የመዲና አል-ሙነወራ ዘመን
በቢዕሳ በአሥራ ሦስተኛው ዓመት፣ በ622 እ.ኤ.አ. በረቢዑል አወል 12ኛው ቀን ውዱ ነብያችን ወደ መዲና ባደረጉት ሂጅራ አሥር ዓመት የሚቆየው የመዲና ዘመን ተጀመረ። ክቡር ነብያችን ወደ ሰይዲና ኻሊድ ኢብኑ ዘይድ አቡ አዩብ አል-አንሷሪ ቤት በመምጣት ባከበሩ ጊዜ በታችኛው ፎቅ መኖርን መረጡ፤ በዚያም ተቀመጡ።1 በዚህም የፍጥረተ ዓለሙን ሰይድ የማስተናገድና በቤታቸው የማኖር ክብር ለእኚህ የተባረኩ ሰው ተሰጠ።
ሰይዲና ኻሊድ እንዲህ ብለው ተረኩ፦ «ረሱሉላህ ቤቴን ባከበሩ ጊዜ በታችኛው ፎቅ መኖርን መረጡ። እኛ ደግሞ በላይኛው ፎቅ እንኖር ነበር፤ በዚህም ሁኔታ እጅግ እናዝን ነበር። አንድ ቀን እንዲህ አልኩ፦ ‹እናቴና አባቴ ለእርስዎ መሥዋዕት ይሁኑ፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እኔ በላይ፣ እርስዎ ደግሞ በታች መሆንዎን ልቤ አይቀበለውም፤ ተገቢ ሆኖ አይታየኝም። ይህ በእኔ ላይ እጅግ ይከብደኛል። እባክዎ የላቀው ማንነትዎ በላይ፣ እኛ ደግሞ በታች እንድንኖር ይፍቀዱልን።› በዚህ ጊዜ፦ ‹አቡ አዩብ ሆይ! በቤቱ ታችኛው ፎቅ መሆናችን ለእኛ ይበልጥ ተገቢና ምቹ ነው› አሉ። የሚመጡትን ጎብኚዎች በቀላሉ ለማነጋገር በማሰብ በታች መቆየትን ተገቢ አድርገው ተመለከቱ። እኛም በቤቱ ላይኛው ፎቅ ቆየን።
አንድ ቀን የውኃ ማሰሮአችን ተሰበረ። የፈሰሰው ውኃ በረሱሉላህ ላይ ጠብ ብሎ እንዳያስቸግራቸው ፈርተን እኔና ባለቤቴ የምንለብሰውን ብቸኛውን የቬልቬት ብርድ ልብሳችንን ወዲያውኑ በውኃው ላይ ጫንነው።»
አቡ አዩብ አል-አንሷሪ በላይኛው ፎቅ በመሆናቸው እጅግ ይጨነቁ ነበር። በመጨረሻም እርሳቸው ራሳቸው ወደ ታችኛው ፎቅ ወርደው ክቡር ረሱሉላህን ወደ ላይ አወጧቸው። ሰይዲና አቡ አዩብ እንዲህ አሉ፦ «ለክቡር ረሱሉላህ ሁልጊዜ የእራት ምግብ አዘጋጅተን እንልክላቸው ነበር። የተረፈውን ወደ እኛ በመለሱ ጊዜ እኔና ባለቤቴ ኡሙ አዩብ የረሱሉላህ እጅ የነካቸውን ስፍራዎች እየፈለግን ከዚያ እንበላና በዚህ በረከት እናገኝ ነበር። አንድ ምሽት አዘጋጅተን የላክነውን ሽንኩርት ወይም ነጭ ሽንኩርት ያለበትን ምግብ ረሱሉላህ መለሱት። በእርሱ ላይ የእጃቸውን ምልክት ባላየሁ ጊዜ እያለቀስኩ ወደ እርሳቸው ሄጄ እንዲህ አልኩ፦ ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እናቴና አባቴ ለእርስዎ መሥዋዕት ይሁኑ! የእራቱን ምግብ መለሱት። ነገር ግን በእርሱ ላይ የተባረከ እጅዎን ምልክት አላየሁም። እኔና ኡሙ አዩብ በሚመልሱት ምግብ ውስጥ እጅዎ የነካቸውን ስፍራዎች እየፈለግን በዚህ በረከት እናገኝ ነበር።› ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) እንዲህ አሉ፦ ‹በዚህ አትክልት ውስጥ ሽታ ተሰማኝ። ስለዚህ ከእርሱ አልበላሁም። እኔ ከመልአክ ጋር የምነጋገር ሰው ነኝ።› ‹ያ ምግብ ሐራም ነውን?› ብዬ ጠየቅሁ። ‹አይደለም! ነገር ግን በሽታው ምክንያት አልወደድኩትም› ባሉ ጊዜ፦ ‹እርስዎ የማይወዱትን ነገር እኔም አልወደውም!› አልኩ። ነብያችንም፦ ‹እናንተ ብሉት› አሉ። በዚህም እኛ ከእርሱ በላን፤ ዳግመኛም ከዚያ አትክልት ለረሱሉላህ ምግብ አላዘጋጀንም።
በሌላ ጊዜ ደግሞ ለክቡር ረሱሉላህና ለአቡበክር ብቻ የሚበቃ ምግብ አዘጋጅቼ ወደ እነርሱ ወሰድኩ። ረሱሉላህ፦ ‹አቡ አዩብ ሆይ! ከአንሷሮች ታላላቆች ሠላሳ ሰዎችን ጋብዝ› አሉ። እኔ ምግቡ ጥቂት እንደሆነና ምናልባት ረሱሉል አክረም ይህን ምግብ ብዙ መስሏቸው ይሆናል ብዬ ሳስብ እንደገና፦ ‹አቡ አዩብ ሆይ! ከአንሷሮች ታላላቆች ሠላሳ ሰዎችን ጋብዝ› አሉ። በሺህ ሐሳቦች ውስጥ ሆኜ ከአንሷሮች ሠላሳ ሰዎችን ጋበዝኩ፤ መጡም። ከዚያ ምግብ በሉ፤ ጠገቡም። የመጡት ሰዎች ተአምር መሆኑን ተረድተው ኢማናቸው ጠነከረ፤ ዳግመኛም ቃል ኪዳን ገቡ። ከዚያም ሄዱ። እነዚያ የተመረጡ ሶሓቦች ከሄዱ በኋላ በዚህ ጊዜ ደግሞ፦ ‹ስልሳ ሰዎችን ጋብዝ› አሉ። ምግቡ በተአምር እንዳልቀነሰ በማየቴ ይበልጥ ተደስቼ ስልሳ ሰዎችን ወደ ረሱሉላህ ዘንድ ጋበዝኩ።
«ለግመሏ መንገድ ልቀቁ! የት እንደምትንበረከክ ታዝዛለች» ሐዲስ ሸሪፍ
መዲና አል-ሙነወራና አካባቢዋ
መጥተው ከዚያ ምግብ በሉ። ሁሉም የረሱሉላህን ተአምር አረጋግጠው ተመለሱ። ከዚያም፦ ‹ከአንሷሮች ዘጠና ሰዎችን ጥራ› አሉ። ጠራኋቸው፤ መጡም። በረሱሉላህ ትእዛዝ አሥር አሥር ሆነው ወደ ማዕድ ተቀምጠው በሉ፤ ሁሉም ይህን ታላቅ ተአምር አይተው ሄዱ። በዚህም መቶ ሰማንያ ሰዎች ከዚያ ምግብ በሉ። ምግቡ ግን እኔ የወሰድኩትን ያህል ነበር፤ ማንም እጁን ያልነካው ይመስል ነበር።»2
የአንሷሮችና የሙሃጂሮች ወንድማማችነት
ክቡር ነብያችን በመዲና አል-ሙነወራ ይበልጥ ጠንካራ ትስስር ለመመሥረት ሂጅራ ያደረጉትን ሙሃጂሮችና በቤቶቻቸው ያስጠለሏቸውን አንሷሮች እርስ በርሳቸው ወንድማማቾች አደረጓቸው። ሰይዲና ዐሊይ በመጨረሻ በቀሩ ጊዜ የተረሱ መስሏቸው፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እኔን ረሱኝን?» ብለው ጠየቁ። በዚህ ጊዜ የዓለማት ሰይድ፦ «አንተ በዚህ ዓለምም በአኺራም ወንድሜ ነህ» አሉ። ይህ ወንድማማችነት በቁሳዊና በመንፈሳዊ መረዳዳት ላይ የተመሠረተ ነበር። በዚህም ከአገራቸው፣ ከቤታቸውና ከዘመዶቻቸው ተለይተው የመቆየታቸው ሐዘን ጥቂትም ቢሆን ይቀልላቸው ነበር። የመዲና ሙስሊሞች የአላሁ ተዓላን ሃይማኖት ለመኖርና ለማስፋፋት ሲሉ አገራቸውን ለተዉት ለሙሃጂር ወንድሞቻቸው አስቀድመውም እጃቸውን ዘርግተው፣ ወደ ቤቶቻቸው ጋብዘዋቸውና በማንኛውም መንገድ ሊረዷቸው በሙሉ ልባቸው ተግተው ነበር። በዚህ የወንድማማችነት ምሥረታ ይበልጥ ከልብ ተቃቀፉ። ክቡር ረሱሉላህ እያንዳንዱን ሙሃጂር ከባሕርዩ ጋር ከሚስማማው ከአንድ አንሷሪ ጋር ወንድማማች አድርገውት ነበር። ይህ ወንድማማችነት ከአባቶቻቸው የወረሱትን ንብረት እስከ መካፈል ደረሰ።3
እያንዳንዱ የመዲና ሰው መሬቱን፣ የወይን ቦታውን፣ የአትክልት ቦታውን፣ ቤቱን፣ ንብረቱን… ያለውን ሁሉ ለሁለት ከፍሎ ግማሹን ለሙሃጂር ወንድሙ በደስታ ይሰጥ ነበር። ከሙሃጂሮች አንዱ የሆኑት ሰይዲና ዐብዱረሕማን ኢብኑ ዐውፍ እንዲህ ብለው ተረኩ፦ «ወደ መዲና አል-ሙነወራ ሂጅራ ባደረግን ጊዜ ክቡር ረሱሉላህ እኔን ከሰዕድ ኢብኑ ረቢዕ ጋር ወንድማማች አደረጉኝ። በዚህ ጊዜ ወንድሜ ሰዕድ፦ ‹ወንድሜ ዐብዱረሕማን ሆይ! እኔ በንብረት ረገድ ከመዲና ሙስሊሞች እጅግ ሀብታሙ ነኝ። ንብረቴን ለሁለት ከፍያለሁ፤ ግማሹ የአንተ ነው› አለኝ። እኔም፦ ‹አላሁ ተዓላ ንብረትህን ለአንተ የተባረከና መልካም ያድርግልህ። እኔ ንብረት አያስፈልገኝም። የምትገበያዩበትን ገበያችሁን ብቻ አሳየኝ፤ ይበቃኛል› አልኩ።»
እንዲህ ያለ መሥዋዕትነት ሊኖር የቻለው በእስልምና ወንድማማችነት ብቻ ነበር። ከአደም ዐለይሂ ሰላም ጀምሮ እስከዚያ ጊዜ ድረስ ብዙ ስደቶች ነበሩ። ነገር ግን እንዲህ ያለ ትርጉም ያለውና የላቀ ሂጅራ፣ ከውጭ በመጡትና በአገሬው ሕዝብ መካከል እንዲህ ያለ በፍቅር የተሞላ መዋሐድና ከልብ የሆነ መተቃቀፍ ከዚያ በፊት ኖሮ አያውቅም። በእርግጥም አላሁ ተዓላ በትርጓሜ፦ «ምእመናን ወንድማማቾች ብቻ ናቸው»4 አለ። በዚህም እውነተኛ ፍቅርና ቅንነት በቁሳዊ ጥቅም ሳይሆን በኢማንና በእምነት ብቻ ሊገኝ እንደሚችል ተጠቆመ። በሶሓቦች ዘንድ የነበረው ይህ ሁኔታ ከክቡር ረሱሉላህ ጋር በአንድ ጊዜ በመቀማመጥ ብቻ ይገኝ ነበር። ከውዱ ነብያችን የተባረከ ልብ እንደ ባሕር የሚፈልቁት ፈይድና በረከቶች ወደ ሶሓቦች ልቦች ይፈስሱ ነበር፤ በዚህም ምክንያት ታይቶ በማይታወቅ መሥዋዕትነት እርስ በርሳቸው ይዋደዱ፣ ወንድሞቻቸውንም ከራሳቸው ያስቀድሙ ነበር።
«ጌታዬ ሆይ! የመካን ከተማ እንዳስወደድከን መዲናንም አስወድደን። ከመካ ይበልጥ አስወድደን። ጌታዬ ሆይ! በመስፈሪያዎቻችንና በቁናዎቻችን በረከት ስጠን። የመዲናን ከተማ ለእኛ ጤናማ አድርጋት። አየሯንም አሳምርልን!» ሐዲስ ሸሪፍ
አንሷሮችና ሙሃጂሮች በዚህ አዲስ የእስልምና ማዕከል እጅ ለእጅና ልብ ለልብ ተያይዘው የእስልምና ሃይማኖት እንዲጠናከር ማንኛውንም መሥዋዕትነት ለመክፈልና በመጨረሻም የሸሂድነትን ደረጃ ለማግኘት ቃል ገቡ። በዚህም በረሱሉላህ ዙሪያ ተሰባስበው የእስልምናን ሃይማኖት መሠረቶች በመከተል አዲስ ሥርዓትና አስደሳች ሕይወት ይገነቡ ነበር። ከሂጅራው ክስተት ጋር እስልምና «መንግሥት» ወደ መሆን በሚወስደው መንገድ የመጀመሪያውን እርምጃ ወሰደ። መዲና አል-ሙነወራም የእስልምና ሃይማኖት መነሻና ማዕከል ሆነች።
በመዲና ከሶሓቦች በተጨማሪ ክርስቲያኖች፣ አይሁዶችና ጣዖት የሚያመልኩ አጋሪዎችም ነበሩ። አይሁዶች በኑ ቀይኑቃዕ፣ በኑ ቁረይዟና በኑ ነዲር የተባሉ ሦስት ጎሳዎች ነበሩ። እነርሱ በእስልምና ላይ፣ በተለይም በውዱ ነብያችን ላይ እጅግ ጠላቶች ነበሩ።
በዚህ መካከል የመካ አጋሪዎች ክቡር ነብያችን በመዲና ሶሓቦቻቸውን እርስ በርሳቸው ወንድማማቾች በማድረግ ማዋሐዳቸውን ለራሳቸው እንደ ታላቅ አደጋ ተመለከቱት። ይህን ጉዳይ በአጭር ጊዜ ውስጥ ካላሸነፉት ሙስሊሞች ጠንክረው መካን ሊያጠቁና ትተዋቸው የሄዱትን መሬቶቻቸውን፣ ቤቶቻቸውንና አገራቸውን ከእጃቸው ሊወስዱ ይችላሉ… በዚህ ሐሳብ ውስጥ የነበሩት የመካ አጋሪዎች ለመዲና ሙስሊሞች የማስፈራሪያ ደብዳቤዎችን መላክ ጀመሩ። ከእነዚህ ደብዳቤዎች በአንዱ እንዲህ ይል ነበር፦ «በእርግጥ ከእኛ ጋር ጠላትነት ካለባቸው የዓረብ ጎሳዎች መካከል እንደ እናንተ ያስቆጣን አንድም የለም። ምክንያቱም ከእኛ ወገን የሆነን ሰው ለእኛ አሳልፋችሁ መስጠት ሲገባችሁ ረዳችሁት፤ እጃችሁን ዘርግታችሁ ተቀብላችሁ ጠበቃችሁት። ይህ ለእናንተ እጅግ ታላቅ ጥፋት ነው። እባካችሁ ከእርሱና ከእኛ መካከል ውጡ፤ እርሱንም ለእኛ ተዉት። ሁኔታው መልካም ቢሆን በዚህ ይበልጥ የምንደሰተው እኛ ነን። ሌላ ቢሆን ደግሞ እርሱን መግታት የእኛው ድርሻ ነው!…»
ለዚህ ደብዳቤ ሰይዲና ከዕብ ኢብኑ ማሊክ ነብያችንን የሚያወድስ እጅግ ያማረ መልስ ጻፉ።
የመካ አጋሪዎች ለመዲና አጋሪዎችም በተመሳሳይ መንገድ የማስፈራሪያ ደብዳቤዎችን ጻፉ። እነርሱንም፦ «ሰዋችንን ከከተማችሁ ካላስወጣችሁት ወይም ካልገደላችሁት በእናንተ ላይ እንዘምታለን፤ እናንተን እንገድላለን፤ ሴቶቻችሁንም አገልጋዮቻችን እናደርጋለን!…» ብለው አስፈራሯቸው።
በዚህ ጊዜ የመዲና አጋሪዎች በመናፍቁ ዐብዱላህ ኢብኑ ኡበይ ዙሪያ ተሰባስበው ዕድል ባገኙ ቅጽበት በክቡር ረሱሉላህ ላይ ጉዳት ለማድረስ ወሰኑ።
ሙስሊሞች ይህን ሁኔታ በሰሙ ጊዜ ውዱ ነብያችንን ለመጠበቅ የቻሉትን ጥረት ሁሉ አድርገው በዙሪያቸው ተጣበቁ። በሌሊት ወደ ጎዳና መውጣት፣ በቤቶቻቸውም መተኛት እስከማይችሉበት ሁኔታ ደረሱ።
ኡበይ ኢብኑ ከዕብ እንዲህ ብለው ተረኩ፦ «ክቡር ረሱሉላህና ሶሓቦቻቸው መዲና አል-ሙነወራን በመምጣታቸው ባከበሩ ጊዜ ሙስሊሞች የአጋሪ የዓረብ ጎሳዎች የጠላትነት ዒላማ ሆኑ። ሶሓቦች ጦር መሣሪያ ታጥቀው እስከ ንጋት ድረስ ዘብ ይጠብቁ ነበር።»
ሶሓቦች እንደ አንድ አካል ሆነው በአደገኛ ሁኔታዎች በሙሉ ኃይላቸው ሙስሊም ወንድሞቻቸውን ለመርዳት ይሮጡ ነበር። ከእነርሱ ፊት ቀዳሚው ውዱ ነብያችን ነበሩ። ክቡር ረሱሉላህ በእያንዳንዱ መልካም ባሕርይ ቀዳሚ እንደነበሩ ሁሉ በጀግንነትም ከሶሓቦቻቸው ሁሉ ፊት ይገኙ ነበር። በየትኛውም የሌሊት ሰዓት የድረሱልኝ ጩኸት በተሰማ ጊዜ ነብያችን ማንም ሳይደርስ በፈረሳቸው እንደ መብረቅ ቀድመው እዚያ ይደርሱ ነበር፤ የሚያስፈራ ነገር እንደሌለ ለሶሓቦቻቸው አሳውቀው ያረጋጓቸው ነበር።
«ዐሊይ ሆይ! አንተ በዚህ ዓለምም በአኺራም ወንድሜ ነህ» ሐዲስ ሸሪፍ
የሁለቱ ዓለማት ሱልጣን
የተወለዱበት ወር ዳግም መጣ፤
የዕውቀትና የመዕሪፋ ምንጭ
የተወለዱበት ወር ዳግም መጣ።
ሸፋዐ የሚሻ ይምጣ፣
የሚወዳቸውም ደስታን ያግኝ፦
የመልካም ስነ ምግባር ባለቤት
የተወለዱበት ወር ዳግም መጣ።
በጨለማ ሙሉ ጨረቃ፣ የንጋት ፀሐይ፣
ከአላህ የጽጌረዳ መስክ ጽጌረዳ፦
የሐቁ ሐቢብ ሙስጦፋ
የተወለዱበት ወር ዳግም መጣ።
እውነተኛ አፍቃሪ የት አለ?
ለነፍሱና ለገላው ዕረፍት ያግኝ፦
የእውነት ምሥጢር ግምጃ ቤት
የተወለዱበት ወር ዳግም መጣ።
ሁዳዪ ሆይ! እርሳቸውን የሚወድ
የፈለገውን ግብ አገኘ፦
የዓለም ኩራት፣ የሰው ልጆች በላጭ
የተወለዱበት ወር ዳግም መጣ።
የመዲና የቀድሞ ገጽታ
መስጂደ ነበዊ / መዲና አል-ሙነወራ
ክቡር ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ወደ መዲና አል-ሙነወራ ሂጅራ ባደረጉ ጊዜ ግመላቸው ቀስዋ የተንበረከከችበት ቦታ።
ውዱ ነብያችን ይህን ቦታ ገዝተው በላዩ ላይ መስጊድ አሠሩ።
ያረፉትም ከዚህ መስጊድ ጋር በተያያዘው ቤታቸው ውስጥ ነበር፤
የተባረከ ቀብራቸውም በዚሁ ክፍል ውስጥ ተሠራ።
በኋላም በዚህ ክፍል ሰይዲና አቡበክርና ሰይዲና ዑመር (ረዲየላሁ ዐንሁማ) ተቀበሩ።
ከጎናቸው ለአንድ ሰው በሚበቃው ባዶ ቦታ ላይ
ዒሳ ዐለይሂ ሰላም እንደሚቀበሩ ተነግሯል።