፤ ባልተቀበሉ ጊዜ ውጊያ ጀመሩ። አንዱን ገድለው ሁለቱን ማረኩ፤ አንዱ ግን ፈረሰኛ ስለነበረ ሊደርሱበት አልቻሉም። የከሓዲዎቹ ንብረት በሙሉ ለሙጃሂዶቹ ቀረ። ዐብዱላህ ኢብኑ ጀሕሽ ከዚህ የጦር ምርኮ ንብረት አንድ አምስተኛውን ለክቡር ረሱሉላህ ለዩ። ይህ ሙስሊሞች ያገኙት የመጀመሪያው የጦር ምርኮ ነበር።4

ክቡር ነብያችን ለምርኮኞቹ እስልምናን አስረድተው እንዲያምኑ ጋበዟቸው። ሐከም ኢብኑ ከይሳን ሙስሊም ሆኑ። ዑስማን ኢብኑ ከይሳን ግን እስልምናን ውድቅ አድርጎ ወደ መካ ሄደ።

መስጂደል ቂብለተይን

ውዱ ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ወደ መዲና አል-ሙነወራ ሂጅራ ካደረጉ አሥራ ሰባት ወራት አልፈው ነበር። እስከዚያ ጊዜ ድረስ ሶላታቸውን ሁልጊዜ በተከበረችው እየሩሳሌም ወደሚገኘው በይቱል መቅዲስ ዞረው ይሰግዱ ነበር። በእነዚያ ቀናት አይሁዶች፦ «ምንኛ የሚገርም ነገር ነው! ሃይማኖቱ ከእኛ የተለየ ነው፤ ቂብላው ግን እንደ እኛ ነው!» እያሉ መናገራቸው ለክቡር ረሱሉላህ ደረሰ። በዚህ ወሬ የተባረከው ልባቸው ተጎዳ።

አንድ ቀን ጂብሪል ዐለይሂ ሰላም በመጡ ጊዜ እንዲህ አሏቸው፦ «ጂብሪል ሆይ! አላሁ ተዓላ ፊቴን ከአይሁዶች ቂብላ ወደ ካዕባ እንዲያዞረው እመኛለሁ።»

ጂብሪል ዐለይሂ ሰላምም፦ «እኔ አንድ የአላህ አገልጋይ ብቻ ነኝ። ይህን ከአላሁ ተዓላ ይለምኑ!» ብለው መለሱ።

ከዚህ በኋላ የሱረቱ አል-በቀራ 144ኛው ክቡር አንቀጽ ወረደ። እንዲህ ተባለ፦ «(ሐቢቤ ሆይ! ወሕይ እንዲመጣ በመጠባበቅ) ፊትህ ወደ ሰማይ ደጋግሞ ሲዞር በእርግጥ እናያለን። ስለዚህ ወደምትደሰትበት ቂብላ በእርግጥ እናዞርሃለን። አሁን ፊትህን ወደ መስጂደል ሐራም አቅጣጫ (ወደ ካዕባ) አዙር። (እናንተ ምእመናን ሆይ!) እናንተም የትም ብትሆኑ በሶላቶቻችሁ ፊቶቻችሁን ወደዚያ አቅጣጫ አዙሩ። ያለ ጥርጥር መጽሐፍ የተሰጣቸው ሰዎች ይህ የቂብላ መዞር ከጌታቸው የሆነ እውነት መሆኑን በእርግጥ ያውቃሉ። አላሁ ተዓላ ደግሞ ከሚሠሩት ነገር ዘንጊ አይደለም።»

ይህ ክቡር አንቀጽ በሻዕባን ወር አጋማሽ ማክሰኞ ቀን በወረደ ጊዜ ክቡር ረሱሉላህ በበኑ ሰሊማ መስጊድ ለሶሓቦቻቸው የዙህርን ወይም የዐስርን ሶላት እያሰገዱ ነበር። በሶላቱ ሦስተኛው ረከዓ ላይ ሳሉ ወደ ካዕባ እንዲዞሩ ትእዛዝ መጣ። ወሕዩን እንደተቀበሉ ፊታቸውን ወደ ካዕባ አል-ሙዐዘማ አዞሩ። ሶሓቦችም ሐቢቡል አክረምን ተከትለው ወደዚያ አቅጣጫ ዞሩ። ከዚያ ጊዜ ጀምሮ ይህ መስጊድ «መስጂደል ቂብለተይን»፣ ማለትም «ሁለት ቂብላዎች ያሉት መስጊድ» የሚል ስም ተሰጠው።

ክቡር ረሱሉላህ ወደ ቁባም ሄደው በዚያ መጀመሪያ የተሠራውን መስጊድ ሚሕራብ በተባረኩ እጆቻቸው እንደገና ሠሩ፤ የመስጊዱንም ግድግዳዎች አደሱ።5

«ጂብሪል ሆይ! አላሁ ተዓላ ፊቴን ከአይሁዶች ቂብላ ወደ ካዕባ እንዲያዞረው እመኛለሁ» ሐዲስ ሸሪፍ

የሙስሊሞች የመጀመሪያው ቂብላ በሰሜን ምዕራብ አቅጣጫ የሚገኘው መስጂደል አቅሷ ነበር። ይህም የአይሁዶችም ቂብላ ነበር። ሙስሊሞች ወደ ቂብላችን ይዞራሉ እያሉ አይሁዶች በሶሓቦች ላይ ያፌዙ ነበር። ውዱ ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ወደ ክብሩ የላቀው አላህ ዱዓ አድርገው ቂብላችን ካዕባ አል-ሙዐዘማ እንድትሆን ለመኑ። ክቡር ረሱሉላህ በዚህ መስጊድ የዙህርን ሶላት [በሌላ ዘገባ የዐስርን ሶላት] እያሰገዱ ሳሉ፣ ትርጓሜው «ወደ ካዕባ ዙሩ» የሆነው ክቡር አንቀጽ በወረደ ጊዜ በደቡብ ምሥራቅ አቅጣጫ ወደምትገኘው ወደ ካዕባ አል-ሙዐዘማ ዞሩ። ስለዚህ ይህ መስጊድ መስጂደል ቂብለተይን ይባላል፤ ይህም «ሁለት ቂብላዎች ያሉት መስጊድ» ማለት ነው።