IRIN AJO LỌ SI ‘UMRAT AL-QADÂ

“Labbayk! Alla-humma Labbayk! Labbayk! Lâ sharîka laka labbayk! Innal hamda wan-ni’mata laka wal-mulka, lâ sharîka lak.”
Talbiya

Ọdun kan ti kọja lati igba adehun Alaafia Hudaybiya. Oṣu kan ṣaaju Eid al-Adha, ni ibẹrẹ oṣu Dhu’l-qâdah, Ọga wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) paṣẹ fun Ashâb al-kirâm Rẹ lati ṣe igbaradi fun ’umra. Awọn ti o lọ si Hudaybiya ti wọn si kopa ninu Bî’at ar-Ridwân, ayafi awọn ti o ku, yoo kopa ninu ‘umra. Lori aṣẹ yii, ẹgbẹrun meji sahâbîs pari igbaradi wọn. Wọ́n kó àádọ́rin ràkúnmí láti fi rúbọ. Nâjiya ibn Jundub ati awọn ọrẹ rẹ mẹrin ni a fun ni aṣẹ lati mu awọn ibakasiẹ wa si Mekka nípa dídà wọ́n jẹko. Ni afikun, ọgọrun awọn ẹlẹṣin ni a fi fun aṣẹ Hadrat Muhammad ibn Maslama ti wọn si ranṣẹ siwaju lati mu awọn ohun ija lati lo ninu ogun, gẹgẹbi awọn ihamọra, ọkọ ati idà. A kò gbọdọ̀ gbẹ́kẹ̀lé àwọn abọ̀rìṣà. Ni ọran ikọlu, awọn ohun ija wọnyi yoo ṣee lo. Diẹ ninu awọn Ashâb al kirâm sọ “O Rasûlallah! Gẹ́gẹ́ bí Àdéhùn Àlàáfíà Hudaybiya ṣe sọ, a kì yóò wá fún ‘umra pẹ̀lú ohun ìjà mìíràn yàtọ̀ sí àwọn idà tí a fi bora.” Ọga agbaye dahun pe, “A ko ni mu awọn ohun ija wọnyi wa sinu Haram, nitosi awọn Qurayshîs. Sibẹsibẹ, wọn yoo wa nitosi ni ọran ikọlu lati Quraysh.”

Abî Zarr Ghifârî ni a yan gege bi igbakeji Anabi wa ni Medîna al-Munawwarah.1 O tun royin pe Abû Ruhm Ghifârî ni a fi silẹ gẹgẹbi igbakeji. Ẹgbẹrun meji sahâbî ṣeto si Mekka pẹlu Anabi olufẹ wa. Inu Ashâb al-kirâm dun pupo. Wọn yóò rí ilé àti ojúlé wọn, ilẹ̀ ìbílẹ̀ wọn tí wọ́n ti fi sílẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọdún ní ojú ọ̀nà Allahu ta’âlâ, nítorí Wòlíì olùfẹ́ wa... Wọn yoo ṣabẹwo si Kâ’ba, eyiti wọn yipada si ni namâz marun lojoojumọ... Wọn yoo tun darapọ pẹlu awọn ibatan wọn ti wọn ti di Musulumi ṣugbọn wọn ko le wa si Medîna ni ibamu pẹlu adehun naa. Wọn yóò fi iyì àti ọlá Islâm hàn sí àwọn abọ̀rìṣà Quraysh, tí wọ́n mú kí wọ́n ta ẹ̀jẹ̀ sílẹ̀ dípò omijé fún ọ̀pọ̀ ọdún, tí wọ́n ti mú kí wọ́n kérora lábẹ́ ìnilára, tí wọ́n sì pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn arákùnrin wọn láti mú kí wọ́n jọ́sìn àwọn òrìṣà náà. Bóyá, nígbà tí àwọn abọ̀rìṣà bá rí èyí, ìfẹ́ fún Islâm yóò kún ọkàn wọn, wọn yóò sì di Mùsùlùmí!

Awọn ti o duro ni Medîna lọ pẹlu oga wa ti awọn agbaye titi de Òkè Wadâ (Òkè Ìdágbére), ni gbogbo igba ti wọn n sọ takbîrs, wọn si pada lẹhin idagbere…

Nigbati Anabi olufẹ wa wa si Dhu’l-Hulayfa, ti o wa ni nkan bii ibuso mẹwa si Medîna, O gbe ihrâm Re si. Awọn Sahâbî ologo tẹle E. Gbogbo eniyan ni won wọ aṣọ funfun. Bayi, irin ajo lọ si Mekka lati ṣe ‘umra ti bẹrẹ. Awọn ọrun ati aiye ti ndun pẹlu awọn ohun ti:

“Labbayk! Allahumma Labbayk! Labbayk! Lâ sharîka laka labbayk! Innal hamda wan-ni’mata laka wal-mulka, lâ sharîka lak.” Irin-ajo naa dun pupọ pẹlu iyin Allahu ta’âlâ o si bẹbẹ fun Un, o mẹnuba orukọ ibukun Rẹ.

Nigbati ẹgbẹ asiwaju labẹ aṣẹ Muhammad ibn Maslama sunmọ Mekka, awọn alaigbagbọ Quraysh ri wọn. Ni iberu, awọn abọ̀rìṣà wa nitosi wọn beere, “Kini eyi?” Ó dà bíi pé wọ́n ń sọ pé, “Ṣé bí a ṣe gbà lọ́dún kan sẹ́yìn nìyí?” Muhammad ibn Maslama fun wọn ni idahun wọnyi ti o tutu wọn si egungun: “Awọn wọnyi ni awọn ẹlẹṣin Rasûl ti Allahu ta’âlâ... Ti Allahu ta’âlâ ba gba laaye, Oun naa yoo bu ọla fun nibi ọla!” Awọn abọ̀rìṣà pada ni iberu ati ki o gbe awọn iroyin si Mekka. Awọn alaigbagbọ Meccan sọ pe, “A bura pe a ti faramọ adehun naa. Kini idi ti Muhammad yoo fi ja wa?...” Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, wọ́n rán aṣojú kan láti bá Ọ̀gá wa, Wòlíì sọ̀rọ̀.

Nibayi, Oga wa ti awọn aye (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) wa si ibi ti a npe ni Batn al-Ya’jaj, nibiti O ti le ri Mekka. Wọ́n fi gbogbo ohun ìjà wọn sílẹ̀ níbí, àyàfi idà tí wọ́n ní lé wọn lórí. O ṣeto igba sahâbîs gẹ́gẹ́ bí olùṣọ́ láti dáàbò bo awọn ohun ija naa.

Nigbati awọn igbaradi wọnyi ti pari, awọn aṣoju Quraysh beere fun igbanilaaye lati pade Ọga wa, Anabi ati pe wọn gba wọle si iwaju Rẹ. Nigbati o ti funni, wọn sọ pe, “Iwọ Muhammad! Lati igba adehun Alafia Hudaybiya, a ko tii ṣe ohunkohun si ọ. Bi o ti lẹ jẹ pe eyi, ṣe iwọ yoo wa si Mekka, si awọn eniyan rẹ, pẹlu awọn ohun ija wọnyi? Bí ó ti wù kí ó rí, gẹ́gẹ́ bí àdéhùn wa ti wí, ìwọ kì yóò ní ohunkóhun mìíràn yàtọ̀ sí idà tí a fi bora!” Ọga Agbaye dahun pe, “Lati igba ewe mi, a mọ mi fun mimu awọn ileri mi ṣẹ ati jijẹ aduroṣinṣin. A ko ni wọ Haram pẹlu ohunkohun miiran yatọ si àwọn idà wa tí ó wà nínú àkọ̀. Sugbon mo fe ki awon ohun ija wa ni ibikan nitosi mi.” Ní mímọ̀ pé ìròyìn tí wọ́n sọ fún wọn yàtọ̀, inú àwọn aṣojú náà tù wọ́n, wọ́n sì sọ pé, “O Muhammad! Ní tòótọ́, a ti rí ìdúróṣinṣin àti inú rere láti ọ̀dọ̀ rẹ nígbà gbogbo. Eyi ni ohun ti o baamu fun ọ.” Wọn wa si Mekka wọn si ròyìn ipò náà fún Quraysh. Inú àwọn náà dùn.

Nitori ikorira ati owú wọn, awọn olokiki ti Quraysh kuro ni Mekka wọn si lọ si awọn oke-nla lati ma ri awọn akoko ayọ wọnyi ti Ọga wa, Anabi ati Ashâb Rẹ.

Wòlíì olùfẹ́ wa rán àwọn ràkúnmí ìrúbọ tí wọ́n sàmì sí ṣíwájú lọ sí ibi tí wọ́n ń pè ní Zî-Tuwâ. Lẹ́yìn náà, Òun àti Ashâb Rẹ̀ parí ìmúrasílẹ̀, wọ́n sì rìn láti wọ ìlú muqaddas Mekka. Ashâb al-kirâm ti yí Ọ̀gá àwọn àgbáyé ká. Sultân ti Agbaye wa lori ibakasiẹ Rẹ Quswâ; Ó ń tan ìmọ́lẹ̀ yí i ká bí oòrùn tí ó bo wíwà ẹgbẹẹgbẹ̀rún ìràwọ̀. Ìwọ Rabb mi! Kini lẹwa, kini iṣẹlẹ nla ti o jẹ!

Awọn ohun ti “Labbayk! Allahumma Labbayk! Labbayk! Lâ sharîka laka Labbayk!” wà lórí ètè, ìfẹ́ Allahu ta’âlâ àti Rasûl Rẹ̀ sì wà nínú ọkàn.

“Mo bura fun Allahu ta’âlâ pe awọn ọrọ rẹ (Ibn Rawâha) yiyara ati imunadoko diẹ sii lori awọn alaigbagbọ Quraysh wọnyi ju titu awọn ọfa si wọn.”
Hadîth
ash-sharîf

Ni igbese nipa igbese, wọn nlọ si ọna Kâ’ba al-mu’azzama. Bí wọ́n ṣe ń sún mọ́lé, ìdùnnú wọn pọ̀ sí i. Awọn orin ti talbiya sọ ni iṣọkan kun Mekka. Àwọn abọ̀rìṣà ń yọ́ bí wọ́n ṣe rí ìríran àgbàyanu yìí, wọ́n sì nímọ̀lára ìgbóná sherbet ìfẹ́ tí ń ṣàn sínú ọkàn wọn. Ifẹ Islâm ti ṣubu sinu ọkan ọpọlọpọ... Nikẹhin, Sultân ti agbaye, Ọga ti awọn agbaye meji, olufẹ wa, Anabi ologo Muhammad ’alaihis-salâm ṣẹgun.

Ati nihin, Anabi olufẹ wa ati Ashâb ologo Rẹ n wọ Kâ’ba pẹlu idà wọn si ẹgbẹ-ikun wọn. Hadrat Abdullah ibn Rawâha ti di idari Quswâ, rakunmi Ọga wa, Anabi, o si nlọ siwaju. Diẹ ninu awọn abọ̀rìṣà Mekka, awọn obinrin ati awọn ọmọde ti wa ni ila lẹba Dâr an-Nadwa ti wọn si n wo Anabi olufẹ wa ati Ashâb akọni Rẹ. Bi Abdullah ibn Rawâha ṣe nlọsiwaju, o bẹrẹ si ka àwọn ẹsẹ ewì wọ̀nyí bi ẹnipe o fi wọn lu ori awọn alaigbagbọ:

Eyin alaigbagbọ, jade kuro ni ona Anabi,
Ẹniti Allahu ta’âlâ rán Qur’ân sí.
Gbogbo oore ati oore wa ninu esin Re,
Iku ti o dara julọ ni iku fun ẹsin yii.
Rasûlullah gan-an ni, mo fi ọkàn mi gbà á,
Mo gba gbogbo ọrọ Rẹ gbọ, Mo gba gbogbo rẹ.
Eyin alaigbagbọ! Nigbati o ba sẹ pe Qur’ân,
Ti sọkalẹ nipasẹ Allahu ta’âlâ,
Bí a ṣe sọ̀kalẹ̀ lójijì pẹ̀lú ìkọlù,
Bawo ni a ṣe ya ori rẹ kuro ninu ara rẹ,
Ti o ko ba gbagbọ itumọ rẹ,
Awọn ikọlu yoo sọkalẹ si ori rẹ bi iyẹn.
Mo bere pelu oruko ibukun Olohun yen,
Yàtọ̀ sí ẹ̀sìn Rẹ̀, kò sí ẹ̀sìn tòótọ́.
Ati lẹẹkansi, Mo bẹrẹ pẹlu orukọ Allah yẹn,
Ẹni tí Muhammad jẹ́ ẹrú àti rasûl Rẹ̀.

Hadrat ‘Umar ko le da ara re duro lati kilo fun u nipa wi pe, “O Ibn Rawâha! Bawo ni o ṣe le ka ewi ni iwaju Rasûlullah ati ni Haram ash-sharîf?” Ṣugbọn Ọga wa, Anabi sọ pe, “O ‘Umar! Maṣe da a duro! Mo bura fun Allahu ta’âlâ pe awọn ọrọ rẹ yara ati pe o munadoko diẹ sii lori awọn alaigbagbọ Quraysh wọnyi ju titu awọn ọfa si wọn. Eyin Ibn Rawâha, tesiwaju!”

Lẹhin igba diẹ, Ọga wa, Anabi sọ fun Hadrat Abdullah ibn Rawâha pe:

“Sọ: Ko si ọlọrun bikoṣe Allahu ta’âlâ! Oun ni Ẹni naa. Òun ni ẹni tí ó mú ìlérí Rẹ̀ ṣẹ! Òun ni ẹni tí ó ran ẹrú Rẹ̀ yìí lọ́wọ́! Òun ni Ẹni tí ó fún àwọn ọmọ ogun Rẹ̀ lágbára! Oun nikan ni o ṣẹgun awọn ẹya ti o pejọ!”

Lori eyi, Abdullah ibn Rawâha bẹrẹ lati ka;

Ko si ọlọrun, ṣugbọn Allahu ta’âlâ!
Ko ni alabaṣepọ, Lâ ilâha illallah!
Oun ni Ẹni naa, ti o fun awọn ọmọ ogun Musulumi ni agbara!
Òun sì ni Ẹni tí ó ṣẹ́gun, ó tú àwọn aláìgbàgbọ́ ká!

Awọn Musulumi tun n sọ awọn ọrọ wọnyi, paapaa.

Nigbati Anabi olufẹ wa wọ Baitullah, O fi ejika ọtun ibukun Rẹ han. Ẹwa awọ ibukun Rẹ mu awọn oju, o fa awọn ọkan mọra o si tan imọlẹ bi oorun. Lẹhinna O sọ pe, “Ki Allahu ta’âlâ dariji pẹlu aanu Rẹ awọn ọkunrin akikanju ti wọn yoo fi ara wọn hàn ní alágbára àti onítara níwájú àwọn abọ̀rìṣà wọ̀nyẹn lónìí.” Lori awọn ọrọ wọnyi, Ashâb al-kirâm fi awọn ejika ọtún wọn han o si ṣe tawâf ni ayika Kâ’ba ni igba mẹta, ti nrin ni kiakia ati ni ọla. Ṣugbọn wọn rin laiyara laarin Rukn al-Yamâni ati igun Hajar al-Aswad. Ọga wa, Anabi ati Ashâb Rẹ n sunmọ Hajar al-Aswad, wọ́n ń fi ẹnu kò ó tabi na ọwọ wọn si ọna rẹ.

Awọn abọ̀rìṣà n wo Ashâb. Ẹnu yà wọ́n nípa ìrìn àjò ọlọ́lá ńlá àti àgbàyanu yìí. Nitoripe wọn ti sọ fun wọn pe awọn Musulumi ti di alailagbara ati aisan lati igba ti wọn lọ si Medîna ati pe iru iroyin kan ti tan. Ní báyìí, wọ́n ń jẹ́rìí òdìkejì wọn gan-an, ìyàlẹ́nu sì ń pọ̀ sí i.

Awọn tawâfs mẹrin ti o ku ni a pari laiyara, pẹlu awọn igbesẹ ti o lọra. Lẹhin tawâf, wọn ṣe namâz ti awọn rakats meji ni aaye ti a npe ni Maqâm al-Ibrâhîm. Lẹhinna, wọn rin laarin awọn oke Safâ ati Marwa ni igba meje. Lẹ́yìn tí wọ́n ti pa àwọn ẹran ìrúbọ náà, Ọ̀gá wa, Wòlíì ti fá orí rẹ̀ alábùkún. Irun ibukun re ni won gba lati inu afefe. Ashâb al-kirâm tun fá. Nípa bẹ́ẹ̀, àlá náà, tí Ọ̀gá wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) rí gan-an ní ọdún kan sẹ́yìn, ṣẹ.

Ibẹwo ‘umra ti pari, ati pe o jẹ akoko ọsan namâz. Nígbà tí Ọ̀gá àwọn ayé paṣẹ fun Hadrat Bilâl lati ka adhân ni Kâ’ba, Bilâl al-Habashî mu aṣẹ naa ṣẹ lẹsẹkẹsẹ. Nigba ti o n ka adhân al-Muhammadî ni Kâ’ba, gbogbo Mekka ti mì. Awọn Ashâb al-kirâm n tẹtisi adhân pẹlu ẹru nla ati tun ṣe ni ohun kekere. Nigbati o ti pari, Ọ̀gá wa Habîbullah di imâm. Ọsan namâz ti a ṣe ni jamâ’at ni ipa ti o yatọ si ọkan awọn alaigbagbo.

A ṣeto agọ alawọ kan fun Anabi olufẹ wa ni Abtah. Awọn sahâbîs duro ninu awọn agọ ti o wa ni ayika Rẹ fun ọjọ mẹta. Ni awọn akoko namâz, wọn yoo pejọ ni Baitullah wọn yoo ṣe namâz wọn ni jamâ’at. Láwọn ìgbà míì, wọ́n ń bẹ àwọn mọ̀lẹ́bí wọn wò, wọ́n sì fi àpẹẹrẹ lélẹ̀ fún wọn pẹ̀lú ìwà rere tí Islâm fi fún wọn. Nigbati wọn rii ihuwasi ẹlẹwa ti Ashâb, wọn ko le fi itara wọn pamọ. Ni awọn ọjọ mẹta wọnyi, Mekka ti ṣẹgun lati inu.

“Ki Allahu ta’âlâ fi àánú Rẹ̀ dárí ji àwọn akọni ọkùnrin tí yóò fi ara wọn hàn ní alágbára àti onítara lòdì sí àwọn alaigbagbọ wọ̀nyẹn lónìí!”
Hadîth
ash-sharîf

Awọn ọjọ mẹta ti kọja... O to akoko lati lọ kuro. Ni aṣalẹ, Ọga wa, Anabi sọ pe, “Ko si ọkan ninu awọn Musulumi (ti o wa fun ‘umra) ti yoo lo aṣalẹ ni Mekka, gbogbo wọn yoo lọ!” Gbogbo eniyan kojọpọ ati bẹrẹ fun Medîna...

Nigbati Rasûlullah pade Hadrat Abbâs nigba ti O wa ni Juhfa, Hadrat Abbâs daba, “O Rasûlallah! Maymûna bint Hârith di opó. Ṣe o ko le mu u bi iyawo rẹ?” Lori eyi, Ọ̀gá wa, Anabi ran Abû Râfi’ ati eniyan kan lati Ansâr si Mekka lati beere fun ọwọ rẹ ni igbeyawo. Nigbati Hadrat Maymûna, ti o wa lori ibakasiẹ ni akoko yẹn, sọ fun pe Rasûlullah fẹ ọwọ rẹ ni igbeyawo, o sọ pe, “Rakunmi ati eyi ti o wa lori rẹ jẹ ti Rasûlullah.” Ó fi ara rẹ̀ fún Ọ̀gá wa, Wòlíì. O fi eto naa silẹ fun arabinrin rẹ Umm al-Fadl, Umm al-Fadl si fi ojuse yii fun ọkọ rẹ Hadrat Abbâs. Lakoko ti wọn n pada lati ‘umra, nigbati wọn de ibi ti a npe ni Sharîf, Hadrat Abbâs fẹ Hadrat Maymûna si Rasûlullah pẹlu irinwo dirhams bi mahr. Igbeyawo naa tun waye nibi. Hadrat Maymûna ni a bu ọla fun pẹlu nikâh ti Rasûlullah o si di iyawo ikẹhin Rẹ. Anabi wa ko tun gbeyawo leyin eyi.

Mo ti gboya lati fi ọpá fìtílà kan han, Yâ Rasûlallah!
Idi mi ni iṣẹ si ẹnu-ọna giga rẹ, Yâ Rasûlallah!
Kii ṣe ẹbun ti o yẹ fun giga rẹ lati ọdọ ẹrú onirẹlẹ rẹ;
Jọwọ gba pẹlu oore ati oore-ọfẹ rẹ, Yâ Rasûlallah!
Tani mo ni, ayafi iwọ, lati gba aabo si?
Nipa ẹgbẹ rẹ dubulẹ oore ati ibukun, Yâ Rasûlallah!
Mo gba aabo lọwọ rẹ, ati ninu rẹ nikan; Mo wa ni aanu rẹ;
Jọwọ ṣãnu ki o si bẹbẹ fun mi, Yâ Rasûlallah!
Ni awọn agbaye mejeeji, beere Hân-i Mahmûd-i adlî gẹgẹbi tirẹ!
Ijọba jẹ tirẹ ni ibẹrẹ ati ipari, Yâ Rasûlallah!
II. Mahmûd Hân