የሶሓቦች አስተዳደግ

መስጂደ ነበዊ

ክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) መዲናን በመምጣታቸው ባከበሩ ጊዜ በመጀመሪያ ሥራ ሶሓቦቻቸውን የሚያንጹበትና ሶላት በጀማዐ የሚሰገድበት መስጊድ እንዲሠራ ፈለጉ። በዚህ ጊዜ ጂብሪል ዐለይሂ ሰላም መጥተው፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! አላሁ ተዓላ ለእርሱ ከድንጋይና ከጭቃ ጡብ ቤት (መስጊድ) እንዲሠሩ ያዝዝዎታል» አሉ። ሐቢቡል አክረም ወደ መዲና በደረሱ ጊዜ ግመላቸው ቀስዋ የተንበረከከችበትን ስፍራ ከባለቤቶቹ ወዲያውኑ ለመግዛት ፈለጉ። ባለቤቶቹም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እኛ ዋጋውን የምንጠብቀው ከክብሩ የላቀው አላህ ብቻ ነው። ያንን ስፍራ ለአላህ ውዴታ ብለን በስጦታ እንሰጥዎታለን» ብለው በስጦታ ሊሰጡ እጅግ ተመኙ። ይህ ሆኖ ሳለ ሰይዳችን ስጦታውን አልተቀበሉም፤ ዋጋውን አትረፍርፈው ከፈሏቸው።1

በአንድ በኩል ቦታው እየተስተካከለና እየተደለደለ ሳለ በሌላ በኩል የጭቃ ጡቦች ይቆረጡ፣ ድንጋዮችም ይጎተቱ ነበር። በመጨረሻም ዝግጅቱ ሁሉ ከተጠናቀቀ በኋላ መሠረቱን ለመጣል ተሰበሰቡ። የመሠረቱን የመጀመሪያ ድንጋይ ሙሐመድ ሙስጦፋ (የልዑሉ አላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) በተባረኩ እጆቻቸው አኖሩ። ከዚያም በቅደም ተከተል፦ «አቡበክር ድንጋዩን ከእኔ ድንጋይ አጠገብ ያኑር! ዑመር ድንጋዩን ከአቡበክር ድንጋይ አጠገብ ያኑር! ዑስማን ድንጋዩን ከዑመር ድንጋይ አጠገብ ያኑር! ዐሊይ ድንጋዩን ከዑስማን ድንጋይ አጠገብ ያኑር!» አሉ። ትእዛዞቻቸው ከተፈጸሙ በኋላ በዚያ ለነበሩት ሶሓቦች፦ «እናንተም ድንጋዮቻችሁን አኑሩ» አሉ። እነርሱም ማኖር ጀመሩ።

መስጊዱ ሲሠራ ውዱ ነብያችን ቀዳሚ ሆነው ሶሓቦች ሁሉ ሳያቋርጡና ዕረፍት ሳያደርጉ ሠሩ። በተባረኩ ጀርባዎቻቸው ድንጋይና የጭቃ ጡብ ተሸከሙ። በድንጋይ መሠረቱን አንድ ሜትር ተኩል ከፍ አድርገው በላዩ በጭቃ ጡብ ገነቡ። አንድ ቀን ክቡር ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) የጭቃ ጡብ ተሸክመው ይሄዱ ነበር። ከሶሓቦቻቸው አንዱ ወደ እርሳቸው ቀርቦ እጅግ በላቀ ጨዋነት፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! የጭቃ ጡቡን እኔ እንድሸከም ይፈቅዱልኛልን?» አሉ። የነብያት መደምደሚያ (ኻተሙል አንቢያ) ይበልጥ በላቀ ትሕትና ምንዳ ለማግኘት እርሳቸው ይበልጥ እንደሚያስፈልጋቸው ነገሯቸው፤ የጭቃ ጡቡንም አልሰጧቸውም። እርሳቸውም ሄደው ድንጋይ እንዲያመጡ መከሯቸው።

ክቡር ረሱሉላህ መስጂደ ነበዊ ሲሠራ እጅግ ከሠሩት አንዱ ነበሩ። እጅግ ከባባድ የሆኑትን ዓለቶች ተሸክመው የተባረከ ደረታቸው እያለከለከ ወደ ግንበኞቹ ያደርሱ ነበር። እነዚህን ድንጋዮችና የጭቃ ጡቦች በሚሸከሙበት ጊዜ የሚሠራውን ሥራ ዋጋ በመግለጽና የሚገኙትን ጸጋዎች በማብሠር ሶሓቦቻቸውን ያበረታቱ ነበር።

ሙስሊሞች የሰይዳችንን ይህን ትጋት ባዩ ጊዜ በታላቅ ፍቅር ይሠሩ ነበር። እንዲያውም ሁሉም አንድ አንድ የጭቃ ጡብ ሲሸከሙ ዐማር ኢብኑ ያሲር አንዱን ለክቡር ነብያችን፣ አንዱን ደግሞ ለራሳቸው በማለት ሁለት የጭቃ ጡቦችን ይሸከሙ ነበር። ክቡር ረሱሉላህ ይህን ሁኔታ ባዩ ጊዜ ወደ እርሳቸው ሄዱ። በተባረከ እጃቸው የሰይዲና ዐማርን ጀርባ ዳብሰው፦ «የሱመያ ልጅ ሆይ! አንተ ሁለት ምንዳ አለህ፤ ሌሎቹ አንድ!» አሉ።

የመስጊዱ ግንቦች በአጭር ጊዜ ተጠናቀቁ፤ ጣሪያውም ተሸፈነ። ክፍሎቹ በዓረቦች ልማድ መሠረት ከተምር ዛፍ ቅርንጫፍ የተሠሩ ሲሆኑ በላያቸውም ከጸጉር በተጠቀጠቀ ወፍራም ጨርቅ ተሸፍነው ነበር። በሮቻቸው ላይ መጋረጃ ብቻ ተሰቅሎ ነበር። ክፍሎቹ በመስጊዱ ደቡብ ምሥራቅና ሰሜን በኩል ነበሩ። የአብዛኞቹ በር ወደ መስጊዱ ይከፈት ነበር። የጣሪያዎቻቸው ከፍታ ከመካከለኛ ቁመት ካለው ሰው በአንድ ስንዝር ይበልጥ ነበር። በሰይደቲና ፋጢማና በሰይደቲና ዓኢሻ ክፍሎች መካከል በር ነበር። በተጨማሪም ከመስጊዱ ጋር ተያይዘው ለክቡር ረሱሉላህ ሁለት የጭቃ ጡብ ክፍሎች ተሠሩ። እነርሱም በተምር ዛፍ ግንድና ቅርንጫፎች ተሸፈኑ። እነዚህ ክፍሎች ከጊዜ በኋላ እስከ ዘጠኝ ድረስ ተጨመሩ። የመስጊዱ ግንባታ ካለቀ በኋላ ክቡር ነብያችን ከሰይዲና ኻሊድ ኢብኑ ዘይድ ቤት ለእርሳቸው ወደተሠራው ቤት ተዛወሩ።2

«ምእመናን ወንድማማቾች ብቻ ናቸው» ሑጁራት: 10

የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!
አፍቃሪዎችን ሁልጊዜ በናፍቆት የሚያሳብዳቸው
– ፊትዎ ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።
ጠዋትና ማታ በሐዘን የሚያስቃስታቸው
– እርስዎን መናፈቅ ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!
ሌት ተቀን ልቅሶን ሥራዬ ያደረገው፣
ልቤን በናፍቆት እሳት ያቃጠለው፣
ዓይኖቼን ያለማቋረጥ ያስለቀሰው
– ከእርስዎ መለየት ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!
አስፊያ ያዩት የአላህ ቸርነት፣3
አውሊያ የቀመሱት ደስታና ንጽሕና፣4
ነብያት የደረሱበት ልዕልና፣ የዓለም መሪ ሆይ፣
– ክብርዎና ታላቅነትዎ ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!
ለእኔ ለስደተኛው፣ ለተንከራታቹ ይራሩልኝ፤
ጥፋተኛ ነኝ፤ ለዚህ ለጠቆረ ፊት ይዘኑለት፤
ለተተወውና ለአቅመ ቢሱ መራራት
– ልማድዎ ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!
የኃጢአተኞች አማላጅ፣ የአንዱ ኑር ሆይ!
ነሱሒ የገዛ ባሪያዎ ነው፤ አያባርሩት።
ቸርነት ያድርጉ፤ ከቸርነትዎ ደጅ አይመልሱት፤
እርሱ ከኡማዎ ነው፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!
Nasûhî Üsküdârî

የተምሩ ግንድ ማቃሰት

በመስጂደ ነበዊ ውስጥ አንድ የተተከለ የተምር ዛፍ ግንድ ነበር። ክቡር ነብያችን በጁሙዓ ቀናት ሐናና በተባለው በዚህ የመስጊዱ ምሰሶ ተደግፈው ኹጥባ ያደርጉ ነበር።

በኋላም ሦስት ደረጃዎች ያሉት ሚንበር አሠሩ። አንድ ጁሙዓ ቀን ክቡር ረሱሉላህና ሶሓቦች በመስጂደ ነበዊ ተሰብስበው ነበር። ሰይዳችን ለኹጥባ ወደ አዲሱ ሚንበር በወጡ ጊዜ ቀደም ብለው ይደገፉበት የነበረው ደረቅ የተምር ግንድ ሁሉም እስኪሰማው ድረስ የነፍሰ ጡር ግመልን ልቅሶ በሚያስታውስ ድምፅ ማልቀስና ማቃሰት ጀመረ። ሶሓቦች ሁሉ በመደነቅ ይህን ድምፅ አዳመጡ። ነገር ግን ድምፁ በምንም መንገድ አልቆመም። በዚህ ጊዜ የዓለማት ሰይድ ከሚንበሩ ወርደው ግንዱን በተባረኩ እጆቻቸው ዳበሱት። በዚያው ቅጽበት ልቅሶውና ማቃሰቱ ቆመ። ደረቁ የተምር ግንድ ለነብያችን ያለውን ይህን ፍቅርና ናፍቆት ያዩት ሶሓቦች እንባቸውን መቆጣጠር አልቻሉም።

ስለዚህ ክስተት ሰይዲና አነስ ኢብኑ ማሊክ፦ «መስጊዱ እንኳ በድምፁ ተንቀጠቀጠ» አሉ፤ ኢብኑ አቢ ወዳዓ ደግሞ፦ «የተምሩ ግንድ ተሰንጥቆ ከቦታው ተነቃነቀ። ክቡር ረሱሉላህ መጥተው የተባረከ እጃቸውን በላዩ ላይ ባደረጉ ጊዜ ነው ዝም ያለው» አሉ።

ክቡር ነብያችን እንዲህ አሉ፦ «ነፍሴ በኃይሉ እጅ በሆነችው በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ ባልዳብሰው ኖሮ እኔን ከመናፈቅና ከሐዘኑ የተነሣ እስከ ቂያማ ቀን ድረስ እንዲሁ ያለቅስ ነበር።» በሌላ ዘገባ ደግሞ እንዲህ ተነግሯል፦ መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም ወደ ደረቁ የተምር ግንድ ዞረው፦ «ከፈለግህ ወደነበርክበት የአትክልት ቦታ እመልስሃለሁ። እንደገና ቅርንጫፍና ቅጠል አውጥተህ ወደ ቀድሞ ሁኔታህ ትመለሳለህ። ከፈለግህ ደግሞ የአላሁ ተዓላ ወዳጆች ከፍሬህ እንዲበሉ በጀነት እተክልሃለሁ» አሉ። ክቡር ረሱሉላህ እርሱን አዳምጠው እንዲህ ሲል ሰሙት፦ «በጀነት ይትከሉኝ፤ የአላሁ ተዓላ ወዳጆች ከእኔ ይብሉ፤ እኔም በማላረጅበትና በማልበሰብስበት ስፍራ ልሁን።» የዛፉን ይህን ንግግር በክቡር ነብያችን አጠገብ የነበሩትም ሰሙ። በዚህ ጊዜ ክቡር ረሱሉላህ፦ «የምትፈልገውን አደርጋለሁ» ብለው መለሱለት። ከዚያም ወደ ሶሓቦቻቸው ዞረው፦ «ዘላቂውን አገር (ዳሩል በቃን) ጠፊ ከሆነው አገር (ከዳሩል ፈና፣ ከዚህ ዓለም) አስበለጠ» አሉ።5 ከዚያም በረሱሉላህ ትእዛዝ የተምሩ ግንድ ተቀበረ።

የቤተሰብ አባላት ወደ መዲና መምጣት

የዓለም መሪ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) እና ሰይዲና አቡበክር ሂጅራ ባደረጉ ጊዜ ልጆቻቸውን በመካ ትተው ነበር። ኢማም ቡኻሪ በዘገቡት ሐዲስ ሸሪፍ ውስጥ ሰይደቲና ዓኢሻ ክቡር ረሱሉላህ እንዲህ እንዳሏቸው ተናገሩ፦ «ዓኢሻ ሆይ! አንቺ በሕልሜ ሁለት ጊዜ ታይተሽኛል። በአረንጓዴ የሐር ጨርቅ ቁራጭ ላይ ምስልሽን ያየሁ ይመስለኛል፤ ‹የዚህ ምስል ባለቤት የወደፊት ባለቤትህ ናት› ተባልኩ።» ከዚህ ሕልም በኋላ (እናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ ካረፉ ከአንድ ዓመት በኋላ) ክቡር ነብያችንና እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ ገና በመካ ሳሉ ታጭተው ነበር። ነገር ግን ሠርጉ ገና አልተደረገም ነበር። እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ ይህን እንዲህ ብለው ተረኩ፦ «ረሱሉላህ ወደ መዲና ሂጅራ ባደረጉ ጊዜ እኛንና ሴቶች ልጆቻቸውን በመካ ትተው ነበር። መዲናን በመምጣታቸው ካከበሩ በኋላ ነጻ የወጡ ባሪያቸውን ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳንና አቡ ራፊዕን ሁለት ግመሎችና የሚያስፈልጋቸውን ነገር ለመግዛት 500 ዲርሀም የመንገድ ገንዘብ ሰጥተው ወደ እኛ ላኳቸው።

አባቴም ዐብዱላህ ኢብኑ ኡረይቂጥን ሁለት ወይም ሦስት ግመሎች አስይዘው ከእነርሱ ጋር አብረው ላኩ፤ ለወንድሜ ለዐብዱላህም እናቴን፣ እኔንና እህቴን አስማን በግመሎቹ ላይ አስቀምጦ እንዲልከን ደብዳቤ ጽፈው አዘዙት። እኔ፣ እናቴ ኡሙ ሩማን፣ የረሱሉላህ ልጆች ሰይደቲና ፋጢመቱ ዘህራና ኡሙ ኩልሱም፣ ባለቤታቸው ሰውዳ፣ እንዲሁም ኡሙ አይመንና ኡሳማ ሁላችንም በአንድነት ጉዞ ጀመርን። ቁደይድ የሚባለው ስፍራ በደረስን ጊዜ ዘይድ በ500ው ዲርሀም ሌሎች ሦስት ግመሎችን ገዙ። ጦልሐ ኢብኑ ዑበይዲላህም ቅፍለቱን ተቀላቀሉ። ከሚና ተነሥተን በይድ ወደሚባለው ስፍራ በደረስን ጊዜ የእኔ ግመል ደንብራ ሸሸች። እኔ በሕቅፍ ወንበሩ (ማሕሚል) ውስጥ ነበርኩ። እናቴም ከጎኔ ነበሩ። እናቴ፦ ‹ወዮ ልጄ! ወዮ ሙሽራዬ!› እያሉ ተጨነቁ። አላሁ ተዓላ ግመላችንን አረጋጋልን፤ አዳነንም። በመጨረሻም መዲና ደረስን። እኔ ከአባቴ ቤተሰብ ጋር ወረድኩ። የክቡር ረሱሉላህ ቤተሰብ ደግሞ በክፍሎቻቸው ፊት ወረዱ።»

«እርሱን (ሐናናን) ባላቅፈው ኖሮ ከእኔ በመለየቱ እስከ ቂያማ ቀን ድረስ ያለቅስ ነበር» ሐዲስ ሸሪፍ

እናታችን ሰይደቲና ዓኢሻ ለተወሰነ ጊዜ በአባታቸው በሰይዲና አቡበክር ቤት ቆዩ። ሠርጋቸው የተደረገው ከበድር ጦርነት በኋላ ነበር።

እንዴት ያለ ዕድለኛ ነው ያ ሰው፣
የሚያነበው ቁርኣን የሆነለት!
አዛንና ኢቃማን ሲሰማ
ልቡ በኢማን የተሞላለት!

አዛኑ ሙሐመዲ

መስጂደ ነበዊ ከተሠራ በኋላ በሶላት ጊዜያት ወቅቱ መግባቱን የሚያሳውቅና ሙስሊሞችን ወደ መስጊድ የሚጠራ ሥርዓት አልነበረም። «አስ-ሶላቱ ጃሚዓ (ኑ ወደ ሶላት)» ብቻ ይባል ነበር።

አንድ ቀን ክቡር ረሱሉላህ ከሶሓቦቻቸው ጋር ተመካክረው በሶላት ጊዜያት ምእመናን ወደ መስጊድ እንዴት መጠራት እንዳለባቸው ጠየቁ። አንዳንዶቹ የሶላት ጊዜያትን ለማሳወቅ እንደ ክርስቲያኖች ናቁስ ማለትም ደወል እንምታ አሉ፤ አንዳንዶቹ ደግሞ እንደ አይሁዶች ቀንደ መለከት ይነፋ አሉ። ሌሎቹ ደግሞ፦ «በሶላት ጊዜ እሳት አንድደን ወደ ላይ ከፍ እናድርገው» ብለው ሐሳባቸውን ተናገሩ። ክቡር ረሱሉላህ ከእነዚህ አንዱንም አልተቀበሉም።6

ዐብዱላህ ኢብኑ ዘይድ ኢብኑ ሰዕለባና ሰይዲና ዑመር አዛን ሲባል በሕልማቸው አዩ። ሰይዲና ዐብዱላህ ወደ ውዱ ነብያችን መጥተው ሕልማቸውን እንዲህ ብለው ተረኩ፦ «አረንጓዴ ሻሽና ሽርጥ የታጠቀ፣ በእጁም ደወል የያዘ አንድ ሰው አየሁ። ‹በእጅህ ያለውን ደወል ትሸጣለህን?› ብዬ ጠየቅሁት። እርሱም፦ ‹ምን ልታደርግበት ነው?› አለኝ። ‹የሶላት ጊዜያትን ለማሳወቅ ልመታው ነው› ባልኩ ጊዜ ያ ሰው፦ ‹ከዚያ የተሻለውን ላስተምርህ› አለ፤ ወደ ቂብላ ዞሮም በታላቅ ድምፅ፦ ‹አላሁ አክበር፣ አላሁ አክበር…› ማለት ጀመረ። ከጨረሰ በኋላም፦ ‹ለሶላት በምትቆምበት ጊዜም› ብሎ አዛኑን ደገመው፤ ወደ መጨረሻው አካባቢም ‹ቀድ ቃመቲ ሶላህ› የሚለውን ዓረፍተ ነገር ጨመረ።»

በዚህ ጊዜ ክቡር ረሱሉላህ፦ «ሕልሙ እውነት ነው። እነዚያን ቃላት ለቢላል አስተምረው፤ እንዲያነባቸው!» አሉ። ይህም አዛን የሚል ስም ተሰጠው።7

ሰይዲና ቢላል ከተባረከው መስጊድ አጠገብ ወዳለ ከፍተኛ ጣሪያ ወጥተው የመጀመሪያውን አዛን በተማሯቸው ቃላት አነበቡ።

ሰይዲና ዑመር የአዛኑን ድምፅ በሰሙ ጊዜ እየሮጡ ወደ ክቡር ረሱሉላህ ዘንድ መጡ። ሰይዲና ቢላል የተናገሯቸውን ቃላት ልክ እንዳሉ በሕልማቸው እንዳዩ አቀረቡ። በዚያች ሌሊት ከሶሓቦች አንዳንዶቹም ያንኑ ሕልም አይተው ነበር። ልክ በዚህ ጊዜ የሱረቱ አል-ጁሙዓ ዘጠነኛው ክቡር አንቀጽ ወረደ፤ በዚህም በወሕይም ተገለጸ።

አንድ ቀን ቢላል አል-ሐበሺ በሱብሒ ሶላት ጊዜ በውዱ ነብያችን በር ፊት፦ «አስ-ሶላቱ ኸይሩን ሚነን-ነውም»8 ብለው ሁለት ጊዜ ተጣሩ። ይህ ክቡር ነብያችንን አስደሰታቸው። «ቢላል! ይህ እንዴት ያለ ያማረ ቃል ነው! የሱብሒን አዛን ስታነብ ይህንንም በል» አሉ። በዚህም በሱብሒ አዛን ውስጥ ይህም ቃል መባል ጀመረ።

ነብያችን እስካረፉበት ጊዜ ድረስ ሙአዚን የነበሩት ቢላል አል-ሐበሺ ጎርናና፣ እጅግ ያማረና እጅግ ልብ የሚነካ ድምፅ ነበራቸው። አዛን ማንበብ በጀመሩ ጊዜ ሁሉም በታላቅ ፍቅርና ተመስጦ እያዳመጠ ራሱን ይስት ነበር። አዛን ሲያነቡ ሁሉንም ያስለቅሱ ነበር።

ሶሓቦች በሶላት ጊዜያት እርስ በርሳቸው በአዛኑ ሙሐመዲ ወደ መስጊድ መጠራራታቸው የመዲና አጋሪዎችንና አይሁዶችን እጅግ አስገረማቸው። አዛን በሚነበብበት ጊዜ ይሳለቁበትና ያላግጡበት ነበር። በዚህ መሳለቂያቸው ላይ አላሁ ተዓላ በቁርኣን ከሪም በትርጓሜ እንዲህ አለ፦ «ወደ ሶላት በአዛን በጠራችሁ ጊዜ መጫወቻና መሳለቂያ ያደርጉታል። ይህም አእምሮ የሌላቸው ሕዝቦች በመሆናቸው ነው።»9

ሙአዚኑ ጠራ፣ ቆሞም ኢቃማ አለ፣
ፊቱን ወደ ካዕባ አዞረ፣ ኒያም አደረገ።
የኢማን ሰዎች ሰምተው በአክብሮት አዳመጡ፣
ከዚያም ለሶላት ቆመው ለጌታቸው ተገዙ።

አስሓቡ ሱፋ

ክቡር ነብያችን በመስጂደ ነበዊ ሰሜናዊ ግንብ ላይ ከተምር ዛፍ ቅርንጫፎች ጥላ አሠሩ። ከመካ ሂጅራ ያደረጉና ገንዘብም ንብረትም የሌላቸው ያላገቡ ሶሓቦች በዚያ እንዲኖሩ አዘዙ።10 እነዚህ ያላገቡ ሶሓቦች ከአንሷሮችና ከሙሃጂሮች ድሆች ጋር በመስጂደ ነበዊ አጠገብ ሱፋ ተብሎ በሚጠራው ትልቅ ዳስ ሥር ይኖሩ ነበር፤ ዕውቀትን በመማርና በማስተማርም ይጠመዱ ነበር። ቁጥራቸው ከአሥር እስከ አራት መቶ ይደርስ ነበር። አብዛኛውን ጊዜ ሰባ ሰዎች ነበሩ። እነዚህ ሶሓቦች ከክቡር ረሱሉላህ አጠገብ ፈጽሞ አይለዩም ነበር፤ ከስብሰባዎቻቸውም አንዱንም አያመልጣቸውም ነበር። ሌት ተቀን ቁርኣን ከሪምን ያነቡ፣ ዕውቀት ይማሩ፣ ሐዲስ ሸሪፎችንም በቃላቸው ይሸመድዱ ነበር። አብዛኞቹን ቀናቶቻቸውን በጾም ያሳልፉ ነበር፤ ከዒባዳና ከታዛዥነትም ለአንድ አፍታ እንኳ አይለዩም ነበር። በዚያ ያደጉት አዲስ ሙስሊም ወደሆኑ ጎሳዎች ይላኩ ነበር፤ ለእነርሱም ቁርኣን ከሪምንና የተከበረውን ሱና፣ ማለትም የእስልምናን ሃይማኖት ያስተምሯቸው ነበር። እጅግ ብዙ ትሩፋቶች የነበሯቸው እነዚህ የተባረኩ ሶሓቦች ታላቅ የመንፈሳዊ ዕውቀት ሠራዊት ነበሩ። ክቡር ነብያችን እነርሱን እጅግ ይወዷቸው ነበር፤ ከእነርሱ ጋር ተቀምጠው ይጨዋወቱ፣ አብረውም ይመገቡ ነበር። በዚያ የሚኖሩት አስሓቡ ሱፋ ይባሉ ነበር። አንድ ቀን ክቡር ረሱሉላህ አስሓቡ ሱፋን ተመልክተው እጅግ ድሆች መሆናቸውን አሰቡ። ይህም ሆኖ በልባቸው ሰላምና ብሩህነት ዒባዳ ያደርጉ ነበር። ክቡር ነብያችንም ራሩላቸውና እንዲህ አሏቸው፦ «የሱፋ ሰዎች ሆይ! የምሥራች ይሁንላችሁ! ከኡማዬ እናንተ ባላችሁበት በዚህ አስቸጋሪ ሁኔታ የሚረካ ሰው ቢቀር እርሱ በእርግጥ ከወዳጆቼ ነው።»

«ወደ ሶላት በአዛን በጠራችሁ ጊዜ መጫወቻና መሳለቂያ ያደርጉታል። ይህም አእምሮ የሌላቸው ሕዝቦች በመሆናቸው ነው» ማኢዳ: 58

ሐቢቡል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ከሁሉ በፊት የእነዚህን የተመረጡ ሶሓቦቻቸውን ፍላጎት ያሟሉ ነበር፤ ከዚያ በኋላ የአህለል በይታቸውን ፍላጎት ለማሟላት ይጥሩ ነበር። አቡ ሁረይራ እንዲህ ብለው ተረኩ፦ «ከእርሱ በስተቀር አምላክ በሌለው በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ አንዳንዴ ከረሃብ የተነሣ ሆዴን በመሬት ላይ አስደግፍ ነበር፤ አንዳንዴ ደግሞ ከመሬት ያነሣሁትን ድንጋይ በሆዴ ላይ እጭን ነበር። እንደገና እንዲህ ባለ ሁኔታ ውስጥ ነበርኩ። በዚያን ቀን ረሱሉላህ ወደ መስጊድ በሚያልፉበት መንገድ ላይ ተቀምጬ ነበር። በዚያን ጊዜ ለዓለማት እዝነት ሆነው የተላኩት የሁለቱ ዓለማት ጌጥ ኑር እየረጩ ወደ እኔ መጡ። ሁኔታዬን ተረድተው ፈገግ አሉና፦ ‹አቡ ሁረይራ ሆይ!› አሉ። ‹ነፍሴ ለእርስዎ መሥዋዕት ትሁን፤ ይዘዙኝ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!› ባልኩ ጊዜ፦ ‹ከእኔ ጋር ና› አሉ። ወዲያውኑ ተከትያቸው ሄድኩ። ወደ ተባረከው ቤታቸው ገቡ። በቤቱ ውስጥ አንድ ብርጭቆ ወተት ነበር። ‹ወደ ሱፋ ሰዎች ሂድ። ጥራልኝ› አሉ። እነርሱን ለመጥራት እየሄድኩ ለራሴ፦ ‹አንድ ብርጭቆ ወተት ለሁሉም የሱፋ ሰዎች እንዴት ይበቃል? ለእኔ እንኳ አንድ ጉንጭ ይደርሰኝ ይሆን?..› እያልኩ አስብ ነበር። ጠራኋቸው፤ ወደ ተባረከው ቤት መጣን፤ ፈቃድ ጠይቀን ገባን። በተገቢ ስፍራዎች ከተቀመጡ በኋላ ክቡር ረሱሉላህ፦ ‹አቡ ሁረይራ ሆይ! ይህን የወተት ብርጭቆ ውሰድና አጠጣቸው!› አሉ። እኔም ብርጭቆውን ይዤ በቅደም ተከተል ለጓደኞቼ እሰጥ ነበር። እያንዳንዳቸው ብርጭቆውን ተቀብለው እስኪጠግቡ ድረስ ይጠጡና ለእኔ ይመልሱልኝ ነበር። ከእያንዳንዳቸው በተቀበልኩት ቁጥር ብርጭቆው ፈጽሞ እንዳልቀነሰና አሁንም በወተት የተሞላ መሆኑን አይ ነበር። በዚህ ሁኔታ ለመጡት ጓደኞቼ ሁሉ አቀረብኩላቸው። ሁሉም ጠጥተው ጠገቡ። ከዚያም ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ብርጭቆውን ወስደው ወደ እኔ ፈገግ ብለው፦ ‹አቡ ሁረይራ ሆይ! ወተት ያልጠጣነው እኔና አንተ ብቻ ቀረን። ና አንተም ተቀመጥና ጠጣ!› አሉ። ተቀምጬ ጠጣሁ። ‹እንደገና ጠጣ!› አሉ፤ ጠጣሁ። ሰይዳችን ብዙ ጊዜ ‹ጠጣ!› አሉ፤ እኔም በእያንዳንዱ ጊዜ ጠጣሁ። በመጨረሻም፦ ‹እናቴና አባቴ ለእርስዎ መሥዋዕት ይሁኑ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ከእንግዲህ መጠጣት አልችልም። በእውነተኛው ሃይማኖት በላከዎት በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ ፈጽሞ ጠግቤያለሁ› አልኩ። ‹እንግዲያውስ ብርጭቆውን ስጠኝ› አሉ። ሰጠኋቸው። ለአላሁ ተዓላ ምስጋናና ውዳሴ አቅርበው ቢስሚላህ ብለው ወተቱን ጠጡ።»

የመዲና ሶሓቦች ከክቡር ረሱሉላህ ስብሰባዎች አንዱንም ሳያመልጣቸው በመስጊድ ዕውቀት ለሚማሩት ለእነዚህ ምርጥ ሶሓቦች ታይቶ የማይታወቅ ፍቅር ነበራቸው። አንድ ምሽት ከረሃብ የተነሣ አቅም ያጡ አንድ የሱፋ ሶሓቢይ ወደ ክቡር ረሱሉላህ ዘንድ መጥተው ሁኔታቸውን አቀረቡ። ክቡር ነብያችን በተባረከው ቤታቸው የሚበላ ነገር እንዳለ አስጠየቁ። «አሁን በቤት ውስጥ ከውኃ በስተቀር የሚበላ ነገር የለም» የሚል መልስ በደረሳቸው ጊዜ በዚያ ለተገኙት ሶሓቦቻቸው፦ «ይህን የተራበ ሰው ማን በእንግድነት ይቀበለዋል?» አሉ። ከመዲና ሶሓቦች አንዱ ከሁሉም ቀድመው፦ «እናቴና አባቴ ለእርስዎ መሥዋዕት ይሁኑ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እኔ አስተናግደዋለሁ» አሉ። ከእንግዳቸው ጋር ወደ ቤታቸው ሄደው ባለቤታቸውን፦ «የክቡር ረሱሉላህን እንግዳ የምናስተናግድበት ነገር አዘጋጂ» አሏቸው። ባለቤታቸውም፦ «አሁን በቤታችን ከልጆቹ ምግብ በስተቀር ሌላ ነገር የለም» ብለው መለሱ። ሶሓቢዩም፦ «መጀመሪያ ልጆቹን አስተኚ። ከዚያም ያንን ምግብ አምጪ» ብለው ለአንድ ሰው ብቻ የሚበቃውን ምግብ ይዘው ወደ እንግዳው ክፍል ገቡ። ማዕዱን አቅርበው እንዲበላ ጋበዙት። አብረው መብላት ከጀመሩ በኋላ ተነሥተው መብራቱን የሚያስተካክሉ መስለው አጠፉት። በጨለማ ውስጥ ዳግመኛ በማዕዱ ዙሪያ ተቀመጡ። የሚበሉ መስለው እንግዳው እስኪጠግብ ድረስ ጠበቁ። እንግዳው ከጠገበ በኋላ ማዕዱን አነሡ። በዚያች ሌሊት እርሳቸውና ልጆቻቸው ተርበው አደሩ። ጠዋት ወደ ክቡር ነብያችን ዘንድ በሄዱ ጊዜ፦ «አላሁ ተዓላ በዚህ ሌሊት ባደረጋችሁት ተደሰተ» አሉ። በዚህም አላሁ ተዓላ የሱረቱ አል-ሐሽርን ዘጠነኛውን ክቡር አንቀጽ አውርዶ በትርጓሜ እንዲህ አለ፦ «እነርሱ (አንሷሮች) በራሳቸው ላይ ድህነትና ችግር ቢኖርባቸውም እንኳ እነርሱን (ሙሃጂሮችን) ከራሳቸው ያስበልጣሉ።»

ስንኝ፦

ምንም ቢሆን ስለ ወዳጅ መናገር ከሁሉ ይጣፍጣል!

የልቦች ሱልጣን ስብሰባ

የፍጥረተ ዓለሙ ኩራት (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ሶሓቦቻቸውን ለማነጽና ፍጹም ለማድረግ በመስጂደ ነበዊ አቻ የሌላቸው ስብሰባዎችን ያደርጉ ነበር፤ አላሁ ተዓላ የለገሳቸውን ፈይድና በረከቶችም ወደ ልቦቻቸው ያፈስሱ ነበር። በክቡር ነብያችን ስብሰባ ላይ የመገኘትን ክብር ያገኙት ገና በመጀመሪያው ስብሰባ በልባቸው ታላቅ ለውጥ ይሰማቸው ነበር፤ እጅግ የላቀ የአላህ ዕውቀትም ያገኙ ነበር። በእነዚህ ስብሰባዎች በረከት ሶሓቦች ከሁሉ በፊት ውዱ ነብያችንን፣ ከዚያም ሶሓቢይ ጓደኞቻቸውን ሁሉ ከነፍሳቸው በላይ እስከመውደድ ደረሱ። አላሁ ተዓላ በክቡር አንቀጾች አወደሳቸው። በክቡር ረሱሉላህ ፊት በራሳቸው ላይ ወፍ አርፎ ቢንቀሳቀሱ የሚበር ይመስል እጅግ በአክብሮትና በጥንቃቄ ይቀመጡ ነበር። በዚህም ሶሓቦች ከነብያትና ከታላላቅ መላእክት በኋላ ከፍጥረታት ሁሉ በላጮችና የላቁ ሆኑ። ክቡር ረሱሉላህ ለሶሓቦቻቸው የሃይማኖታችንን ትእዛዛትና ክልከላዎች በጥልቀት ያስረዷቸውና ያስተምሯቸው ነበር፦ የኢማንና የእስልምና መሠረቶች፣ ሶላትን፣ ጾምን፣ ሐጅንና ዘካን የሚመለከቱ ሕግጋት ሁሉ፣ የክቡር አንቀጾች ተፍሲር፣ ሐራምና ሐላል የሆኑ ምግቦችና ልብሶች፣ መሐላዎች፣ ስለቶች11 እና ከፋራዎች፣ የግብይት ዕውቀት፣ የመብላትና የመጠጣት፣ የመልበስ፣ የመጠያየቅና የመነጋገር፣ የሰላምታም ሥርዓቶች፣ የጉርብትና፣ የዝምድናና የወዳጅነት ግንኙነቶች፣ የጋብቻ፣ የቀለብ፣ የውርስና የቅርስ ሕግጋት፣ ክርክሮች፣ ቅጣቶች፣ ስምምነቶችና ሽርክናዎች፣ የጤናና የንጽሕና ዕውቀት፣ ከጠላት ጋር መዋጋትና የጦርነት ሕግ… በአጭሩ የአኺራንም የዚህንም ዓለም የሚመለከተውን የእስልምናን ሃይማኖት ዕውቀት ሁሉ ከሀ እስከ ፐ ሁሉም በሚረዳው መንገድ ያስረዱ ነበር፤ አስፈላጊ ብለው የተመለከቱትን ጉዳይ ሦስት ጊዜ ይደግሙት ነበር።12 ሴቶችን የሚመለከተውን ዕውቀት ደግሞ በተባረኩ ባለቤቶቻቸው አማካይነት ያስተምሩ ነበር።

የጂብሪል ሐዲስ

የሙስሊሞች ጀግና ኢማም፣ ከሶሓቦች የላቁት አንዱ፣ ሁልጊዜ እውነትን በመናገር የታወቁት ውዱ ታላቃችን ዑመር ኢብኑል ኸጧብ ረዲየላሁ ዐንሁ እንዲህ ይላሉ፦

– እንዲህ ያለ ቀን ነበር፦ ከእኛ ከሶሓቦች ጥቂቶቻችን በክቡር ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ፊትና አገልግሎት ላይ ነበርን። ያ ቀን፣ ያ ሰዓት እንዲህ ያለ የተከበረ፣ እንዲህ ያለ ውድና ዳግመኛ የማይገኝ ቀን ነበር። በዚያን ቀን በረሱሉላህ ስብሰባ ላይ የመገኘት፣ በአጠገባቸው የመሆንን ክብር የማግኘትና ለነፍሶች ምግብ የሆነውን፣ ለልቦችም ደስታና ሐሴት የሚሰጠውን ያማረ ፊታቸውን የማየት ዕድል ደርሶን ነበር። (የዚህን ቀን ክብርና ዋጋ ለመግለጽ፦ «እንዲህ ያለ ቀን ነበር…» አሉ። ጂብሪል ዐለይሂ ሰላምን በሰው መልክ ማየት፣ ድምፃቸውን መስማት፣ ባሪያዎች የሚያስፈልጋቸውን ዕውቀት እጅግ ባማረና ግልጽ በሆነ መንገድ ከረሱሉላህ የተባረከ አፍ መስማት እንደተቻለበት ቀን ያለ የተከበረና ውድ ጊዜ ሊገኝ ይችላልን?)

«የሱፋ ሰዎች ሆይ! የምሥራች ይሁንላችሁ! ከኡማዬ እናንተ ባላችሁበት በዚህ አስቸጋሪ ሁኔታ የሚረካ ሰው ቢቀር እርሱ በእርግጥ ከወዳጆቼ ነው» ሐዲስ ሸሪፍ

በዚያን ጊዜ አንድ ሰው እንደሚወጣ ጨረቃ ሆነው ወደ እኛ መጡ። ልብሳቸው እጅግ ነጭ፣ ጸጉራቸውም እጅግ ጥቁር ነበር። በላያቸው ላይ እንደ አቧራ፣ አፈርና ላብ ያሉ የጉዞ ምልክቶች አይታዩም ነበር። ከእኛ ከረሱሉላህ ሶሓቦች አንዳችንም አናውቃቸውም ነበር። ማለትም አይተን ከምናውቃቸው ሰዎች አልነበሩም። በረሱሉላህ ፊት ተቀመጡ። ጉልበቶቻቸውን ከእርሳቸው የተባረኩ ጉልበቶች ጋር አጠጋጉ። (የመጡት ጂብሪል ነበሩ። የሰውን መልክ ይዘው ነበር። ጂብሪል ዐለይሂ ሰላም እንዲህ መቀመጣቸው አንድ አስፈላጊ ነገርን ለማሳወቅ ነበር። ማለትም የሃይማኖት ዕውቀትን ለመማር ማፈር ትክክል እንዳልሆነና በአስተማሪ ፊት ኩራትና ትዕቢት እንደማይገባ ያሳያል። ሁሉም ሰው ከሃይማኖት መማር የሚፈልገውን ነገር ለአስተማሪዎች በነጻነትና ሳይሸማቀቅ መጠየቅ እንዳለበት ጂብሪል ዐለይሂ ሰላም በዚህ ሁኔታቸው ለሶሓቦች እያስተማሩ ነው። ምክንያቱም ሃይማኖትን በመማር ማፈርም፣ የአላሁ ተዓላን ሐቅ በመፈጸም፣ በማስተማርና በመማር መሸማቀቅም ትክክል አይደለም።)

እኚያ የተከበሩ ሰው እጆቻቸውን በረሱሉል አክረም የተባረኩ ጉልበቶች ላይ አድርገው፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እስልምናን፣ ሙስሊም መሆን ምን እንደሆነ ያስረዱኝ» አሉ።

ረሱሉል አክረም እንዲህ አሉ፦ «ከእስልምና መሠረቶች የመጀመሪያው የሸሃዳን ቃል መናገር ነው። (የሸሃዳን ቃል መናገር ማለት ‹አሽሀዱ አን ላ ኢላሀ ኢለላህ ወአሽሀዱ አነ ሙሐመደን ዐብዱሁ ወረሱሉሁ› ማለት ነው። ማለትም አእምሮ ያለው፣ ለአቅመ አዳም የደረሰና መናገር የሚችል ሰው፦ ‹በምድርም በሰማይም ከእርሱ በስተቀር ሊመለክና ሊገዙለት የሚገባው ምንም ነገርም ምንም ሰውም የለም።

እውነተኛው የሚመለከው አላሁ ተዓላ ብቻ ነው። እርሱ ዋጂቡል ውጁድ ነው። ፍጽምና ሁሉ በእርሱ ዘንድ ነው። በእርሱ ዘንድ ምንም ጉድለት የለም። ስሙ አላህ ነው› ማለቱና በዚህም በልቡ አጥብቆ ማመኑ ነው። ደግሞም፦ ‹የጽጌረዳ መልክ ያላቸው፣ ነጭ ቀይ፣ ብሩህና ተወዳጅ ፊት ያላቸው፣ ጥቁር ቅንድብና ጥቁር ዓይን ያላቸው፣ የተባረከ ግንባራቸው ክፍት የሆነ፣ መልካም ጠባይ ያላቸው፣ ጥላቸው መሬት ላይ የማይወድቅ፣ ጣፋጭ አንደበት ያላቸው፣ በዓረቢያ በመካ ስለተወለዱ ዓረብ የሚባሉት፣ ከሀሺም ዘር የዐብዱላህ ልጅ ሙሐመድ የተባሉት እኚያ የላቁ ሰው የአላሁ ተዓላ ባሪያና መልዕክተኛ ማለትም ነብዩ ናቸው› ማለቱ ነው።)

ደግሞም ጊዜው በደረሰ ጊዜ ሶላት መስገድ ነው። የገንዘብን ዘካ መስጠት ነው። በተከበረው የረመዳን ወር በየቀኑ መጾም ነው። አቅሙ ያለው በሕይወቱ አንድ ጊዜ ሐጅ ማድረጉ ነው።»

እኚያ ሰው እነዚህን መልሶች ከረሱሉላህ በሰሙ ጊዜ፦ «እውነት ተናገሩ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!» አሉ። እኛ አዳማጮቹ በዚህ ቃላቸው ተደንቀን፦ «ይጠይቃሉ፤ ደግሞም ያረጋግጣሉ!» አልን።

እኚህ ሰው እንደገና፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ኢማን ምን እንደሆነም ያሳውቁኝ» አሉ። (በዚህ ሐዲስ ሸሪፍ ውስጥ የኢማንን የቋንቋ ትርጉም ማሰብ አይገባም። ምክንያቱም የቋንቋ ትርጉሙ ‹ማረጋገጥና ማመን› ስለሆነ ከዓረብ መሃይማን መካከል እንኳ ይህን ትርጉም የማያውቅ ማንም አልነበረም። ታዲያ ሶሓቦች (ረዲየላሁ ተዓላ ዐንሁም አጅመዒን) እንዴት ሊያውቁት አይችሉም? ጂብሪል ዐለይሂ ሰላም የኢማንን ትርጉም ለሶሓቦች ማስተማር ፈልገው ነበር። እዚህ የሚጠየቀው በእስልምና ኢማን ተብሎ የሚጠራው ምን እንደሆነ ነው።) ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ኢማን በተወሰኑ ስድስት ነገሮች ማመን መሆኑን እንዲህ ብለው አሳወቁ፦ «በመጀመሪያ በአላሁ ተዓላ፣ በመላእክቱ፣ በመጻሕፍቱ፣ በመልዕክተኞቹ፣ በመጨረሻው ቀን፣ በቀደር እና መልካምም ክፉም ከአላሁ ተዓላ መሆኑን ማመን ነው።» እኚያ ሰው እንደገና፦ «እውነት ተናገሩ» ብለው አረጋገጡ።

ከዚያም እንደገና፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ኢሕሳን ምን እንደሆነም ያሳውቁኝ» አሉ። ክቡር ረሱሉላህ፦ «አላሁ ተዓላን እንደምታየው ሆነህ ማምለክህ ነው። ምክንያቱም አንተ እርሱን ባታየውም እርሱ በእርግጥ ያይሃል» አሉ። እኚያ ሰው እንደገና፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ስለ ቂያማ ይንገሩኝ!» አሉ። መልዕክተኛው ዐለይሂ ሰላም፦ «በዚህ ጉዳይ ተጠያቂው ከጠያቂው የበለጠ አያውቅም» አሉ። ሰውዬውም እንደገና፦ «እንግዲያውስ ምልክቶቿን ያሳውቁኝ» አሉ። ክቡር ረሱሉላህ፦ «ሴት ባሪያዎች ባለቤቶቻቸውን መውለዳቸውና ባዶ እግራቸውን የሆኑ፣ የተራቆቱ ድሃ እረኞች (ሀብታም ሆነው) ከፍ ያሉ ሕንጻዎችን በመሥራት እርስ በርሳቸው ሲፎካከሩ ማየትህ ነው» አሉ። ከዚያም ዞረው ሄዱ። ረሱሉላህ ወደ እኔ ዞረው፦ «ዑመር ሆይ! ጠያቂው ማን እንደሆነ ታውቃለህን?» ብለው ጠየቁ። እኔም፦ «አላሁ ተዓላና መልዕክተኛው ይበልጥ ያውቃሉ» ብዬ መለስኩ። በዚህ ጊዜ ረሱሉላህ፦ «እርሳቸው ጂብሪል ነበሩ። ሃይማኖታችሁን ሊያስተምሯችሁ መጡ» አሉ።13 ክቡር ነብያችን ለሶሓቦቻቸው በሃይማኖት ባላቸው ደረጃ መሠረት ሊረዱት በሚችሉት መንገድ ያስረዱ ነበር።

አንድ ቀን ከሶሓቦች የላቁት አንዱ የሆኑት ሰይዲና ዑመር ወደ መስጊድ ሲሄዱ ክቡር ረሱሉላህ ለአቡበክር ሲዲቅ አንድ ነገር ሲያስረዱ አዩ። ወደ እነርሱ ሄደው አዳመጡ። ሌሎችም አዩ፤ ነገር ግን ቀርበው ለማዳመጥ ፈሩ። በማግሥቱ ሰይዲና ዑመርን ባዩ ጊዜ፦ «ዑመር ሆይ! ትናንት ረሱሉላህ አንድ ነገር ያስረዷችሁ ነበር። ንገረን፤ እኛም እንማር» አሏቸው። ምክንያቱም ክቡር ረሱሉላህ ሁልጊዜ፦ «ከእኔ የምትሰሙትን ለሃይማኖት ወንድሞቻችሁም ንገሩ! እርስ በርሳችሁ አሰሙ!» ይሉ ነበር። ሰይዲና ዑመር፦ «ትናንት ሰይዲና አቡበክር ከቁርኣን ከሪም ያልተረዱትን የአንድ ክቡር አንቀጽ ትርጉም ጠይቀው ነበር፤ ረሱሉላህም ያስረዷቸው ነበር። አንድ ሰዓት አዳመጥኩ፤ ምንም አልተረዳሁም» አሉ። ምክንያቱም የሚያስረዱት እንደ ሰይዲና አቡበክር ላለ የላቀ ደረጃ የሚመጥን ነበር። ሰይዲና ዑመር ክቡር ረሱሉላህ ስለ እርሳቸው፦ «እኔ የነብያት የመጨረሻው ነኝ። ከእኔ በኋላ ነብይ አይመጣም። ከእኔ በኋላ ነብይ ቢመጣ ኖሮ ዑመር ነብይ ይሆን ነበር» እስኪሉ ድረስ የላቁ ነበሩ። ይህን ያህል የላቁና የእናት ቋንቋቸውን ዓረብኛን እጅግ በሚገባ የሚያውቁ ሆነው ሳለ ለሰይዲና አቡበክር የተብራራውን የቁርኣን ከሪም ተፍሲር ሊረዱት አልቻሉም። የአቡበክር ደረጃ ከእርሳቸው እጅግ የላቀ ነበር። ሰይዲና አቡበክር፣ እንዲያውም ጂብሪል ዐለይሂ ሰላም እንኳ የቁርኣን ከሪምን ትርጉምና ምሥጢራት ረሱሉላህን ይጠይቁ ነበር። ረሱሉላህ የቁርኣን ከሪምን ሙሉ ተፍሲር ለሶሓቦቻቸው አሳውቀዋል።

ውዱ ነብያችን ለሶሓቦቻቸው ሃይማኖትን እንዳስተማሩ ሁሉ ክርክሮችን ያዩ፣ ምስክሮችን ያዳምጡና እጅግ አስቸጋሪ የሆኑትን አለመግባባቶች ፍጻሜ አድርሰው ይፈቱ ነበር፤ እስልምናን ለማስተዋወቅና ለማስፋፋት፣ አንድም ሰው እንኳ ተጨማሪ ከጀሀነም እሳት ለማዳን ታላቅ ጥረት ያደርጉ ነበር፤ በሁኔታቸውና በተግባራቸው ለሰዎች አርአያ ይሆኑ ነበር፤ ምእመናንን ከአጋሪዎች ክፋት ለመጠበቅም አስፈላጊዎቹ እርምጃዎች እንዲወሰዱ ያደርጉ ነበር።

«ዑመር ሆይ! ጠያቂው ማን እንደሆነ ታውቃለህን? እርሳቸው ጂብሪል ነበሩ። ሃይማኖታችሁን ሊያስተምሯችሁ መጡ» ሐዲስ ሸሪፍ

የአውሊያ ዓይኖች ብርሃን የሆኑ ውበት ሆይ፣
ድረሱልኝ፣ የአላህ ኑር ምንጭ ሆይ!
የእግርዎ አቧራ ለአስፊያ ዓይኖች ኩል ነው፤
ድረሱልኝ፣ የአላህ ኑር ምንጭ ሆይ!
ያለ እርስዎ ማንም ወደ ሐቁ አይደርስም፤
በቸርነትዎ ስጦታ ሰው ተቀባይነት ያገኛል፤
እርስዎ «ለዓለማት እዝነት» ነዎት፣ መልዕክተኛ ሆይ፣
ድረሱልኝ፣ የአላህ ኑር ምንጭ ሆይ!
ቁጥር የሌለው ኃጢአትና ስሕተት ሠራሁ፤
ፍትወታቸውን የሚከተሉ ሰዎች ባልንጀራ ሆንኩ፤
ለአመፄ አማላጅ ይሁኑ፣ ቸር ሆይ፣
ድረሱልኝ፣ የአላህ ኑር ምንጭ ሆይ!
የልግስና ግምጃ ቤት፣ የልዑሉ አላህ መልዕክተኛ ሆይ፣
በስሕተት የተሞላው ይህ ሰሊሚ፣ ከባሪያዎችዎ ሁሉ ታናሹ፣
በደጅዎ ተጠግቶ ስጦታ ይለምናል፦
ድረሱልኝ፣ የአላህ ኑር ምንጭ ሆይ!
Yavuz Sultan Selim (Selîmî)