GHAZÂ TI TABUK

“Iwọ ‘Umar! Iyatọ laarin yin (ati Abû Bakr) dabi iyatọ laarin awọn ọrọ rẹ.”
Hadîth
ash-sharîf

Tabuk jẹ aaye ti a mọ daradara ni agbedemeji laarin Medîna al-Munawwarah ati Damasku. Diẹ ninu awọn sọ pe orukọ orisun omi ni. Irin-ajo yii ni a pe ni Ghazwa ti Tabuk nitori pe o jẹ irin-ajo ikẹhin ti Ọga wa, Anabi. O tun npe ni Fâdiha. Nitori pe a dojuti awon munâfiqs ninu ogun yii. O tun npe ni Jaysh al-ushrat. Awọn Musulumi jiya pupọ lakoko irin-ajo yii. Ni afikun, ijinna naa jinna ati pe oju ojo gbona pupọ. Àwọn ọmọ ogun ọ̀tá pọ̀, wọ́n sì lágbára. Ìyàn kan wà. Eniyan mẹwa gun ibakasiẹ kan. Pupọ julọ awọn ọmọ-ogun ko jẹ nkankan bikoṣe dabinu fun oṣu kan. Nígbà míì, wọ́n máa ń jẹ ọkà bálì yíyan. Nigba miiran wọn ko le rii iyẹn paapaa. Wọn lọ fun irin-ajo Tabuk ni Ojobo ni oṣu Rajab ni ọdun kẹsan ti Hegira.

Ní ọdún kẹsàn-án yìí, nígbà tí Islâm tàn kálẹ̀ ní ilẹ̀ Arébíà ní kíákíá, àwọn Lárúbáwá Kristẹni kọ lẹ́tà kan sí Heraclius, Olú Ọba Byzantine, ẹni tó ń jowú “Ìpínlẹ̀ Islâm,” tó sì fẹ́ dènà rẹ̀ láti tàn kálẹ̀. Wọ́n ní, “Ẹni tí ó jáde pẹ̀lú ìpè pé òun jẹ́ wòlíì ti kú. Awọn Musulumi wa ninu iyan ati osi ni bayi. Ti o ba fẹ yi wọn pada si ẹsin rẹ, bayi ni akoko.” Lori lẹta yii, Heraclius ran ọmọ ogun ti o jẹ ẹgbẹrun ogoji eniyan labẹ aṣẹ Kubâd lati ja awọn Musulumi.

Nígbà tí Ó gbọ́ èyí, Ọ̀gá wa Fakhr al-kâinât kó Ashâb Rẹ̀ jọ, ó sì pàṣẹ fún wọn láti múra sílẹ̀ fún ogun. Nitori ogbele ni ọdun yẹn, awọn sahâbî wa ninu iṣoro inawo nla. Awọn oniṣowo nikan ni ipo inawo ti o dara ni afiwe. Ọpọlọpọ awọn ọmọ ogun Islâm lo wa. Ounjẹ ati ohun elo ogun ṣọwọn. Inira yoo wa. Ọga wa, Anabi fẹ fun Ashâb Rẹ lati pese iranlowo owo fun ohun elo awọn ọmọ-ogun ti yoo darapọ mọ ogun naa. Ifẹ Ọga wa yii (sallAllahu ‘alaihi wa sallam) mu awọn sahâbîs ṣiṣẹ. Gbogbo eniyan n mu ohun ti wọn ni ati gbiyanju lati mura silẹ fun jihâd pẹlu awọn ẹru ati igbesi aye wọn.

Hadrat Abû Bakr, ẹlẹgbẹ Anabi wa ninu iho apata, ti mu gbogbo ẹru rẹ wá. Nigba ti Ọ̀gá wa Rasûl al-akram beere lọwọ rẹ pe, “Kini o fi silẹ fun ile rẹ, Iwọ Abâ Bakr?” o dahun pe, “Mo fi Allahu ta’âlâ ati Rasûl Rẹ silẹ fun wọn.” Hadrat ‘Umar ti mu idaji awọn ẹru rẹ wá. Ọ̀gá wa, Anabi beere lọwọ rẹ pe, “Iwọ ‘Umar! Kini o fi silẹ fun idile rẹ?” o dahun pe, “Mo fi iye ti mo mu wa silẹ fun wọn.” Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Iyatọ laarin ẹyin mejeeji dabi iyatọ laarin awọn ọrọ yin.” Lori eyi, Hadrat ‘Umar ṣe afihan iyalẹnu rẹ nipa sisọ pe, “Ki a fi awọn obi mi rubọ fun ọ, Iwọ Abâ Bakr! O kọja mi ni gbogbo ere-ije lori ọna oore. Mo ti loye bayi pe Emi ko le kọja rẹ ni ohunkohun.”1

Awọn Ashâb al-kirâm n gbiyanju lati ṣe iranlọwọ bi wọn ti le ṣe. Ṣugbọn awọn munâfiqs n fi wọn ṣe ẹlẹyà, wọn sọ pe, “Ẹ n fun ni awọn wọnyi lati fi ṣe afihan ara yin.” Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Ẹnikẹni ti o ba fun sadaqa loni, sadaqa rẹ yoo jẹri ni ojurere rẹ niwaju Allahu taala ni ọjọ qiyâmat.” Lori awọn ọrọ ibukun wọnyi ti Ọga wa, Anabi, awọn onigbagbọ bẹrẹ si ṣe iranlọwọ paapaa diẹ sii. Hadrat ‘Uthmân ibn Affân pese ohun elo fun idaji awọn ọmọ ogun.2 ‘Uthmân az-Zinnûrayn radiy-Allahu anh ti fún àwọn ọmọ ogun yìí ní ẹgbẹ̀rún kan ó dín àádọ́ta (950) ràkúnmí àti àádọ́ta ẹṣin pẹ̀lú ohun èlò wọn, àti ní àfikún sí sísanwó fún ohun èlò àwọn ẹlẹ́ṣin wọn, ó tún fi ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá dinâr mìíràn tàbí ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rin (700) rukya wúrà ránṣẹ́.3 Bayi, o di eniyan ti o ṣe iranlọwọ julọ laarin awọn Musulumi. Hadrat ‘Uthmân pàdé àwọn àìní ẹgbẹ́ ọmọ ogun lọ́nà tí kò tilẹ̀ gbàgbé láti fi àwọn abẹ́rẹ́ tí wọn yóò lò láti fi tún awọ omi ṣe kún un. Lori iranlọwọ rẹ yii, Ọga wa Rasûl al-akram (sall-Allahu alaihi wa sallam) sọ pe, “Lati isisiyi lọ, ko si ẹṣẹ ti yoo gba silẹ fun Uthmân.”4Ọkan ninu awọn sahâbîs talaka julọ ti fa omi lati inu kanga kan ninu ọgba dabinu kan ni gbogbo oru titi di owurọ lati de thawâb ti iranlọwọ jihâd. O mu awọn dabinu ti o gba wa fun Ọga wa, Anabi o si wipe, “Iwọ Rasûlallah! Mo ti mu ohun ti mo ni wa lati ri iyọnu Rabb mi. Jọwọ gba wọn.”

Lakoko ti awọn ọkunrin Musulumi ṣiṣẹ lati ṣe iranlọwọ bi wọn ti le ṣe, awọn obinrin tun n ṣe ipa wọn ni ọran yii.

Nigbati wọn mura silẹ fun irin-ajo naa, awọn Musulumi wa ni akoko ti o nira pupọ. Ìyàn náà le débi pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ láti Ashâb al-kirâm tí kò ní ohunkóhun tí ó kù yóò wá sí iwájú Ọ̀gá wa Rasûlullah tí wọ́n sì sọ pé, “Ìwọ Rasûlallah! A ko ni ẹranko gigun! A ko ni nkankan lati jẹ boya! A fẹ lati duro pẹlu rẹ lakoko ghazâ yii ki a si de thawâb ti jihâd.” Wòlíì olùfẹ́ wa yóò fi ìbànújẹ́ sọ fún wọn pé Kò ní ẹranko kankan tí ó ṣẹ́ kù fún wọn láti gùn. Ni ẹẹkan, Sâlim ibn Umayr, Abdullah ibn Mugaffal, Abû Laila Mâzînî, Ulba ibn Zayd, Amr ibn Humâm, Haramî ibn Abdullah ati Irbâd ibn Sâriya wa siwaju Anabi olufẹ wa ti wọn si beere ohun kan naa. Nígbà tí Ọ̀gá wa sọ fún wọn nínú ìbànújẹ́ ńláǹlà, “Mi ò rí ohunkóhun fún ẹ láti gùn,” wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í sunkún nítorí ìbànújẹ́ tí wọ́n yà sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ Ọ̀gá wa, Wòlíì, wọn kò sì lè dara pọ̀ mọ́ jihâd. Lori eyi, Allahu taâlâ sọkalẹ ni âyat al-karîma, ni maal, “(Iwọ Rasûl Mi!) Nigbati wọn wa si ọdọ rẹ (lati darapọ mọ jihâd), o sọ fun wọn pe, ‘Emi ko le fun yin ni ẹranko gigun.’ Wọn yi pada pẹlu omije ni oju wọn, ibanujẹ nitori wọn ko ni nkankan lati lo fun idi yii (ati pe wọn ko le darapọ mọ ogun naa). Ko si ojuse (ẹṣẹ) fun awọn wọnyi.”5Ni ipari, Hadrat Abbâs ati Hadrat Uthmân pese wọn fun ghazâ.

Nigbati awọn igbaradi ti pari, Ọga wa, Anabi ko awọn ọmọ-ogun jọ ni Òkè Wadâ. O fẹrẹ jẹ pe ko si ẹnikan ti ko darapọ mọ ghazâ. Nigba ti Ọ̀gá wa Rasûl al-akram ko awọn ọmọ-ogun jọ ti o si pinnu lati gbe, O fi Muhammad ibn Maslama silẹ gẹgẹbi igbakeji Rẹ ni Medîna.6 Nigbati O fẹrẹ bẹrẹ irin-ajo naa, O sọ pe, “Mu bata apoju pẹlu rẹ. Niwọn igba ti o ba ni bata apoju, iwọ kii yoo ni wahala.”

“Ẹnikẹni ti o ba fun sadaqa loni, sadaqa rẹ yoo jẹri ni ojurere rẹ niwaju Allahu ta'âlâ ni ọjọ qiyâmat.”
Hadîth
ash-sharîf

Nigbati awọn ọmọ-ogun rin, Abdullah ibn Ubayy, olori awọn munâfiqs, sọ awọn ohun asan lati dẹruba awọn Musulumi. Paapaa o sọ pe, “Mo bura pe o dabi ẹnipe mo n ri Oun ati Ashâb Rẹ ti a fi okun so mọ ara wọn ni meji-meji…” Ashâb al-kirâm ko fiyesi awọn ọrọ wọnyi rara, ati itara wọn fun ikopa ninu jihâd n pọ si. Awọn munâfiq ti wọn rii eyi di ibanujẹ.

Nigba ti Olukọni Rasûlullah wa ti nlọ lati Òkè Wadâ si Tabuk, O mu ki wọn tu awọn asia ati awọn ọpagun awọn ọmọ-ogun. O fi asia ti o tobi julọ fun Hadrat Abû Bakr ati asia miiran fun Hadrat Zubayr ibn Awwâm. O fun asia ẹya Aws si Usayd ibn Hudayr ati asia ti ẹya Khazraj si Abû Dujâna.7 Nọmba Ashâb al-kirâm labẹ aṣẹ Ọga wa, Anabi jẹ ẹgbẹrun ọgbọn; ẹgbẹrun mẹwa ninu wọn jẹ ẹlẹṣin. Hadrat Talha ibn Ubaydullah ni a yàn ni olori ẹgbẹ ọtun, Hadrat Abdurrahmân ibn Awf si jẹ olori ẹgbẹ osi.8 Labẹ aṣẹ Anabi wọn, awọn sahâbî ologo gbe siwaju ni oju ojo gbona pupọ. Niwọn igba ti wọn ba ni Habîb ti Allahu ta’âlâ ti n dari wọn, aito ounjẹ ati omi ko le

Ghazâ ti Tabuk

da wọn duro lati ọna wọn, bẹẹ ni ijinna si opin irin ajo tabi iye awọn ọmọ ogun ọta ko le dẹruba wọn. Wọn yoo lọ si ibikibi ni ipo yii.

Ni isinmi fun igba diẹ ni iduro kọọkan, Anabi olufẹ wa ati awọn sahâbî akọni tẹsiwaju ni ọna wọn. Iduro kẹjọ wọn wa ni Hijr nibiti awọn eniyan Sâlih ‘alaihis-salâm ti parun. Allahu taâlâ ti pa wọ́n run pẹ̀lú ìró oníwà ipá nítorí pé wọn kò fetí sí àṣẹ wòlíì wọn. Sultân ti agbaye sọ fun Ashâb Rẹ, “Lalẹ, iji lile yoo fẹ lati ọna idakeji. Ko si ẹnikan ti yoo dide ayafi ti o ba ni ọrẹ pẹlu rẹ. Gbogbo eniyan ni yoo so eékún ibakasiẹ rẹ̀. Eyi jẹ ibi ti ijiya ti sọkalẹ. Ko si ẹnikan ti yoo mu ninu omi yii tabi ṣe abdast pẹlu rẹ!” Gbogbo eniyan gbọràn si aṣẹ yii. Ìjì líle kan bẹ́ sílẹ̀ lálẹ́, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í pa run níbi gbogbo. Láàárín àkókò yìí, ẹnì kan tó gbàgbé láti so ràkúnmí rẹ̀ dìde láti wá a. Ìjì náà gbá a lọ, wọ́n sì jù ú sí ìsàlẹ̀ Òkè Tayy. Ẹlòmíràn ní láti lọ gbọ̀nsẹ̀. Níbi tí ó ti lọ gbọ̀nsẹ̀, o ni arun kan ti a npe ni Hunnâk (pertussis, Ikọaláìdúró). Ara rẹ tun pada lẹhin Ọga wa, Anabi gbadura fun u.

Ní òwúrọ̀ ọjọ́ yẹn, kò sí omi tó ṣẹ́ kù nínú awọ omi. Gbogbo eniyan ti fẹrẹ ku fun ongbẹ. Awọn munâfiqs ri eyi gẹgẹbi anfani ati igbiyanju lati fa ija nipa sisọ pe, “Ti Muhammad ba jẹ woli gaan, Oun yoo gbadura ati ki o fa ki ojo rọ.”

“Inshâ-Allah, iwọ yoo de orisun omi Tabuk ni ọla ni aarin owurọ. Titi emi o fi de, maṣe fi ọwọ kan omi yẹn.”
Hadîth
ash-sharîf

Nígbà tí wọ́n gbé ipò náà fún Ọ̀gá Àgbáyé, Ó gbé ọwọ́ ìbùkún Rẹ̀ sókè, ó sì bẹ Allahu taâlâ fún òjò. Ni ọrun gbigbona ati ti ko ni awọsanma, awọn awọsanma ojo han lojiji. Ojo nla bere. Gbogbo eniyan kun awọ omi wọn, ṣe abdast ati fun omi fun awọn ẹranko. Nígbà tí òjò dáwọ́ dúró tí ìkùukùu sì tú ká, wọ́n rí i pé òjò ti rọ̀ sórí àwọn ọmọ ogun nìkan. Woli olufẹ wa ati awọn sahâbîs sọ takbîrs. Wọn yìn Allahu taâlâ. Wọn sọ fun awọn munâfiqs pe, “Ẹ ko ni awawi mọ. Ẹ gbagbọ ninu Allahu taâlâ ati Rasûl Rẹ ki ẹ si di Musulumi olooto!” Ṣugbọn awọn munâfiq ẹlẹgan dahun pe, “Nitorina kini? Òjò rọ̀ ó sì parí nígbà tí ìkùukùu ń kọjá lọ!”

Ebi ti de aaye ipari rẹ. Tobẹẹ ti eniyan meji ni lati pin dabinu kan. Wọn ti sunmọ Tabuk laibikita ooru gbigbona, ebi ati ongbẹ. Ọga wa Habîb al-akram (sallallahu ‘alaihi wa sallam) sọ pe, “Inshâ-Allah(Ti Allahu taâlâ ba fẹ), iwọ yoo de orisun omi Tabuk ni ọla ni aarin owurọ. Titi emi o fi de, maṣe fi ọwọ kan omi yẹn.” Lọ́jọ́ kejì, wọ́n dé ibẹ̀. Orisun omi ni omi kekere pupọ. Wòlíì olùfẹ́ wa mú kí wọ́n bu omi díẹ̀ láti orísun omi sínú ohun èlò kan, Ó sì fi ọwọ́ ìbùkún Rẹ̀ sínú rẹ̀, ó sì gbàdúrà. Lẹ́yìn náà, Ó da omi náà sínú ìsun. Omi naa pọ si, o si ru soke lojiji. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé gbogbo àwọn ọmọ ogun Islâm tí ó jẹ́ ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgbọ̀n ènìyàn ń mu, omi náà kò dín kù rárá. Lẹ́yìn náà, níbi gbogbo ní ẹkùn náà ni a fi omi bomi rin, èyí tí ó jẹ́ iṣẹ́ ìyanu Ọ̀gá wa Fakhr al-kâinât. Ẹkùn yẹn di pẹ̀tẹ́lẹ̀ tí ó tutù yọ̀yọ̀, ó sì kún fún ọ̀pọ̀lọpọ̀.

Nígbà tí Ọ̀gá wa Rasûl al-akram wá sí Tabuk pẹ̀lú Ashâb ológo Rẹ̀, wọn kò rí àwọn ọmọ ogun Róòmù tí ó ní àwọn Byzantine àti àwọn ẹ̀yà Lárúbáwá tí a sọ di Kristẹni bí Âmila, Lahm àti Juzam. Ní Mûta, ọmọ ogun Róòmù tí ó jẹ́ ọgọ́rùn-ún ẹgbẹ̀rún ti ṣẹ́gun lọ́wọ́ ẹgbẹ̀rún mẹ́ta àwọn mujâhids. Bayi, awọn mujâhids ẹgbẹrun ọgbọn lo wa si wọn, ati pe olori wọn ni Ọga ti agbaye. Nígbà tí àwọn ará Róòmù gbọ́ pé Wòlíì olùfẹ́ wa ti kó Ashâb akọni Rẹ̀ jọ, tí Ó sì ń bọ̀, gbogbo wọn wá ibi tí wọ́n lè sá lọ.

Lehin ti o ti gba imọran pẹlu Ashâb Rẹ, Ọ̀gá wa Rasûlullah ko lọ siwaju ju Tabuk lọ. Nibayi, diẹ ninu awọn ẹya ati awọn ipinlẹ ni agbegbe yẹn ti gbọ pe ogun Islâm n bọ. Nítorí ìbẹ̀rù, wọ́n fi àwọn aṣojú ránṣẹ́ sí Ọ̀gá wa, Wòlíì, wọ́n sì béèrè fún ààbò nípa sísan jizya. Ọ̀gá wa, Wòlíì ṣàánú wọn ó sì tẹ́wọ́ gba àwọn ìpèsè wọn. Pẹ̀lú ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn, wọ́n kọ àwọn àpilẹ̀kọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ti àdéhùn, wọ́n sì sọ fún wọn pé wọ́n wà láìséwu.

Ọga wa Sarwar al-kâinat (‘alaihi afdalus-salawât) duro de awọn ọta fun o fẹrẹ to ogun ọjọ. O ni ọpọlọpọ awọn ibaraẹnisọrọ pẹlu Ashâb al-kirâm Rẹ ni Tabuk o si fi okun imọlẹ wẹ ọkan wọn. Ó da fayz (ìmọ̀ nípa ẹ̀mí) àti àwọn ìbùkún tí ń jáde láti inú ọkàn ìbùkún Rẹ̀ sínú ọkàn wọn. Ninu ọkan ninu awọn ọrọ alailẹgbẹ Rẹ, O beere pe, “Ṣe Emi yoo sọ fun ọ ti o dara julọ ati ọlọla julọ ti eniyan?” Ashâb al-kirâm dahun pe, “Bẹẹni, Iwọ Rasûlallah!” Lori eyi, O sọ pe, “Awọn eniyan ti o dara julọ ni ẹniti o ṣiṣẹ ni ọna Allahu taâlâ titi di ẹmi ikẹhin rẹ, ni ẹhin ẹṣin tabi ibakasiẹ tabi ẹsẹ rẹ meji. Ẹni ti o buru julọ ninu eniyan ni ẹni ti o kọja aala ti o n ka iwe Allahu ta’âlâ ṣugbọn ti ko le jere ninu rẹ rara.”

Fun eni ti o beere nipa ajeriku, O ni, “Mo bura fun Allahu ti o di aye mi mu ni ọwọ Rẹ, pe ni ọjọ qiyâmat, awọn ajẹriku yoo wa wọ idà wọn ti a fi si ẹhin wọn. Wọn yoo joko lori awọn itẹ nûr (ina).”9

Ọpọlọpọ awọn iṣẹ iyanu ti Ọga wa, Anabi ni a ri ninu irin-ajo yii. Ni iṣe, ni akoko kan ti a ti ṣe igbaradi lati pada lati Tabuk si Medîna, awọn sahâbîs, ti ebi wọn de ipele ti ko le farada, fi ọrọ naa ranṣẹ si Ọga wa, Anabi. Ọ̀gá wa Rasûlullah mú kí wọ́n kó oúnjẹ tó ṣẹ́ kù jọ sórí aṣọ aláwọ̀. Awọn wọnyi fẹrẹ ma kun ikoko kekere kan. Ọga wa Sarwar al-âlam (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) tunse abdast Rẹ o si ṣe namâz ti awọn rakats meji. Ó na ọwọ́ alábùkún Rẹ̀, ó sì gbàdúrà pé kí oúnjẹ náà pọ̀. Lẹhinna O paṣẹ fun Ashâb Rẹ lati mu awọn apoti wọn wá. Gbogbo wọn kún débi pé kò sí àpótí kan nínú ẹgbẹ́ ọmọ ogun ńlá náà tí ó ṣófo. Pẹlupẹlu, a rii pe ounjẹ ti o wa lori aṣọ naa ko dinku, botilẹjẹpe gbogbo awọn mujâhids jẹun titi ti wọn fi kun.