IṢẸLẸ HUDAYBIYA

Ero naa ni ’umra, abajade ni Hudaybiya

O jẹ oṣu Dhu’l-qâdah ni ọdun kẹfa ti Hegira. Ni alẹ ọjọ kan, Anabi ti o ni ọla (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) lá ala pe Oun ati Ashâb al-kirâm lọ si Mekka, wọn ṣe tawâf ni ayika Kâ’ba ati pe diẹ ninu wọn kuru irun wọn, diẹ ninu wọn fá a. Nigba ti Ọ̀gá wa Rasûlullah sọ fun Ashâb Rẹ nipa ala Rẹ, inu wọn dun pupọ. Wọn yoo lọ si Mekka, ile-ile wọn ti o dara, ti o kún fun awọn iranti, nibiti wọn ti dagba ati pe wọn ko tii ri lati Hegira. Wọn yoo ṣabẹwo ati ṣe tawâf ni ayika muqaddas (mimọ) Kâ’ba, eyiti wọn n kọju si ninu namâz marun ojoojumọ ti ọkàn wọn si n fa si. Kini iroyin ti o dara ti eyi jẹ... Ni kete ti wọn ba gba awọn iroyin ayọ ti Anabi olufẹ wa, “Iwọ yoo dajudaju wọ Masjid al-Harâm!” lẹsẹkẹsẹ Ashâb al-kirâm bẹrẹ awọn igbaradi.

Lẹhin ti Ọga wa Habîb al-akram pari igbaradi Rẹ, O fi Abdullah ibn Umm Maktûm silẹ gẹgẹbi igbakeji Rẹ ni Medîna. Ni Ọjọ Aarọ akọkọ ti oṣu Dhu’l-qâdah, O gun ibakasiẹ Rẹ ti a npè ni Quswâ. Paapọ pẹlu Ashâb 1400 Rẹ, wọn sọ idagbere fun awọn ti o duro ni Medîna. Wọ́n ṣe niyyah (èrò inú ọkàn ẹni láti ṣe ohun kan nítorí Allāhu) fún ‘umra (ìrìn àjò sunnah sí Mekka) wọ́n sì rìn lọ sí ìlú muqaddas ní Mẹ́kà. Wọ́n ti kó ohun ìjà fún ìrìn àjò, idà wọn, àti àádọ́rin ràkúnmí láti fi rúbọ. Igba ninu awọn èrò naa jẹ ẹlẹṣin, mẹrin si jẹ sahâbî obinrin. Ọkan ninu awọn obinrin ni Hadrat Umm Salama, ibukun ati iyawo mimọ ti Anabi olufẹ wa.

Nigbati wọn wa si aaye mîkât (awọn aaye ita Mekka nibiti awọn Musulumi pejọ ṣaaju ki wọn wọ Haram. Nígbà tí wọ́n dé àwọn ibi àpéjọ wọ̀nyí, wọ́n múra ara wọn sílẹ̀ nípa ti ara àti nípa tẹ̀mí fún iṣẹ́ mímọ́ yìí), èyí tí wọ́n ń pè ní Dhu’l-Hulayfa, wọ́n wọ ihrâm (aṣọ tí wọ́n wọ hajji àti ‘umra. Fun awọn ọkunrin, o jẹ aṣọ funfun nla meji ti ko ni oju, ọkan ninu eyiti a we ni apa ti ara ni isalẹ ẹgbẹ-ikun, ati ekeji ni a we ni ayika ara oke) wọn si ṣe namâz ọsan. Lẹ́yìn náà, wọ́n sàmì sí etí àwọn ràkúnmí tí wọ́n máa fi rúbọ tí wọ́n sì so okùn mọ́ ọrùn wọn. Nâjiya tabni Jundub Aslamî ni a fun ni oluranlọwọ, wọn si yan an lati tọju awọn rakunmi naa. Abbâd ibn Bishr ni a yàn gẹgẹ bi olori ẹgbẹ ẹlẹṣin kan ti ogun eniyan a si ran an siwaju fun iṣẹ amí. Bishr ibn Sufyân ni a fi ranṣẹ gẹgẹbi ojiṣẹ si Mekka.1

Wòlíì olùfẹ́ wa àti Ashâb akọni, tí wọ́n wọ aṣọ ihrâm, bẹ̀rẹ̀ sí yin Allahu ta’âlâ, wọ́n ń fi ògo Rẹ̀ múlẹ̀, wọ́n sì ń bẹ̀ Ẹ́ pé:

“Mo bura fun Allahu ta’âlâ pe ohunkohun ti Quraysh ba beere lọwọ mi, pẹlu ipo ti ọla fun Bayt ash-sharîf, Emi yoo gba!”
Hadîth
ash-sharîf

“Labbayk! Allahumma Labbayk! Labbayk! Lâ sharîka laka Labbayk! Innal hamda wenni’mata laka wal-mulka lâ shârika lak!”

(Eyi ni mo wa! Oluwa mi, emi niyi! Mo dahun si ifiwepe Rẹ leralera pẹ̀lú ọ̀rọ̀ mi àti gbogbo ẹ̀mí mi; Mo tẹriba fun aṣẹ Rẹ. O ko ni alabaṣepọ, Mo yipada si Ọ pẹlu gbogbo ẹda mi. Gbogbo iyin ati ibukun wa fun O. Tirẹ ni Ọba-alaṣẹ. O ko ni alabaṣepọ.)

Pẹ̀lú talbiya alábùkún yìí, ilẹ̀ ayé àti ojú ọ̀run ń wárìrì, Dhu’l-Hulayfa sì ń gba ipò ìmọ́lẹ̀. Gbogbo eniyan ni igbadun. Wọn kuro ni Dhu’l-Hulayfa lati de Mekka ni kete bi o ti ṣee.

Ni ọna, Hadrat ’Umar ati Hadrat Sa’d ibn Ubâda sunmọ Ọga wa Habîb al-akram o si sọ aniyan wọn nipa sisọ pe, “O Rasûlallah! Njẹ a yoo lọ si ọdọ awọn eniyan ti o wa ni ogun pẹlu rẹ laisi ohun ija kankan? A bẹru pe awọn Quraysh yoo kọlu ọ ati ki o fa ipalara si ara ibukun rẹ.” Oga wa ti awọn agbaye mejeeji sọ pe, “Mo ti ṣe aniyan fun ‘umra. Emi ko fẹ lati gbe ohun ija nígbà tí mo wà ní ipò yìí.”

Irin-ajo naa jẹ alaafia. Oríṣiríṣi ẹ̀yà ni wọ́n dúró lójú ọ̀nà, Ọ̀gá wa, Wòlíì sì ń pè wọ́n sí Islâm. Diẹ ninu awọn ṣiyemeji lati gba, diẹ ninu awọn yoo fi awọn ẹbun ranṣẹ. Ni ọna yii, wọn ti kọja idaji ọna ati pe wọn wa si ibi ti a npe ni Gadîr al-Ashtât lẹhin Usfân. Nibi, Hadrat Bushr ibn Sufyân, ti a ti yàn lati fi iroyin ranṣẹ si awọn ara Mekka, pada lẹhin ipade pẹlu Quraysh. Ó sọ ohun tí òun rí fún Wòlíì olùfẹ́ wa pé, “O Rasûlallah! Quraysh ti kẹkọọ pe o nbọ. Nítorí ìbẹ̀rù, wọ́n ṣe àsè fún àwọn ẹ̀yà àdúgbò, wọ́n sì béèrè fún ìrànlọ́wọ́ wọn. Wọn ti ran ẹgbẹ ẹlẹṣin kan ti awọn ọkunrin igba lati ṣawari si ọ. Àwọn ẹ̀yà tó wà nítòsí tẹ́wọ́ gba ìbéèrè yìí, wọ́n sì ti ṣọ̀kan ní ibi tí wọ́n ń pè ní Baldah. Wọn ti kọ ọpọlọpọ awọn odi ologun ati bura lati ma gba ọ laaye si Mekka.”

Nitori iroyin yii, Ọga agbaye di ibanujẹ pupọ o si sọ pe, “Quraysh ti parun. Ogun ti jẹ wọn tẹlẹ... Ṣe awọn alaigbagbo Quraysh ro pe wọn ni agbara? Wallahi, Emi ko ni dawọ ija wọn laelae titi ti ori mi yoo fi yapa kuro ninu ara mi, tabi titi emi o fi ṣe ẹsin yii, eyiti Allahu ta’âlâ fi ranṣẹ si mi lati tan, ti o jẹ olori ati giga julọ!”

Lẹhinna O yipada si Ashâb akọni Rẹ o beere fun awọn ero ati awọn iwo wọn lori ọran yii. Ashâb ologo, ti o fi ara wọn fun Rasûlullah pẹlu gbogbo ẹda wọn, sọ pe, “Allahu ta’âlâ ati Rasûl Rẹ mọ daradara. Ki a fi aye wa rubọ fun ọ, iwọ Rasûlallah! A ti ṣeto pẹlu aniyan lati ṣe tawâf ni ayika Baitullah. A ko wa nibi lati pa ẹnikẹni tabi lati ja. Sibẹsibẹ, ti wọn ba fẹ ṣe idiwọ fun wa lati ṣabẹwo si Kâ’ba, dajudaju a yoo ba wọn ja ati de ibi-afẹde wa!”

Inu Anabi olufẹ wa dun nipasẹ ipinnu Ashâb al-kirâm. O ni, “Lẹhinna rin pẹlu orukọ ologo ti Allahu ta’âlâ!” Ni ayika Ọga wa, Anabi, awọn sahâbî bẹrẹ si lọ si Mekka ti wọn n sọ talbiyas, “Labbayk! Allahumma Labbayk!” ati takbîrs, “Allahu akbar! Allahu akbar!”

Ni ọsan ọjọ kan, Hadrat Bilâl al-Habashî ti ka adhân al-Muhammadî pẹlu gbogbo ẹwa ohun rẹ o si kede pe akoko namâz de. Nibayi, awọn ẹlẹṣin Quraysh ti igba ọkunrin ti de ibẹ wọn si duro laarin awọn sahâbîs ati Mekka. Wọn ti ṣetan lati kolu. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé bẹ́ẹ̀ ni, Ọ̀gá àwọn ayé àti Ashâb Rẹ̀ ọlọ́lá tò sí ìlà, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí kí namâz. Ìran tí ó yẹ ní rírí ni; Ashâb Rẹ̀, tí wọ́n tó nǹkan bí ẹgbẹ̀rún kan àti irínwó (1400), ti o duro lẹhin Anabi olufẹ wa ni awọn ori ila, ti o duro laisi iṣipopada ni qiyâm o si tẹriba fun rukû. Paapa nigbati gbogbo wọn sọkalẹ fun sajda papọ, o dabi oke nla ti o tẹriba ti o si dide.

“Ṣé àwọn abọ̀rìṣà Quraysh rò pé àwọn ní agbára kankan? Wallahi, titi emi o fi jẹ ki ẹsin yii jẹ olori ati giga julọ, eyiti Allahu ta’âlâ ti ran mi lati tan, tabi titi ori mi yoo fi yapa kuro ninu ara mi, Emi kii yoo ṣiyemeji lati ba wọn ja!”
Hadîth
ash-sharîf

Irin Ajo Hudaybiya

Òtítọ́ náà pé wọ́n fi ìmẹ̀tọ́mọ̀wà hàn nípa fífi iwájú orí wọn lọ́lá sí ilẹ̀ níwájú Allahu ta’ala mú ìfẹ́ Islâm wá sínú ọkàn àwọn kan lára àwọn abọ̀rìṣà Quraysh. Nigbati Ashâb al-kirâm pari namâz nipa sise salâm, olori abọ̀rìṣà Quraysh fi ikanu rẹ han nipa sisọ pe, “Ti a ba lo anfani ipo awọn Musulumi yii ti a si jagun, a iba ti pa ọpọlọpọ ninu wọn! Kilode ti a ko kọlu nigba ti wọn nṣe namâz?” Lẹhinna, o sọ fun awọn ọrẹ rẹ pe wọn ko ni padanu aye ni akoko yii, “Maṣe yọ ara rẹ lẹnu. Dajudaju, wọn yoo bẹrẹ namâz miiran, eyiti o jẹ olufẹ fun wọn ju igbesi aye ati awọn ọmọ tiwọn lọ!”

Allahu ta’âlâ gbe awọn ọrọ tiwọn wọnyi si Ọga wa, Anabi nipa fifiranṣẹ wahy pẹlu Jabrâîl ’alaihis-salâm.

Ni âyat al-karîma ti o sọkalẹ, o ti kede, ni maal, “(Iwọ Habîb Mi!) Nigbati o ba wa laarin wọn ati (ni iwaju ọta) mu wọn (Ashâb rẹ) ni namâz (pin wọn si ẹgbẹ meji), jẹ ki diẹ ninu wọn duro pẹlu rẹ (ni namâz, ati awọn miiran lodi si ọta). Jẹ ki wọn mu awọn ohun ija wọn. Jẹ ki awọn ti o wa pẹlu rẹ ti wọn si ṣe rak’at kan lọ lodi si awọn ọta (lakoko ti o yago fun awọn iṣẹ ti o sọ namâz di asan). Lẹhin eyi, jẹ ki ẹgbẹ miiran ti ko ṣe namâz wọn sibẹsibẹ wa ṣe rak’at keji pẹlu rẹ, jẹ ki wọn mu ihamọra, apata ati ohun ija wọn. (Jẹ ki wọn ka tashahhud pẹlu rẹ. Nigbati o ba ṣe salâm, ki wọn lọ lodi si awọn ọta lai ṣe salâm, jẹ ki awọn ti o ti gbadura rak’at kan pada wa, gbadura rak’at kan fun ara wọn ki wọn si ṣe salâm. Awọn ti o ti ṣe rak’at keji pẹlu imâm yẹ ki o tun wa, pari namâz nipa ṣiṣe rak’at ati salâm kan diẹ sii). Awọn alaigbagbọ fẹ pe ki o gbagbe awọn ohun ija ati awọn ẹru rẹ ki wọn le ṣe ikọlu lojiji... Ti ojo ba n yọ ọ lẹnu tabi ti o ba ṣaisan, ko si ẹbi fun ọ fun fifi awọn ohun ija rẹ silẹ. Sibẹsibẹ, ṣe gbogbo awọn iṣọra. Nitootọ, Allahu ta’âlâ ti pese ijiya itiju fun awọn alaigbagbọ.”2

Ní ìrọ̀lẹ́, nigbati Hadrat Bilâl ka adhân, awọn abọ̀rìṣà Quraysh duro laarin Ashâb al-kirâm ati Mekka lẹẹkansi, ti ṣetan lati kolu. Ọga wa, Anabi dari Ashâb Rẹ ni namâz gẹgẹ bi a ti sọ ninu âyat al-karîma.

Ẹnu ya àwọn abọ̀rìṣà náà nípa ìṣọ́ra namâz ti àwọn Mùsùlùmí yìí. Allahu ta’âlâ fi iberu si okan won. Wọn ko ni igboya lati ṣe eyikeyi igbese. Wọ́n kúrò níbẹ̀ láti mú ìròyìn lọ sí Mekka. Ọ̀gá wa, Anabi àti Ashâb Rẹ̀ tun lọ si Mekka.

Nígbà tí wọ́n dé ààlà muqaddas Mekka, Quswâ, ràkúnmí Ọ̀gá wa Rasûlullah (sall-Allahu ’alaihi wa sallam), lójijì jókòó láìsí ìdí tó hàn gbangba. Wọn gbiyanju pupọ lati jẹ ki o dide, sibẹsibẹ, ko dide. Lori eyi, Sultân ti agbaye sọ pe, “Ko ni iru ifarahan lati joko bi eleyi. Sibẹsibẹ, Allahu ta’âlâ, ẹniti o ṣe idiwọ fun erin (ti Abraha) nigbakan lati wọ Mekka, ti gba Quswâ bayi. Mo bura fun Allahu ta’âlâ, eni ti o ni aye mi ninu agbara Re, pe ohunkohun ti Quraysh ba beere lowo mi, nínú àwọn ohun tí Allahu ta’âlâ ti kà léèwọ̀ nínú Haram (gẹgẹ bi fifi ija ati ta eje silẹ), dájúdájú èmi yóò mú ìbéèrè wọn ṣẹ!”

Lẹhin iyẹn, wọn gbiyanju lati jẹ ki Quswâ dide. Rakunmi fò soke. Ko wọle awọn aala ti Haram, ṣugbọn duro ni agbegbe Hudaybiya, tí ó wà gẹ́lẹ́ ní ààlà. Ọga wa, Anabi ati Ashâb al-kirâm duro ni ibi yii pẹlu omi diẹ.

Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ti ṣeto agọ Rẹ si ita aala Mekka ibukun. O bẹrẹ lati duro nibẹ pẹlu Ashâb Rẹ. Nigbati akoko ba de, wọn yoo ṣe namâz wọn laarin awọn aala Mekka al-Mukarramah. Ko si omi ti o ku ninu awọn kanga, fun boya mimu tabi lilo. Omi wà nínú ládugbó Ọ̀gá wa, Anabi nìkan. Awọn sahâbî ti o wa ni ipo ti o nira sọ pe, “Ki a fi ẹmi wa rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlallah! Omi wà nínú ládugbó rẹ nìkan. A ti baje.”

Oga wa ti awọn aye wipe, “Iwọ kii yoo parun nigba ti mo wa laarin yin.” Nigbana ni wipe, “Bismillah,” Ó fi ọwọ́ ìbùkún Rẹ̀ sí orí ládugbó náà. Nigbati O gbe e soke o si wipe, “Jọwọ gba!” omi bẹ̀rẹ̀ sí í dà sílẹ̀ láti àárín àwọn ìka rẹ̀ alábùkún, bí orísun. Ashâb al-kirâm mu u, o ṣe abdast (wudu, aluwala imonra), kun gbogbo awọ omi wọn o si fun awọn ẹṣin ati awọn rakunmi wọn. Woli olufẹ wa, okun aanu, ti o n wo Ashâb Rẹ pẹlu ẹrin, yìn Allahu ta’âlâ.

Hadrat Jâbir ibn Abdullah, ti o wa nibẹ ni ọjọ yẹn, sọ pe, “A jẹ ẹgbẹrun kan irinwo eniyan. Bí a bá tilẹ̀ jẹ́ ọ̀kẹ́ márùn-ún (100,000) ènìyàn pàápàá, omi yẹn ì bá ti tó fún gbogbo wa.”

Bî’at ar-Ridwân

Nigba ti Ọ̀gá wa Rasûl al-akram wa ni Hudaybiya, Budayl, olori ẹya Khuzâa, ti o ti jẹ ọrẹ pẹlu awọn Musulumi, wa o si royin pe awọn ọmọ-ogun Quraysh, ti o darapọ mọ awọn ẹya adugbo, duro ni Hudaybiya wọ́n sì búra láti jà títí àwọn ọmọ ogun wọn yóò fi tú ká. Lori eyi, Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “A ko wa si ibi lati ba ẹnikẹni ja. A ti wa si ibi nikan lati ṣe ‘umra, lati yika ati ṣabẹwo si Kâ’ba al-mu’azzama. Bi o ti lẹ jẹ pe eyi, a yoo ja ẹnikẹni ti o ba gbiyanju lati ṣe idiwọ fun wa lati ṣabẹwo si Baitullah. Láìsí àní-àní, àwọn ogun náà ba Quraysh jẹ́ gan-an, wọ́n sọ wọ́n di aláìlera, wọ́n sì ba ọ̀pọ̀lọpọ̀ jẹ́. Ti wọn ba fẹ, èmi yóò fi àkókò ìdáwọ́dúró ogun (àdéhùn àlàáfíà) sí i fún wọn. Laarin asiko yii, wọn yoo wa lailewu lọwọ mi. Wọn kì yóò wá láàárín èmi àti àwọn ẹ̀yà mìíràn. Wọn o fi mi silẹ nikan pẹlu wọn. Ti mo ba ṣẹgun awọn ẹya wọnyẹn, Janâb al-Haqq si dari wọn ti wọn si di Musulumi, ti awọn alaigbagbo Quraysh ba fẹ, wọn le di Musulumi bii wọn. Ti Emi ko ba bori awọn agbegbe miiran, bi wọn ṣe ro, lẹhinna awọn funra wọn yoo ni itunu ati ni agbara. Ti awon abọ̀rìṣà Quraysh ko ba gba awon wonyi ti won si gbiyanju lati ba mi ja, Mo bura fun Allahu ta’âlâ, ninu agbara eni ti aye mi wa, pe emi o ba won ja titi ori mi yoo fi ya kuro ninu ara mi nitori esin yii tí mò ń gbìyànjú láti tàn kálẹ̀. Lẹhinna, Allahu ta’âlâ yoo mu ileri Rẹ ṣẹ lati ran mi lọwọ!”

“Ìwọ Urwa! Sọ fún mi nítorí Allah! Ṣé ó yẹ láti ṣèdíwọ́ fún ìrúbọ àwọn ràkúnmí wọ̀nyẹn, ṣíṣàbẹ̀wò sí Kâ’ba al-mu’azzama kí ó sì yí i ká bí?”
Hadîth
ash-sharîf

Budayl, olórí ẹ̀yà Khuzâa, gbéra láti sọ ohun tí Ọ̀gá wa, Wòlíì sọ fún orílé-iṣẹ́ Quraysh. Lẹ́yìn tí àwọn abọ̀rìṣà náà ti tẹ́tí sí ohun tí Ọ̀gá wa Rasûlullah sọ láti ọ̀dọ̀ Budayl, wọ́n rán ọ̀kan lára àwọn olókìkí wọn, Urwa ibn Mas’ûd, láti lọ pàdé Ọ̀gá wa, Wòlíì. Nigbati Urwa sọ pe Quraysh pinnu lati ma jẹ ki ẹnikẹni wọ Mekka, Ọga wa Habîb al-akram beere, “O Urwa! Sọ fún mi nítorí Allah! Ṣé ó yẹ láti ṣèdíwọ́ fún ìrúbọ àwọn ràkúnmí wọ̀nyẹn, ṣíṣàbẹ̀wò sí Kâ’ba al-mu’azzama kí ó sì yí i ká bí?” Lẹhinna, O sọ fun Urwa ohun ti O sọ fun olori ẹya Khuzâa.

Nigba ti Urwa n tẹtisi Ọga wa, Anabi, o tun n ṣe akiyesi iwa ati iṣe ti Ashâb al-kirâm, iwa wọn si ara wọn ati si Ọga Agbaye, ọ̀wọ̀ àti ìbọ̀wọ̀ wọn. Lẹ́yìn tí ó ti tẹ́tí sílẹ̀ sí ìfilọni Wòlíì olùfẹ́ wa, ó dìde ó sì rìn lọ láti sọ fún Quraysh nípa èyí. O si lọ si ọdọ wọn o si wipe, “Eyin Qurayṣi eniyan! O mọ pe mo ti lọ gẹgẹbi aṣoju si wiwa ọpọlọpọ awọn alakoso gẹgẹbi Kesari, Negus ati Shâh. Mo bura pe Emi ko tii ri alakoso eyikeyi ti a tọju pẹlu ọwọ ati ibọwọ kanna ti awọn Musulumi fihan si Muhammad. Ko si ọkan ninu awọn sahâbî Rẹ ti o sọrọ laisi igbanilaaye Rẹ. Ti irun ba ṣubu lati ori Rẹ, wọn gba a ati ki o pa a mọ lori àyà wọn lati bukun. Nígbà tí wọ́n ń sọ̀rọ̀ nítòsí Rẹ̀, wọ́n sọ ohùn wọn sílẹ̀ débi pé a kò lè gbọ́ wọn. Nitori ibowo won fun Un, won ko le wo oju Re; nwọn wo isalẹ ni ilẹ. Ti O ba fun ni ifihan tabi aṣẹ si Ashâb Rẹ, wọn gbiyanju lati ṣe, paapaa ni idiyele igbesi aye wọn.

Eyin eniyan Quraysh! Laibikita iye igba ti o fa ida rẹ, eyikeyi atunṣe ti o gbiyanju, wọn kii yoo fi irun kan ti Anabi wọn fun ọ. Wọn ò ní jẹ́ kí ohunkóhun pa á lára, wọn ò tiẹ̀ jẹ́ kí ẹnikẹ́ni fọwọ́ kàn án. Eyi ni ipo naa. Ronu farabalẹ nipa ohun ti o tẹle! Eyi jẹ ọran naa, Muhammad ń fún wa ní àdéhùn ìdáwọ́dúró ogun tó dára, ẹ lo àǹfààní rẹ̀!”

Àwọn abọ̀rìṣà Quraysh kò gba àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí, wọ́n sì fi ẹ̀gàn bá Urwa, wọ́n sì bínú sí i.

Nigbati ko si iroyin lati ori ile-iṣẹ Quraysh, Ọ̀gá wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) ran Hirâsh ibn Umayya gẹgẹbi aṣoju lati tun awọn ipese Rẹ ṣe. Àwọn abọ̀rìṣà ń bá aṣojú àwọn Mùsùlùmí lò lọ́nà ẹ̀gàn. Wọ́n pa ràkúnmí rẹ̀ jẹ, wọ́n sì kọlù ú láti pa á. Nígbà tí Hirâsh ibn Umayya, tí kò fi bẹ́ẹ̀ bọ́ lọ́wọ́ wọn, wá sọ́dọ̀ Ọ̀gá wa, Wòlíì, ó sì ṣàlàyé ipò náà, inú bí i gan-an nípa ẹ̀gàn yìí sí aṣojú Rẹ̀.

Nibayi, Hulays, adari ẹya Ahâbish, farahan lati ori ile-iṣẹ abọ̀rìṣà. O n bọ si ọdọ Ọga wa, Anabi. Àwọn abọ̀rìṣà ti yàn án gẹ́gẹ́ bí aṣojú. Nígbà tí Wòlíì olùfẹ́ wa rí Hulays tí ń bọ̀, Ó ní, “Ẹni tí ń bọ̀ wá láti orílẹ̀-èdè kan tí ó bọ̀wọ̀ fún ìrúbọ tí ó sì ń lépa láti mú àwọn àṣẹ Allahu ta’âlâ ṣẹ àti láti jọ́sìn. (Iwọ Ashâb mi!) Ẹ dà àwọn ràkúnmí ìrúbọ lọ sọ́dọ̀ rẹ̀ ki o le ri wọn!” Ashâb al-kirâm tu awọn ibakasiẹ irubọ si i o si sọ talbiya, “Labbayk! Allahumma Labbayk!”

Nígbà tí Hulays rí àwọn ẹran ìrúbọ tí wọ́n so ọrùn wọn, tí wọ́n sì sàmì sí etí wọn, ó wò wọ́n fún ìgbà pípẹ́. Pẹlu omije ni oju rẹ ati ohùn ibanujẹ ti o nbọ lati ijinle ọkàn rẹ, ko le ṣe iranlọwọ lati sọ pe, “Musulumi ko ni ipinnu miiran ju ṣiṣe tawâf ati ṣabẹwo si Kâ’ba. Kini ohun buburu ti o jẹ lati ṣe idiwọ fun wọn lati ṣe eyi! Mo bura fun Rabb ti Kâ’ba pe Quraysh yoo parun nitori iwa aitọ ti wọn.” Oga wa ti awọn aye, gbọ ọrọ wọnyi o si wipe, “Bẹẹni, wọn yoo, Ìwọ arákùnrin tí ó jẹ́ ti àwọn ọmọ Kinâna.” Nitori itiju rẹ, Hulays ko le wa si iwaju Ọga wa Rasûlullah, bẹẹ ni ko le wo oju ibukun Rẹ paapaa. O pada si olu ile Quraysh. Ó sọ ohun tó rí fún wọn, ó sì sọ èrò rẹ̀ ní gbangba pé, “N kò rò pé ó tọ́ fún ọ láti dènà Rẹ̀ láti ṣèbẹ̀wò sí Kâ’ba.” Awọn alaigbagbo Quraysh binu pupọ wọn si fi ẹ̀sùn àìmọ̀kan kan Hulays.

Ni akoko yii, awọn alaigbagbo ran Mikraz ibn Hafs, ti o jẹ olokiki fun iwa ika rẹ, gẹgẹbi aṣoju. O tun gba idahun rẹ o si pada. Lẹhin iṣẹ apinfunni ti Mikraz, awọn abọ̀rìṣà bẹru ti ikọlu lojiji nipasẹ awọn Musulumi.

Ọ̀gá wa, Anabi ko fẹ lati fi iṣẹ naa silẹ lai pari ati pe o fẹ lati fi ọkan ninu Ashâb Rẹ ranṣẹ, ti Quraysh bọwọ fun. Nikẹhin, a pinnu pé a ó rán Hadrat ’Uthmân lọ. Wòlíì olùfẹ́ wa sọ fún ’Uthmân ibn Affân, “Sọ fún wọn pé a kò wá síbí láti bá ẹnikẹ́ni jà. A ti wa nikan lati ṣabẹwo si Kâ’ba al-mu’azzama ati ṣe tawâf. A óo pa ràkúnmí ìrúbọ tí a ní, a ó sì padà wá. Ki o si pe wọn si Islâm!” Ni afikun, O paṣẹ fun u lati fi awọn iroyin ayọ fun awọn Musulumi ni Mekka pe Mekka yoo ṣẹgun ni ọjọ iwaju nitosi.3

Hadrat ’Uthmân lọ sọdọ awọn alaigbagbo o si sọ fun wọn ni pato ohun ti Ọga wa, Anabi ti sọ. Wọn tun dahun ni odi si ìpèsè Hadrat ‘Uthmân. Wọn sọ pe Hadrat ‘Uthmân nikan ni o le ṣe tawâf ni ayika Baitullah ti o ba fẹ. Hadrat ‘Uthmân fesi, “Àfi tí Rasûl ‘alaihis-salâm bá ṣe tawâf ní Baitullah, bẹ́ẹ̀ ni èmi náà kò ní ṣe é!”

Inú bí àwọn abọ̀rìṣà náà gan-an sí èyí, wọ́n sì fi í sẹ́wọ̀n. Iroyin yii de Ashâb al-kirâm bi “A ti pa ‘Uthmân, ó ti di shahîd.” Nígbà tí wọ́n sọ fún Ọ̀gá wa, Wòlíì ipò náà pé, inú rẹ̀ bà jẹ́ gan-an, ó sì sọ pé, “Tí ìròyìn yìí bá tọ̀nà, a ò ní kúrò ní ibí yìí títí tá a á fi bá àwọn èèyàn wọ̀nyí jà.” Lẹhinna O joko labẹ igi kan ti a npè ni Samûra o si pe Ashâb Rẹ si bî’at nipa sisọ pe, “Allahu ta’âlâ paṣẹ fun ọ lati bura ifaramọ si mi.”

“Ko si ọkan ninu awọn ti o ṣe adehun iṣotitọ nitootọ labẹ igi ti yoo wọ Jahannam.” Hadîth
ash-sharîf

Ashâb akikanju fi ọwọ wọn le ọwọ ibukun Ọga wa, Anabi, o si ṣeleri pe, “A ti ṣe ileri ifaramọ wa lati jagun niwaju rẹ lati ṣaṣeyọri iṣẹgun tàbí láti di shahîd nítorí ìdí èyí titi Allahu ta’âlâ fi fun ọ ni iṣẹgun!” Ọ̀gá wa, Anabi fi ọkan ninu ọwọ Rẹ le ekeji o si jẹri ifaramọ fun ara Rẹ nitori Hadrat ’Uthmân, ti ko si nibẹ. Ọ̀gá wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) ni inu-didun pupọ pẹlu bî’at ti Ashâb Rẹ o si sọ pe, “Ko si ọkan ninu awọn ti o ṣe adehun iṣotitọ nitootọ labẹ igi ti yoo wọ Jahannam.” Bî’at yii ni a pe ni Bî’at ar-Ridwân.4

Awọn Ashâb al-kirâm (radiy-Allahu ‘anhum) ti tu idà wọn silẹ, wọn si fi itara duro de ami ifihan lati Rasûl ’alaihis-salâm.

Nibayi, awọn amí Quraysh ti n wo olu ile-iṣẹ Islâm ti ri awọn mujâhids ti n ṣe ileri ifaramọ si Anabi olufẹ wa láti jà títí wọn yóò fi di shahîd nítorí ìdí yìí ati ṣiṣe awọn igbaradi. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ làwọn amí náà dé orílé-iṣẹ́ Quraysh, wọ́n sì sọ ohun tó ṣẹlẹ̀ fún wọn.

Ọ̀gá wa, Anabi máa ń yan àwọn olùṣọ́ ní alẹ́ gẹgẹbi iṣọra lati daabobo Ashâb Rẹ. Ni alẹ ọjọ kan, nigba ti Hadrat ‘Uthmân ti wa ni ẹwọn, ẹgbẹ kan ti aadọta abọ̀rìṣà labẹ aṣẹ Mikraz kolu ki wọn le jagun nigba ti awọn ọmọ ogun Musulumi ti sùn. Ni alẹ yẹn, Muhammad ibn Maslama ati awọn ọrẹ rẹ wa lori iṣẹ. Wọn mu awọn alaigbagbọ lẹhin ijakadi kukuru kan. Mikraz nikan ni o le sa fun. Wọ́n mú àwọn òǹdè wá sí ọ̀dọ̀ Ọ̀gá wa Rasûlullah. Wọ́n fi àwọn kan lára wọn sẹ́wọ̀n, wọ́n sì dárí ji àwọn kan. Àwọn abọ̀rìṣà náà fẹ́ tún gbógun tì wọ́n lálẹ́ ọjọ́ kejì, àmọ́ wọ́n tún mú wọn. Ọ̀gá wa, Anabi dariji o si tu wọn silẹ pẹlu.

Adehun alafia ti Hudaybiya

Iberu kún ọkàn ogun ti awọn alaigbagbọ, ti o mọ pe àwọn ọmọ ogun Islâm ti ṣetán fún ogun ni ọsan ati loru ati pe o le kolu nigbakugba. Nígbà tí wọ́n rí i pé kò sí ọ̀nà àbájáde àyàfi láti ṣe àdéhùn, wọ́n yára yan ìgbìmọ̀ àwọn aṣojú kan. Aṣoju yii, ti a yan labẹ alaga Suhayl bin Amr, ni a sọ fun pe, “Ṣe adehun lori majemu pe awọn Musulumi ko wọ Mekka ni ọdun yii.”

Wòlíì olùfẹ́ wa pàdé àwọn aṣojú Quraysh. Ibeere akọkọ ti awọn aṣoju ni idasilẹ awọn ọkunrin ti wọn mu. Oga wa ti agbaye sọ pe, “Ayafi ti o ba tu Ashâb mi ti o mu ni Mekka silẹ, Emi kii yoo tu awọn ọkunrin tirẹ wọnyi silẹ.” Suhayl, ni sisọ pe, “Nitootọ, o ti tọju wa ni ododo ati ododo,” ṣe idaniloju itusilẹ Hadrat ’Uthmân, ẹniti a fi sẹwọn ni Mekka, ati bii sahâbî mẹwa ti wọn ti fi sẹwọn tẹlẹ. Lẹ́yìn náà, wọ́n dá àwọn abọ̀rìṣà tí wọ́n ti mú tí wọ́n sì fi sẹ́wọ̀n nígbà tí wọ́n gbógun tì wọ́n sílẹ̀.

Lẹhin awọn ijiroro gigun, adehun ti de. O to akoko lati kọ silẹ. Hadrat Alî ni a yan lati jẹ akọwe. Ìwé àti kálámù ni a mú wá lati kọ adehun alafia. Ọ̀gá wa Habîbullah, ti a ti fi ranṣẹ gẹgẹbi aanu fun awọn agbaye, sọ fun Hadrat Alî, “ko o.” “Bismillâhirrahmânirrahîm!” Lẹsẹkẹsẹ Suhayl tako eyi o si sọ pe, “Mo bura pe Emi ko mọ kini ọrọ Rahmân tumọ si. Maṣe kọ iru bẹ, kọ Bismika Allahumma! Bibẹẹkọ, Emi kii yoo sunmọ alaafia!” Ọ̀gá wa, Anabi ri ọgbọn nla ni ṣiṣe alafia. Fun idi eyi, O ni, “Bismika Allahumma lẹwa, paapaa,” o si sọ fun Hadrat Alî lati kọ ni ọna yẹn. Lẹ́yìn tí wọ́n kọ ọ́, nígbà tí Ọ̀gá wa, Wòlíì náà sọ pé, “Àwọn àpilẹ̀kọ tí Muhammad Rasûlullah fọwọ́ sí pẹ̀lú Suhayl ibn Amr láti lè mú àwọn ipò tí àwọn ẹgbẹ́ náà fohùn ṣọ̀kan ṣẹ, kí wọ́n sì wá àlàáfíà pẹ̀lú,” ni wọ́n rí i pé Suhayl di ọwọ́ Hadrat Alî. Ó yíjú sí Ọ̀gá wa, Wòlíì, ó sì wí pé, “A búra pé bí a bá ti gbà ọ́ ni Rasûl ti Allah, a kì bá ti tako yín tàbí kí a dí ọ lọ́wọ́ láti bẹ Kâ’ba wò. Nitorina, kọ Muhammad, ọmọ Abdullah, dipo Rasûlullah!”

Ọ̀gá wa, Anabi gba iyẹn naa o si sọ pe, “Mo bura fun Ọlọhun, paapaa ti o ba sẹ mi, laiseaniani Emi ni Rasûl ti Allahu ta’âlâ. Nini orukọ mi ati orukọ baba mi ti a kọ kò pa jíjẹ́ wòlíì mi rẹ́. Eyin Alî! Parẹ ki o kọ Muhammad, ọmọ Abdullah.”

Ko si ọkan ninu Ashâb al-kirâm ti o gba lati pa ọrọ Rasûlullah rẹ. Gbagbe ohun gbogbo fun iṣẹju kan, wọn sọ pe, “O Alî! Kọ Muhammad Rasûlullah silẹ, bibẹẹkọ, iṣoro wa pẹlu awọn alaigbagbo yoo yanju pẹlu idà nikan!” Inu Ọga wa, Anabi dun nipa itara Ashâb’ Re, sugbon Ó fi ọwọ́ ìbùkún Rẹ̀ ṣe àmì pé kí wọ́n dákẹ́. Nigbati O paṣẹ fun Hadrat Alî lati pa a rẹ, o beere pe ki a dariji rẹ nipa sisọ pe, “Ki a fi ẹmi mi rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlallah! Nko le pa abuda ibukun ti tirẹ nu!” Wòlíì olùfẹ́ wa ní kí ó fi ọ̀rọ̀ tí a mẹ́nu kàn hàn. Nigbati o fi han, O mu adehun naa o si pa ọrọ naa rẹ pẹlu ika ibukun tirẹ. Ó ní kí wọ́n kọ “ọmọ Abdullah” sílẹ̀.

Lẹhinna, awọn nkan bẹrẹ lati kọ silẹ:

1- Adehun naa yoo wulo fun ọdun mẹwa. Ni asiko yii, awọn ẹgbẹ mejeeji ki yio ba ara won ja.

2- Musulumi ko gbodo be Kâ’ba lodun yii. Sibẹsibẹ, wọn yoo ni anfani lati ṣabẹwo rẹ lẹhin ọdun kan.

3- Musulumi ti o wa lati ṣabẹwo si Kâ’ba yoo duro ni Mekka fun ọjọ mẹta, ati pe wọn ko ni gbe ohun ija miiran ayafi awọn ohun ija deede fun irin-ajo.

4- Lakoko ti awọn Musulumi n ṣe tawâf ni ayika Kâ’ba, awọn alaigbagbo Meccan yoo jade kuro ni Kâ’ba wọn yoo jẹ ki wọn ṣe tawâf larọwọto.

5- Ti eniyan lati Quraysh ba di Musulumi ti o si lọ si Medîna laisi igbanilaaye alagbatọ rẹ, wọn yoo da a pada, ṣugbọn ti Mùsùlùmí kan bá yí ẹgbẹ́ padà tí ó sì lọ sí Mekka, a kò ní dá a padà. Nipa nkan yii, Hadrat ’Umar beere, “O Rasûlallah! Ṣe iwọ yoo gba ipo yii paapaa?” Wòlíì olùfẹ́ wa rẹ́rìn-ín músẹ́, ó sì wí pé, “Bẹ́ẹ̀ni. Ki Allahu ta’âlâ le mu wa kuro lowo awon ti yoo ba won lo lowo wa!”

6- Ti ọkan ninu Ashâb ba wa si Mekka pẹlu aniyan lati ṣe hajji tabi ’umra, igbesi aye ati ohun-ini rẹ yoo wa ni ailewu.

7- Ti ọkan ninu awọn abọ̀rìṣà ba duro nipasẹ Medîna ni ọna rẹ si Damasku, Egipti tabi ibomiiran, igbesi aye ati ohun-ini rẹ yoo tun jẹ ailewu.

8- Awọn ẹya Arab miiran yoo ni anfani lati gba aabo ti eyikeyi ẹgbẹ ti wọn fẹ ati pe wọn yoo ni ominira lati darapọ mọ awọn Musulumi tabi awọn alaigbagbo.5

“Eyin Abû Jandal! Ṣe suuru fun igba diẹ! Farada ohun ti a nṣe si ọ! Beere awọn ere wọn lati Allahu ta’âlâ. Nitootọ, Allahu ta’âlâ yoo fun ọ ati awọn Musulumi miiran ti wọn jẹ alailagbara ati nikan bí ìwọ ní ìrọ̀rùn àti ọ̀nà àbáyọ.”
Hadîth
ash-sharîf

O to akoko lati fowo si adehun naa. Ni akoko yẹn, a rii pe eniyan kan ń bọ̀ sí ọ̀dọ̀ ẹgbẹ́ ọmọ ogun Islâm, ti o fa awọn ẹwọn si ẹsẹ rẹ. Ó sún mọ́ tòsí, ó sì kígbe pé, “Gbà mi!” Nigbati o gbọ ohùn yii, olori igbimọ Quraysh fo soke lẹsẹkẹsẹ. Ó mú ẹ̀ka igi ẹlẹ́gùn-ún, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í lu orí àti ojú ẹni yẹn. Ẹniti a dè ni o ju ara rẹ si ẹsẹ ibukun ti Ọga wa Rasûlullah o si bẹbẹ pe, “Gbà mi, Iwọ Rasûlallah!” Eniyan yii ti gba Islâm mọra ni Mekka, ati nitori idi eyi, baba rẹ ti dè e. Ojoojúmọ́ ni wọ́n ń fìyà jẹ ẹ́, wọ́n sì ń fipá mú un láti jọ́sìn òrìṣà. Ní lílo àǹfààní ìlọkúrò àwọn abọ̀rìṣà sí Hudaybiya, o fọ awọn ẹwọn rẹ, lọ kuro ni Mekka laisi ẹnikan ti o rii o si fi ara rẹ si laarin awọn Musulumi. Ẹni ibukun yii ti o gba itọnisọna ni Hadrat Abû Jandal, ọmọ Suhayl, ti o jẹ olori igbimọ abọ̀rìṣà. Suhayl tọka si ọmọ rẹ Abû Jandal si Anabi olufẹ wa o si wipe, “Eyi ni ọkunrin akọkọ tí ìwọ yóò dá padà fún mi ni ibamu pẹlu adehun ti a ṣẹṣẹ kọ.”

Ọga wa, Anabi ati awọn sahâbî binu pupọ. Gbogbo eniyan n duro de esi ti Ọ̀gá wa Rasûlullah pẹlu iwariiri. Ní ọwọ́ kan, àdéhùn àlàáfíà wà, àti ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, sahâbî kan wà lábẹ́ ìdálóró. Oga wa ti awọn agbaye sọ fun Suhayl, “A ko ti fowo si adehun alafia sibẹsibẹ!” Suhayl taku, o wipe, “Iwọ Muhammad! A ti kọ silẹ a si pari awọn nkan ti adehun ṣaaju ki ọmọ mi to wa si ibi. Ti o ko ba da ọmọ mi pada, Emi kii yoo fowo si adehun alafia yii!”

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Ọ̀gá wa, Wòlíì náà sọ pé, “Pa á mọ́ kúrò nínú àdéhùn nítorí mi,” àwọn abọ̀rìṣà kò gba èyí. Nigba ti Suhayl ibn Amr n fa ọmọ rẹ lọ, Abû Jandal n sunkun, “O Rasûlallah! Eyin arakunrin mi Musulumi! Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n bọlá fún mi nípa dídi Mùsùlùmí tí mo sì sá di yín, ṣé ẹ ó fi mí lé àwọn abọ̀rìṣà lọ́wọ́? Ṣe o ro pe o dara pe a fi mi si ijiya ti ko le farada lojoojumọ? Eyin Rasûlallah! Ṣe o da mi pada ki wọn le jẹ ki n kọ ẹsin mi silẹ?!”

Ó ṣòro gan-an láti gba ẹ̀bẹ̀ yíyí ọkàn-àyà yìí. Awọn sahâbîs, ti ọkan wọn kun fun ibanujẹ, bẹrẹ si sọkun. Oju Anabi olufẹ wa, okun aanu, kun fun omije. O wa si Suhayl o beere, “Má ṣe èyí! Fi í fún mi!” Sibẹsibẹ, Suhayl dahun pe, “Ko ṣee ṣe, Emi kii yoo dariji rẹ!”

Lori eyi, Anabi olufẹ wa tù u ninu nipa sisọ pe, “O Abû Jandal! Ṣe suuru fun igba diẹ! Farada ohun ti a nṣe si ọ! Beere awọn ere wọn lati Allahu ta’âlâ. Nitootọ, Allahu ta’âlâ yoo fun ọ ati awọn Musulumi miiran ti wọn jẹ alailagbara ati nikan bí ìwọ ní ìrọ̀rùn àti ọ̀nà àbáyọ.” Lẹhinna O sọ pe, “Kò yẹ wá kí a má pa ìlérí wa mọ́.” Abû Jandal sọ pe, “Mo loye, Iwọ Rasûlallah,” o si sọ pe oun yoo ni suuru.

Paapaa awọn alaigbagbo ninu igbimọ naa kò lè fara da ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń ba ọkàn jẹ́ yìí ti wọn si sọ pe, “Iwọ Muhammad! Nitori rẹ, a n mu Abû Jandal labẹ aabo wa. A ò ní jẹ́ kí Suhayl dá a lóró!”

Lẹhin eyi, Ọga wa Rasûlullah ati Ashâb al-kirâm ni itunu diẹ. (Suhayl ibn Amr di Musulumi ati ọkan ninu Ashâb al-kirâm lẹhin iṣẹgun Mekka.)

Awọn ẹda meji ti adehun alafia ni a kọ ati fowo si nipasẹ awọn ẹgbẹ. Àwọn abọ̀rìṣà náà padà sí orílé-iṣẹ́ wọn.6

Inu igbimọ Quraysh dun pupọ nipa awọn nkan wọnyi ti o dabi pe o lodi si awọn Musulumi. Ni ilodi si, adehun alafia yii jẹ iṣẹgun nla fun awọn onigbagbọ, ati pe awọn nkan wọnyi ni ojurere fun awọn Musulumi. Ni akọkọ, àwọn abọ̀rìṣà mọ Ìpínlẹ̀ Islâm. Ti o ba jẹ pe abọ̀rìṣà lati Mekka duro nipasẹ Medîna ni ọna rẹ si Damasku tabi Egipti fun iṣowo tabi idi miiran, igbesi aye ati ohun-ini rẹ yoo jẹ ailewu. Nípa bẹ́ẹ̀, àwọn abọ̀rìṣà yóò rí ìgbésí ayé àwọn Mùsùlùmí ní tòsí, ìdájọ́ òdodo Islâm yóò yà wọ́n lẹ́nu àti ìwà ẹlẹ́wà ti Ashâb sí ara wọn, wọn yóò sì nífẹ̀ẹ́ Islâm. Nitoribẹẹ, wọn yoo di Musulumi ati darapọ mọ awọn ipo ti sahâbîs.

Pẹlu adehun yii, eyiti o yẹ ki o ṣiṣe fun ọdun mẹwa, awọn Musulumi yoo pọ si ni nọmba ati ni agbara. Islâm yoo tan kaakiri.

Sibẹsibẹ, nkan ti o ka, “Ti ẹnikẹni lati Quraysh ba di Musulumi ti o fẹ lati gba aabo ni Medîna, wọn yoo da a pada,” dun Ọga wa, Anabi. O ni, “Dajudaju, Allahu ta’âlâ yoo ṣẹda anfaani, ọ̀nà àbáyọ fún wọn.”

Ko si ohun ti o kù lati ṣe pẹ̀lú àwọn abọ̀rìṣà. Ọga wa Rasûl alakram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) sọ fun Ashâb al-kirâm, “Jọwọ dide! Pa eranko irubo re. Lẹ́yìn tí ẹ bá fá irun orí yín, ẹ jáde kúrò nínú ihrâm.” Ọ̀gá wa, Anabi pa ẹran irubọ Rẹ niwaju gbogbo eniyan. Hadrat Khirâsh ibn Umayya, Onigerun Re, fá a. Ashâb alkirâm mu awọn irun ibukun wọnyẹn ni afẹfẹ ṣaaju ki wọn le ṣubu si ilẹ ti wọn si pa wọn mọ fun ibukun. Awọn sahâbî tun pa awọn ẹran irubọ wọn; diẹ ninu awọn ti fá irun wọn, diẹ ninu awọn ti kuru.7

Wọn ti duro ni Hudaybiya fun bii ogun ọjọ. Ọ̀gá wa, Anabi jade pẹlu awọn ọrẹ Rẹ lati pada si Medîna. Ni ọna, Allahu ta’âlâ fi Sûrah al-Fath han si Ọga wa, Anabi o si fun ni iroyin ayọ pe Oun yoo pari awọn ibukun ati iranlọwọ Rẹ.

Ni awọn ọjọ ti Sultân ti agbaye (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) fi iṣẹgun wa si Medîna ti o ni imọlẹ, Abû Basîr, lati ẹya Thaqîf ti Quraysh, ni ọla nipasẹ di Musulumi. Ní mímọ̀ pé òun kò lè gbé láàárín àwọn abọ̀rìṣà, Abû Basîr fi ẹsẹ̀ wá sí Medîna. Ní ìbámu pẹ̀lú Àdéhùn Hudaybiya, ó kúrò ní Medîna ó sì tẹ̀dó sí ibì kan tí wọ́n ń pè ní Îys, ní etíkun Òkun Pupa.8

“Dajudaju, A ti fun ọ ni iṣẹgun ti o daju.” al-Fath: 1

Ibi yii wa ni ọna iṣowo nibiti awọn alaigbagbọ Quraysh ti lọ si Damasku. Lẹhin eyi, awọn ti o di Musulumi lati Quraysh kuro ni Mekka wọn si lọ si Îys, si Abû Basîr, dipo Medîna. Akọkọ ninu wọn ni Hadrat Abû Jandal. Ilana yii tẹsiwaju. Wọ́n di àádọ́ta ènìyàn, ọgọ́rùn-ún ènìyàn, igba ènìyàn, ọ̀ọ́dúnrún ènìyàn. Àwọn arìnrìn àjò Quraysh ní láti gba ibẹ̀ kọjá ní ọ̀nà rẹ̀ lọ sí Damasku. Hadrat Abû Basîr ati awọn Musulumi pẹlu rẹ yoo mu awọn alaigbagbo ti n kọja nihin ti wọn si beere lọwọ wọn lati di Musulumi. Wọ́n máa ń bá àwọn tí kò di Mùsùlùmí jà, wọ́n á sì fi wọ́n sínú ipò ìṣòro.

Àwọn abọ̀rìṣà Mẹ́kà, nígbà tí wọ́n rí i pé àwọn ọ̀nà ìṣòwò wọn lọ sí Damasku ti dí, wọ́n fi ìgbìmọ̀ kan ránṣẹ́ sí Medîna. Wọn bẹbẹ lati yọ nkan ti Adehun Hudaybiya kuro ti o ka, “Ti eniyan lati Quraysh ba di Musulumi ti o lọ si Medîna laisi aṣẹ ti olutọju rẹ, wọn yoo da pada.” Ọ̀gá wa, Anabi ṣãnu o si gba ibeere wọn. Bayi, ọ̀nà ìṣòwò Quraysh sí Damasku ti ṣii. Ni ipadabọ fun sũru wọn, awọn Musulumi wa si Medîna, si Ọga wa, Anabi.

ÌWỌ ẸLẸ́WÀ JÙLỌ NÍNÚ ÀWỌN ẸLẸ́WÀ!

Iwọ lẹwa julọ ti ẹlẹwa, o sun mi pẹlu ifẹ rẹ!
Oju mi ko ri nkankan; okan mi kun fun iran re!
Iwọ ni Shah ti “Ka’ba Qawsain” ati emi jẹ ẹrú alaigbọran,
Báwo ni ẹni tí ọkàn rẹ̀ dàrú yìí ṣe lè sọ̀rọ̀ nípa jíjẹ́ àlejò rẹ?
Nigbati o ba ṣãnu ati ki o wo ni ẹẹkan, o sọji awọn ọkan ti o ku,
Ni gbigba aabo ninu aanu ailopin rẹ, Mo kan ilẹkun rẹ
Iwọ ni orisun oore, okun iwosan!
Fún mi ní ẹ̀kán kan, Mo wa ni isonu ti atunṣe!
Gbogbo eniyan wa si Mekka, Kâ’ba, Safâ ati Marwa.
Ṣùgbọ́n mo ti ré àwọn òkè ńlá àti òkìtì kọjá nítorí rẹ.
Ni alẹ ana, ninu ala, ori mi kan awọn ọrun,
Mo ro pe awọn iranṣẹ ti o wa ni ẹnu-ọna rẹ ti tẹ ọrùn mi mọ́lẹ̀.
Eyin Hadrat Jâmi, ẹyẹ bùlbùl ti olólùfẹ́ mi!
Laarin awọn ewi rẹ, mo yan ẹsẹ ewì méjì yìí:
“Bí àwọn ajá elégbò, pẹ̀lú ahọ́n tí ó yọ jáde,
Ní ìrètí ẹ̀kán kékeré kan, Mo wa si okun ojurere rẹ.”
Mawlânâ Khâlid al-Baghdâdî (quddisa sirruh)