GHAZÂ TI BANÎ QURAYZÂ

Lẹhin Ghazâ ti koto, nigbati Ọga wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) pada si Medîna, O wa si ile iya wa Hadrat Âisha. O si mu ohun ija ati ihamọra Rẹ kuro. Eruku bo ara ibukun re. Ó wẹ̀. Ni akoko yẹn, ẹlẹṣin kan ti o gbe ohun ija ti o si wọ ihamọra wa ni irisi Hadrat Dihya. Eyi ni Jabrâîl ‘alaihis-salâm. Nigbati Ọ̀gá wa, Anabi de ọdọ rẹ, o fi aṣẹ naa jiṣẹ, o sọ pe, “O Rasûl ti Allahu ta’âlâ! Janâb al-Haqq paṣẹ fun ọ lati rin lodi si awọn ọmọ Qurayzâ lẹsẹkẹsẹ!” Sultân ti agbaye pe Hadrat Bilâl o si fun ni aṣẹ wọnyi lati kede fun Ashâb al-kirâm, “O Ashâb mi! Ẹ jọwọ ẹ dide ki ẹ si gun ẹṣin ati awọn ibakasiẹ yin! Àwọn tí wọ́n ṣègbọràn yóò ṣe namâz òpin ọ̀sán ní ilẹ̀ àwọn ọmọ Qurayzâ!”

Ọga wa Habîb al-akram lesekese gbe ihamọra ati ida Re le. Ó wọ àṣíborí Rẹ̀ sí orí rẹ̀ alábùkún, apata Rẹ̀ sí ẹ̀yìn Rẹ̀, ó sì mú ọ̀kọ̀ Rẹ̀ lọ́wọ́ Rẹ̀. Nigbana ni O gun ẹṣin Rẹ. Nigbati o de Ashâb Rẹ, O fi asia Islâm fun Hadrat Alî o si fi ranṣẹ gẹgẹbi ọmọ ogun iwaju si odi ti awọn Ju Qurayzâ ni pẹtẹlẹ ni guusu ila-oorun ti Medîna. Gẹgẹbi igbagbogbo, O fi Abdullah ibn Umm Maktûm silẹ gẹgẹbi igbakeji Rẹ ni Medîna.1

Ashâb ologo yi Anabi olufẹ wa ka o si gbera lati Medîna laarin takbîrs, “Allahu akbar! Allahu akbar!” Wọn pade awọn ọmọ Ghanm ni ọna. Wọ́n di ìhámọ́ra, wọ́n sì ń dúró de Ọ̀gá wa Rasûlullah. Ọ̀gá wa, Anabi beere lọwọ wọn pe, “Ṣe o ba ẹnikẹni pade?” Wọn dahun pe, “O Rasûlallah! A pade Dihya al-Kalbî. Ó ń gun ìbaaka funfun kan tí ó ní gàárì. Felifeti satin wa lori ibaka yẹn.” Wòlíì olùfẹ́ wa sọ fún wọn pé, “Òun ni Jabrâîl. Wọ́n rán an lọ sí Banî Qurayzâ láti gbọn odi agbára wọn, kí ó sì kó ìbẹ̀rù sínú ọkàn wọn...” Nígbà tí wọ́n dé ibi odi agbára àwọn Júù Qurayzâ, iye àwọn ọmọ ogun Islâm ti dé ẹgbẹ̀rún mẹ́ta.

Hadrat Alî gbin asia Islâm si iwaju odi awon Ju Qurayzâ. Ní rírí ìyẹn, àwọn Júù sọ̀rọ̀ òdì sí Ọ̀gá wa, Wòlíì. Hadrat Alî lọ sọ fun Ọga wa nipa ipo naa. Lẹhin ti Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) de ibẹ pẹlu ẹgbẹrun mẹta ọmọ ogun, O pe awọn Ju si Islâm nitori aanu Rẹ. Wọn ko gba ipese ẹlẹwa yii. Wọ́n tún kọ ìpèsè Wòlíì olùfẹ́ wa, “Bí ó bá rí bẹ́ẹ̀, ẹ sọ̀kalẹ̀ wá láti ilé olódi náà kí ẹ sì jọ̀wọ́ ara yín nípa títẹríba fún àṣẹ Allahu ta’âlâ àti Rasûl Rẹ̀.”

Lori eyi, Ọga ti agbaye sọ fun ọga awọn tafàtafà Sa’d ibn Abî Waqqâs, “O Sa’d! Lọ siwaju ki o si ta ọfa si wọn!” Hadrat Sa’d àti àwọn tafàtafà mìíràn bẹ̀rẹ̀ sí í ta àwọn ọfà tí ó wà nínú apó wọn sí ilé olódi àwọn Júù, láàárín ìró takbîr. Àwọn Júù gbẹ̀san nípa yíbọn ọfà, wọ́n ń sọ òkúta, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í jagun.

Àwùjọ àwọn Júù yìí, tí wọ́n gún àwọn Mùsùlùmí ní ẹ̀yìn nígbà tí wọ́n jẹ́ aláìlera tí wọn kò sì gba wòlíì Muhammad ’alaihis-salâm nítorí owú wọn, kò ní ìgboyà láti ṣí àwọn ẹnubodè odi láti jáde lọ sí ojú ogun.

Ogun náà ń bá a lọ ní ìrísí ìsàgatì, àti àwọn munâfiq (àwọn alágàbàgebè) lara awọn ọmọ-ogun Musulumi fi awọn ifiranṣẹ ikoko ranṣẹ si odi ati sọ pe, “Ẹ maṣe jọwọ ara yin! Paapa ti wọn ba beere lọwọ rẹ lati lọ kuro ni Medîna, maṣe gba! Ti o ba tẹsiwaju lati ja, a yoo ran ọ lọwọ pẹlu gbogbo agbara wa, a ko ni sẹ ohunkohun fun ọ. Ti wọn ba le ọ kuro ni Medîna, a yoo lọ pẹlu rẹ!” Pẹlu iroyin yii, awọn Ju, ti o nduro fun iranlọwọ ti awọn munâfiqs, tẹsiwaju idaabobo wọn pẹlu ipinnu ati ireti titun kan. Ìdótì náà ń bá a lọ, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó sún mọ́ oṣù kan, kò sí ìrànlọ́wọ́ kankan láti ọ̀dọ̀ àwọn munâfiq. Ọkàn wọn kún fun iberu ati pe wọn sọ pe wọn fẹ ṣe adehun.

Lati le ṣe adehun, Juu kan ti a npè ni Nabbâsh ibn Qays lọ si iwaju Ọga wa Rasûlullah o si sọ pe, “Iwọ Muhammad! Jọwọ fi aanu kanna han wa ti o fihan awọn ọmọ Nadîr. Mu awọn ẹru ati awọn ohun ija wa! O kan maṣe da ẹjẹ wa silẹ. Gba wa laaye lati lọ kuro ni ilẹ wa pẹlu awọn ọmọ ati awọn obinrin wa. Laisi awọn ohun ija, gba wa laaye lati mu ẹru ibakasiẹ fun idile kọọkan!” Oga wa ti awọn agbaye dahun pe, “Bẹẹkọ, Emi ko le gba ipese yii!” Ni akoko yii, o sọ pe, “A ti fi silẹ lori ero ti gbigbe ọja pẹlu wa. Maṣe da ẹjẹ wa silẹ! Gba wa laaye lati mu awon obinrin ati omo wa pelu wa.” Woli olufẹ wa sọ pe, “Bẹẹkọ! O ko ni yiyan bikoṣe lati tẹriba fun idajọ mi lainidi, lati tẹriba ati gbọràn!” Nabbâsh Juu pada si odi naa ni ipo ibanujẹ o si royin ibaraẹnisọrọ naa. Ni akoko yii, awọn ọmọ Qurayzâ rẹwẹsi pẹlu ainireti ati ibanujẹ nla.2

Ka’b ibn Asad, ọ̀kan lára àwọn aṣáájú wọn, ṣe ìdájọ́ òdodo. Ó jẹ́wọ́ yìí, ó sì fi fún orílẹ̀-èdè rẹ̀, “Eyin ènìyàn mi! Gẹ́gẹ́ bí o ti lè rí i, àjálù ńlá kan ti dé bá wa. Ni idi eyi, Emi yoo fun ọ ni imọran mẹta. O le yan eyi ti o fẹ ki o ṣe ni ibamu!

Lákọ̀ọ́kọ́, ẹ jẹ́ kí a tẹ̀ lé ẹni yìí kí a sì gba jíjẹ́ Anabi Rẹ̀. Mo fi Olohun bura, gbogbo wa ni a mo pe Oun ni Anabi ti Olohun ran, ẹni ti a ri awọn abuda Rẹ ninu awọn iwe wa. Ti a ba gbagbọ ninu Rẹ, ẹjẹ wa, awọn ọmọde, awọn obirin, ati awọn ọja yoo wa ni fipamọ. Idi kan soso ti a ko tele Re ni owú wa si awon Larubawa ati nitori pe kii se okan lara awon omo Isrâel. Sibẹsibẹ, eyi jẹ nkan ti Ọlọhun nikan le mọ. Wá, ẹ jẹ́ kí a ṣègbọràn sí Rẹ̀!” Awọn Ju fi ehonu han gbogbo ni ẹẹkan o si wipe, “Bẹẹkọ! A ko ni gba eleyi, a ko si gboran si enikeni ti kii se okan ninu wa.”

Ni akoko yii, Ka’b ṣe ipese keji rẹ, “A pa gbogbo awọn ọmọ ati iyawo wa, ati pe nigba ti ko ba si ẹnikan ti a o ṣe aniyan nipa rẹ ti o kù lẹhin wa, a yoo lọ si awọn Musulumi a yoo ja titi ti a yoo fi ku!” Àwọn Júù tún kọ ìpèsè yìí.

“Bẹẹkọ! O ko ni ojutu miiran ayafi lati tẹriba fun idajọ mi lainidi ati tẹriba nipa gbigbọran si!” Hadîth
ash-sharîf

Ninu imọran kẹta rẹ, Ka’b sọ pe, “Lalẹ jẹ alẹ Satidee. Níwọ̀n bí àwọn Mùsùlùmí ti mọ̀ pé a kì yóò jà lálẹ́ òní, wọ́n lè jẹ́ aláìṣọra àti aláìbìkítà. Ẹ jẹ́ kí a fa idà wa, kí a sì jáde kúrò ní ẹnubodè papọ̀. Boya a le ṣẹgun pẹlu iru igbogun ti!” Awọn Ju kọ ipese yii paapaa, ni sisọ, “A ko le gbe ofin ti o de iṣẹ ṣiṣe ni Ọjọ Satidee kuro!” Awọn arakunrin Asîd ati Sa’laba nikan ati ọmọ aburo baba wọn Asad gba ipese akọkọ ati pe wọn bu ọla fun nipasẹ di Musulumi. Wọn jade kuro ni odi ati darapọ mọ Ashâb al-kirâm.3

Àwọn Júù jà láàárín ara wọn fún ìgbà pípẹ́. Nígbẹ̀yìngbẹ́yín, wọ́n gbé àsíá funfun náà sókè, wọ́n sì béèrè adájọ́ kan lọ́wọ́ Ọ̀gá wa, Wòlíì láti ṣèdájọ́ lórí ara wọn. Oga wa Rasûlullah so fun won pe, “Yan enikeni ninu Ashâb mi gege bi adajo.” Wọn sọ pe, “A yoo ni itẹlọrun pẹlu idajọ Sa’d ibn Mu’âz.” Ọ̀gá wa, Anabi gba ati paṣẹ fun Hadrat Sa’d ibn Mu’âz lati mu wa.

Sa’d ibn Mu’âz farapa gidigidi ni Ghazâ ti koto. Ọ̀gá wa Rasûlullah ń jẹ́ kí wọ́n tọ́jú rẹ̀ nínú àgọ́ kan ní Masjid an-Nabî. Nígbà tí wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí adájọ́, wọ́n gbé Hadrat Sa’d wá sí ilé olódi Qurayzâ lórí ibùsùn ìgbé-aláìsàn. Ni ọna, Hadrat Sa’d sọ fun ara rẹ pe, “Mo fi Allahu ta’âlâ bura pe Emi kii yoo tẹtisi idalẹbi eyikeyi alariwisi ni ọna Allahu ta’âlâ!” Wọ́n mú un wá sí iwájú Ọ̀gá wa Rasûlullah. Anabi wa so fun un pe, “O Sa’d! Awọn eniyan yẹn ti gba lati jowo gẹgẹbi idajọ rẹ. Sọ idajọ rẹ fun mi nipa wọn.” Sa’d ibn Mu’âz dahun pe, “Ki a fi ẹmi mi rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlallah! Nitootọ, Allahu ta’âlâ ati Rasûl Rẹ ni o ni ẹtọ ju lati ṣe idajọ.” Ọga wa Rasûlullah sọ pe, “Allahu ta’âlâ ti paṣẹ fun ọ lati ṣe idajọ nipa awọn eniyan wọnyi.” Hadrat Sa’d gba ileri kan pato lati ọdọ awọn Ju pe wọn yoo gba si idajọ rẹ. Awọn ẹgbẹ mejeeji ni iyanilenu duro de idajo naa.

Lori eyi, Hadrat Sa’d kede idajọ nla rẹ, eyiti o ṣe afihan didara julọ rẹ:

“Ìdájọ́ mi ni pé gbogbo ọkùnrin tí ó ní làákàyè tí ó sì ti bàlágà ni a óò gé orí! Awọn obinrin ati awọn ọmọ wọn yoo wa ni igbekun, ati awọn ohun-ini wọn yoo pin laarin awọn Musulumi!”

Lójú ìdájọ́ tí ó ṣe pàtó yìí, ó ya àwọn Júù lẹ́nu. Nítorí pé, nínú àwọn ìwé tiwọn, èyí gan-an ni ìjìyà tí wọ́n fi fún àwọn tí wọ́n ṣe irú ìrékọjá bẹ́ẹ̀. A ti kọ ọ, “Nigbati o ba de ilu kan lati jagun, pe wọn si alaafia. Ti wọn ba gba eyi ti wọn si ṣi ilẹkun wọn, gbogbo awọn ti o wa ninu rẹ yoo san owo-ori, wọn yoo si sin ọ. Bí wọ́n bá pinnu láti jà, dó tì wọ́n. Nigbati o ba ṣẹgun wọn nipasẹ oore-ọfẹ Allahu ta’âlâ, fi gbogbo awọn ọkunrin wọn si idà. Mu awọn obinrin wọn, awọn ọmọde ati awọn ohun-ini wọn bi ikogun!”

Níwọ̀n bí ìdájọ́ Hadrat Sa’d ibn Mu’âz ti wà ní ìbámu pẹ̀lú ìdájọ́ àtọ̀runwá, Ọ̀gá àwọn àgbáyé, Wòlíì olùfẹ́ wa kí i, ó sì fi ìmọrírì rẹ̀ hàn, ní wí pé, “O ti ṣèdájọ́ nípa wọn ní ìbámu pẹ̀lú ìdájọ́ Allahu ta’âlâ, ti a kọ loke awọn ọrun meje, ni Lawh al-mahfûz!” Àwọn Júù kò lè gbé àtakò dìde lòdì sí ìdájọ́ tí wọ́n sọ nínú àwọn ìwé tiwọn.

Gbogbo ọkunrin ti o ni làákàyè ti o si ti balaga ni a mu lọ si Medîna pẹlu ọwọ wọn ti a de mọ ọrùn wọn. Ni ọjọ keji, pẹlu aṣẹ Rasûlullah, Hadrat Alî ati Hadrat Zubayr ṣe idajọ naa. Awọn ọmọde, awọn obinrin ati awọn ohun-ini ti pin laarin Ashâb al-kirâm.4

Nípa bẹ́ẹ̀, orílẹ̀-èdè oníwàkiwà, àdàkàdekè àti ọlọ̀tẹ̀ yìí, tí wọ́n fi ọ̀bẹ gun àwọn Mùsùlùmí ní ẹ̀yìn ní àwọn àkókò tí ó le jù lọ, tí wọ́n rú gbogbo àdéhùn, tí wọ́n gbìyànjú láti pa Ọ̀gá wa, Wòlíì láti ìgbà èwe rẹ̀, ni a fọ̀ mọ́ kúrò ní Medîna àti àyíká rẹ̀.

Obinrin kan laarin awọn igbekun ni idunnu lati di Musulumi. Arabinrin yii ti a npè ni Rayhana ti ṣubu sinu ipin ti Ọga wa, Anabi. Ọ̀gá wa, Rasûlullah gba ọ laaye lati yan bi o ṣe fẹ laarin gbigbe ninu ẹsin rẹ ati di Musulumi. Rayhana sọ pe o fẹ lati duro ninu ẹsin rẹ. A fi i ranṣẹ si ile Umm Munzir. Lẹ́yìn náà, pẹ̀lú ìmọ̀ràn àti ìsapá Sa’laba ibn Sâya, ọkàn rẹ̀ móoru sí Islâm. Lori eyi, Anabi wa sọ fun Rayhana pe, “Ṣe iwọ yoo fẹ lati gba Allahu ta’âlâ ati ọna Rasûl Rẹ? Mo ro pe o dara bi eleyi.” Rayhana sọ pe, “Bẹẹni.” Ọ̀gá wa, Anabi yọ si iṣe tirẹ yii, ati pe niwọn bi O ti fẹ ki o yọ ati ki o ni awọn iwọn giga pupọ ni Jannah, O da a silẹ kuro ni oko ẹru, O si gba a bi iyawo Re. O fun u ni mahr o si fẹ ẹ (ti o ṣe nikâh). Igbeyawo wọn waye ni ile Umm Munzir. Bayi, Rayhana radiy-Allahu ‘anhâ ni ola ti di iya ti gbogbo awọn Musulumi.5

Ajẹriku ti Sa’d ibn Mu’âz

Lẹhin ti o ti ṣe idajọ rẹ nipa awọn Ju ti Banî Qurayzâ, a tun mu Sa’d ibn Mu’âz wa si agọ rẹ. Ọgbẹ́ rẹ̀ burú sí i, ipò rẹ̀ sì burú sí i. Ọ̀gá wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) wa o si gbá a mọra. O gbadura, “Olohun mi! Sa’d ja loju ona Re fun itelorun Re. O gbagbọ ninu Rasûl Rẹ. Fun u ni irọrun...” Nigbati Hadrat Sa’d ibn Mu’âz gbọ awọn ọrọ ibukun wọnyi ti Anabi olufẹ wa, o la oju rẹ o si sọ kẹlẹkẹlẹ, “O Rasûlallah! Mo fi salâm ati ikini mi jiṣẹ fun ọ. Mo jẹri pe iwọ ni Anabi ti Allahu ta’âlâ.”

“Olohun mi! Sa’d ja loju ona Re fun itelorun Re. O gbagbọ ninu Rasûl Rẹ. Fun u ni irọrun.”
Hadîth
ash-sharîf

Lẹhin iyẹn, awọn ibatan Sa’d ibn Mu’âz mu u lati inu agọ ti o n gbe si ile awọn ọmọ Abdulashal. Ipo rẹ buru si ni alẹ yẹn. Jabrâîl ‘alaihis-salâm wa o si beere lọwọ Ọga wa, Anabi, “O Rasûlallah! Tani eni ti o wa ninu ummat re ti o ku lale oni ti won si kede iku re laarin awon angeli?” Lori eyi, Oga wa ti agbaye beere ni ẹẹkan nipa ipo Sa’d ibn Mu’âz. Wọn sọ pe wọn ti mu oun wá si ile rẹ. Pẹlu diẹ ninu awọn Ashâb al-kirâm, Ọga wa, Anabi lọ si Sa’d ibn Mu’âz. Wọn nlọ ni kiakia. Ashâb al-kirâm sọ pe, “A rẹ wa, Iwọ Rasûlallah!” Ọ̀gá wa, Anabi ṣalaye idi ti wọn fi n yara tobẹẹ, “Awọn angẹli yoo wa nibi isinku rẹ niwaju wa, gẹgẹ bi wọn ti wa nibi isinku Hanzala. A ko ni le de ṣaaju.”

Nigbati Ọ̀gá wa, Anabi wa si Sa’d ibn Mu’âz, O ri pe o ti ku. Nigbati o wa si ẹgbe ibusun rẹ, O sọ pe, nipa sisọ orukọ apeso ti Sa’d ibn Mu’âz, “O Abû Amr! Iwọ ni o dara julọ ninu awọn olori. Jẹ ki Allahu ta’âlâ fun ọ ni idunnu ati ere ti o dara julọ! O ti mu ileri re ṣẹ si Allahu ta’âlâ. Allahu ta’âlâ naa, yoo fun yin ni ohun ti O seleri!” Nibayi, iya Sa’d ibn Mu’âz, pẹlu omije ni oju rẹ, ka ẹsẹ ewi meji wọnyi:6

Bawo ni o ṣe le farada, iya rẹ ti o ṣeni laanu!
A nilo sũru, Mo sọkun fun ohun ti o ṣẹlẹ si mi!

Aslam ibn Hârith ti sọ, “Rasûlullah wa si ile Sa’d ibn Mu’âz. A nduro ni ẹnu-ọna. Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) wọle. O nrin pẹlu awọn igbesẹ nla. A rin leyin Re. Nigba ti Rasûlullah ṣe afihan wa lati duro, a duro, a si pada sẹhin. Ko si ẹnikan ninu ayafi ara Sa’d. Lẹhin gbigbe inu fun igba diẹ, Rasûlullah jade. Mo ṣe iyanilenu, nitorina ni mo beere, ‘O Rasûlallah! Kini idi lẹhin ti nrin rẹ pẹlu awọn igbesẹ ti o gbooro?’ Lori eyi, O dahun pe, ‘Emi ko tii lọ si apejọ kan ti o kunju to bayii ri. (Àwọn áńgẹ́lì kún ibẹ̀.) Ọkan ninu awọn angẹli gbe mi sori iyẹ rẹ; bẹẹ nikan ni mo fi le joko.’ Lẹhinna, nipa sisọ orukọ apeso Sa’d ibn Mu’âz, O sọ pe, ‘Gbadun awọn ibukun, Iwọ Abâ Amr! Gbadun awọn ibukun, Iwọ Abâ Amr! Gbadun awọn ibukun, Iwọ Abâ Amr!’”

Iku rẹ jẹ ki Rasûlullah ati Ashâb al-kirâm ni ibanujẹ pupọ; wọ́n da omijé sílẹ̀ o si sọkun. Gbogbo Ashâb al-kirâm pejọ nibi isinku rẹ. Wòlíì olùfẹ́ wa mú janâza namâz rẹ̀, ó sì gbé òkú rẹ̀. Nigba ti awon Ashâb al-kirâm n gbe oku Sa’d ibn Mu’âz lo, won ni, “O Rasûlallah! A ko tii ri oku kan ti o rọrun lati gbe.” Lori eyi, Ọ̀gá wa, Anabi dahun pe, “Awọn angẹli ti sọkalẹ, wọn gbe e!” Nigba ti wọn n gbe e, lati sọrọ buburu nipa rẹ, awọn munâfiqs sọ pe, “O ma fuyẹ o!” Wòlíì olùfẹ́ wa dáhùn pé, “Ãdọrin ẹgbẹrun áńgẹ́lì ti sọ̀ kalẹ̀ fún ìsìnkú Sa’d. Wọn ko ti sọkalẹ si ilẹ ni iru nọmba nla bẹ ṣaaju.”

Abû Sa’îd al-Khudrî sọ pe baba agba rẹ sọ fun oun pe, “Mo jẹ ọkan ninu awọn ti o gbẹ́ iboji Sa’d ibn Mu’âz. Nígbà tí a bẹ̀rẹ̀ sí í wa ibojì kan fún un, òórùn musk tàn kálẹ̀ láti inú ibojì!” Shurahbil ibn Hasana royin pe, “Nigba ti a n sin Sa’d ibn Mu’âz, ẹnikan mu ikunwọ erupẹ kan lati inu iboji rẹ. Nígbà tí ó gbé e wá sí ilé rẹ̀, ilẹ̀ náà di muski. Nígbà tí wọ́n ń sọ òkú rẹ̀ kalẹ̀ sínú ibojì, Wòlíì wa jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ ibojì rẹ̀. Ojú alábùkún rẹ̀ kún fún omijé; Ó di irùngbọ̀n rẹ̀ alábùkún mú, inú rẹ̀ sì wúwo. O ni, ‘Arsh wariri nitori iku Sa’d ibn Mu’âz.’”

Ni ẹẹkan, Anabi wa ni a fun ni aṣọ iyebiye pupọ gẹgẹbi ẹbun. Nigba ti Ashâb al-kirâm so bi o se lẹwa to, O dahun pe, “Aṣọ ìnujú Sa’d ibn Mu’âz ní Jannah lẹ́wà ju èyí lọ.”

Ìlépa ẹ̀san Abû Sufyân

Ni ojo kan, lẹhin ti wọn pada lati Ghazwa ti Koto, Abû Sufyân joko laarin awọn ẹya rẹ o si sọ fun wọn pe, “Ṣe ko si ẹnikan ti yoo gbẹsan wa lori Muhammad!” Bedouin kan gbọ awọn ọrọ wọnyi o si lọ si Abû Sufyân. O ni, “Ti o ba tọju awọn aini mi, Emi yoo ṣe iṣẹ yii. Mo mọ awọn ọna daradara, ati pe Mo ni ọbẹ didasilẹ. Emi ko tun bẹru ẹnikẹni.” Abû Sufyân mu awọn ibeere ati awọn ifẹ rẹ ṣẹ. Ó ra ràkúnmí, ó sì fi fún un, ó sì sọ fún un pé kó pa ọ̀rọ̀ yìí mọ́.

Bedouin kuro ni Mekka ni alẹ o si de Medîna ni igba diẹ. Ó gbọ́ pé Wòlíì ‘alaihis-salâm wà ní ẹ̀yà Banî Abdulashal. Ó so ràkúnmí rẹ̀, ó sì fi ẹsẹ̀ dé ibẹ̀. Ọ̀gá wa, Anabi n funni ni imọran ni masjid ti ẹya naa. Nigbati O ri bedouin lati ọna jijin, O sọ pe, “Ero buburu kan wa ninu eniyan naa. Ṣugbọn oore-ọfẹ ati ibukun Allahu ta’âlâ yoo jẹ ibori laarin oun ati emi.”

Bedouin rin si ọna Rasûlullah. Ni akoko yẹn, Usayd ibn Hudayr mu u o si fa a pada. Wipe, “Jinna si Rasûlullah, iwọ ẹni egun,” o de igbanu rẹ o si ri ọbẹ naa ni ẹgbẹ rẹ. O loye pe o ni awọn ero buburu. Bedouin ṣubu ni ẹsẹ Usayd o si sọkun, “Maṣe fi ọwọ kan ẹjẹ mi.” Usayd mu u lọ si Rasûlullah. Wòlíì ‘alaihis-salâm sọ pé, “O bedouin, sọ òtítọ́, ta ni ìwọ? Ko si nkankan bikoṣe awọn ọrọ otitọ yoo ran ọ lọwọ. Ti o ba purọ, Allahu ta’âlâ ti sọ fun mi nipa ero rẹ.” Bedouin beere fun ailewu ati ṣalaye ipo naa. Nipa aṣẹ Rasûlullah, wọn fi i sẹwọn.

Ni ọjọ keji, Rasûlullah mu u wá si iwaju Rẹ o si sọ pe, “Mo ti fun ọ ni aabo, lọ nibikibi ti o ba fẹ. Sugbon je ki n fun yin ni nkan ti o dara ju.” Bedouin sọ pe, “Kini o jẹ?” Rasûl ‘alaihis-salâm sọ pé, “Mo fẹ́ kí ẹ jẹ́rìí sí ìṣọ̀kan Allah àti jíjẹ́ Anabi mi.” Bedouin lẹsẹkẹsẹ sọ Kalima ash-shahâda o si sọ pe, “O Rasûlallah. Emi ko bẹru ẹnikẹni rara. Nigbati mo ri ọ, Ọkàn mi dàrú. O mọ ohun ti o wa lori ọkan mi. Ko si ẹnikan bikoṣe Abû Sufyân ati Emi ti o mọ iyẹn. Mo ye mi pe Rasûl Allah ni yin, ẹ si wa labe aabo Re; ero Abû Sufyân jẹ ero buburu.”

Nigbati iru ibi bẹẹ wa lati Abû Sufyân, Anabi olufẹ wa (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ran Amr ibn Umayya ati Damra tabni Aslam lọ si Mekka, lati pa Abû Sufyân ti wọn ba ri aye. Lakoko ti awọn sahâbis meji yẹn n ṣe tawâf ni Kâ’ba, jâriya kan mọ wọn. O kigbe, “Ẹyin ara Mekka! Ji, awon ni Amr ati Ibn Umayya.” Nigbati awọn eniyan mọ wọn, wọn pinya.

Amr lọ sinu iho apata kan ni ọkan ninu awọn oke-nla Mekka o si farapamọ nibẹ. Ibn Aslam lọ si Medîna. Awọn ọjọ diẹ lẹhinna, Amr jade kuro ninu iho apata naa. O pade awọn amí meji ti Abû Sufyân. Ó fi ọfà pa ọ̀kan nínú wọn, èkejì sì sáré. Lẹhinna Amr de Medîna lailewu. Nigbati Abû Sufyân gbọ nipa eyi, o bẹru pupọ.

Diẹ ninu awọn iṣẹlẹ pataki ti ọdun karun ti Hegira

Hadrat Zaynab bint Khuzayma ku ni ẹni ọgbọn ọdun, oṣu mẹjọ lẹhin oṣu Rabî’ul-akhir ninu eyiti wọn fi ọla fun un nipa gbigbeyawo Rasûlullah.7 Ọga wa Rasûl al-akram ṣe igbeyawo pẹlu Zaynab bint Jahsh ni oṣu Dhu’l-qâdah.8 Ni ọdun yii, hijâb âyat al-karîmas wa, ati pe wọn paṣẹ fun awọn obinrin Musulumi lati bo ara wọn.9 Ẹ̀yà Muzayna, tí wọ́n ń gbé nítòsí Medîna al-Munawwarah, rán àwọn aṣojú, wọ́n sì di Mùsùlùmí. Wọn kà wọn si laarin awọn Muhâjirs.10 Lẹẹkansi ni ọdun yii, ìmìtìtì ilẹ̀ ṣẹlẹ̀, òṣùpá sì ṣókùnkùn (ìdílọ́wọ́ òṣùpá). Ni afikun, hajji di fard (igbese tabi ohun ti Allahu ta’âlâ paṣẹ ni Qur’ân al-karîm) ni ọdun yii.

“Aṣọ ìnujú Sa’d ibn Mu’âz ní Jannah lẹ́wà ju aṣọ yìí lọ.”
Hadîth
ash-sharîf

Lẹhin Ghazâ ti Koto, diẹ ninu awọn ẹya agbegbe gba agbara Ijọba Islâm. Wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í ronú pé ohun tó tọ́ láti ṣe ni láti jẹ́ ọ̀rẹ́ àwọn Mùsùlùmí tàbí kó tiẹ̀ gba Islâm mọ́ra. Diẹ ninu wọn wa si iwaju Ọga wa, Anabi ati pe wọn ni ọla nipasẹ di Musulumi.

Oga wa ti awọn agbaye (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) da awọn ọmọ ogun lati Ashâb Rẹ silẹ lati tan ẹsin Islâm kalẹ o si fi wọn ranṣẹ lati pe awọn ẹya agbegbe si Islâm. Ó lọ sí àwọn ẹ̀yà kan fúnra rẹ̀. Awọn ẹya bii awọn eniyan Dûmatu’l-Jandal gba imọran wọn si di Musulumi. Awọn ẹya bii awọn ara Ghatfân ati awọn ọmọ Lihyân bẹru lati koju awọn ọmọ ogun Musulumi ti wọn si salọ. Nípa bẹ́ẹ̀, ẹ̀rù bà àwọn ẹ̀yà tó wà lágbègbè yẹn.

Ghazwa ti Banî Lihyân

Ni iṣẹlẹ Rajî’, awọn abọ̀rìṣà pa Âsim ibn Thâbit ni ajeriku, Khubayb ibn Adiy ati awọn ọrẹ wọn (radiy-Allahu ‘anhum ajma’în). Èyí bà Ọ̀gá wa, Wòlíì nínú jẹ́ gidigidi, ó sì kó ẹ̀dùn ọkàn bá a. O duro fun akoko ti o yẹ lati jẹ ki wọn sanwo fun awọn iṣe wọn. Nítorí pé wọ́n ti hu ìwà ọ̀dàlẹ̀. Nigbati awọn ipo ba tọ, wọn rin lodi si Banî Lihyân pẹlu agbara ti igba eniyan. O fi Abdullah ibn Umm Maktûm silẹ gẹgẹbi igbakeji rẹ ni Medîna. Láti lè ṣi àwọn ọ̀tá lọ́nà, wọ́n ṣe bí ẹni pé wọ́n lọ sí Damasku, wọ́n sì dé ibi omi Rajî’ níbi tí wọ́n ti pa àwọn Mu’mins yẹn. Nibi, wọn beere idariji lati ọdọ Janâb al-Haqq fun âsim ati awọn ọrẹ rẹ. Nigbati awọn eniyan Banî Lihyân gbọ pe ogun Islâm n bọ, wọn salọ si awọn oke-nla. Wòlíì wa àti Ashâb Rẹ̀ dúró níbẹ̀ fún ọjọ́ kan. Wọ́n rán àwọn ọmọ ogun lọ sí àwọn àgbègbè tó yí wọn ká. Laibikita iye ti wọn wa, wọn ko le rii wọn. Ṣugbọn iberu yii ti to fun wọn. Lẹhinna, Ashâb al-kirâm de Usfân. Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) sọ fun Hadrat Abû Bakr (radiy-Allahu ‘anh), “Pẹlu awọn ọkunrin mẹwa, ṣayẹwo agbegbe naa si Ganim ki o pada wa.” Àwọn aláìgbàgbọ́ gbọ́ ohùn àwọn ọmọ ogun Islâm, ìbẹ̀rù sì lù wọ́n. Wọn ti sọnu sinu awọn òke. Awon musulumi ko ba enikeni pade. Ṣugbọn irin-ajo yii dabi ifihan agbara lori awọn abọ̀rìṣà. Lẹhinna, wọn pada si Medîna. Irin-ajo yii duro fun ọjọ mẹrinla.

Ghazâ ti Ghâba

Eyi tun npe ni Ghazwa al-Qarda. Rasûlullah ni ibakasiẹ kan pẹlu ogun ọmọ malu. Ọmọ Abû Zarr radiy-Allahu ‘anh ti n jẹ wọn ni oko kan. Ni alẹ Ọjọru, ẹnikan ti a npè ni Uyayna ibn Hasin lati ẹya Farâza wa pẹlu ogoji ẹlẹṣin o si pa Ibn Abî Zar. Wọ́n lọ pẹ̀lú àwọn ràkúnmí.

Nigbati iroyin yii de Rasûlullah, O fi Abdullah ibn Umm Maktûm silẹ gẹgẹbi aṣoju Rẹ ni Medîna o si gbera pẹlu ẹdẹgbẹta ẹlẹṣin. O fi asia fun Hadrat Mikdâd ibn Aswad (radiy-Allahu ‘anh) o si ran an siwaju pẹlu diẹ ninu awọn Ashâb gẹgẹbi ọmọ ogun iwaju. O tun ran Salama ibn Akwa’ radiy-Allahu ‘anh lodi si awọn alaigbagbọ.

Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ṣeto ibùdó ni aaye kan ti a npe ni Zî Qarda. Awọn ọmọ ogun iwaju ba ẹ̀yìn awọn ọta. Hadrat Abû Katâda pa alaigbagbọ Masâdat’ul Fazârî. Hadrat Ukâsha pa alaigbagbọ kan ti a npè ni Ibbân ibn Amr. Ẹnikan lati inu Ahl al-Islâm di ajẹ́rìíkú. Hadrat Salama ibn Akwa’ tẹle awọn alaigbagbọ. O dara pupọ ni titu awọn ọfa. Ó pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ègún náà, ó sì ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú wọn léṣe. Ó mú kí wọ́n fi ẹrù wọn sílẹ̀, ó sì kó mẹ́wàá lára àwọn ọmọ màlúù náà padà. Nigbati Hadrat Abû Katâda wa si ibùdó, Rasûlullah gbadura fun u, “Iwọ Allah mi! Fun Abû Katâda ni ilera ki o si jẹ ki ara rẹ le titi di opin igbesi aye rẹ!” Rasûlullah fi ẹṣin ati ohun ija Masâdat’ul Fazârî fun Hadrat Abû Katâda. Lẹhin Abû Katâda, Hadrat Salama ibn Akwa’ wa. Ó ní ẹṣin àwọn abọ̀rìṣà pẹ̀lú rẹ̀. Wòlíì wa, lẹ́yìn tí Ó gbà á, tí Ó sì kí i kú oríire, ó sọ pé, “Loni, ẹni tó dára jù lọ nínú àwọn ẹlẹ́ṣin wa ni Abû Katâda, àti pé àwọn ọmọ ogun ẹlẹ́sẹ̀ wa tó dára jù lọ ni Salama ibn Akwa’.”

Irin-ajo yii jẹ ẹkọ manigbagbe fun awọn alaigbagbo, ti wọn ni igboya lati gbe ọwọ wọn si ohun-ini Anabi kan, ati si awọn ẹya miiran. Wọn duro ni Zî Qarda fun ọsan ati loru. Lẹhinna, wọn pada si Medîna. Irin-ajo yii duro fun ọjọ marun.

Wiwa rẹ jẹ aanu ati idunnu, Iwọ Rasûlallah,
Irisi rẹ jẹ iwosan fun wahala ti olufẹ, O Rasûlallah.
Nigba ti Âdam ṣi wa laarin omi ati amọ, Anabi ni yin,
Dajudaju, jijẹ olori awọn Anabi yẹ, Iwọ Rasûlallah.
Awliyâ de pipe nipasẹ nûr rẹ, O Rasûlallah,
Wiwa rẹ jẹ afihan gangan ti Allah, O Rasûlallah,
Wọn ti de ọdọ Allah ati gbogbo iru awọn adun ti ẹmi nipasẹ rẹ,
Awọn iṣẹ rẹ jẹ ibukun fun awọn ti o ṣe alaini, Iwọ Rasûlallah.
Ṣe ìpẹ̀ fun Hudâyî, ni aye yii ati ni ọrun,
Alagbe ni, ti o gba ibi aabo si ẹnu-ọna rẹ, Iwọ Rasûlallah!

Aziz Mahmûd Hudâyî

“Loni, ti o dara julọ ninu awọn ẹlẹṣin wa (ni Ghazâ ti Ghâba) ni Abû Katâda, ati pe ẹni ti o dara julọ ninu awọn ọmọ-ogun ẹlẹsẹ wa ni Salama ibn Akwa’.”
Hadîth
ash-sharîf

Adura ojo

Ni ọdun kẹfa ti Hegira, iyan nla kan wa ati pe ko si ojo kan ti o ṣubu lati ọrun. Fun idi eyi, ko si ọgbin alawọ kan lori ilẹ. Ẹ̀dá ènìyàn àti ẹranko ń jìyà ebi.

Ni ọjọ Jimọ ni oṣu Ramadân ash-sharîf, awọn eniyan sọ fun Anabi olufẹ wa ti ifẹ wọn, “O Rasûlallah! Jọwọ gbadura ki Allahu ta’âlâ le fun wa ni ojo!” Ọ̀gá wa, Anabi jade lọ si aginju pẹlu Ashâb Rẹ o si ṣe namâz ti awọn rak’ats meji lai ka adhân ati qamat. Ọ̀gá wa, Anabi yi Aso otutu ibukun Rẹ pada si inu jade. Lẹhinna O gbe awọn apa ibukun Rẹ soke titi ti abíyá ibukun Rẹ fi han nipasẹ awọn apa aso Rẹ ti o si bẹrẹ si gbadura:

“Olohun mi! Fun wa ojo!” Awọn Ashâb al-kirâm n sọ pe, “Âmîn! Âmîn!”

Ni akoko yẹn, ọrun jẹ kedere; ko si awọsanma. Nigba ti Ọga wa Rasûl al-akram n gbadura, afẹfẹ bẹrẹ si fẹ, a si rii pe ọrun ti bo pelu awọsanma. Lẹ́yìn náà, òjò wíníwíní bẹ̀rẹ̀. Ni akoko yii, Ọga ti awọn agbaye gbadura, “Iwọ Allah mi! Jẹ ki ojo yii rọ silẹ lọpọlọpọ ki o jẹ ki o jẹ anfani fun wa!” Ni akoko yẹn, ojo bẹrẹ si rọ gidigidi.

Ko si ibi gbigbẹ ti a fi silẹ lori aṣọ Ọga wa, Anabi ati Ashâb al-kirâm. Nígbà tí wọ́n fi dé ilé wọn, omi bò níbi gbogbo.

Gbogbo eniyan n rin ninu omi. Ojo ti n lọ. Ni ọjọ yẹn, ọjọ keji... Ni ọjọ keji... Ni akoko namâz Jimọ to tẹle e, Ashâb al-kirâm sọ pe, “O Rasûlallah! Àwọn ilé wa bẹ̀rẹ̀ sí wó lulẹ̀ nítorí omi òjò, àwọn ẹran wa bẹ̀rẹ̀ sí rì. Jọwọ gbadura si Allahu ta’âlâ ki ojo naa duro!” Wòlíì olùfẹ́ wa rẹ́rìn-ín músẹ́, ó sì gbé ọwọ́ ìbùkún Rẹ̀ sókè, ó sì gbàdúrà pé:

“Eyin Rabb mi! Firanṣẹ ojo yii si awọn abule, awọn igbo ati awọn afonifoji!” Lákòókò yẹn, òjò tó ń rọ̀ fún ọ̀sẹ̀ kan dáwọ́ dúró, àwọn ibi tí wọ́n mẹ́nu kàn sì bẹ̀rẹ̀ sí í gba òjò.

Gbogbo agbaye ti kun fun nûr,
Ni alẹ a bi Muhammad,
Mu’min ati munâfiq ti yapa,
Ni alẹ a bi Muhammad.
Lati awọn ọrun, nûr ti a dà,
Awliyâ ati olooto darapo,
Ahọn awọn rahib ti di,
Ni alẹ a bi Muhammad.