OGUN MÛTA

Ni ọdun kẹjọ ti Hegira, Ọga wa Sarwar al-kâinat, ti o jẹ aanu fun awọn agbaye, ran awọn aṣoju si awọn ẹya ati awọn ipinlẹ lati tan Islâm. Diẹ ninu wọn mu awọn abajade rere jade, ṣugbọn Hadrat Hârith ibn Umayr, ti a fi ranṣẹ si gomina Busrâ, ti mu nipasẹ awọn ọmọ ogun Kristiani ni abule Mûta ti ilu Balkâ ti Damasku. Hadrat Hârith, ẹni tí wọ́n mú lọ sí Sharahbil ibn Amr, gómìnà Damasku, ni wọ́n pa lọ́nà ìkà, tí ó sì di ajẹ́rìíkú, bó tilẹ̀ jẹ́ pé aṣojú ni.1

Ìròyìn yìí bà Wòlíì olùfẹ́ wa nínú gan-an, ó sì pàṣẹ fún Ashâb akọni Rẹ̀ pé kó kóra jọ. Awọn sahâbîs ti wọn gba aṣẹ yii ṣe idagbere fun awọn ọmọ wọn ti wọn si yara pejọ si ibudó Jurf. Lẹhin ti o dari ọsan namâz, Ọga wa, Habîb al-akram sọ pe, “Mo ti yan Zayd ibn Hâritha gẹgẹ bi alaṣẹ fun awọn eniyan wọnyẹn ti yoo lọ si jihâd! Ti Zayd ibn Hâritha ba di ajẹriku, jẹ ki Ja’far ibn Abî Tâlib gba ipo rẹ. Ti Ja’far ibn Abî Tâlib ba di ajẹriku, je ki Abdullah ibn Rawâha gba ipo re. Ti Abdullah ibn Rawâha naa ba di ajẹriku, jẹ ki awọn Musulumi yan eniyan ti o yẹ laarin ara wọn ki wọn si sọ ọ di olori wọn!” Lori eyi, Ashâb al-kirâm loye pe awọn akikanju ti a darukọ orukọ wọn yoo di ajẹriku. Wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í sunkún, wọ́n sì sọ pé, “O Rasûlallah! A fẹ́ kí wọ́n wà láàyè kí a lè jàǹfààní lọ́wọ́ wọn.” Ọ̀gá wa, Anabi ko dahun wọn o si dakẹ.2

Hadrat Zayd, Ja’far ati Abdullah, ti o wa nibẹ, tun gbọ awọn wọnyi ati pe wọn kun fun ayọ nla. Nitoripe ibi-afẹde nla wọn ni lati di ajẹriku lakoko ti o ntan ẹsin Allahu ta’âlâ ka. Ní báyìí, wọ́n ti sọ ìhìn rere náà, wọ́n sì ti fi etí ara wọn gbọ́ ọ. Awọn mujâhîds ti pari igbaradi wọn ti wọn si n duro de balogun wọn. Woli olufẹ wa fi asia funfun ti Islâm fun Hadrat Zayd ibn Hâritha. Ó ní kí ó lọ sí ibi tí Hârith ibn Umayr ti kú, kí ó sì pè wọ́n sí Islâm. Ó ní kí ó bá àwọn ọ̀tá jà bí wọn kò bá gbà.

Hadrat Abdullah ibn Rawâha sọkun bi on ati awọn olori ẹlẹgbẹ rẹ ti sọ o dabọ. Wọ́n bi í pé, “ìwọ ọmọ Rawâha! Kini idi ti o fi nsọkun?” Abdullah ibn Rawâha, ti o je akewi, wipe:

Idi ti mo fi n sunkun,

Kii ṣe ifẹ ti igbesi aye,

Mo si bura fun Allahu ta’âlâ,

Idi naa kii ṣe pe mo n ṣaaro yin.

Idi gidi ni pe,

Ninu Qur’ân al-karîm,

Awọn aṣẹ Rabb wa,

“Mo ti yan Zayd ibn Hâritha gẹ́gẹ́ bí ọ̀gágun! Ti o ba ti ku, jẹ ki Ja’far ibn Abî Tâlib gba ipo rẹ. Ti o ba ti ku, jẹ ki Abdullah ibn Rawâha gba ipo rẹ. Ti o ba tun ti ku, iwọ yoo yan eniyan ti o yẹ laarin rẹ!” Hadîth
ash-sharîf

Ninu ọkan ninu awọn ẹsẹ rẹ:
‘Mọ pe dajudaju,
Ko si enikan ninu yin,
Ti kii yoo ni
Kọja lori Jahannam...’
Mo ti gbọ âyat yii,
Nigba ti Rasûlullah ka o,
Ti mo ba duro nipasẹ Jahannam,
Bawo ni mo ṣe le farada lati wa nibẹ?

Awọn ọrẹ rẹ gbadura fun u, “Ki Allahu ta’âlâ sọ ọ di ọkan ninu awọn ẹrú ayanfẹ Rẹ, ki o jẹ ọkan ninu awọn olooto!” Lẹhinna, Hadrat Abdullah ibn Rawâha sọ pe, “Mo gbadura si Allahu ta’âlâ fun idariji. Ati pe Mo fẹ ki a pa mi nipasẹ fifun idà ti o mu ki ẹjẹ ta ati foomu, tabi titari ọkọ ti o fa iparun si ẹdọ ati ifun mi!” Nigbati ogun naa ti ṣetan lati gbe, Hadrat Abdullah ibn Rawâha wa si Ọga wa Rasûlullah, ati lẹhin ti o dabọ, o beere, “O Rasûlallah! Jọwọ ṣe o le gba mi ni imọran nkan ti Emi yoo ṣe akori ati ki o wa ninu ọkan mi?” Ọ̀gá wa, Anabi sọ fun u pe, “Ọla, iwọ yoo de orilẹ-ede kan nibiti ṣiṣe sajdas fun Allahu ta’âlâ ṣọwọn gidigidi. Mu sajdas rẹ pọ si ati namâz nibẹ.” Abdullah ibn Rawâha beere, “O Rasûlallah! Jọwọ ṣe o le gba mi ni imọran diẹ sii?” Wòlíì olùfẹ́ wa dáhùn pé, “Máa ń rántí Allahu ta’âlâ. Nitoripe, iranti Allahu ta’âlâ yoo ran ọ lọwọ lati ṣaṣeyọri ohun ti o nireti fun.”

Ẹgbẹ ọmọ ogun Islâm ti ẹgbẹrun mẹta eniyan bẹrẹ si rin pẹlu igbe “Allahu akbar! Allahu akbar!” Wòlíì olùfẹ́ wa àti àwọn sahâbîs tí wọ́n dúró sí Medîna tẹ̀ lé àwọn mujâhid ghâzis títí dé Òkè Wadâ. Níhìn-ín, Ọ̀gá àwọn àgbáyé bá ẹgbẹ́ ọmọ ogun Islâm alábùkún sọ̀rọ̀ bí wọ̀nyí: “Mo gba ọ nímọ̀ràn láti ṣe àwọn òfin Allahu ta’âlâ kí o sì yẹra fún àwọn ìfòfindè Rẹ̀, láti jẹ́ aláǹfààní fún àwọn Mùsùlùmí pẹ̀lú rẹ àti láti tọ́jú wọn dáradára. Ja ni ọna Allahu ta’âlâ nipa sisọ orukọ Rẹ. Maṣe da awọn ẹru ti a mu bi ikogun. Maṣe yẹ ileri yin. Maṣe pa awọn ọmọde! Níbẹ̀, nínú àwọn ìjọ àwọn Kristẹni, ìwọ yóò rí àwọn kan tí wọ́n ti ya ara wọn sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n sì fi ara wọn lélẹ̀ láti jọ́sìn. Yago fun ipalara awọn eniyan wọnyi! Yàtọ̀ sí wọn, ìwọ yóò tún bá àwọn kan pàdé tí àwọn ẹ̀mí èṣù ń gbé orí wọn, ẹ fi idà yín gé orí wọn. Maṣe pa awọn obinrin tabi arugbo. Maṣe sun tabi ge awọn igi. Maṣe pa awọn ile run!”

O sọ fun Zayd ibn Hâritha, olori-ogun, “Nigbati o ba pade awọn ọta rẹ alaigbagbọ, pe wọn si ọkan ninu awọn ọna miiran mẹta! (Ti wọn ba di Musulumi) Pe wọn lati lọ si ile Muhâjirs, Medîna! Ti wọn ba gba ifiwepe rẹ, sọ fun wọn pe wọn yoo ni awọn ẹtọ kanna ti awọn Muhâjirs ni, ati pe wọn yoo ni awọn iṣẹ kanna ti awọn Muhâjirs ni. Bí wọ́n bá yàn láti di Mùsùlùmí tí wọ́n sì ń gbé ní orílẹ̀-èdè wọn, sọ fún wọn pé àwọn yóò dà bí àwọn Mùsùlùmí Lárúbáwá arìnrìn-àjò àti pé àṣẹ àtọ̀runwá kan náà tí wọ́n fi sí wọn ni a óò lò fún wọn; ko si ohun ti yoo wa ni ipamọ lati awọn ikogun ogun fun wọn ati pe awọn ti o ba awọn Musulumi ja nikan ni yoo ni anfani lati ikogun!

Ti wọn ko ba gba Islâm, pe wọn lati fun jizya! Maṣe ṣe ipalara fun ẹnikẹni ti o gba iyẹn! Ti wọn ba kọ lati san jizya boya, ja wọn nipa gbigbe aabo ni iranlọwọ Allahu ta’âlâ!”

Lẹhin imọran yii, O ṣe idagbere fun awọn mujâhids. Ẹgbẹ ọmọ ogun Islâm lọ pẹlu awọn ipe ti takbîr. Awọn ti o duro lẹhin ti n ju ọwọ wọn si awọn eniyan ti n lọ ti wọn si ngbadura, “ki Allahu ta’âlâ daabobo ọ lọwọ gbogbo iru ewu ki O si mu yin pada lailewu ati ni alaafia...” Titi wọn o fi parẹ lori ipade, wọn wo wọn pẹlu oju omije…

Ọpagun muqaddas ti o wa ni ọwọ Zayd ibn Hâritha ti n ju; awọn mujâhids n rin irin-ajo ti a ko mọ ati gigun lati sin ẹsin Allahu ta’âlâ. Awọn ọmọ ogun Islâm ti nyara siwaju si Siria. Irin-ajo naa lọ laisi wahala, o si kun fun ayọ. Awọn mujâhids n reti lati ba awọn ọta pade ni kete bi o ti ṣee. Ọkan ninu awọn julọ ni itara ti awon ti o fe ajeriku ni Hadrat Abdullah ibn Rawâha. Zayd ibn Arqâm sọ pé:

“Mo jẹ ọmọ alainibaba ti o dagba labẹ abojuto Abdullah ibn Rawâha. Nigbati o lọ si irin-ajo Mûta, o fi mi si ẹhin ibakasiẹ rẹ. Nigba ti a lọ ni alẹ fun igba diẹ, o ka awọn ẹsẹ ewi wọnyi:

Ìwọ ràkúnmí mi! Ti o ba le gbe mi lọ si iyanrin, titi kanga,
Ati afikun ijinna ti ọjọ mẹrin, lati ibẹ.
Mo ṣe ileri Emi kii yoo mu ọ wa si awọn irin ajo mọ,
Laipẹ, iwọ yoo wa laisi oniwun eyikeyi.
O ṣee ṣe ki n ma pada si ile mi,
Mo nireti ninu ogun yii, ajeriku emi yo di.
Iwọ ọmọ Rawâha, ni iduro ti o kẹhin, awọn onigbagbọ,
Ti kọja mi pẹlu iyara, paapaa awọn ibatan rẹ ti o sunmọ julọ,
Nípa rírú ìdè ẹgbẹ́ ará, wọ́n kọjá,
Wọn fi ọ silẹ si Haqq ta’âlâ wọn si lọ siwaju.
Emi ko ronu nipa awọn ẹru aye mi,
Emi ko bikita diẹ sii fun awọn igi, tabi eso dabinu!

Nigbati mo gbọ awọn wọnyi, Mo sọkun. Abdullah ibn Rawâha fi pàṣán rẹ̀ fọwọ́ kàn mí, ó sì wí pé, ‘ìwọ alaigbọran! Kini o jẹ fun ọ? Ipalara wo ni o ṣe si ọ ti mo ba sọ bẹ? Ti Allahu ta’âlâ ba fun mi ni ajeriku, iwọ yoo pada lori ẹranko naa ki o de opin irin ajo rẹ. Ní ti èmi, èmi yóò bọ́ lọ́wọ́ gbogbo wàhálà àti ẹ̀dùn ọkàn ayé, èmi yóò sì rí àlàáfíà.’ O sọkalẹ o si ṣe namâz ti awọn rak’ats meji. Lẹhin ti o ti gbadura si Allah fun igba pipẹ, o pe mi, ‘O ọmọ!’ Nigbati mo sọ pe, ‘Bẹẹni,’ o sọ pe, ‘Inshâallah, a o fun mi ni ajẹriku ninu irin-ajo yii!’”

“Nigba gbogbo ranti Allahu ta’âlâ. Nitori iranti Allahu ta’âlâ yoo ran ọ lọwọ lati ṣaṣeyọri ohun ti o nireti fun.” Hadîth
ash-sharîf

Lakoko ti awọn sahâbîs akikanju n sunmọ Siria, gomina Damasku, Sharâhbil ibn Amr ti gba iroyin tẹlẹ pe ọmọ ogun Islâm n bọ. Lẹsẹkẹsẹ o royin ipo naa si kabiyesi Heraclius ti Byzantine ati pe o ni itunu lati gba iranlọwọ nla. Nitoripe, gẹgẹbi oye rẹ, awọn Musulumi jẹ ẹgbẹrun mẹta si marun eniyan pere. Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, àwọn ọmọ ogun tirẹ̀ ti lé ní ọgọ́rùn-ún ẹgbẹ̀rún. Ní ti ohun ìjà, wọn kò lóǹkà.

Nígbà tí Ashâb al-kirâm (‘alaihim-ur-ridwân) dé Maân, ọ̀kan lára àwọn ilẹ̀ Damasku, wọ́n gbọ́ pé àwọn ará Róòmù Ìlà Oòrùn ń rìn lọ sọ́dọ̀ wọn pẹ̀lú ọgọ́rùn-ún ẹgbẹ̀rún ọmọ ogun. Wọ́n pàgọ́ síbẹ̀, wọ́n sì dúró fún òru méjì. Alakoso wọn Hadrat Zayd ibn Hâritha ko awọn ọrẹ rẹ jọ o si sọ fun wọn nipa ipo naa. Ó béèrè fún èrò wọn nípa ohun tó yẹ kí wọ́n ṣe lòdì sí ẹgbẹ́ ọmọ ogun Róòmù. Diẹ ninu awọn sahâbîs sọ pe, “Laisi koju awọn ọmọ ogun Romu, ẹ jẹ ki a bẹrẹ ikọlu lojiji ni orilẹ-ede wọn, mu awọn eniyan wọn ki wọn pada si Medîna,” diẹ ninu awọn miiran sọ pe, “Ẹ jẹ ki a kọ lẹta kan si Rasûl ‘alaihis-salâm, ki a sọ fun Un nipa nọmba awọn ọta ki a si beere lọwọ Rẹ lati fi awọn ọmọ-ogun ranṣẹ si wa ni kiakia tabi sọ fun wa ohun ti o yẹ ki a ṣe.” Lakoko ti wọn fẹrẹ pinnu pe ero keji jẹ deede diẹ sii, Hadrat Abdullah ibn Rawâha sọ pe:

Eyin eniyan mi, kini idi fun iyemeji rẹ?
Njẹ a ko ti wa lati ja pẹlu ajẹriku bi ipinnu wa?
A ko tii ba awon alaigbagbo ja ri,
Nitori a wà juwon lo ni awọn nọmba.
A ja pelu agbara esin yi,
Allahu ta’âlâ ni o funni, bi ẹnipe kiniun ni wa.
Lọ jagun, dajudaju, oore wa,
Boya ajeriku tabi iṣẹgun, ni opin ọrọ yii.
Wallahi, ni ọjọ Badr, ẹṣin meji ti a ni,
A ni ẹṣin kan ati ohun ija diẹ ni Uhudu.
Ti o ba wa ni ayanmọ wa lati ṣẹgun ni ogun yii,
Tẹlẹ o ti ṣe ileri nipasẹ Allah ati Rasûl Rẹ.
Haqq ta’âlâ ko ṣẹ ileri Re rara,
Nitorina, rin siwaju, Eyin onigbagbo!
Ti ajẹriku jẹ apakan ti ayanmọ wa,
Pẹlu awọn arakunrin wa ni Jannah, a yoo ṣọkan.
Ogun Mûta

Awọn ọrọ Hadrat Abdullah ibn Rawâha wọnyi gba awọn mujâhidîns niyanju. Wọn sọ pe, “Wallahi, ọmọ Rawâha n sọ otitọ.”

“Eyin eniyan mi, kini idi fun iyemeji rẹ? Njẹ a ko ti wa lati ja pẹlu ajẹriku bi ipinnu wa?” Abdullah
ibn Rawâha
(radiy-Allahu
’anh)

Bayi, ipinnu ti ṣe. Wọn yoo tẹsiwaju lati ja titi ti wọn yoo fi di ajẹriku. Nígbà tí àwọn sahâbî ológo wá sí abúlé tí wọ́n ń pè ní Mûta, wọ́n bá ẹgbẹ́ ọmọ ogun Róòmù tó jẹ́ ọgọ́rùn-ún ẹgbẹ̀rún ọmọ ogun pàdé. Àwọn ọmọ ogun ọ̀tá bo àwọn òkè àti àfonífojì. Ní ẹ̀gbẹ́ kan, ẹgbẹ̀rún mẹ́ta èèyàn ni ẹgbẹ́ ọmọ ogun Islâm kan wà tí wọ́n wá láti Medîna sí Damasku láti tan ẹ̀sìn Allahu ta’âlâ kálẹ̀; ní ìhà kejì, agbo àwọn aláìgbàgbọ́ kan wà tí ó jẹ́ ọgọ́rùn-ún ẹgbẹ̀rún ènìyàn péjọ láti pa Islâm lọ́rùn. Ni irisi, aiṣedeede nla ti awọn agbara wa. Musulumi kan yoo ni lati ja diẹ sii ju ọgbọn awọn ọmọ ogun Romu.

Awọn ẹgbẹ mejeeji to ara wọn lẹsẹẹsẹ fun ogun. Nibayi, ni ibamu pẹlu aṣẹ ti Ọga wa, Anabi, igbimọ kan lati ọdọ ogun Islâm ti lọ siwaju si ibudó Romu. Wọ́n fún àwọn ọmọ ogun Róòmù láti gba Islâm mọ́ra tàbí kí wọ́n san owó jizya. Ṣùgbọ́n wọ́n kọ ìkésíni yìí. Ko si akoko lati padanu mọ. Alakoso Hadrat Zayd ibn Hâritha, ti o di asia muqaddas ti Islâm, paṣẹ fun ọmọ ogun rẹ lati kọlu. Awọn mujâhids, ti wọn nduro fun akoko yii, dide siwaju bi awọn ọfa pẹlu igbe “Allahu akbar!” Wọ́n fa idà wọn bí mànàmáná, wọ́n sì sáré lọ sí àárín àwọn ọ̀tá bí ìjì... Ìhí ẹṣin, kíkọlu idà, orin takbîr àti igbe àwọn tí wọ́n fara gbọgbẹ́ kún afẹ́fẹ́, nígbà tí ogun bẹ̀rẹ̀ gan-an, ojú ogun yí padà di ìtàjẹ̀sílẹ̀. Pẹlu gbogbo yiyi ida awọn sahâbî ologo, boya ori tabi apa kan ṣubu lulẹ.

Ti o mu asia funfun ti Rasûlullah, Hadrat Zayd n ja ni arin awọn ọta, o sọ pe, “Allah, Allah.” Pẹlu yiyi idà rẹ, o n mu ki awọn ọta pada sẹhin, ki wọn si kabamọ pe wọn koju rẹ. Awọn sahâbî ologo, ti wọn ri ija akikanju balogun wọn, n kọlu bi o ti ri. Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn sahâbî ń gbìyànjú láti bá ọgbọ̀n ọmọ ogun ọ̀tá jà. Ni akoko kan, a rii pe ọpọlọpọ awọn ọkọ ni a gun sinu àyà ibukun ti Alakoso Hadrat Zayd. Ọkọ mìíràn tẹ̀ lé wọn. Ara sahâbî ologo yii ni awọn ihò kun. Zayd ibn Hâritha ṣubu lori ilẹ gbigbona o si de ipo ajẹriku ti o ti nfẹ fun.

Hadrat Ja’far, n tẹle Zayd ibn Hâritha, lẹsẹkẹsẹ gba asia naa. Nígbà tí wọ́n rí àsíá Islâm tí wọ́n ń fì, àwọn mujâhids ń bá ogun lọ pẹ̀lú ìtara tuntun. Hadrat Ja’far n ja akikanju bii Zayd ibn Hâritha. Nígbà tó ń gbógun ti àwọn ọ̀tá, ó tún ń gba àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ níyànjú. Alakoso tuntun yii, ti o ja pẹlu igboya, n yi idà rẹ pẹlu awọn gbigbe yiyara, ko si fun ọta ni isinmi. Nigba ti o n ja ija lile, Hadrat Ja’far ti lọ siwaju ju awọn ọrẹ rẹ lọ. Òun nìkan ló ń jà láàárín àwọn ará Róòmù, ó sì fi idà rẹ̀ lu ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn. Laipẹ o rii pe ko si ipadabọ mọ. Alakoso akọni naa sọ pe, “Ojuse mi ni lati fi idà mi lu alaigbagbọ kọọkan.” O n tunse agbara re nipa sisọ awọn ọrọ ibukun, “Allahu akbar! Allahu akbar!” Pẹ̀lú gbogbo idà rẹ̀, ó ń pa ọ̀tá run, kò sì jẹ́ kí ẹnikẹ́ni sún mọ́ ọn. O tẹsiwaju lati tun orukọ ibukun Allahu ta’âlâ sọ o si ja pẹlu agbara ailopin. Lẹ́yìn-ọ̀-rẹyìn, ọmọ ogun ọ̀tá kan fi idà rẹ̀ lu ọwọ́ ọ̀tún Hadrat Ja’far. Ọwọ ọtún rẹ ge kuro, Hadrat Ja’far fi ọwọ osi rẹ mu asia muqaddas Islâm ki o to ṣubu si ilẹ. Ó gbé e, ó sì tún fì í. Lẹhinna idà miiran kọlu... A ge ọwọ osi rẹ kuro. Ni akoko yii, o gbiyanju lati jẹ ki asia naa fò nipa titẹ si àyà rẹ laarin awọn apa rẹ ti o ya. Bí ó ti wù kí ó rí, pẹ̀lú idà àwọn ọ̀tá tí ń ṣubú léraléra lọ́kọ̀ọ̀kan, ó dé ipò ajẹ́rìíkú tí ó ti ń yán hànhàn fún. Ọkàn ibukun rẹ fò lọ si awọn ipele ti o ga julọ ti Jannah... Ara rẹ ti gba diẹ sii ju aadọrun idà ati ọgbẹ ọkọ.3

Nigbati wọn rii pe olori wọn ti di ajẹriku, awọn akikanju mujâhids gba asia Islâm ti o ti ṣubu lulẹ ti wọn si fi le Hadrat Abdullah ibn Rawâha lọwọ. Ó tún kọlu àwọn ọ̀tá náà gan-an, ó sì ń fì àsíá lórí ẹṣin rẹ̀. Ní ọwọ́ kan, ó ń fọ́ àwọn ọ̀tá tí ó wá ọ̀nà rẹ̀, ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, ó ń sọ pé:

Iwọ nafs mi, iwọ yoo gbọràn si mi, dajudaju,
Mo ti bura, ninu ogun yii, ajeriku Emi yoo jẹ.
Boya iwọ yoo gba pẹlu ayọ,
Tabi Emi yoo jẹ ki o gba.
Sọ fun mi! Ti a ko ba pa ọ ninu ogun yii,
Ṣe o ro pe iwọ kii yoo ku, lailai?
Mọ pe yoo dara ti o ba ṣe ohun ti
Ja’far ibn Abî Tâlib ati Zayd ibn Hâritha ti ṣe.
Wọ́n ti di ajẹ́rìíkú, ìwọ nafs mi, má ṣe dúró sẹ́yìn.
Bibẹẹkọ, iwọ yoo kabamọ, lọ siwaju ni ikọlu bayi!

Pẹlu igbe ti “Allahu akbar,” Hadrat Abdullah n ja ija lile si awọn ọta. Ni akoko kan, idà kan lu ika rẹ, ika ti o ya si n rọ lati ọwọ rẹ. Alakoso ibukun yii, ti o njo pẹlu ifẹ Allahu ta’âlâ ati Rasûl Rẹ, lesekese fo si isalẹ lati ori ẹṣin rẹ. Ó fi ìka rẹ̀ tí ó gbọgbẹ́ sí, èyí tí kò jẹ́ kí ó jà, lábẹ́ ẹsẹ̀ rẹ̀, ó sì sọ pé, “Ṣe ìwọ kì í ṣe ìka tí ó gbọgbẹ́? Isẹlẹ yii ṣẹlẹ si ọ ni ọna Allahu ta’âlâ!” o fa a kuro. O fo lori ẹṣin rẹ o si tun bẹrẹ ija pẹlu gbogbo agbara rẹ. Bi o ti wu ki o ri, o bẹrẹ si fi ara rẹ gàn nitori pe ko le de ipo ajẹriku laibikita gbogbo akitiyan rẹ... O tun kọlu awọn ọta leralera. Níkẹyìn, ó ṣubú lulẹ̀ pẹ̀lú ọ̀kọ̀. O di ajẹriku nigba ti o n ja ni ona Allahu ta’âlâ ati Rasûl Re, emi ibukun si fo si Jannah...

Ni akoko yẹn, Abû’l-Yusr Ka’b ibn Umayr, ti o n ja ni agbegbe Hadrat Abdullah, gbiyanju lati gbe asia naa. O wo yika laarin awọn Ashâb, wiwa fun ẹnikan agbalagba ati siwaju sii ogbo ju ara rẹ. Nigbati o ri Thâbit ibn Akram, o fi asia naa fun u. Hadrat Thâbit ṣeto asia ni iwaju awọn mujâhids o si sọ pe, “Iwọ awọn arakunrin mi! Yara, yan olori laarin yin ki o si gboran si i.” Wọn dahun pe, “A yan ọ,” ṣugbọn Hadrat Thâbit ko gba eyi. Oju rẹ ṣubu lori Hadrat Khâlid ibn Walîd. O sọ fun u pe, “O Abû Suleymân! Gba asia!” Hadrat Khâlid ti di Musulumi laipẹ. Nitori iwa rere rẹ, ko fẹ lati gba asia mimọ o si sọ pe, “Emi ko le gba asia yii lọwọ rẹ! O tọsi eyi pupọ ju mi lọ. Nitoripe o ti dagba, ati pe o ti ni ọla nipasẹ ija pẹlu Rasûlullah ni Ghazâ ti Badr!”

“O Khâlid! Mu asia muqaddas ti Rasûlullah yarayara! Wallahi, Mo ti mu lati fi fun ọ. O mọ ọgbọn ogun ju mi lọ!”
Thâbit ibn
Akram (radiy-Allahu
’anh)

Ṣugbọn akoko jẹ iyebiye. Awọn Ashâb al-kirâm ti o wa ni ayika wọn n ja ija lile si awọn ọta ati gbiyanju lati ti ọta ti o jẹ ọgọrun ẹgbẹrun pada. Hadrat Thâbit tun ọrọ rẹ sọ, “O Khâlid! Mu asia muqaddas ti Rasûlullah yarayara! Wallahi, Mo ti mu lati fi fun ọ. O mọ ọgbọn ogun ju mi lọ!” ati ki o beere awọn mujâhids ni ayika rẹ, “Eyin arakunrin mi! Kini ero rẹ lori Khâlid jije Alakoso?” Wọ́n sọ ní ìṣọ̀kan pé, “A ti sọ ọ́ di ọ̀gágun wa.”

Lori eyi, Hadrat Khâlid, pẹlu ọwọ nla ati ibọwọ, mu asia ti Ọga ti awọn agbaye ti fi ọwọ ibukun Rẹ jiṣẹ o si fi ẹnu kò o. Ó fò lórí ẹṣin rẹ̀, ó sì fi gbogbo ọlá ńlá àti iyì rẹ̀ kọlu ọ̀tá.4

Awọn akọni sahâbîs tun kọlu, ni atẹle Alakoso tuntun wọn. Hadrat Khâlid n ja pẹlu igboya ati ọgbọn ti a ko ri tẹlẹ, ti o kọlu gbogbo eniyan ni ọna rẹ. Nibayi, Hadrat Kutba ibn Katâda ti bẹ ori Mâlik ibn Zâfila, ọkan ninu awọn olori ọta. Ọkàn àwọn ará Róòmù mì. Ṣugbọn akoko ti n lọ, o jẹ aṣalẹ ati pe o ṣokunkun. Ija ninu okunkun lewu pupọ. Nitoripe wọn le pa awọn ọrẹ tiwọn lairotẹlẹ…

Fun idi eyi, awọn ẹgbẹ mejeeji pada si ibudo wọn. Awọn ti o gbọgbẹ ni a tọju. Hadrat Khâlid jẹ abọ̀rìṣà ninu iṣẹ ọna ogun. Ó fẹ́ dojú kọ àwọn ọ̀tá pẹ̀lú ọgbọ́n ẹ̀wẹ́ tuntun ní òwúrọ̀ kó sì dà wọ́n rú. Ní alẹ́ ọjọ́ yẹn, ó yí ipò àwọn ọmọ ogun padà. Ó kó àwọn tó wà ní apá ọ̀tún sí òsì, àwọn tó wà ní òsì sí ọ̀tún, àwọn tó wà níwájú sí ẹ̀yìn, àtàwọn tó wà lẹ́yìn sí iwájú.

Awọn mujâhids akọni tun kolu ni owurọ. Wọn bẹrẹ ija pẹlu awọn ipe ti “Allahu akbar”. Àwọn ọmọ ogun ọ̀tá ń rí àwọn ọmọ ogun tí wọ́n ń kọlù wọ́n fún ìgbà àkọ́kọ́. Wọn kii ṣe awọn ti wọn ja lana.

Ẹgbẹ ọmọ ogun tuntun gbọdọ ti wa lati ran awọn Musulumi lọwọ! Ní ìbẹ̀rù pé ìrànlọ́wọ́ ọmọ ogun ti dé, àwọn ọmọ ogun Róòmù ti rẹ̀wẹ̀sì. Ẹ̀rù bà wọ́n, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí sá lọ. Ẹgbẹ́ ọmọ ogun Islâm lo àǹfààní yìí, wọ́n sì gbógun ti àwọn ọmọ ogun Róòmù.

Lẹ́yìn tí wọ́n ṣẹ́gun àwọn ọ̀tá, wọ́n lọ sí odi agbára Mûta. Wọn ṣẹgun odi ati pa ọpọlọpọ awọn olokiki kuro. Hadrat Khâlid ati awọn akọni sahâbîs ja paapaa dara julọ ni ọjọ yẹn, ti wọn fi idà kọlu awọn ọta ti wọn si fi ẹmi ẹgbẹẹgbẹrun wọn ranṣẹ si Jahannam. Ni ọjọ yẹn, awọn ida mẹsan fọ ni ọwọ Hadrat Khâlid ibn Walîd.5

Pẹ̀lú ìbùkún Allahu ta’âlâ àti àdúrà Ọ̀gá wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam), ẹgbẹ̀rún mẹ́ta mujâhid ghâzîs ṣẹ́gun ọgọ́rùn-ún ẹgbẹ̀rún àwọn ọmọ ogun ọ̀tá. Ninu ogun nla yii, awọn Musulumi meedogun ni wọn pa. Nitorinaa, Ijọba Byzantine ni a fi si aaye rẹ ati ni idiwọ lati jagun siwaju si guusu...

Kí ìròyìn tó dé ọ̀dọ̀ Rẹ̀ láti ojú ogun, Ọ̀gá wa Rasûl al-akram, Wòlíì Ọlá wa, kó Ashâb Rẹ̀ jọ sínú masjid láti sọ ohun tó ṣẹlẹ̀ ní Mûta fún wọn. O han gbangba lati oju ibukun Wolii olufẹ wa pe O ni ibanujẹ pupọ, ko si si ẹnikan ti o le beere ohunkohun nitori iberu lati mu ki o ni ibanujẹ paapaa. Níkẹyìn, ọ̀kan lára Ashâb al-kirâm sọ pé, “Kí a fi ẹ̀mí wa rúbọ fún ọ, ìwọ Rasûlallah! Ọkàn wa ti n sunkun lati igba ti a ti rii ibanujẹ ninu rẹ, Janâb al-Haqq nikan ni o mọ iwọn ibanujẹ wa!” Omije n ṣàn lati oju ibukun Anabi olufẹ wa o si wipe, “Ohun ti o fa ibinujẹ mi, ohun ti o kun fun mi pẹlu ibanujẹ ti o ri ninu mi, ni iku Ashâb mi. Ipò yìí ń bá a lọ títí tí mo fi rí wọn gẹ́gẹ́ bí arákùnrin tí wọ́n jókòó sórí ìtẹ́ ní òdìkejì ara wọn ní Jannah. Zayd ibn Hâritha mu asia naa. Nígbẹ̀yìngbẹ́yín, ó kú. Bayi, o ti wọ Jannah. O n sare kiri nibẹ. Lẹhinna Ja’far ibn Abî Tâlib gba asia naa. Ó kọlu àwọn ọmọ ogun ọ̀tá. Ó jà, nígbà tó sì yá, òun náà kú. Ó wọ Jannah gẹ́gẹ́ bí ajẹ́rìíkú, ó sì fò bí ó ti ń fẹ́ pẹ̀lú ìyẹ́ apá méjì tí a fi yâqût (òkúta iyebíye pupa) ṣe. Lẹhin Ja’far, Abdullah ibn Rawâha gba asia naa. Ó bá àwọn ọ̀tá jà pẹ̀lú àsíá lọ́wọ́ rẹ̀, ó kú, ó sì wọ Jannah. Wọ́n fi wọ́n hàn mí lórí ìtẹ́ wúrà ní Jannah. Olohun mi! Dariji Zayd! Olohun mi! Dariji Ja’far! Olohun mi! Dariji Abdullah ibn Rawâha!”

Omije tun n ṣàn lati oju ibukun ti Ọga ti awọn agbaye. O tesiwaju nipasẹ omije, “Lẹhin Abdullah ibn Rawâha, Khâlid ibn Walîd gba asia naa. Bayi, ogun naa ti pọ si. Olohun mi! Oun (Khâlid ibn Walîd) je ida kan ninu awọn ida Re. Ran u lọwọ!”6

Gẹgẹbi iyanu, pẹlu igbanilaaye ti Allahu ta’âlâ, Anabi olufẹ wa ti ri ipo naa ni oju ogun, eyiti o ju ẹgbẹrun kilomita lọ, o si royin fun Ashâb Rẹ. Lẹhin ti o sọ nipa iṣẹlẹ yii ni ọjọ ti Hadrat Ja’far ibn Abî Tâlib ti ku, O dide o si lọ si ile Hadrat Ja’far. Ìyàwó rẹ̀ Asmâ ti parí iṣẹ́ ilé rẹ̀, ó fọ àwọn ọmọ rẹ̀, ó sì ya irun wọn. Woli olufẹ wa sọ pe, “O Asmâ! Nibo ni awọn ọmọ Ja’far wa? Mu wọn wá si mi!” Nigba ti Hadrat Asmâ mu awọn ọmọde wá, Ọ̀gá wa Rasûlullah gba wọn mọra o si fi ẹnu ko wọn o si gbọ oorun wọn titi ọkan Rẹ fi balẹ. Okan ibukun re ko le farada, omije bere si n ṣàn bi okùn lati oju ibukun Re. Nigbati o ri eyi, iyawo Hadrat Ja’far fi ẹbẹ beere pe, “Ki a fi awọn obi mi rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlallah! Kilode ti o fi aanu kanna han si awọn ọmọ mi ti o fi han si awọn ọmọ alainibaba? Njẹ o ti gba iroyin ibanujẹ nipa Ja’far ati awọn ọrẹ rẹ?!” Ọga awọn agbaye banujẹ pupọ. O dahun pe, “Bẹẹni! Wọn ti pa wọn loni!” Iya wa Hadrat Asmâ, bẹrẹ si sọkun, o gba awọn ọmọ alainibaba rẹ mọra. Wòlíì olùfẹ́ wa kò lè fara da ìran yìí fún ìgbà pípẹ́, Ó sì kúrò.7

“Olohun mi! Dariji Zayd! Olohun mi! Dariji Ja’far! Olohun mi! Dariji Abdullah ibn Rawâha!”
Hadîth
ash-sharîf

Oga wa Habîb al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) pada si ile idunnu Re o si so fun awon iyawo re mimo pe, “Maṣe gbagbe lati pese ounje fun idile Ja’far!” Fun ọjọ mẹta, a fi ounjẹ ranṣẹ si awọn idile ti awọn ajẹriku.

Awọn ọjọ ti kọja nigbati Hadrat Ya’lâ ibn Umayya mu iroyin rere ti iṣẹgun wá si Medîna. Ṣaaju ki o to bẹrẹ lati jabo ohun ti o ṣẹlẹ, Ọga wa Rasûl al-akram sọ fun u pe, “Ṣe iwọ yoo kuku sọ ohun ti o ṣẹlẹ fun wa tabi Mo sọ fun ọ,” ati ṣalaye ni kikun ohun ti o ṣẹlẹ ni oju ogun. Lori eyi, Hadrat Ya’lâ ibn Umayya sọ pe, “Mo bura nipasẹ Allahu ta’âlâ, ẹniti o fi ọ ranṣẹ gẹgẹ bi woli pẹlu ẹsin tootọ ati iwe tootọ, pe iwọ ko tii fi ohunkohun silẹ laisọ nipa awọn iṣẹlẹ ti awọn mujâhîds la kọja.” Ọ̀gá wa dahun pe, “Allahu ta’âlâ yọ ijinna fun mi, nitorina ni mo fi fi oju ara mi ri oju ogun naa.”

Ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn náà, àwọn akéde náà kéde pé ẹgbẹ́ ọmọ ogun Islâm ń sún mọ́ Medîna. Ọ̀gá wa, Anabi dide pẹlu Ashâb Rẹ o si jade kuro ni Medîna lati pade wọn. Ní ọ̀nà jínjìn, ìkùukùu erùpẹ̀ ń yọ, àsíá muqaddas ti Islâm sì ń fì. Awọn didan ti idà ati awọn apata jẹ ki agbegbe naa tàn bi digi... Idunnu nla han gbangba ninu gbogbo eniyan. Lẹhin igba diẹ, awọn mujâhid ghâzîs, ti Khâlid ibn Walîd jẹ olori, wọ Medîna (radiyallahu ‘anhum ajma’în)…

Awọn ọmọbinrin Hûrî wa, wọn fi nûr we E,
Gbogbo won ni won bọwọ fun Muhammad,
Ni alẹ a bi Muhammad.
Awọn ẹnu-bode ti awọn ọrun la,
Agbaye ti kun fun aanu,
Aso Jannah won ran,
Ni alẹ a bi Muhammad.
Yûnus sọ pé, ẹyin ará,
Omije ti ẹjẹ san jade ti oju,
Òkè àti òkúta ṣe sajda,
Ni alẹ a bi Muhammad
[1890]