AKHLÂQ ẸLẸWA ỌGA WA, ANABI

1

Allahu taâlâ, nigba ti o wu okan ibukun Anabi Ololufe Re (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) nipa kika oore ati ibukun ti O fi fun Un, wipe, “A da yin pelu iwa rere.” O ti sọ ni âyat al-karîma, ni maal, “Nitootọ, iwọ jẹ ti Khuluq al-‘azîm (O ni akhlâq nla kan).”2 Khuluq al-‘azîm tumọ si nini awọn aṣiri pẹlu Allahu taâlâ ati jijẹ oninuure si awọn eniyan. Hadrat Ikrima sọ pe, “Mo gbọ lati ọdọ Abdullah ibn Abbâs: Ni âyat al-karîma yii, ‘Khuluq al-‘azîm’, iyẹn ni, akhlâq ẹlẹwa, ni akhlâq ti a kede ni Qurân al-karîm.”

Akhlâq ẹlẹwa ti Rasûlullah jẹ ki ọpọlọpọ eniyan gba Islâm mọra.

Ọrọ rẹ dun pupọ; wọn a fọwọ kan ọkan, wọn a si fa awọn ẹmi mọra. Ogbon re tobi tobẹẹ pe, ti o wa lati ile larubawa, laarin awọn eniyan lile ati alagidi, O ba wọn lo daradara, o farada ijiya wọn o si mu wọn wá si irẹlẹ ati igboran. Pupọ ninu wọn kọ ẹsin wọn silẹ ti wọn si di Musulumi ti wọn si ba awọn baba ati awọn ọmọ wọn ja fun idi ti Islâm. Nítorí Rẹ̀, wọ́n fi dúkìá wọn rúbọ, ilẹ̀ ìbílẹ̀ wọn, wọ́n sì ta ẹ̀jẹ̀ wọn sílẹ̀. Wọn ko mọ iru awọn nkan bẹẹ tẹlẹ. O jẹ ẹni iwa pẹlẹ, onirẹlẹ, alaforiji, onisuuru, oninuure ati ọlọ́rẹ tobẹẹ ti gbogbo eniyan fi n kan saara si I. Awon ti won ri Re ti won si gbo Re yoo fi ayọ di Musulumi.

Ko si ẹgbin tabi abawọn ti a ri ninu eyikeyi iṣe Rẹ, ninu eyikeyi iṣẹ Rẹ, ninu eyikeyi ọrọ Rẹ. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kò bínú sí ẹnikẹ́ni nítorí ara Rẹ̀, ó le, ó sì korò gan-an sí àwọn ọ̀tá Islâm àti àwọn tí wọ́n ń sọ̀rọ̀ òdì sí tàbí tí wọ́n fi ọwọ́ lé ẹ̀sìn náà.

Ẹgbẹẹgbẹrun awọn iṣẹ iyanu ti Muhammad alaihis-salâm ni a rii, gbogbo eniyan, ọrẹ tabi ọta, sọ eyi. Ninu awọn iṣẹ iyanu wọnyi, awọn ohun iyebiye julọ ni awọn iwa giga Rẹ ati akhlâq ẹlẹwa.

“Nitootọ, o wa pẹlu Khuluq al-azîm (O ni akhlâq nla kan).” Qalam: 4

Hadrat Abû Sa’îd al-Khudrî (radiy-Allahu ta’âlâ ‘anh) sọ pe: “Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) yoo fun koriko fun awọn ẹranko. Oun yoo so awọn ibakasiẹ. Oun yoo gba ile Re. Oun yoo fun wara agutan. Ó máa tún bàtà Rẹ̀ ṣe, á sì tún aṣọ Rẹ̀ ṣe.3 Oun yoo jẹun pẹlu iranṣẹ Rẹ. Nígbà tí ó bá rẹ ìránṣẹ́ Rẹ̀ nítorí lílọ ọkà pẹ̀lú ọlọ ọwọ́, yóò ràn án lọ́wọ́. Ó máa ń ra nǹkan lọ́wọ́ ọjà, á sì mú wọn wá sílé sínú àpò. Nigbati O ba pade ẹnikan, Oun yoo jẹ ẹni akọkọ lati kí, boya wọn jẹ talaka tabi ọlọrọ, ọdọ tabi agbalagba. Oun yoo kọkọ na ọwọ ibukun Rẹ lati ṣe musâfaha. Ó dọ́gba ẹrú, ọ̀gá, olúwa, dúdú àti funfun. Oun yoo lọ nibikibi ti a ba pe, laibikita ẹniti o pe e. Kò fojú tẹ́ńbẹ́lú ohun tí wọ́n fi sí iwájú Rẹ̀ láti jẹun, kódà bí ó bá kéré. Ko fi ounjẹ silẹ lati aṣalẹ di owurọ tabi lati owurọ si aṣalẹ. O jẹ ẹni iwa rere. O nifẹ lati ṣe awọn iṣẹ rere ati pe o dara pẹlu gbogbo eniyan. O ni oju ẹrin, ọrọ Rẹ si dun, ṣugbọn Ko rẹrin musẹ nigbati O sọrọ. O dabi ibanujẹ, ṣugbọn ko binu. O jẹ onirẹlẹ, ṣugbọn Oun ko ni iwa kekere. Ó jẹ́ ọlọ́lá ńlá, ó sì ní ìmísí ọ̀wọ̀ àti ìbẹ̀rù. Ṣugbọn on ko le. Ó jẹ́ onínúure àti ọ̀làwọ́, ṣùgbọ́n kò sọ ohunkóhun ṣòfò, bẹ́ẹ̀ ni kò fi ohunkóhun fúnni lásán, Ó sì ṣàánú gbogbo ènìyàn. Ori ibukun re ni a maa n teriba. Ko reti ohunkohun lati ọdọ ẹnikẹni. Ẹnikẹni ti o ba fẹ idunnu ati alaafia yẹ ki o dabi Rẹ.”

Anas ibn Mâlik (radiy-Allahu ‘anh) sọ pe, “Mo sin Rasûlullah fun ọdun mẹwa. Ko sọ ‘Uff!’ si mi rara! Ko sọ idi ti o fi ṣe eyi tabi idi ti o ko ṣe bẹ.”4

Abû Hurayra (radiy-Allahu ‘anh) sọ pe, “Nigba ghazâ, a beere lọwọ Rẹ lati gbadura fun iparun awọn alaigbagbọ. Ó ní, ‘A kò rán mi láti máa ṣépè tàbí kí àwọn èèyàn jìyà. A ti rán mi lati ṣe rere si gbogbo eniyan ati fun awọn eniyan lati ni alaafia.’”5Allahu taâlâ sọ ni âyat 107 ti Sûrah al-Anbiyâ, ni maal, “A ti ran ọ gẹgẹbi aanu, gẹgẹbi ibukun fun awọn agbaye.”

Abû Saîd al-Khudrî (radiy-Allahu ‘anh) sọ pe, “Itiju (hayâ) Rasûlullah tobi ju itiju awọn ọmọbirin Musulumi wundia lọ.”6

Anas ibn Mâlik sọ pe, “Nigbati Rasûlullah ba musâfaha ṣe pẹlu ẹnikan, Oun ko ni gba ọwọ ibukun Rẹ kuro lọdọ ẹni naa ṣaaju ki ẹni naa to ṣe bẹ.7 Oun ko ni yi oju ibukun Re pada kuro lọdọ ẹni yẹn ṣaaju ki o to ṣe. Nígbà tí Ó bá jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹnì kan, yóò jókòó sórí eékún Rẹ̀ méjèèjì, kò sì ní jókòó pẹ̀lú orúnkún Rẹ̀ alábùkún ní òkè, láti fi ọ̀wọ̀ hàn sí ẹni náà.”

Jâbir ibn Sumra sọ pé, “Rasûlullah sọ̀rọ̀ díẹ̀. Oun yoo sọrọ nigbati o jẹ dandan tabi nigba ti a beere ibeere kan.” O ye lati inu eyi pe gbogbo awọn Musulumi yẹ ki o yago fun sisọ awọn nkan kekere tabi asan ati pe o yẹ ki o dakẹ. O sọrọ ni kedere ati tito lẹsẹsẹ ati pe o rọrun lati ni oye.

Anas ibn Mâlik (radiy-Allahu ‘anh) sọ pé, “Rasûlullah yoo ṣabẹwo si awọn alaisan, rin lẹhin awọn okú bi wọn ti gbe wọn lọ si iboji ati lọ si ibi ti wọn pe. Oun yoo gun kẹtẹkẹtẹ. Mo ri Rasûl alaihis-salâm ni Ghazâ ti Khaybar. Ó wà lórí kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́ kan tí ìjánu rẹ̀ jẹ́ okùn. Nigbati Rasûlullah jade kuro ni namâz owurọ, awọn ọmọde ati awọn oṣiṣẹ ti Medîna yoo mu awọn apoti wọn ti o kun fun omi fun Un ki wọn si beere lọwọ Rẹ lati fi ika ibukun Rẹ sinu wọn. Paapa ti o ba jẹ igba otutu ati omi tutu, Oun ko kọ awọn ibeere wọn; Oun yoo wu ọkan wọn.”8

Lẹẹkansi, Anas ibn Mâlik sọ pé, “Ti ọmọbirin kekere kan ba di ọwọ Rasûlullah ti o si fẹ lati mu u lọ si ibikan fun ọrọ kan, Oun yoo lọ pẹlu rẹ ki o yanju iṣoro rẹ.”

Jâbir (radiy-Allahu ‘anh) sọ pé, “A ko gbọ ri ki Rasûl ‘alaihis-salâm sọ ‘rara’ fun ohunkohun ti a beere lọwọ Rẹ.”

Ọ̀gá wa, Anabi ga ju gbogbo ẹda lọ ni awọn ofin ti hayâ (iwa, irẹlẹ) pẹlu. Ó dà bí ẹni pé ojú Rẹ̀ ti pa mọ́ sí àwọn nǹkan tí kò bójú mu. Oun ko ni pe ẹnikẹni ni oruko apeso ti ko dun.

Iya wa Hadrat Âisha sọ pe, “Nigba ti a sọ fun Ọga wa Rasûlullah pe ẹnikan ti ṣe ohun ti ko dun, Oun yoo sọ ni gbogbogbo, lai darukọ orukọ ẹni naa, ‘Kilode ti wọn fi ṣe bẹ?’ Ni ọna yii, laisi darukọ eyikeyi orukọ, Oun yoo ṣe idiwọ fun ẹni naa lati ṣe tabi sọ ohun ti ko yẹ naa.”9

Anas ibn Mâlik royin pe, “Ni ọjọ kan, ọkunrin kan ti o fi nkan ofeefee kan pa oju rẹ wọ iwaju Ọga wa, Anabi. Kò sọ ohunkóhun tó máa bí i nínú. Nigbati eniyan naa jade, O sọ pe, ‘O yẹ ki o ti sọ fun u ki o le ti wẹ oju rẹ!’”10

Ọ̀gá wa Rasûlullah jẹ́ olùṣọ̀kan àwọn ènìyàn náà. Oun ko ni jẹ ki wọn korira ara wọn. Ó máa ń fún olórí gbogbo ẹ̀yà ní ẹ̀bùn, á sì jẹ́ kí wọ́n jókòó sórí ìjókòó ọlá.

Kò ní dí ẹnikẹ́ni lọ́wọ́ láti rí I. Oun yoo beere nipa alafia ti Ashâb al-kirâm Rẹ ati beere nipa awọn ti ko si nibẹ. Oun yoo gba awọn ti o joko pẹlu Rẹ ni imọran.

Nipa ri iwa Rẹ, ko si ẹnikan ti yoo ro pe O fẹràn eniyan kan ju ekeji lọ. Oun yoo farada ati tẹtisi ẹnikẹni ti o ba wa si ọdọ Rẹ pẹlu ẹdun kan.

Titi ti alejo fi lọ, Oun ko ni fi i silẹ. Oun yoo ṣe afihan akhlâq ẹlẹwa rẹ ati iwa si gbogbo eniyan ni ọna ti o dara julọ. Gbogbo eniyan jẹ kanna ni oju Rẹ ni awọn ofin ti awọn ẹtọ ati idajọ. Ko si ẹnikan ti o ni ipo giga tabi anfani lori ẹnikẹni miiran.

Iya wa Hadrat Âisha sọ pe, “Emi ko tii ri ẹnikẹni ti o ni iru akhlâq ẹlẹwa bii Olukọni Rasûlullah wa. Nigbakugba ti ọkan ninu Ashâb Rẹ tabi awọn ara ile Rẹ ba pe E, O dahun nipa sisọ ‘Bẹẹni (ni ọna ọwọ).’”11

Ọ̀gá wa Rasûlullah yoo pe Ashâb Rẹ pẹlu awọn orukọ ti o dara julọ. Kò ní dá ẹnikẹ́ni dúró nígbà tí wọ́n ń sọ̀rọ̀. Ayafi ti ẹni tikararẹ ba dẹkun lati sọrọ tabi dide lati lọ, Oun ko ni da a duro.

Nipa itọju oninuure, ikẹ ati aanu Rẹ, Allahu taâlâ sọ ni âyat al-karîma 128 ti Sûrah at-Tawba, ni maal, “Iṣoro yin n dun Un, o si n ba A ninu jẹ. Ó jẹ́ olùfọkànsìn fún yín gan-an, ó ṣàánú àwọn onígbàgbọ́ gan-an, ó sì ń fẹ́ oore fún wọn.”

Allahu taâlâ sọ ninu âyat al-karîma 107 ti Sûrah al-Anbiyâ, ni maal, “(Iwọ Olufẹ mi!) A ti ran ọ bi aanu si awọn aye.” Ọ̀gá wa, Anabi jẹ ki awọn nkan kan rọrun, bẹru pe wọn yoo nira fun ummah Rẹ. O ni, “Ti ko ba ti fa wahala fun ummah mi, Emi yoo ti paṣẹ fun wọn lati lo miswak ni gbogbo abdast.”12

“Wọ́n fi lọ̀ mí pé kí a sọ ilẹ̀ Mẹ́kà àti òkúta rẹ̀ di wúrà. Mo ní, ‘Rárá, Rabb mi! Jẹ ki ebi pa mi ni ọjọ kan ki n si yo ni ọjọ kan. Ni awọn ọjọ ti ebi npa mi, Emi yoo gbadura si Ọ. Ni awọn ọjọ ti mo ba yo, Emi yoo dupẹ ati yin Ọ.’”
Hadîth ash-sharîf

Ko si ẹnikan ti o ga ju Ọga wa lọ, Anabi ni pipa ọrọ (ileri) Rẹ mọ.

Abdullah ibn Abil-Hamsa sọ pé, “Mo ṣe òwò pẹ̀lú Ọ̀gá wa, Wòlíì ṣáájú kí a tó fi ipò wòlíì Rẹ̀ hàn Án. O ni gbèsè diẹ lọdọ mi. Mo ṣe ileri lati pade Rẹ ni akoko kan ati aaye kan, lẹhinna gbagbe rẹ. Ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn náà, mo rántí ìlérí mi, mo sì sáré lọ sí ibẹ̀. Nígbà tí mo rí i pé ó ti ń dúró níbẹ̀ fún ọjọ́ mẹ́ta, ó yà mí lẹ́nu. O si wi fun mi pe, ‘Ọdọmọkunrin, o da mi lagara! Mo ti n duro de e nibi fun ojo meta.’”

Ìwà ìrẹ̀lẹ̀ Ọ̀gá wa, Wòlíì pọ̀ gan-an, ó sì yàtọ̀ débi pé a kò lè rí i nínú ẹnikẹ́ni, àní nínú wòlíì èyíkéyìí (alaihimus-salâm).

Imọlara igberaga ko ṣẹlẹ ninu Rẹ. Nigba ti a fun Anabi wa ni ominira laarin jijẹ woli ọba ati iranṣẹ (si Allah) woli, O yan lati jẹ woli iranṣẹ.13

Lori eyi, Isrâfîl ‘alaihis-salâm sọ fun Ọga wa, Anabi, “Nitootọ, Allahu taâlâ ti fun ọ ni ipo ti o fi silẹ pẹlu irẹlẹ. Nitoripe ni ọjọ qiyâmat, iwọ yoo jẹ ẹni ti o tobi julọ ninu awọn ọmọ Âdam (iyẹn, eniyan). Iwọ ni ẹni akọkọ ti yoo dide lati iboji Rẹ. Iwọ yoo jẹ ẹni akọkọ lati bẹbẹ.”

Ọ̀gá wa, Anabi sọ fun iya wa Hadrat Âisha nigba kan, “a fun mi ni ilẹ Meka ati awọn okuta lati sọ di wura. Mo ni, ‘Rara, Rabb mi! Jẹ ki ebi pa mi ni ọjọ kan ki n si yo ni ọjọ keji. Ni awọn ọjọ ti ebi npa mi, Emi yoo gbadura si Ọ. Ni awọn ọjọ ti mo ba yo, Emi yoo dupẹ ati yin Ọ.’”14

Ni ojo kan, Jabrâîl ‘alaihis-salâm wa si Ọga wa, Anabi o si wipe, “Allahu taâlâ ti ran Salâm (ikini) Re si yin. Ó ní: Bí ó bá fẹ́, èmi yóò sọ àwọn òkè ńlá wọ̀nyẹn di wúrà fún òun. Àwọn òkè wúrà wọ̀nyẹn yóò wà pẹ̀lú Rẹ̀, níbikíbi tí Ó bá lọ.”

Wòlíì olùfẹ́ wa dáhùn pé, “Ìwọ Jabrâîl! Aye jẹ ile ti awọn ti ko ni ile. Ati lẹẹkansi, (o) jẹ ohun-ini ti awọn ti ko ni ohun-ini. Awọn ti ko ni aql (oye, ọpọlọ) ni wọn n ko o jọ.”15

Lori eyi, Jabrâîl ‘alaihis-salâm sọ pe, “Iwọ Muhammad! Allahu taâlâ ti jẹ ki o duro ṣinṣin pẹlu awọn ọrọ ti o duro.”

Iya wa Hadrat Âisha sọ pe, “Nigba miiran, fun odidi oṣu kan, ko si ina ti o tan ni ile wa (lati ṣe ounjẹ). Kiki dàbínù ati omi ni o wa.”

Ibn Abbâs sọ pe, “Ni ọpọlọpọ oru, Ọga wa Rasûlullah ati idile Rẹ yoo lọ sun lai jẹun. Wọn ko ri ohunkohun lati jẹ ni aṣalẹ.”

Iya wa Âisha sọ pe, “Ikun ibukun ti Ọga wa Rasûlullah ko kun fun ounjẹ rara. Ko rojọ nipa ọrọ yii fun ẹnikẹni. Lójú Rẹ̀, òṣì sàn ju jíjẹ́ ọlọ́rọ̀ lọ. Paapa ti o ba jiya lati ebi ni gbogbo oru, eyi ko ni di I lọwọ lati gbaawẹ lakoko ọsan.16

Ti O ba fẹ, Oun yoo beere lọwọ Rabb Rẹ fun gbogbo awọn iṣura, ounjẹ ati aisiki ilẹ. Mo bura, nigbati mo ba ri i ni ipo yii, aanu Rẹ a ṣe mi, emi a si sọkun. Emi yoo fi ọwọ mi pa ikun ibukun Rẹ, emi o si sọ pe:

‘Ki a fi aye mi rubọ fun ọ! Ṣe ko dara ti o ba ni diẹ ninu awọn anfani lati aye yii ti yoo fun ọ lokun?’

Oun yoo dahun, ‘O Âisha! Kini Emi yoo ṣe pẹlu agbaye? Àwọn arákùnrin wòlíì mi tí wọ́n tún jẹ́ Ulul-‘azm (àwọn wòlíì tó ga jù lọ) fara da àwọn ìṣòro tó le gan-an ju èyí lọ. Ṣugbọn wọn tẹsiwaju lati gbe bi wọn ti jẹ. Wọn de Rabb wọn. Fun idi eyi, Rabb wọn ṣe ipadabọ wọn si ọdọ Rẹ lẹwa pupọ ati pe o pọ si ere wọn. Ojú tì mí láti gbé ìgbésí ayé aásìkí. Iru igbesi aye yẹn yoo jẹ ki n ṣubu lẹhin wọn. Ohun ti o lẹwa julọ ati ẹlẹwà fun mi ni lati pade awọn arakunrin ati awọn ọrẹ mi ati darapọ mọ wọn.’”

Iya wa Hadrat Âisha sọ pe, “Rasûlullah ku ni bii oṣu kan lẹhin awọn ọrọ Rẹ wọnyi.”

Ilawọ Ọ̀gá wa, Anabi jẹ olokiki pupọ. Ko si ẹnikan ti o le koju Rẹ ni didara ẹlẹwa yii boya.

Ibn Abbâs sọ nigba kan pe, “Ọ̀gá wa Rasûlullah ni ẹni ti o lawọ julọ ninu awọn eniyan ni ṣiṣe awọn iṣẹ rere. Ni oṣu Ramadân ati nigbati O pade Jabrâîl ‘alaihis-salâm, Oun yoo jẹ oninurere ju afẹfẹ owurọ lọ.”

Anas ibn Mâlik (radiy-Allahu ‘anh) sọ pe, “Mo n rin pẹlu Rasûl alaihis-salâm. O wọ burd an-Najrânî. Iyẹn ni, O ni ẹwu ti a ṣe ti aṣọ Yemen. Ara abule kan wa lati ẹhin o si fa kola Rẹ ni lile tobẹẹ ti o fi ha ọrun ibukun Rẹ ti o si fi aleebu kan silẹ. Rasûlullah kan rẹrin musẹ si iwa rẹ o si paṣẹ fun ohun kan lati fi fun u.”

“Bẹẹni, Mo mọ pe iwọ yoo ṣe ohun gbogbo. Ṣugbọn Emi ko fẹ lati joko nikan, niya lati awon ti o ṣiṣẹ. Allahu taâlâ ko fẹran eniyan ti o pin ti o joko kuro lọdọ awọn ẹlẹgbẹ rẹ.” Hadîth
ash-sharîf

Arabinrin arugbo kan wa ti o jẹ aladugbo Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam). Ó rán ọmọbìnrin rẹ̀ lọ sí Rasûl alaihis-salâm láti tọrọ lọ́wọ́ rẹ̀, “Mi ò ní aṣọ láti bo ara mi fún namâz. Fi aṣọ ranṣẹ si mi lati bo ara mi ni akoko namâz.” Rasûlullah ko ni aṣọ miiran ni akoko yẹn. Ó gbé aṣọ náà kúrò lára ara rẹ̀ tí ó bùkún, ó sì fi ránṣẹ́ sí obìnrin náà. Nigbati akoko fun namâz de, Ko le lọ si masjid laisi aṣọ. Nigbati Ashâb al-kirâm gbo nipa ipo yii, won ni “Rasûl alaihis-sallam je oninurere debi pe Ko ni aso to ku, ko si le wa si masjid fun jamâat. Jẹ ki a tun fi gbogbo ohun ti a ni fun awọn talaka.” Lẹsẹkẹsẹ, Allahu taâlâ rán âyat 29 ti Sûrah al-Isrâ. Lákọ̀ọ́kọ́, Ó sọ fún Habîb Rẹ̀, ní maal pé, “Má ṣe so ọwọ́ rẹ mọ́ ọrùn rẹ, bẹ́ẹ̀ ni kí o má ṣe tẹ́ ẹ sílẹ̀ pátápátá (Má ṣe jẹ́ ahun, bẹ́ẹ̀ ni kí o má ṣe jẹ́ onínàákúnàá),” lẹ́yìn náà Ó ní, “Má ṣe fúnni tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí kò fi ní sí nǹkan kan tó kù fún ọ (tó bẹ́ẹ̀ tí o fi bọ́ sínú ìnira tí o sì pàdánù namâz, tàbí tí o di aláìbalẹ̀ ọkàn)! (Jẹ́ onídẹ̀ẹ́ ní fífúnni ní sadaqa.)”

Ni ọjọ yẹn, lẹhin namâz, Hadrat Alî (karram-Allahu wajhah) wa si Rasûlullah o si wipe, “Iwọ Rasûlallah! Lónìí, mo yá dirham fàdákà mẹ́jọ láti náwó fún oúnjẹ òòjọ́ ìdílé mi. Emi yoo fun ọ ni idaji rẹ. Jọwọ, ra aṣọ fun ara rẹ.” Rasûl alaihis-sallam lo si oja o si ra aso kan pelu dirham meji. Nigba ti Oun yoo ra ounje pelu awon dirham meji to ku, O ri afọju kan ti o joko, ti o n so pe, “Tani yoo fun mi ni aso nitori Olohun ati lati gba aso Jannah?” Ó fún un ní aṣọ tí ó rà.

Nígbà tí afọ́jú náà mú ẹ̀wù náà, ó gbóòórùn olóòórùn dídùn bí musk. O mọ pe o wa lati ọwọ ibukun Rasûl alaihis-sallam. Nitoripe ohunkohun ti Rasûlullah wọ ni ẹẹkan, paapaa ti o ba gbó ti o si ya, gbogbo ẹyọ rẹ yoo rùn bi musk.

Afọ́jú náà gbàdúrà pé, “Ọlọ́run mi! Ṣii oju mi nitori aṣọ yii.” Oju rẹ mejeeji ṣii ni ẹẹkan. Rasûl alaihis-salâm kuro nibẹ. O ra aso kan fun dirham kan. Bí Ó ti ń lọ ra oúnjẹ pẹ̀lú dirham kejì, Ó rí ìránṣẹ́bìnrin kan tí ń sunkún, ó sì béèrè pé, “Kí nìdí tí o fi ń sunkún, ọmọbìnrin?” Ó ní, “ìránṣẹ́bìnrin Júù ni mí. O fun mi ni dirham kan o si sọ fun mi pe ki n ra igo kan fun idaji dirham ati epo pẹlu idaji miiran. Mo ra wọn, ati bi mo ti nlọ pada, Mo ju igo naa silẹ. Mejeeji igo ati epo ti lọ; Emi ko mọ kini lati ṣe ni bayi.” Ọ̀gá wa, Anabi fi dirham rẹ kẹhin fun ọmọbirin naa. O ni, “Ra igo ati epo pẹlu eyi ki o si mu wọn lọ si ile.” Ṣugbọn ọmọbirin talaka naa sọ pe, “Mo bẹru pe Juu yoo lu mi nitori pe mo pẹ.” Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) sọ pe, “Maṣe bẹru! Emi yoo ba ọ lọ sọ fun u pe ko lu ọ.”

Wọ́n wá sí ilé Júù náà, wọ́n sì kan ilẹ̀kùn. Nígbà tí Júù ṣílẹ̀kùn tí ó sì rí Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam), ẹnu yà á. Ó sọ ohun tó ṣẹlẹ̀ fún Júù náà, ó sì bẹ̀ ẹ́ pé kó má ṣe ṣe ohunkóhun fún ọmọbìnrin náà. Júù náà wólẹ̀ sí ẹsẹ̀ Rasûlullah, ó sì wí pé, “Ìwọ Anabi ńlá, tí ó jẹ́ adé iyebíye ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn, tí ẹgbẹẹgbẹ̀rún kìnnìún ń dúró láti ṣe àṣẹ Rẹ̀! Fun iranṣẹbinrin kan, iwọ bu ọla fun ilẹkun eniyan buburu bi emi. Eyin Rasûlallah! Mo ti tu omobirin yi sile fun ola re. Kọ mi ni îmân ati Islâm. Jẹ ki n di Musulumi niwaju rẹ.” Rasûl alaihis-sallam kọ ọ ni Islâm. O di Musulumi. Ó padà sínú ilé rẹ̀ ó sì sọ ohun tó ṣẹlẹ̀ fún ìdílé rẹ̀. Gbogbo wọn di Musulumi. Gbogbo awọn wọnyi ṣẹlẹ ọpẹ si akhlâq ẹlẹwa Rasûlullah.

Gbogbo Musulumi yẹ ki o mu awọn isesi ẹlẹwa wọnyi ti Rasûlullah gẹgẹbi apẹẹrẹ! O jẹ dandan fun gbogbo Musulumi lati ṣe deede akhlâq wọn si akhlâq ti Allahu taâlâ. Nitori, Ọ̀gá wa Rasûlullah sọ pe, “Gba akhlâq ti Allahu taâlâ!”

Fun apẹẹrẹ, ọkan ninu awọn abuda Allahu taâlâ ni “Sattâr”. Ìyẹn ni pé, ẹni tó ń bo ẹ̀ṣẹ̀. Musulumi gbọdọ tun bo awọn aṣiṣe ati awọn abawọn arakunrin rẹ ninu ẹsin. Allahu taâlâ ń dárí ji ẹ̀ṣẹ̀ àwọn ìránṣẹ́ Rẹ̀. Awọn Musulumi yẹ ki o tun dariji awọn abawọn ati awọn aiṣedeede kọọkan miiran. Allahu taâlâ jẹ karîm ati rahîm. Ìyẹn ni pé, àwọn ìbùkún Rẹ̀ pọ̀, àánú Rẹ̀ sì pọ̀. Musulumi gbọdọ jẹ oninurere ati aanu. Bẹẹ naa ni o ri fun gbogbo akhlâq ẹlẹwa.

Rasûl ‘alaihis-salâm ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ akhlâq ẹlẹ́wà. Gbogbo Musulumi gbọdọ kọ wọn ki o si yi akhlâq wọn pada ni ibamu. Nipa bayii, wọn yoo yago fun awọn ajalu ati awọn wahala ni aye yii ati ni aye ti n bọ, wọn yoo si ri ẹbẹ Ọga awọn agbaye mejeeji gba.

Diẹ ninu awọn akhlâq rere Rẹ ti wa ni akojọ si isalẹ:

1- Imọ, irfân (ọgbọn), fahm (oye, ijinlẹ oye), îqân (imọ rere), ọgbọn, oye, ilawo, irẹlẹ, aanu, sũru, itara, ifẹ orilẹ-ede, iṣootọ, ifọkantan, igboya, titobi, akin, ẹ̀bùn ọ̀rọ̀ sísọ, ọgbọ́n ìsọ̀rọ̀, ọpọlọ pípé, ẹwa, wara’ (lati yago fun ṣiṣe awọn iṣe eewọ, bakannaa yago fun awọn nkan wọnyẹn ti o ṣiyemeji; iyẹn ni, awọn nkan ti o sunmọ harâm), iwa mimọ, inurere, ododo, hayâ, zuhd (ko ṣeto ọkan si awọn ọran ti aye), ati taqwâ (iwa mimọ) ti Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) tobi ju ti gbogbo awọn woli lọ.

2- Oun yoo dariji ipalara ati ijiya ti O gba lati ọdọ awọn ọrẹ ati awọn ọta Rẹ. Oun ko ni gbẹsan. Nígbà tí àwọn aláìgbàgbọ́ mú kí ẹ̀jẹ̀ dà láti ẹ̀rẹ̀kẹ́ alábùkún Rẹ̀, tí ó sì fọ́ eyín rẹ̀ tí ó bùkún nígbà Ghazâ ti Uhudu, Ó gbàdúrà fún wọn pé, “Ìwọ Rabb mi! Dariji wọn! Dariji wọn fun aimọkan wọn.”

3- O ni aanu pupọ. Oun yoo fun awọn ẹranko ni omi. Oun yoo fi ọwọ rẹ mu apoti omi naa yoo duro de wọn lati wa ni itẹlọrun. Oun yoo nu oju ati ẹyinju ẹṣin ti O gun.

4- Ẹnikẹni ti o ba pe e, Oun yoo dahun, “Labbayk (wipe bẹẹni pẹlu ọwọ).” Kò ní na ẹsẹ̀ Rẹ̀ níwájú ẹnikẹ́ni láé. Oun yoo joko lori ẽkun Rẹ.

5- Kò ka ara Rẹ̀ ga ju ẹnikẹ́ni lọ. Lakoko irin-ajo kan, nigbati wọn yoo ṣe kebabs ọdọ-agutan, ẹnikan sọ pe, Emi yoo pa ọdọ-agutan naa; òmíràn sọ pé, èmi yóò bó awọ rẹ̀; òmíràn sọ pé, èmi yóò sè. Nigbati Rasûlullah sọ pe, Emi yoo ko igi jọ, wọn sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Jọwọ joko ki o sinmi! A o ko igi.” Lori eyi, O sọ pe, “Bẹẹni, Mo mọ pe iwọ yoo ṣe ohun gbogbo. Ṣugbọn emi ko fẹ lati joko nikan, niya kuro lọdọ awọn ti n ṣiṣẹ. Allahu taâlâ ko fẹran eniyan ti o pin ti o joko kuro lọdọ awọn ọrẹ rẹ.” Ó dìde ó sì lọ kó igi jọ.

6- Nigbakugba ti o ba darapọ mọ ẹgbẹ kan ti Ashâb Rẹ (radiy-Allahu taâlâ ‘anhum ajmaîn) joko papọ, Oun ko ni gba ijoko ola. Oun yoo joko ni eyikeyi aaye ti o ṣofo O ri. Ni ojo kan, nigbati O jade pelu igi Re ti n rin lowo Re, awon eniyan ti won ri i dide. Ó ní fún wọn pé, “Má ṣe dìde dúró fún mi bí àwọn kan ṣe ń dìde dúró fún ara wọn! Emi ni eniyan bi iwọ. Mo jẹun bi gbogbo eniyan miiran. Mo si maa n joko nigbati o ba rẹ mi.”

“Ọga ati ọmọ ẹgbẹ ti o ga julọ ni agbegbe ni ẹni ti o nṣe iranṣẹ fun wọn.”
Hadîth ash-sharîf

7- Oun yoo jẹ ki awọn iranṣẹ Rẹ jẹun ati imura bi O ti ṣe. Kò ya wọ́n sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ Rẹ̀ nínú ohunkóhun. Oun yoo ran wọn lọwọ pẹlu iṣẹ wọn. A ko ri i ti o n lu tabi ti n bú ẹnikẹni.

Anas ibn Mâlik, ti o wa nigbagbogbo ninu iṣẹ-isin Rẹ, sọ pe, “Mo sin Rasûlullah fun ọdun mẹwa. Iṣẹ́ ìsìn tí Ó ṣe fún mi ju ohun tí mo ṣe fún un lọ. Nko ri ki O binu si mi tabi ba mi wi.”17

8- Ó máa tún aṣọ rẹ̀ ṣe, á wàrà àgùntàn Rẹ̀, á sì bọ́ ẹran Rẹ̀. Oun yoo mu ohun ti O ra lati ọja lọ si ile. Nígbà tó bá ń rìnrìn àjò, ó máa ń bọ́ àwọn ẹran Rẹ̀, á sì máa tọ́jú wọn nígbà míì. Nígbà míì, ó máa ń ṣe àwọn nǹkan wọ̀nyí nìkan, nígbà míì, ó máa ń ran àwọn ìránṣẹ́ Rẹ̀ lọ́wọ́ láti ṣe wọ́n.

9- Nígbà tí àwọn kan bá rán àwọn ìránṣẹ́ wọn sí ọ̀dọ̀ Rẹ̀, yóò bá àwọn ìránṣẹ́ lọ, wọn a sì máa rìn ní ọwọ́ nínú ọwọ́, gẹ́gẹ́ bí àṣà ní Medîna.

10- Oun yoo ṣabẹwo si awọn alaisan ati lọ si isinku. Lati le ṣẹgun ọkan wọn, Oun yoo tun ṣabẹwo si awọn alaisan ti awọn alaigbagbọ ati awọn munâfiqs.

11- Lẹ́yìn tí ó ti darí òwúrọ̀ namâz, yóò jókòó dojú kọ jamâat, yóò sì béèrè pé, “Ṣé arákùnrin wa èyíkéyìí tí ń ṣàìsàn wà? Ẹ jẹ́ ká lọ bẹ̀ ẹ́ wò.” Ti ko ba si ẹnikan ti o ṣaisan, Oun yoo beere, “Ṣe isinku eyikeyi wa? Ẹ jẹ ká lọ ṣèrànwọ́.” Ti isinku ba wa, Oun yoo ṣe iranlọwọ pẹlu wiwẹ oku naa ati didì i sinu aṣọ isinku (likafani), yoo dari awọn (namâz ti a ṣe ṣaaju isinku Musulumi, eyiti a npe ni) namâz ti janâza, yoo si ba awọn ti n gbe oku rin lọ si iboji. Ti ko ba si isinku, Oun yoo sọ pe, “Ti ẹnikẹni ba ni ala, sọ fun! Jẹ ki a gbọ ki a tumọ!”

12- Ti Ko ba ri ọkan ninu Ashâb Rẹ fun ọjọ mẹta, Oun yoo beere nipa rẹ. Ti sahâbî naa ba ti rin irin ajo, Oun yoo gbadura fun un, ti o ba si wa niluu naa, yoo se abewo fun un.

13- Nigbati O pade Musulumi kan ni opopona, Oun yoo sọ salâm akọkọ.

14- Oun yoo gun ibakasiẹ, ẹṣin, ibaka ati kẹtẹkẹtẹ, ati nigba miiran Oun yoo jẹ ki ẹlomiran joko lẹhin Rẹ lori ẹranko naa.

15- Oun yoo sin awọn alejo Rẹ ati Ashâb Rẹ yoo si sọ pe, “Olukọni ati ọmọ ẹgbẹ ti o ga julọ ni agbegbe ni ẹniti o nṣe iranṣẹ fun wọn.”

16- A ko ri i ri ti o n rẹrin kikankikan. Oun a rẹrin musẹ lai si ohun. Nigba miran nigbati O ba rẹrin musẹ, a o ri eyin iwaju ibukun Rẹ.

17- O nigbagbogbo wo laniiyan ati ibanuje ati ki o soro kekere. Oun yoo bẹrẹ si sọrọ pẹlu ẹrin.

18- Oun ko ni sọ ohunkohun ti ko wulo tabi asan. Nigbati o ba jẹ dandan, Oun yoo sọrọ ni ṣoki, ni imunadoko ati pẹlu itumọ ti o daju. Nigba miiran oun yoo tun ṣe ni igba mẹta lati ni oye daradara.

19- Oun yoo ṣe awada pẹlu awọn alejò ati awọn ojulumọ, pẹlu awọn ọmọde ati awọn obinrin arugbo, ati pẹlu awọn obinrin ti o jẹ mahram si Rẹ (Awọn iyawo rẹ ti o ni ibukun, awọn ibatan ti o sunmọ ati awọn ibatan wara). Ṣugbọn awọn wọnyi ko ni jẹ ki O gbagbe Allahu taâlâ fun iṣẹju kan.

20- Ko si eniti o le wo oju Re nitori ola Re. Ẹnikan wo oju ibukun Rẹ o si wariri. Lẹhinna, O sọ pe, “Maṣe jẹ aifọkanbalẹ! Emi kii ṣe ọba, ati pe emi kii ṣe apanilaya. Ọmọ obinrin ni mi ti o jẹ ẹran gbigbẹ.” Awọn ọrọ wọnyi mu ẹru ọkunrin naa rọ, o si bẹrẹ si sọ ohun ti o fẹ lati sọ.

21- Ko ni ẹṣọ tabi olùṣọ́ ẹnu-ọ̀nà. Gbogbo eniyan le ni irọrun wa si ọdọ Rẹ ki wọn sọ awọn iṣoro wọn fun u.

22- Ó ní ìmọ̀lára ìmẹ̀tọ́mọ̀wà. O tiju pupọ lati wo oju ẹni ti O n ba sọrọ.

23- Oun ko ni fi aṣiṣe ẹnikẹni bu u loju. Oun ko ni kerora nipa ẹnikẹni tabi sọrọ ẹnikẹni lẹyin rẹ. Nigbati Ko feran iwa tabi oro awon kan, Oun yoo so pe, “Kilode ti awon kan fi se bee?”

24- Bi o tile je wi pe O je ẹni ọ̀wọ́n Allahu taâlâ, rasûl ati ololufe, Oun yoo so pe, “Lara yin, Emi ni eni ti o mo Allahu taâlâ ti o dara ju ti o si n beru Re julo.”

“Ti o ba ri ohun ti mo ti ri, iwọ yoo rẹrin diẹ ki o si sọkun pupọ.”18 Nigbati O ri awọsanma ni ọrun, Oun yoo sọ pe, “Rabb mi! Maṣe fi ijiya ranṣẹ si wa pẹlu awọsanma yii!” Nigbati afẹfẹ ba fẹ, Oun yoo gbadura, “Rabb mi! Fi afẹfẹ anfani ranṣẹ si wa.” Nigbati O gbọ ãra, Oun yoo sọ pe, “Rabb mi! Maṣe pa wa pẹlu ibinu Rẹ, maṣe pa wa run pẹlu ijiya Rẹ, ati ṣaaju eyi, bukun wa pẹlu ilera.”

Nigbati O ṣe namâz, a le gbọ ohun kan lati àyà Rẹ, bi ẹkún eniyan ti nkigbe. Bakan naa ni yoo ṣẹlẹ nigbati O ka Qurân al-karîm.

25-Agbára ọkàn Rẹ̀ àti ìgboyà Rẹ̀ jẹ́ ìyàlẹ́nu. Ni akoko Ghazâ ti Hunayn, awọn Musulumi tuka, ati pe eniyan mẹta tabi mẹrin nikan ni o ku pẹlu Rẹ. Ó kọjú ìjà sí ìkọlù àwọn aláìgbàgbọ́ fúnra rẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà kò sì padà sẹ́yìn. Ó dúró lòdì sí wọn, ó sì mú kí wọ́n sá lọ.

26- Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) jẹ oninurere pupọ. Ó máa ń fi ọgọ́rọ̀ọ̀rún ràkúnmí àti àgùntàn ṣètọrẹ, kò sì fi nǹkan kan sílẹ̀ fún ara Rẹ̀. Ọpọlọpọ awọn alaigbagbọ ti o ni ọkan lile gba Islâm mọra lẹhin ti wọn ri ilawọ Rẹ yii.

27- A ko gbọ ọ lati sọ, “Rara,” nigbati a beere nkankan lọwọ Rẹ. Bí ó bá ní ohun tí a béèrè lọ́wọ́ rẹ̀, yóò fi í. Ti ko ba ni, Oun yoo dakẹ.

28- Lakoko ti Allahu taâlâ ti sọ pe, “Beere ati Emi yoo fun,” Ko beere fun ọrọ aye. Kò jẹ búrẹ́dì tí a fi ìyẹ̀fun àlìkámà tí a ti sẹ́ ṣe rí. Ó máa ń jẹ búrẹ́dì tí wọ́n fi ìyẹ̀fun ọkà bálì tí a kò sẹ́ ṣe. A ko ri i ri ki O jẹun titi O fi yo.

Igba kan wa ti a ko se nkankan ni ile Re; ko si akara ti a ṣe fun osu meji si mẹta; Oun yoo jẹ dàbínù nikan. Awọn igba kan wa Ko jẹ ohunkohun fun ọjọ meji tabi mẹta.

29- Nigbati O ku, jaketi ihamọra irin rẹ ni a ri ti a fi dógò lọdọ Juu kan fun ọgbọn kilo ọkà bálì.

30- A ko gbọ rẹ lati sọ, “Emi ko fẹran ounjẹ yii.” Oun yoo jẹ awọn ti O fẹran; Kò ní jẹ àwọn tí kò nífẹ̀ẹ́ sí, kò sì ní sọ ohunkóhun.

“Ṣe Emi ko yẹ ki n jẹ ẹrú ti o dupẹ julọ ti Allahu taâlâ?”
Hadîth
ash-sharîf

O jẹ ounjẹ kan ni ọjọ kan. Nigba miran Oun yoo jẹun ni owurọ, ati nigba miiran ni aṣalẹ. Nigbati O de ile, Oun yoo sọ pe, “Njẹ ohunkohun wa lati jẹ bi?” Oun yoo gbaawẹ ti idahun ba jẹ bẹẹkọ. Dípò kí ó fi oúnjẹ náà sórí ohun kan bí aṣọ tábìlì, atẹ̀ tàbí tábìlì, yóò gbé e sórí ilẹ̀, yóò kúnlẹ̀, yóò sì jẹun láìfi ara sí ohunkóhun. Oun yoo bẹrẹ si jẹun nipa sisọ Basmala. O fi ọwọ ọtún rẹ jẹ.

31- Nígbà míì, ó máa ń tọ́jú ọkà bálì àti dàbínù tí ó tó fún ọdún kan fún àwọn aya Rẹ̀ àti ìránṣẹ́ díẹ̀, á sì máa fi nínú rẹ̀ ta àwọn tálákà lọ́rẹ.

32- Gẹ́gẹ́ bí àwọn wòlíì mìíràn, kò ní gba sadaqa tàbí zakât. Oun yoo gba awọn ẹbun. Ni ọpọlọpọ igba, Oun yoo fun ni lọpọlọpọ ni ipadabọ.

33- Ibusun Rẹ jẹ awọ ti a ti ṣe (tanned) ti o kún fun okun igi ọpẹ. Nígbà tí wọ́n gbé ibùsùn kan tí ó kún fún irun àgùntàn wá fún un, kò gbà á, ó sì wí pé, “Ìwọ Âisha! Mo bura fun Allah taâlâ pe ti mo ba fe Allahu taâlâ yoo fi wura ati fadaka pamọ pẹlu mi nibi gbogbo.” Nigba miiran Oun yoo sun lori akete, igi, matiresi, awọn aṣọ atẹrin ti a hun pẹlu irun-agutan tabi erupẹ ilẹ gbigbẹ.

34- Lẹhin namâz alẹ, Oun yoo sun titi di ọganjọ alẹ ati lẹhinna ṣe ibâdats titi di namâz owurọ. Oun yoo dubulẹ ni apa otun Rẹ, yoo fi ọwọ ọtún Rẹ si ẹrẹkẹ Rẹ, ka diẹ ninu awọn sûrah ati ki o sun.

35- Oun yoo ṣe tafaul (lati fa ami ti o dara lati awọn iṣẹlẹ). Ni awọn ọrọ miiran, Oun yoo tumọ awọn ohun ti O ri fun igba akọkọ tabi lojiji bi o dara. Kò ka ohunkóhun sí ohun búburú.

36- Nigbati O banujẹ, Oun yoo di irungbọn Rẹ mu yoo ronu.

37- Nigbakugba ti o ba ni ibanujẹ, Oun yoo bẹrẹ ṣiṣe namâz. Ayọ ati idunnu O ro lakoko namâz yoo mu ibanujẹ Rẹ kuro.

38- Oun kii yoo tẹtisi awọn ti n ṣe giybat (sọrọ lẹhin ẹnikan).

39- Lakoko ti o nrin, ti O ba nilo lati wo si ẹgbẹ tabi lẹhin, Oun yoo yipada pẹlu gbogbo ara Rẹ ki o wo. Oun ko ni yi ori Rẹ nikan pada.

40- Ibẹru Ọ̀gá wa, Anabi fun Allahu taâlâ ati igbọràn ati ijọsin Rẹ si I tobi tobẹẹ ti ko si ẹnikan ti o le farada ipo Rẹ yii. Oun yoo ṣe namâz titi ẹsẹ ibukun Rẹ yoo fi wú. Nigbati won beere lowo Re pe, “Iwo Rasûlallah! Kini idi ti o fi yọ ara rẹ lẹnu pupọ nigbati gbogbo awọn aṣiṣe rẹ ti o kọja ti ni idariji?” O dahun pe, “Ṣe Emi ko yẹ ki n jẹ ẹrú ti o dupẹ julọ ti Allahu taâlâ?”

Ẹyẹ olórin (bulbul) ẹmi npongbe fun òdòdó Rósì,
Maṣe ro pe o fẹ ija pẹlu awọn alejo.
Ó máa ń yí i ká, bí kọmpasi,
Nduro fun aye lati rubọ ẹmi rẹ.
Mo ri pe òdòdó Rósì ẹlẹwa naa ko fi aṣiri rẹ han fun awọn ẹlomiran,
Bii eso òdòdó Rósì ti ko tii ya, o n poungbe fun ẹyẹ olórin (bulbul) nigbagbogbo.
O ti fi ẹrẹkẹ rẹ lẹwa pamọ fun awọn alejo,
Lasan ni wọn n duro de ifẹ rẹ.
Zâtî! Gẹgẹbi Majnûn, o nrin ni ọna lati de ọdọ olufẹ,
Ni yiyọ ara rẹ danu, o nfẹ fun Laylâ.