ÌṢẸ́GUN MEKKA

“(Ẹyin Musulumi Mekka!) Labbayk! Mo gba ifiwepe rẹ!” Hadîth
ash-sharîf

O jẹ ọdun kẹjọ ti Hegira. Ọkan ninu awọn nkan ti Adehun Alaafia Hudaybiya ni, “Awọn ẹya Arab yatọ si awọn ẹgbẹ mejeeji, le gba aabo ti ẹgbẹ eyikeyi, wọn ni ominira lati darapọ mọ awọn Musulumi tabi awọn alaigbagbọ.” Nípa bẹ́ẹ̀, ẹ̀yà Khuzâa, alájọṣepọ̀ Ọ̀gá wa, Wòlíì bá àwọn Mùsùlùmí lẹ́yìn, ẹ̀yà Banî Bakr sì bá àwọn alaigbagbọ lẹ́yìn. Ẹ̀yà Khuzaâ àti ẹ̀yà Banî Bakr jẹ́ ọ̀tá àtijọ́, wọ́n sì máa ń gbógun ti ara wọn nígbàkigbà tí wọ́n bá rí àǹfààní. Lẹhin Alaafia Hudaybiya, wọn tun ti da ikọlu wọn duro fun igba diẹ. Sibẹsibẹ, ẹya Banî Bakr le ni ibamu pẹlu eyi fun ọdun meji pere. Ẹnikan lati Banî Bakr ti ka oriki kan, ti o bu Anabi olufẹ wa, ati ọdọmọkunrin kan lati ẹya Khuzâa, ti o gbọ eyi, ko le duro ti o si lu u ni ori. Awọn ọmọ Bakr gba eyi gẹgẹbi anfani ati kọlu ẹya Khuzâa, eyiti o jẹ ailewu lati ewu gẹgẹbi adehun naa. Awọn alaigbagbọ Quraysh ti ṣe iranlọwọ fun ikọlu yii nipa fifun wọn ni ohun ija ati fifiranṣẹ awọn ọkunrin ni ikoko. Wọn ti pa diẹ sii ju ogun eniyan lati ẹya Khuzâa ni Haram ash-sharîf. Lakoko ija naa, diẹ ninu awọn Musulumi lati ẹya Khuzâa ti beere fun iranlọwọ lati ọdọ Ọga wa, Anabi. Diẹ ninu awọn eniyan ti rii pe awọn alaigbagbọ Quraysh wa laarin awọn ọmọ Bakr ni awọn ikọlu alẹ wọnyi.

Ni alẹ ọjọ yẹn, nigba ti Anabi olufẹ wa, ti o wa ni ile iya wa Hadrat Maymûna, ni Medîna, n ṣe iwẹwẹ fun namâz, O gbọ pẹlu aṣẹ Allahu ta’âlâ, gẹgẹ bi iyanu, awọn Musulumi ni Mekka n beere iranlọwọ lọwọ Rẹ.

Ni idahun si wọn, O sọ pe, “Labbayk! (Mo gba ifiwepe rẹ!)” Nigbati iya wa Maymûna ri Ọga wa, Anabi sọrọ bi eleyi bi o tilẹ jẹ pe ko si ẹnikan ti o wa ni ayika, o beere pe, “O Rasûlallah! Ṣe ẹnikan wa pẹlu rẹ?”

Woli olufẹ wa sọ fun u nipa iṣẹlẹ ti o waye ni Mekka ati pe awọn Qurayshî ti kopa ninu eyi.

Nípa ríran àwọn Banî Bakr lọ́wọ́, tí wọ́n sì ń gbógun ti ẹ̀yà Khuzâa tí wọ́n sì ń pa wọ́n, àwọn alaigbagbọ Quraysh ti rú àwọn ipò Àdéhùn Àlàáfíà Hudaybiya, tí wọ́n sì tipa bẹ́ẹ̀ rú àlàáfíà.

Woli olufẹ wa ti gbọ iroyin yii lẹsẹkẹsẹ. Ni afikun, ọjọ mẹta lẹhin iṣẹlẹ naa, Amr ibn Sâlim ti ẹya Khuzâa wa pẹlu ogoji ẹlẹṣin o si ṣalaye ipo naa fun Rasûl al-akram sall-Allahu ‘alaihi wa sallam.

Sibẹsibẹ, olori Quraysh Abû Sufyân, ti o ti lọ si Damasku fun iṣowo ni akoko yẹn, ko mọ iṣẹlẹ yii.

Ọga wa Habîbullah sọ pe, “Ki a ma ṣe ran mi lọwọ ti Emi ko ba ran awọn ọmọ Khuzâa lọwọ!” ó sì mú kí wọ́n kọ lẹ́tà kan. Ninu lẹta yii ti a fi ranṣẹ si awọn alaigbagbọ Quraysh, Anabi olufẹ wa sọ pe, “Iwọ yoo fi ajọṣepọ rẹ silẹ pẹlu awọn ọmọ Bakr ki o duro sẹhin, tabi iwọ yoo san owo ẹjẹ ti awọn ti a pa lati ẹya Khuzâa! Ti o ko ba mu eyikeyi ninu awọn wọnyi ṣẹ, Mo sọ pe Emi yoo ba ọ ja!”

Awọn Quraysh ko le paapaa loye aanu yii. Wọ́n fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́, wọ́n ní, “A kì yóò já àjọṣepọ̀ wa, bẹ́ẹ̀ ni a kì yóò san owó ẹ̀jẹ̀! Ogun nìkan ni a lè jà!” Bí ó ti wù kí ó rí, wọ́n kábàámọ̀ ohun tí wọ́n ṣe ní ẹgbẹ̀rún ìgbà, nítorí ìbẹ̀rù, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí dúró de Abû Sufyân láti tún àdéhùn náà ṣe.

Nigbati Abû Sufyân pada lati Damasku, wọn sọ fun u nipa iṣẹlẹ naa wọn si sọ pe, “Eyi jẹ nkan ti o gbọdọ ṣe atunṣe. Ti ko ba ṣe atunṣe, Muhammad yoo lé wa jade kuro ni Mekka!” Abû Sufyân dahun pe, “Bi o tilẹ jẹ pe emi ko mọ iṣẹlẹ yii, Mo gbọdọ lọ ni kiakia lati tunse ati fa adehun naa,” ati lẹsẹkẹsẹ jade lọ si Medîna.1

Kódà kí Abû Sufyân tó dé Medîna, Wòlíì olùfẹ́ wa sọ fún Ashâb al-kirâm Rẹ̀ pé òun ń bọ̀, ó sì sọ pé, “Mo lóye pé Abû Sufyân ń bọ̀ láti tún àlàáfíà ṣe, kí ó sì gbòòrò sí i. Ṣugbọn, oun yoo pada lai de ibi-afẹde rẹ!”

Abû Sufyân, ti ko tii di Musulumi sibẹsibẹ, wa si Medîna al-Munawwarah. Ó lọ sí ilé ọmọbìnrin rẹ̀, Umm Habîba radiy-Allahu ‘anhâ, ìyá àwọn onígbàgbọ́ àti aya alábùkún ti Wòlíì olùfẹ́ wa. Ó fẹ́ jókòó sórí mátírẹ́ẹ̀sì Wòlíì olùfẹ́ wa. Iya wa Umm Habîba wa o si gbe matiresi naa soke ki o to joko. Eyi binu baba rẹ pupọ o si fi iyalẹnu rẹ han nipa sisọ pe, “Iwọ ọmọbinrin mi! Ṣe o n fi ibusun yii du mi?” Hadrat Umm Habîba, iya awon onigbagbo ti o fi ife Rasûlullah ju gbogbo nkan miran lo, o dahun si baba re pe, “Ibusun yii ni ibusun Rasûl ti Allahu ta’âlâ. Abọ̀rìṣà ko le joko lori rẹ! Abọ̀rìṣà ni iwọ, o si jẹ najis (aimọ)! Ko yẹ fun ọ lati joko lori ibusun yii!”

Nigbati baba rẹ wipe, “Ọmọbinrin mi! Nkankan ti ṣẹlẹ si ọ lati igba ti o ti kuro ni ile mi!” O ni, “Alhamdulillâh, Allahu ta’âlâ fun mi ni Islâm. Ati pe o tun sin awọn oriṣa ti a fi okuta ṣe ti ko le gbọ tabi ri! Eyin baba! Bawo ni eniyan bi iwọ, ti o jẹ olori ati agba ti Quraysh, ṣe le jinna si Islâm?” Bàbá rẹ̀ bínú gan-an, ó sì fèsì pé, “O ṣàìbọ̀wọ̀ fún mi, o sì fẹ̀sùn àìmọ̀kan kàn mí! Nítorí náà, ṣé ó yẹ kí n fi àwọn ọlọ́run tí àwọn baba ńlá mi ń jọ́sìn sílẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọdún kí n sì tẹ́wọ́ gba ẹ̀sìn Muhammad?!” Ni sisọ eyi, o lọ. 2

Olori awọn Quraysh wa si iwaju Anabi olufẹ wa o si sọ pe, “Mo ti wa lati tunse Adehun Alaafia Hudaybiya ati lati fa akoko rẹ pọ si. Jẹ ki a tunse adehun yii laarin wa ni kikọ.” Ọga wa Habîb al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) dahun pe, “A ko ṣe ohunkohun ti o lodi si Adehun Alaafia Hudaybiya, a kò si yi i pada.” Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé olórí Quraysh sọ léraléra, “Jẹ́ kí a yí àdéhùn àlàáfíà padà! Jẹ ki a tunse!” woli olufẹ wa ko fun u ni esi kankan. Nigbati olori Quraysh ri pe gbogbo akitiyan re kuna, o pada si Mekka o si se alaye ipo naa fun awon alaigbagbọ. Wọ́n ṣàríwísí rẹ̀, wọ́n ní, “Nítorí náà, o padà wá láìlè ṣe ohunkóhun, ṣé ó tọ́?!” Ko si ohun ti o kù fun wọn lati ṣe ayafi idaduro.

Ẹnikẹni ti o ba gba aabo ni Masjid al-Harâm

“Iwọ Rabb mi! Titi di igba ti a fi de ilu abinibi wọn lojiji, di awọn amí ati awọn ti o ru ifiranṣẹ ti awọn Quraysh mu, sọ wọn di afọju ati aditi. Ki won ri ki won gbo wa lojiji.” Hadîth
ash-sharîf

Nigbati Abû Sufyân kuro ni Medîna, Anabi olufẹ wa pinnu lati ṣẹgun Mekka. Nitoripe awọn Qurayshîs ko pa ileri wọn mọ, wọn si ti da adehun naa. Ó ń pa èyí mọ́ gẹ́gẹ́ bí àṣírí; O fẹ lati mu Mekka lai fun awọn alaigbagbọ ni anfani lati mura ati laisi ta ẹjẹ silẹ ni Haram ash-sharîf. Eyi jẹ iṣọra ogun. Nitoripe nigba ti a ṣẹgun Mekka, tani o mọ iye eniyan ti yoo jẹ ọla nipasẹ di Musulumi.

O sọ fun Hadrat Abû Bakr ati diẹ ninu awọn olokiki ti Ashâb Rẹ nipa eyi. O paṣẹ fun Ashâb Rẹ lati mura silẹ fun irin-ajo, ṣugbọn ko sọ fun wọn ibiti wọn yoo lọ. Ashâb al-kirâm bẹrẹ si mura silẹ fun jihâd. Ọ̀gá wa, Anabi tun fi awọn ifiranṣẹ ranṣẹ si awọn ẹya Musulumi ti o wa nitosi, Aslam, Ashja’, Juhayna, Husayn, Ghifâr, Muzayna, Sulaym, Damra ati awọn ọmọ Khuzâa. Ifiranṣẹ naa sọ pe, “Awọn ti o gbagbọ ninu Allahu ta’âlâ ati âkhirat, yoo wa ni Medîna ni ibẹrẹ Ramadân ash-sharîf.” Wọ́n pè wọ́n láti dara pọ̀ mọ́ ogun náà.

Gẹgẹbi iṣọra, Ọga wa Habîbullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) yan Hadrat ‘Umar lati fọ awọn ọna asopọ ibaraẹnisọrọ nipa didi awọn ọna si Mekka. Hadrat ‘Umar lẹsẹkẹsẹ fi awọn ẹṣọ si awọn ọna oke, awọn ọna ati awọn ọna miiran o si paṣẹ fun wọn pe, “Iwọ yoo yi gbogbo eniyan ti o fẹ lọ si Mekka kuro!”

Wòlíì olùfẹ́ wa ń gbàdúrà pé kí wọ́n ṣe iṣẹ́ yìí ní ìkọ̀kọ̀, “Ìwọ Rabb mi! Titi di igba ti a fi de ilu abinibi wọn lojiji, di awọn amí ati awọn ojiṣẹ ti Quraysh mu, sọ wọn di afọju ati aditi. Ki won ri ki won gbo wa lojiji.”

Ọga wa, Anabi ran Hadrat Abû Katâda pẹlu ẹgbẹ ologun kan si ariwa, si ọna afonifoji Izâm, lati fi han bi ẹnipe wọn yoo kọlu awọn alaigbagbọ ni ariwa tabi awọn Byzantines.

Nibayi, Anabi olufẹ wa, gẹgẹbi iyanu, royin pe a ti fi lẹta ranṣẹ lati sọ fun awọn alaigbagbọ Mekka ti awọn igbaradi ni Medîna. O ran Hadrat Alî o si mu u.

Titi di ọjọ keji ti Ramadân, iranlọwọ lati ọdọ awọn ẹya adugbo ti de, wọn si ti pejọ si ibudó ni ayika kanga Abû Inaba. Nọmba Ashâb al-kirâm ti de ẹgbẹrun mejila. Ẹgbẹ̀rún mẹ́rin lára wọn jẹ́ Ansâr, ẹdẹgbẹrin ni àwọn Muhâjirs, àwọn tó kù sì wá láti àwọn ẹ̀yà Mùsùlùmí tó yí wọn ká.3

Woli olufẹ wa fi Hadrat Abdullah ibn Umm Maktum silẹ gẹgẹbi igbakeji rẹ ni Medîna.4 Ó rán Hadrat Zubayr ibn Awwâm síwájú gẹ́gẹ́ bí ayọ́lẹ̀wò ní olórí ẹgbẹ́ ẹlẹ́ṣin kan tí ó jẹ́ igba ènìyàn.

Ni ọjọ Mọndee, idamẹwa ti Ramadân ash-sharîf, ni ọdun kẹjọ ti Hegira, Ọga ti agbaye jade lati Medîna pẹlu orukọ Allahu ta’âlâ, ni olori ogun nla Rẹ ti eniyan ẹgbẹrun mejila, ti ọkan wọn kún fún ìfẹ́ Allahu ta’âlâ àti Rasûl Rẹ̀. Wọ́n ń lọ sí Mẹ́kà, ilẹ̀ ìbílẹ̀ wọn níbi tí wọ́n ti lé wọn jáde nípasẹ̀ ìdálóró àti ìjìyà ní ọdún mẹ́jọ sẹ́yìn. Wọn yoo ko Kâ’ba nla kuro ninu awọn oriṣa. Wọn yoo ṣe afihan ọna otitọ, idajọ ati aanu si awọn alaigbagbọ ti ko fẹ lati fi agidi wọn silẹ... Wọn yoo tan ẹsin Allahu ta’âlâ ati lati ṣe iranlọwọ fun awọn ti o wa nibẹ lati wa ni igbala kuro ninu ijiya ayeraye ti Jahannam. Iwọ Rabb mi! Kini aanu nla ti eyi jẹ!

Nigbati awọn ọmọ ogun Islâm wa si Dhu’l-Hulayfa, wọn pade Hadrat Abbâs, aburo Ọga wa, Anabi. O n jade kuro ni Mekka pẹlu ẹbi rẹ. Inú Wòlíì olùfẹ́ wa dùn gan-an pé àbúrò baba Rẹ̀ wá, Ó sì mú inú rẹ̀ dùn nípa sísọ pé, “O Abbâs! Bi emi ti jẹ ẹni ikẹhin ti awọn woli, iwọ ni o kẹhin ninu awọn muhâjirs.” O fi ẹru Hadrat Abbâs ranṣẹ si Medîna. Hadrat Abbâs duro pẹlu Ọga wa, Anabi o si darapọ mọ iṣẹgun Mekka.5

Nígbà tí wọ́n dé Qudayd, tó wà nítòsí Mẹ́kà, Ọ̀gá wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) mú kí Ashâb ologo Rẹ to ara wọn lẹsẹẹsẹ fun ogun. O fun awọn asia lọtọ (awọn asia) si ẹya kọọkan. Ó fà wọ́n lé àwọn tó ru àsíá ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan lọ́wọ́. Awọn asia ti awọn muhâjirs ni Hadrat Alî, Zubayr ibn Awwâm ati Sad ibn Abî Waqqâs gbe. Awọn Ansâr ni awọn asia mejila, awọn Ashjâs ati awọn Sulayms ni asia kan, awọn Muzaynâs ni mẹta, awọn Aslams ni meji, awọn ọmọ Khuzâa ni mẹta, ati awọn Juhaynas ni awọn asia mẹrin.6

Ọjọ mẹwa ti kọja lati igba ti wọn ti lọ kuro ni Medîna. Ní ìrọ̀lẹ́, wọ́n ti sún mọ́ Mekka gan-an, nígbà tí wọ́n sì fi máa di àkókò namâz alẹ́, wọ́n dé Marruzzahrân. Ọ̀gá wa, Anabi paṣẹ fun Ashâb Rẹ lati duro nihin. O tun paṣẹ fun Hadrat ’Umar lati rii daju pe mujâhid kọọkan tan ina.7 Nigbati diẹ ẹ sii ju ẹgbẹrun mẹwa ina ti tan lojiji, Mekka ti wẹ ni imọlẹ. Ẹnu ya àwọn alaigbagbọ Mẹ́kà, tí wọn kò mọ ohunkóhun. Wọn gbe ojuse le Abû Sufyân lọwọ lati ṣawari ohun ti n ṣẹlẹ. Ó mú àwọn kan lọ pẹ̀lú rẹ̀, ó sì lọ bá ẹgbẹ́ ọmọ ogun Islâm ní ìkọ̀kọ̀. Nibayi, Anabi olufẹ wa sọ fun diẹ ninu Ashâb Rẹ, “Ẹ ṣọra fun Abû Sufyân. Dajudaju ẹ o ri i!”

Bí àwọn ará Qurayṣi ṣe ń lọ síwájú, ìyàlẹ́nu wọn pọ̀ sí i, ẹ̀rù sì bà wọ́n. Awọn ọmọ-ogun melo ni o pejọ ni ayika Mekka ati iye ina ti wọn ti tan... Nígbà tí wọ́n ń sọ̀rọ̀ nípa èyí, wọ́n wá sí ibi tí wọ́n ń pè ní Erak.

Ni akoko yẹn, Ọga wa, Anabi sọ pe, “Abû Sufyân wa ni Erak ni bayi.”

Hadrat Abbâs lẹsẹkẹsẹ lọ si ọna ibi Erak. Ó sì sọ fún ara rẹ̀ pé, “Mo gbọ́dọ̀ rí ẹnì kan níbẹ̀ láti rán lọ sí Mẹ́kà kí n sì sọ fún wọn pé àwọn ọmọ ogun Islâm ń bọ̀ wá sọ́dọ̀ wọn. Ki awon ara Mekka le wa si Rasûlullah (‘alaihis-salâm) ki won si bere fun aabo ki ogun to sele.” Lakoko ti o n wa ẹnikan lati ṣe eyi, o mọ Abû Sufyân lati inu ohun rẹ o si pe, “O Abâ Hanzala!” Abû Sufyân tún mọ̀ ọ́n, ó sì sọ pé, “O Abu’l-Fadl! Iwọ ni! Ki a fi awon obi mi rubọ fun ọ!” Lẹhinna, papọ wọn lọ si ibudó Islâm.

“Ẹnikẹni ti o ba wọ ile Abû Sufyân ti o si gba ibi aabo yoo wa ni aabo ati ailewu lati pa... Ẹnikẹni ti o ba wọ Masjid al-Harâm ti o si gba aabo nibẹ yoo wa lailewu! Ẹnikẹ́ni tí ó bá ti ilẹ̀kùn rẹ̀ tí ó sì dúró sí ilé rẹ̀ yóò wà láìséwu.”
Hadîth
ash-sharîf

Ni ọna, Abû Sufyân beere Hadrat Abbâs, “Kini iroyin naa?” O dahun pe, “O Abû Sufyân! Itiju fun o! Rasûl ’alaihis-salâm n bọ si ọ pẹlu ọmọ ogun ti o ko le koju. Mo bura pe ipo awọn Quraysh yoo buruju. Ègbé ni fún wọn!” Abû Sufyân àti àwọn alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ gba àwọn mujâhids kọjá pẹ̀lú ìrètí ńláǹlà, wọ́n sì wá síwájú Wòlíì olùfẹ́ wa. Sultân àgbáálá ayé kí wọn tọkàntọkàn. O gba alaye nipa awọn ara Mekka. Lẹ́yìn tí wọ́n ti sọ̀rọ̀ títí di òru, Ó pè wọ́n sí Islâm. Hâkim ibn Hizâm ati Budayl ka Kalima ash-shahâda lẹsẹkẹsẹ wọn si di Musulumi, radiy-Allahu ‘anhuma. Ṣugbọn iyemeji Abû Sufyân tẹsiwaju.

Ní òwúrọ̀, Wòlíì olùfẹ́ wa, òkun àánú, sọ pé, “O Abû Sufyân! Itiju fun o! Njẹ akoko ko ti de lati kọ ẹkọ pe ko si ọlọrun bikoṣe Allahu ta’âlâ?” O dahun pe, “Ki a fi awọn obi mi rubọ fun ọ! Ko si ẹnikan ti o ga ju ọ lọ ni irẹlẹ, ọlá ati akiyesi awọn ẹtọ awọn ibatan. Lẹhin gbogbo ijiya ti a ti ṣe si ọ, o tun pe wa si ọna itọsọna. Kini ilawo lẹwa ti o ni. Mo gbagbọ wipe ko si olorun bikose Olohun... Ibaṣe pe ọlọrun miiran wa, iba ti ran mi lọwọ. Iwọ ni Rasûl ti Allah.” Bayi, o ni ọla nipasẹ didapọ mọ Ashâb al-kirâm (radiyallahu ‘anh).8

Hadrat Abbâs sọ pe, “O Rasûlallah! Ṣe iwọ yoo fun Abû Sufyân ni nkan ti yoo jẹ ki awọn ara Mekka bọwọ fun u?” Ọ̀gá wa, Anabi gba eyi o si wipe, “Ẹnikẹni ti o ba wọ ile Abû Sufyân ti o si gba ibi aabo nibẹ ni yoo ni aabo ati ailewu lati pa.” Nigbati Hadrat Abû Sufyân beere, “O Rasûlallah! Ṣe iwọ yoo fi kun un?” woli olufẹ wa sọ pe, “Ẹnikẹni ti o ba wọ Masjid al-Harâm ti o si gba ibi aabo yoo wa lailewu! Ẹnikẹni ti o ba ti ilẹkun rẹ ti o si duro ni ile rẹ yoo wa ni ailewu.”

Ọga wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) sọ fun Hadrat Abbâs, “Mu u lọ si oke-nla nibiti afonifoji ti dín ati awọn ẹṣin ni lati kojọpọ lati le kọja ki o le rii titobi nla ti awọn Musulumi, ogun Allahu ta’âlâ,” kí Abû Sufyân lè rí ọlá ńlá àti iye àwọn ọmọ ogun Islâm, kí ó sì sọ fún àwọn alaigbagbọ Mẹ́kà nípa èyí.

Abû Sufyân yẹ ki o ri ki o le sọ fun awọn alaigbagbọ nipa iran ti o jẹri ati pe ko si ẹnikan ti yoo koju. Nitorinaa, ko si ẹjẹ ti yoo ta silẹ ni Haram ash-sharîf.

Lakoko ti Hadrat Abbâs n lọ si afonifoji pẹlu Abû Sufyân, awọn mujâhids to ara wọn lẹsẹẹsẹ fun ogun. Lẹ́yìn tí wọ́n ti tú àsíá wọn sílẹ̀, ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan bẹ̀rẹ̀ sí gba àfonífojì náà kọjá. Gbogbo wọn ni ohun ija, wọn si wọ ihamọra. Ẹgbẹ kọọkan n sọ takbîrs bi wọn ti n kọja. Hadrat Abû Sufyân yoo beere, “Tani awọn eniyan wọnyi?” Hadrat Abbâs yoo dahun, “Awọn wọnyi ni awọn ọmọ Sulaym! Alakoso wọn ni Khâlid ibn Walîd... Awọn wọnyi ni awọn ọmọ Ghifâr... Awọn wọnyi ni awọn ọmọ Kâb!” Awọn igbe ti “Allahu akbar! Allahu akbar!” kún ojú ọ̀run àti ilẹ̀ ayé, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn mujâhids àti ìmọ́lẹ̀ ohun ìjà wọn sì ń kọ ojú lóminú.

Hadrat Abû Sufyân nifẹ julọ si Ọga wa Fakhr al-âlam (sallAllahu ’alaihi wa sallam). O ṣe iyanilenu pupọ nipa irin-ajo ti awọn ọmọ-ogun ti o wa ni ayika Rẹ o si ro pe wọn yoo yatọ si awọn miiran. Fun idi eyi, ko le da ara re duro lati beere pe, “Ṣe awọn wọnyi ni ẹgbẹ ọmọ ogun Rasûlullah?” Nikẹhin, Sultân ti awọn Anabi, Ọga ti awọn agbaye farahan lori ibakasiẹ Rẹ Quswâ, ti n tan imọlẹ bi oorun. Ni ayika Rẹ, awọn Muhâjirs ati Ansâr wa. Wọ́n ń bọ̀, ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ni wọ́n fi orí dé àtàǹpàkò wọ ìhámọ́ra Dáfídì, tí wọ́n dìhámọ́ra pẹ̀lú idà Íńdíà, wọ́n sì ń gun ẹṣin àti ràkúnmí.

Nigbati Hadrat Abû Sufyân ri wọn, o beere iyanilenu, “O Abbâs, tani awọn eniyan wọnyi?” Ó dáhùn pé, “Ẹni tí ó wà ní àárín ni Rasûl ’alaihis-salâm. Awọn ti o wa ni ayika Rẹ ni awọn Ansâr ati Muhâjirs ti wọn sun pẹlu ifẹ lati ni ajẹriku!”

Nigba ti Anabi olufẹ wa (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) n kọja nipasẹ wọn, O sọ fun Hadrat Abû Sufyân pe, “Loni jẹ ọjọ kan nigbati Allahu ta’âlâ yoo mu ogo Kâ’ba pọ si. Loni ni ọjọ ti Baitullah yoo wa ni ibori! Loni ni ojo aanu... Loni ni ojo ti Allahu ta’âlâ yoo yin Quraysh logo (pẹlu Islâm)...”

Ohun ti Hadrat Abû Sufyân ti ri ti o si gbọ ti to fun u. Ó ní, “Mo ti rí ìjọba àwọn Olú Ọba Róòmù àti Iran. Sugbon Emi ko ri ohunkohun bi nkanigbega bi yi. Titi di oni, Emi ko tii ri ogun tabi awujọ kan bi eleyi. Ko si ẹnikan ti o le koju iru ogun bẹẹ. Ko si ẹnikan ti o le bori wọn,” ati ṣeto fun Mekka…

Lẹhin ti Abû Sufyân wa si Mekka ti o si kede pe o di Musulumi fun awọn alaigbagbọ ti wọn fi itara duro de oun, o ni, “Eyin Quraysh eniyan! Muhammad ’alaihis-salâm ti wa lẹgbẹẹ rẹ pẹlu ogun nla ti o ko le koju. Maṣe tan ara rẹ jẹ lasan. Di Musulumi ki o le wa ni fipamọ. Mo ti ri ohun ti o ko ri. Mo ti ri ainiye jagunjagun, ẹṣin ati ohun ija. Ko si ẹniti o le da wọn duro. Ẹnikẹni ti o ba wọ ile Abû Sufyân ni a fun ni aabo ati pe o ti fipamọ lati pa. Ẹnikẹni ti o ba gba aabo ni Baitullah, aabo rẹ ti ni iṣeduro. Ẹnikẹni ti o ba wọ ile ti ara rẹ ti o si ti ilẹkun rẹ, aabo rẹ ti ni idaniloju pẹlu.”9

Lori eyi, diẹ ninu awọn alaigbagbọ oníjàgídíjàgan tako ati fi ẹgan Hadrat Abû Sufyân. Kódà wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í yára múra sílẹ̀ láti dojú kọ ẹgbẹ́ ọmọ ogun Islâm. Ṣugbọn awọn nọmba wọn jẹ diẹ pupọ. Àwọn mìíràn kò gbọ́ wọn, wọ́n sì sáré lọ sí ilé wọn. Diẹ ninu wọn gba aabo ni Masjid al-Harâm.

Sarwar al-âlam (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) ati sahâbîs ologo (radiy-Allahu ‘anhum) wa si afonifoji Zî-Tuwâ o si pejọ. Lẹhin ti Ọga ti awọn agbaye ti wo Ashâb al-kirâm Rẹ pẹlu oju ibukun Rẹ, Ilọkuro rẹ lati Mekka ni ọdun mẹjọ sẹyin ati iṣikiri Rẹ wa si ọkan Rẹ. Ó rántí bí àwọn alaigbagbọ ṣe yí ilé aláyọ̀ Rẹ̀ ká, báwo ló ṣe jáde kúrò nílé Rẹ̀ nígbà tó ń ka âyat al-karîmas láti Sûrah Yâsîn, báwo ni òun àti Hadrat Abû Bakr ṣe wọ inú ihò Thawr láìjẹ́ pé ẹnikẹ́ni rí i, báwo ló ṣe wo ilu naa fun igba ikẹhin ṣaaju ki o to kuro ni agbegbe Mekka o si sọ pe, “(O Mekka!) Mo bura fun Allah, Mo mọ pe iwọ ni awọn aaye ti o dara julọ ti Allahu ta’âlâ ṣẹda. Iwọ ni olufẹ julọ laarin wọn si Rabb mi ati fun mi. Ti a ko ba ti le mi kuro lọdọ rẹ, Emi ko ba ti fi ọ silẹ,” bí, ní ojú ìbànújẹ́ Rẹ̀, Jabrâîl ‘alaihis-salâm ti ka âyat al-karîma 85 ti Sûrah al-Qasas lati tu ọkan ibukun Rẹ ninu, tí ó sì ti fún Un ní ìhìn rere ìpadàbọ̀ Rẹ̀ sí Mekka al-Mukarrama, báwo ni òun, papọ̀ pẹ̀lú Ashâb díẹ̀ Rẹ̀, ti ṣẹgun awọn ọta ni Badr, Uhud, Handak (Yàrà), Khaybar ati Mûta. Bayi, Ashâb ẹgbẹrun mejila rẹ pejọ ni ayika Rẹ, nduro fun aṣẹ Rẹ lati wọ Mekka. Ọga wa Sarwar al-âlam yin Allahu ta’âlâ, ẹniti o fi gbogbo nkan wọnyi funni, pẹlu awọn ikunsinu ti o jinlẹ ti imoore ati ọpẹ. Ó tẹ orí alábùkún Rẹ̀ ba nínú ìrẹ̀lẹ̀.

Ọga wa, Fakhr al-kâinât pin Ashâb akọni Rẹ si awọn ẹgbẹ mẹrin. O yan Hadrat Khâlid ibn Walîd balogun si apa otun, Hadrat Zubayr ibn Awwâm si apa osi, Hadrat Abû Ubayda ibn Jarrâh si awon ọmọ ogun ẹlẹsẹ, ati Hadrat Sa’d ibn Ubada si egbe keji. Hadrat Khâlid yoo wọ lati guusu ti Mekka, jẹ alaigbagbọ eyikeyi ti o ba koju niya, ki o si darapọ mọ Oga wa, Fakhr al-kâinât Lori oke Safâ. Hadrat Zubayr yoo wọ lati ariwa ti Mekka, ṣeto asia ni ipo Hajun ati duro fun Oga wa Sarwar al-âlam. Lati iwọ-oorun, Hadrat Sa’d ibn Ubâda yoo tẹsiwaju.10

Ọga wa Rasûl al-akram sọ fun awọn olori rẹ pe, “Ayafi ti wọn ba kọlu yin, ẹ ko gbọdọ ba ẹnikẹni ja rara. Ẹ ko gbọdọ pa ẹnikẹni.” Bi o ti wu ki o ri, ẹnikẹni ti a ba mu ninu awọn ti a mẹnukan orukọ wọn ni a o ge ori rẹ, paapaa ti wọn ba farapamọ labẹ ideri Kâ’ba.11

“Loni jẹ ọjọ kan nigbati Allahu ta’âlâ yoo mu ogo Kâ’ba pọ si. Loni ni ọjọ ti Baitullah yoo wa ni ibori! Loni ni ojo aanu... Loni ni ọjọ ti Allahu ta’âlâ yoo yin Quraysh logo (pẹlu Islâm).”
Hadîth
ash-sharîf

Òtítọ́ ti dé, irọ́ ti pòórá

Nigbati wọn gbọ pe Hadrat Khâlid ibn Walîd n bọ, Ikrima ibn Abî Jahil, Safwân ibn Umayya, Suhayl ibn Amr ati diẹ ninu awọn eniyan lati Banî Bakr ati Banî Hârith di ọna naa ti wọn si bẹrẹ si duro. Hadrat Khâlid ibn Walîd ni eniyan akọkọ ti o gbe igbese laarin awọn mujâhids. Nígbà tí wọ́n dé ìsàlẹ̀ Òkè Khandama láti gúúsù Mekka, ó rí àwọn alaigbagbọ Quraysh oníjàgídíjàgan tí ń rọ ọfà lórí wọn. Awọn mujâhids meji di ajẹriku. Ọkan ninu wọn ni Kurz ibn Jâbir, ekeji si ni Habash ibn Ash’ar. Lẹhin ti Hadrat Khâlid ti paṣẹ fun awọn ọmọ-ogun rẹ ni idasile ogun, “Awọn ti a ba lé ti wọn si sá lọ nikan ni a ko gbọdọ pa,” ni wọn dide siwaju. Lẹhin ti wọn le awọn alaigbagbọ sẹhin ni iṣẹju kan, wọn lọ si Masjid al-Harâm. Nigba ija, a pa ãdọrin alaigbagbọ.12 Diẹ ninu awọn alaigbagbo sá lọ si awọn òke, diẹ ninu awọn si ile wọn.

“Nígbà tí òtítọ́ bá dé, èké pòórá; dajudaju iro yoo maa parẹ.”
Isrâ: 81

Iṣẹgun ti Mekka al-Mukarramah

Awọn sahâbî ologo ti wọn wọ muqaddas Mekka lati awọn ọna miiran ko koju ija kankan. Márùn-ún lára àwọn tí wọ́n pàṣẹ pé kí wọ́n pa á ni wọ́n mú tí wọ́n sì pa á lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Awọn miran sá lati Mekka.

Ni Ojobo, ọjọ ogun oṣu Ramadân, awọn mujâhids n wọ Mekka pẹlu igbadun nla, igbi lẹhin igbi, laarin takbîrs, “Allahu akbar! Allahu akbar!”

Ọga wa Sarwar al-âlam (sall-Allahu ’alaihi wa sallam), pẹlu irẹlẹ nla, wọ ibi ibimọ rẹ muqaddas Mekka. O wa lori ibakasiẹ Rẹ Quswâ pẹlu Usâma ibn Zayd. O n yin Allahu ta’âlâ ti o je ki O ri ọjọ yii, ti o si n ka Sûrah al-Fath, eyi ti o ti fun ni ihin ayọ iṣẹgun Mekka.

Ọga wa Fakhr al-kâinat, pẹlu idunnu nla, nlọ si ọna Kâ’ba al-mu’azzama pẹlu Ashâb Rẹ ti o ṣẹgun. O sunmọ Kâ’ba pẹlu Hadrat Abû Bakr ni apa ọtun Rẹ ati Hadrat Usayd ibn Hudayr ni apa osi Rẹ. Lẹhin ti o ṣabẹwo si Hajar al-Aswad, O sọ talbiya ati takbirs. Awọn sahâbî tẹle eyi, ati awọn ọrun Mekka bẹrẹ si dun pẹlu awọn ohun ti “Allahu akbar! Allahu akbar!” Ni idojukọ pẹlu oju giga yii, awọn Musulumi n ta omije ayọ silẹ, lakoko ti awọn alaigbagbọ, ti wọn ti gba ibi aabo ni Haram ash-sharîf ti wọn si ti ara wọn mọ ile wọn, n duro pẹlu iberu.

Lẹhinna, Ọga ti awọn agbaye ati Ashâb ologo Rẹ bẹrẹ si ṣe tawâf. Lẹ́yìn tí wọ́n parí tawâf keje, Wòlíì olùfẹ́ wa sọ̀kalẹ̀ lórí ràkúnmí Rẹ̀, ó sì ṣe namâz kan ti rak’ats méjì ní ibi tí wọ́n ń pè ní maqâm al-Ibrâhîm. Lẹhinna O mu omi zamzam Hadrat Abbâs fa lati inu kanga naa. O fẹ lati ṣe abdast (aluwala aṣa) pẹlu zamzam. Lakoko ti Ọga wa Fakhr al-kâinât n ṣe abdast, Ashâb al-kirâm bẹrẹ si gba omi ti o fi ọwọ kan ara ibukun ti Anabi olufẹ wa ṣaaju ki o to ṣubu lulẹ. Ẹnu ya àwọn alaigbagbọ tí wọ́n rí ìran yìí, wọ́n sì sọ pé, “A kò rí bẹ́ẹ̀ ni a kò gbọ́ nípa irú alákòóso bẹ́ẹ̀ nínú ìgbésí ayé wa.”

Ọga wa Sarwar al-âlam (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) fẹ lati wó gbogbo awọn oriṣa ti a fi okuta ati igi ṣe ni ayika Kâ’ba. Ti n ka âyat al-karîma, ni maal, “Nigbati otitọ ba de, iro parẹ; dajudaju iro yoo maa parẹ nigbagbogbo,” O na ọpá ti o wa ni ọwọ ibukun Rẹ si awọn oriṣa.13 Gbogbo òrìṣà tí ọ̀pá fọwọ́ kan wó lulẹ̀ lójú rẹ̀, lọ́kọ̀ọ̀kan. Ọ̀ọ́dúnrún ó lé ọgọ́ta (360) òrìṣà ni wọ́n pa run.14

Nigbati akoko ọsan namâz de, Ọga wa Rasûl al-akram paṣẹ fun Hadrat Bilâl lati ka adhân al-Muhammadî ni Kâ’ba. Lẹsẹkẹsẹ o ṣe iṣẹ mimọ yii. Nígbà tí wọ́n ń ka adhân náà, ayọ̀ jíjinlẹ̀ ń tàn nínú ọkàn àwọn onígbàgbọ́, àwọn alaígbàgbọ́ sì ń jìyà ìbànújẹ́ àti ẹ̀dùn ọkàn ńláǹlà.15

Wòlíì olùfẹ́ wa béèrè fún kọ́kọ́rọ́ Kâ’ba. Wọ́n gbé e wá. Lẹhin ti O ti mu ki wọn fọ inu rẹ mọ kuro ninu awọn aworan ati gbogbo awọn oriṣa ti a wó, O wọ Kâ’ba, pẹlu Hadrat Usâma ibn Zayd, Hadrat Bilâl ati Hadrat ’Uthmân ibn Talhâ. Ninu inu, pẹlu ẹhin Rẹ si ẹnu-ọna, Anabi olufẹ wa ṣe namâz kan ti awọn rak’ats meji. Ni igun kọọkan, O sọ takbîr o si gbadura. Hadrat Khâlid ibn Walîd duro niwaju ẹnu-ọna o si n gbiyanju lati ṣe idiwọ fun awọn eniyan lati pejọ sibẹ.

Sultân ti agbaye mu awọn iyẹ meji ti ẹnu-ọna Kâba. Gbogbo awọn eniyan Quraysh ti pejọ ni Masjid al-Harâm ti wọn si n wo Anabi olufẹ wa pẹlu ireti ti o dapọ pẹlu iberu. Nítorí pé wọ́n ti bu Ọ̀gá wa, Wòlíì, gbìyànjú láti lù ú, wọ́n sì gbìyànjú láti pa á! Wọn ti jiya Ashâb Rẹ ni gbogbo ọna ti o ṣeeṣe. Wọ́n ti so okùn mọ́ ọrùn wọn, wọ́n sì fà wọ́n. Wọ́n ti ju wọ́n sínú iná, wọ́n sì gbìyànjú láti sun wọ́n. Wọ́n ti fi àwọn àpáta gbígbóná sí àyà wọn, wọ́n sì ń dá wọn lóró títí tí wọ́n fi dákú. Wọ́n ti ki àwọn ọ̀pá tí wọ́n fi iná mú gbóná bọ ara wọn. Wọ́n ti fi wọ́n sẹ́wọ̀n ní àdúgbò kan láìsí oúnjẹ tàbí omi fún ọdún mẹ́ta, wọ́n sì fi ohun gbogbo dù wọ́n. Wọ́n ti so ẹsẹ̀ wọn mọ́ ràkúnmí, wọ́n sì fà wọ́n sí ọ̀nà tó yàtọ̀, wọ́n sì fà wọ́n ya. Ju gbogbo rẹ̀ lọ, wọ́n lé wọn jáde kúrò ní ilẹ̀ ìbílẹ̀ wọn. Bí ẹni pé èyí kò tó, wọ́n ti jà lọ́pọ̀ ìgbà láti pa wọ́n run pátápátá.

Pelu gbogbo awọn wọnyi, wọn ni ireti. Nitoripe niwaju wọn ni okun aanu ti a fi ranṣẹ gẹgẹbi aanu si awọn aye. Lẹhin wiwo wọn fun igba diẹ, Anabi olufẹ wa beere pe, “Iwọ eniyan Quraysh, kini o ro pe Emi yoo ṣe nipa rẹ ni bayi?” Wọn dahun pe, “A nireti oore lati ọdọ rẹ ati nireti fun oore. Nitoripe arakunrin oninurere ni yin. Omo oninurere ati arakunrin rere ni iwo. O ti ṣẹgun wa. A nireti fun oore lati ọdọ rẹ.”

Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) rẹrin musẹ si wọn o si sọ pe, “Ipo ti o wa laarin wa yoo dabi ohun ti Yûsuf ‘alaihis-salâm (Anabi Yûsuf) sọ fun awọn arakunrin Rẹ. Mo sọ fun yin bi O ti sọ pe, ‘Loni, Emi kii yoo pe ọ lati ṣe akọọlẹ fun ohun ti o ṣe (Emi kii yoo sọ awọn aṣiṣe rẹ si oju rẹ). Ki Allahu taâlâ dariji yin.’16 Lọ. O ni ominira.”

Àánú ńláǹlà yìí ti rọ ọkàn líle, ó sì sọ ìkórìíra di ìfẹ́. Nigbati Ọga ti agbaye pe wọn si Islâm, wọn pejọ lati di Musulumi.

Wòlíì olùfẹ́ wa gun Òkè Safâ, níbi tí, fún ìgbà àkọ́kọ́, Ó ti kéde jíjẹ́ Anabi Rẹ̀ fún Quraysh ó sì pè wọ́n sí Islâm. Lẹẹkansi nibẹ, O gba ifaramọ ti gbogbo awọn ara Mekka, ọdọ ati agba, awọn ọkunrin ati awọn obinrin. Bayi, Quraysh di Musulumi ati pe wọn ni ọla nipasẹ didapọ mọ Ashâb al-kirâm.

Lẹhin ṣiṣe adehun pẹlu awọn ọkunrin, awọn ileri ni a gba lati ọdọ awọn obinrin paapaa lori awọn ọran kan.17 Lara wọn kii ṣe lati sọ awọn alabaṣepọ si Allahu taâlâ, kii ṣe lati ṣaigbọran si Ọga wa, Anabi, lati ma ṣe jale, lati daabobo iwa mimọ wọn (iffat) ati iwa rere, kii ṣe lati purọ mọ ẹnikẹni (buhtân), ati lati ma pa awọn ọmọbirin.

“Ipo ti o wa laarin wa yoo dabi ohun ti Yûsuf ‘alaihis-salâm sọ fun awọn arakunrin Rẹ. Mo sọ fun yin bi O ti sọ pe, ‘Loni, Emi kii yoo pe ọ lati ṣe akọọlẹ fun ohun ti o ṣe. Ki Allahu ta’âlâ dariji yin. (Surâh Yûsuf: 92)’ Lọ. O ni ominira.” Hadîth
ash-sharîf

Awọn obinrin ti o wa niwaju Ọga wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) gba gbogbo awọn wọnyi o si bura nikan nipasẹ awọn ọrọ. Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) gbadura fun ibukun lori wọn ati fun idariji wọn. Hadrat Hind (radiy-Allahu anhâ), iyawo Abû Sufyân ati iya Hadrat Muawiyya (radiy-Allahu anhumâ), wa lara wọn ati paapaa ṣe bi olori wọn. Lori bîat ti awọn obinrin yii, o sọrọ ni orukọ wọn. (A ni ireti nla pe o jere aye ti n bọ nitori ibura rẹ ati gbigba adura idariji yẹn. Ti obinrin Musulumi eyikeyi ba gba awọn ipo wọnyi ti o si tẹle wọn, wọn yoo gba pe o wa ninu ibura yii ati anfani lati inu adura yii.)

Gbogbo eniyan ti o di Musulumi, fọ gbogbo awọn oriṣa ni ile wọn. Awọn ẹgbẹ ologun ni a fi ranṣẹ si awọn ẹya agbegbe ati awọn oriṣa ti o wa nibẹ tun parun. Nípa bẹ́ẹ̀, pẹ̀lú dídé òtítọ́, irọ́ ti parẹ́.

Awọn ẹlẹbi

Láti ọjọ́ àkọ́kọ́ Islâm títí di ọdún kẹjọ ti Hegira, àwọn kan wà tí wọ́n dájọ́ ikú fún onírúurú ìwà ọ̀daràn. Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) sọ orukọ wọn (ọkunrin mọkanla ati obinrin mẹfa) o si paṣẹ pe, “Pa awọn eniyan wọnyi nibikibi ti o ba ri wọn.” Awọn ẹlẹbi ọkunrin naa ni Ikrima ibn Abî Jahil, Wahshî ibn Harb Habashî, Abdullah ibn Abî Sarh, Habâr ibn Aswad, Safwân ibn Umayya, Kâb ibn Zuhayr, Abdullah ibn Zabârî, Abduluzza ibn Hatal, Huwayris ibn Muâz, Maqis ibn Sabâba ati Hârith ibn Tula. Awọn obinrin naa ni Hind bint Utba, Karita, Karite, jâriya miiran ti Ibn Hanzala, Sâra, jâriya ti Banî Abdulmuttalib, ati Umm Sa’d.

Awon ti o gba aanu

Hind bint ‘Utba: Lara awọn obinrin ti o di Musulumi, Hind tun wa, iyawo Abû Sufyân, ti o wa ninu atokọ awọn ti wọn yoo pa. Ṣùgbọ́n Wòlíì olùfẹ́ wa, tí a rán gẹ́gẹ́ bí àánú fún àwọn ayé, ti dárí jì í pẹ̀lú. Ó máa ń dá àwọn Mùsùlùmí lóró, ó sì máa ń jẹ wọ́n níyà. Awọn iwa ika ti Hadrat Hamza ati awọn ajẹriku Uhud miiran jiya ni a ṣe pẹlu ọrọ rẹ. Ni ọjọ iṣẹgun Mekka, Fakhr al-âlam (sall-Allahu alaihi wa sallam) gun Òkè Safâ o si joko. Hadrat Umar al-Fârûq joko ni isalẹ Rẹ. Awọn ọkunrin akọkọ, lẹhinna awọn obinrin, wa o si di Musulumi ni ọkọọkan. Lara awọn obinrin naa ni arabinrin Hadrat Alî, Umm Hânî, ati iya Hadrat Muâwiya, Hind. O ṣe bîat si Rasûlullah. O ṣe adehun pẹlu Rasûlullah fun awọn obinrin naa. O gba adura lẹwa kan.

Ikrima ibn Abî Jahil: Omo Abû Jahl. Ó wà lára àwọn ọkùnrin tí a ṣàánú fún. Ni ọjọ iṣẹgun, o pa sahâbî kan o si salọ si Yemen. Nigbati iroyin yi de Rasûlullah, O rẹrin musẹ. Nigbati Ashâb beere nipa eyi, O ni, “Ikrima n rin kiri ni Jannah di ọwọ mu pẹlu ẹni ti o pa.” Iyawo rẹ Umm Hakîm bint Hârith ibn Hishâm di Musulumi ni bîat an-nisâ (iduroṣinṣin awọn obinrin) o si beere lọwọ Rasûlullah lati dariji Ikrima. O pada si Mekka pẹlu Umm Hakîm. O lọ si iwaju Rasûlullah o beere fun idariji. Rasûlullah na ọwọ Rẹ o si beere fun u lati gba idariji. Lẹhin ti o di Musulumi, Ikrima radiy-Allahu anh ṣe afihan igbiyanju nla ati iyasọtọ. O di ọkan ninu awọn akọni ti Ashâb al-kirâm. O ja ni Oman ati Yemen o si di ajẹriku ni Ogun Yarmuk.

Wahshî ibn Harb Habashî: O ti pa Hadrat Hamza (radiy-Allahu anh) ni Ghazâ ti Uhud. Awọn Musulumi ni itara pupọ lati pa a. Ni Uhud, Rasûlullah bú awọn alaigbagbọ diẹ. Nigbati won beere lowo Re idi ti Ko fi bu Wahshî, O ni, “Ni alẹ Mirâj, Mo ri Hamza ati Wahshî ti wọn n wọ Jannah, apa ni apa.” Wahshî sá lọ ni ọjọ iṣẹgun Mekka. Ti o kún fun ironupiwada, o wa si masjid ni Medîna pẹlu awọn eniyan Tâif o si sọ salâm. Rasûlullah dahun salâm rẹ. O di Musulumi. A dariji rẹ. Sibẹsibẹ, a paṣẹ fun un lati lọ si Yamâma. O ni itiju si Rasûlullah o si gbe pẹlu ori rẹ si isalẹ. Ko wa si Medîna mọ. Lẹhin ti o gbagbọ, o di mimọ. Ipo rẹ ga ju gbogbo avliyâs lọ.

Ni ọdun kọkanla ti Hegira, ogun gbigbona pupọ si awọn apẹhinda ṣẹlẹ ni Yamâma. Ẹgbẹrun ogun lati ọdọ ogun Musaylamah ati ẹgbẹrun meji lati ọdọ awọn ọmọ ogun Hadrat Khâlid ibn Walîd ku. Awọn Musulumi tuka ni akọkọ. Nigbana ni Hadrat Wahshî kolu akọni o si pa Musaylamah al-Kadhdhâb pẹlu ọkọ kan naa ti o fi pa Hadrat Hamza.18 Nigbati o rii eyi, awọn Musulumi kọlu ati ṣaṣeyọri iṣẹgun. Bayi, o han gbangba pe o jẹ iyanu nla ti Rasûlullah fi Wahshî ranṣẹ si Yamâma nigba naa. O tun darapọ mọ Ogun Yarmuk, eyiti o waye ni ọdun kejila ti Hegira, o si ṣe akikanju nla si awọn ara Romu. O gbe ni Homs. O ku nibẹ ni akoko khilâfat Hadrat ‘Uthmân.

Oun yoo gba awawi awọn ẹlẹṣẹ pẹlu oore-ọfẹ.
O ni iwa ọlọla, ti o kun fun aanu, orisun ilawọ yẹn.
O fẹran osi ju ọrọ lọ ati pe o ni igberaga fun rẹ,
Oun yoo ṣe ọrẹ awọn alainiranlọwọ, orisun ilawọ yẹn.
Oun yoo lẹ aṣọ tirẹ ati paapaa wọ bata igi,
Ó máa ń bẹ àwọn aláìsàn wò, á sì wo wọ́n sàn, ìyẹn orísun ìwà ọ̀làwọ́.
Òun fúnra rẹ̀ yóò sìn ìdílé Rẹ̀.
Ati irọrun gbogbo awọn iṣoro, orisun ilawo yẹn.
Paapa ti o ba jẹ pe wọn pe E si ounjẹ ti ọbẹ lentil nikan ati akara barle,
Oun yoo gba lati jẹ alejo, orisun ilawọ yẹn.
Nígbà míì, ó máa ń gun ràkúnmí tàbí ẹṣin, nígbà míì ìbaaka tàbí kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́,
Sultân yẹn yoo ma rin nigba miiran, orisun ilawo yẹn.