GHAZÂ TI UHUD

Ta ni yoo fun idà yii ni ẹtọ rẹ

Ni akoko gbigbona yẹn, Anabi olufẹ wa fi idà han lori eyiti a kọ ẹsẹ ewì meji yii si:

Itiju wa ninu ẹru, ọlá ni ilọsiwaju.
Ènìyàn kò lè sá fún kádàrá nípa ìbẹ̀rù.

O beere pe, “Tani yoo gba idà yii lọwọ mi?” Ni kete ti wọn gbọ eyi, ọpọlọpọ awọn Ashâb al-kirâm na ọwọ wọn lẹẹkan naa lati gba a. Woli wa tun beere, “Tani yoo gba eyi lati fun ni ẹtọ rẹ?” Ashâb al-kirâm dakẹ o si duro sẹhin. Zubayr ibn Awwâm, ọ̀kan lára àwọn ènìyàn tí wọ́n fi taratara fẹ́ idà, sọ pé, “èmi yóò gbà á, ìwọ Rasûlallah.” Anabi wa ko fi ida fun Hadrat Zubayr. Awọn ibeere ti Hadrat Abû Bakr, ‘Umar ati Alî (radiy-Allahu ‘anhum) ko tun gba nipasẹ Anabi wa.

Abû Dujâna beere, “O Rasûlallah! Kini ẹtọ ida yii?” Wòlíì olùfẹ́ wa dáhùn pé, “Ohun tí ó yẹ ni láti kọlu ọ̀tá títí tí yóò fi tẹ̀. Ẹtọ rẹ ni pe iwọ ko pa Musulumi, ati pe iwọ ko sa fun awọn alaigbagbọ pẹlu rẹ. Ẹtọ rẹ ni lati ja ni ọna Allah titi ti Allahu ta’âlâ yoo fi fun ọ ni iṣẹgun tabi ajeriku.” Abû Dujâna sọ pe, “O Rasûlallah, Emi yoo gba lati fun ni ẹtọ rẹ.” Wòlíì wa fi idà lé e lọ́wọ́.14

Abû Dujâna (radiy-Allahu ‘anh) jẹ́ onígboyà àti akíkanjú gan-an, ó sì tún jẹ́ àrékérekè gan-an ní ojú ogun, yóò sì ṣiṣẹ́ ní kíkún pẹ̀lú hadîth ash-sharîf, “Ogun jẹ́ ẹ̀tàn.”15 Nigbati Hadrat Abû Dujâna gba idà, o bẹrẹ si rin si oju ogun ni ọna igberaga ati iyangàn, ti o n ka ẹsẹ ewì. Ko wọ nkankan bikoṣe seeti gigun ti aṣa ati láwàní pupa kan.

Ìrìn Abû Dujâna yii ko gba daradara laarin Ashâb al-kirâm. Lori eyi, Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Eyi jẹ ìrìn ti o n fa ibinu Allahu ta’âlâ, ayafi ni awọn aaye wọnyi (awọn aaye ogun).” Nitorinaa, O sọ pe o jẹ iyọọda lati rin ni ọna igberaga nikan si awọn ọta.

Lati awọn ipo abọ̀rìṣà, Khâlid ibn Walîd, ti ko le duro mọ, bẹrẹ ikọlu pẹlu awọn ologun labẹ aṣẹ rẹ. Wòlíì olùfẹ́ wa pàṣẹ ìkọlù fún Ashâb al-kirâm tí kò lè dúró jẹ́ mọ́. Lẹsẹkẹsẹ, awọn ohun ti “Allahu akbar” kun aaye ogun naa. Ni iwaju, Hadrat Hamza, tí ó ń darí àwọn ọmọ ogun tí kò ní ìhámọ́ra, bẹ̀rẹ̀ sí í yí idà rẹ̀ sí aláìgbàgbọ́ kọ̀ọ̀kan tí ó bá pàdé. Awọn ọmọ-ogun Khâlid ibn Walîd ti o wa pẹlu itara nla ni a le pada lẹsẹkẹsẹ. Ni akoko yii, Khâlid ibn Walîd wa si oke Aynayn nipa ṣiṣe aaki nla lati lọ nipasẹ ọna oke-nla ati kọlu lati ẹhin. Sibẹsibẹ, Hadrat Abdullah ibn Jubayr ati awọn akikanju aadọta labẹ aṣẹ rẹ le wọn pada pẹlu ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọfa ti wọn n ta.

Bayi, ogun ti pọ si. Awọn ẹgbẹ mejeeji n ja pẹlu gbogbo agbara wọn. Sahâbî kọọkan n gbiyanju lati lọ siwaju nipa ija lodi si o kere ju mẹrin abọ̀rìṣà. Hadrat Hamza n pariwo, “Allahu akbar! Allahu akbar!” ní ọwọ́ kan àti ní ìhà kejì, tí ń tẹ̀ síwájú nípa pípa àwọn ọ̀tá nígbà tí wọ́n ń sọ pé, “Èmi ni kìnnìún Allahu ta’âlâ.” Safwân ibn Umayya n wa oju ogun ti o si n beere lọwọ awọn ti o wa ni ayika rẹ, “Nibo ni Hamza wa? Fihan mi.” Ni akoko kan, o ri ẹnikan ti o ba idà meji ja o si beere pe, “Tani onija yii?” Awọn eniyan ti o wa ni ayika rẹ dahun pe, “Oun ni eniyan ti o n wa! Oun ni Hamza!” Safwân sọ pe, “Emi ko tii ri ẹnikan ti o kọlu pẹlu iru itara ati igboya lati pa awọn eniyan tirẹ.”

“Ogun je etan.” Hadîth
ash-sharîf

Nígbà tí ogun náà dé góńgó rẹ̀, Zubayr ibn Awwâm láti Muhâjirs bínú pé a kò fi idà fún òun, ó sì sọ fún ara rẹ̀ pé, “Mo béèrè fún idà lọ́wọ́ Rasûlullah, ṣùgbọ́n Ó fi fún Abû Dujâna. Sugbon omo anti Re Safiyya ni mi. Pẹlupẹlu, Mo wa lati Quraysh. Bakannaa, Mo fẹ akọkọ. Emi yoo lọ wo kini Abû Dujâna yoo ṣe aṣeyọri ju mi lọ.” Lẹhinna o bẹrẹ lati tẹle Abû Dujâna. Abû Dujâna n sọ takbir, “Allahu akbar!” o si n pa abọ̀rìṣà eyikeyi ti o ba pade. Ọkan ninu awọn abọ̀rìṣà ti o buru julọ, ọkunrin nla kan ni kikun ihamọra pẹlu nikan oju rẹ han, koju Abû Dujâna. Ni akọkọ, o kọlu Hadrat Abû Dujâna. Abû Dujâna fi apata re bo ara re. Idà abọ̀rìṣà yẹn há sínú apata Abû Dujâna. Ó fa idà rẹ̀, ṣùgbọ́n kò lè mú un jáde. Bayi, o jẹ akoko Abû Dujâna. Ó fi idà kan pa alátakò rẹ̀.

Lẹ́yìn èyí, Abû Dujâna ṣẹ́gun gbogbo àwọn aláìgbàgbọ́ tí ó wá ọ̀nà rẹ̀, ó sì wá sọ́dọ̀ àwọn obìnrin tí wọ́n ń fi ìlù wọn ru àwọn osebó ní ìsàlẹ̀ òkè náà. Bí ó ti wù kí ó rí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó gbé idà rẹ̀ sókè, ó yí ọkàn rẹ̀ padà kò sì pa Hind, aya Abû Sufyân.16 Nigbati o ri eyi, Zubayr ibn Awwâm so fun ara re pe, “Allah ati Rasûl Re mo ju mi lo ti won gbodo fi idà fun.” O ni, “Wallahi, Emi ko tii ri enikeni ti o ba ja ju oun lo.”

Mikdâd ibn Aswad, Zubayr ibn Awwâm, Hadrat Alî, Hadrat ’Umar, Talha ibn Ubaydullah, Mus’ab ibn Umayr ni gbogbo wọn jẹ odi ti a ko le ré kọja. Ashâb ologo, ti o ri Ọga wa, Anabi ti n ja ija ti o sunmọ awọn ọta ti o si kọlu leralera, ko le gba ara wọn mọ. Wọ́n ń kóra jọ yí Ọ̀gá wa, Wòlíì, wọn kò sì fi ẹ̀mí ìsinmi fún àwọn ọ̀tá tí wọ́n wọ ìhámọ́ra, kí wọ́n má bàa pa á lára. Nibayi, o ti ri pe Hadrat Abdullah ibn Amr ti di ajẹ́rìíkú. Oun ni ajeriku akọkọ ti Uhud. Àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀, tí wọ́n rí i pé wọ́n pa á, wọ́n rì sínú àárín àwọn ọ̀tá bí kìnnìún fún ìtẹ́lọ́rùn Allahu ta’âlâ.

Ni aaye kan nigbati ogun naa le gan-an, Hadrat Abdullah ibn Jahsh, aami akikanju, ati Hadrat Sa’d ibn Abî Waqqâs, ọga awọn tafàtafà, pade. Oríṣiríṣi ibi ni wọ́n fara pa. Hadrat Sa’d ibn Abî Waqqâs sọ pe: O jẹ akoko lile ti ogun ni Uhud. Lojiji, Abdullah ibn Jahsh wa si ọdọ mi, o mu ọwọ mi o si fa mi lọ si ipilẹ apata kan. O sọ fun mi pe, “Bayi, o sọ duâ kan nibi, Emi yoo sọ ‘Âmîn (Amin)’. Lẹhinna, Emi yoo sọ duâ kan, iwọ yoo sọ ‘Âmîn’!” Mo gba. Mo gbadura pe, “Iwọ Allah mi, Fi awọn ọta ti o lagbara pupọ ranṣẹ si mi. Jẹ ki n ba wọn ja lile. Jẹ ki n pa gbogbo wọn ki n si pada si ile mi bi ghâzi (ogbo ghazâ).” Pẹlu gbogbo ọkan ati ẹmi rẹ, o sọ pe, “Âmîn” si ẹbẹ mi.

Lẹhinna o bẹrẹ si ṣe duâ, “Iwọ Allah mi, o ran mi awọn ọta lile ki o jẹ ki n ba wọn ja lile. Jẹ ki n fun jihâd ni ẹtọ rẹ. E je ki n pa gbogbo won. Ni ipari, jẹ ki ọkan ninu wọn pa mi ni shahîd. Lẹhinna, jẹ ki o ge ète mi, imu mi, eti mi. Jẹ ki n wa niwaju Rẹ ti a bo ninu ẹjẹ. Nigbati O beere lọwọ mi, ‘Abdullah! Kini o ṣe si ète rẹ, imu, eti?’ Jẹ ki n dahun pe, ‘Iwọ Allah mi, Mo ti ṣe ọpọlọpọ awọn aṣiṣe pẹlu wọn. Emi ko le lo wọn daradara. Ojú tì mí láti mú wọn wá síwájú Rẹ. Mo ti wa ni ẹni ti eruku bo lati ogun ninu eyi ti Anabi olufẹ mi (‘alaihis-salâm) kopa.’” Ọkàn mi ko fẹ lati sọ “Âmîn” si iru duâ kan. Bí ó ti wù kí ó rí, níwọ̀n bí ó ti fẹ́ tí mo sì ti ṣèlérí tẹ́lẹ̀, mo sọ láìfẹ́ pé, “Âmîn”.

Lẹ́yìn náà, a fa idà wa, a sì ń bá a lọ láti jà. A n pa enikeni ti o wa niwaju wa. O n kọlu pẹlu igboya pupọ o si fọ awọn ipo ọta. Ó tún ń kọlu àwọn ọ̀tá léraléra, ó sì ń gbógun tì í pẹ̀lú ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ tí kò lè tán láti di ajẹ́rìíkú. Lakoko ija ati kika, ‘Allahu akbar! Allahu akbar!’ idà rẹ̀ já. Ni akoko yẹn, Anabi olufẹ wa fun u ni ẹka ọpẹ kan o si paṣẹ fun u lati tẹsiwaju ogun naa. Gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ìyanu, ẹ̀ka yìí di idà, ó sì ń bá a jà. Ó pa ọ̀pọ̀ ọ̀tá. Ní òpin ogun náà, ó dé ikú ajẹ́rìíkú tí ó fẹ́ pẹ̀lú àwọn ọfà tí a yìnbọn pa látọ̀dọ̀ abọ̀rìṣà kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Abu’l Hakam. Nigbati o di ajẹ́rìíkú, awọn alaigbagbọ kọlu ara rẹ ti wọn ge imu, ète ati etí rẹ. Gbogbo ara re ni eje bo.”

Lati awọn ipo ti awọn mujâhids, Kazman fọ àkọ̀ idà rẹ o si kọlu awọn abọ̀rìṣà nipa sisọ pe, “Ikú dara julọ ju salọ,” o si fi igboya nla ati akọni han. Òun nìkan ló pa àwọn aláìgbàgbọ́ méje tàbí mẹ́jọ. Nikẹhin o farapa o si ṣubu lulẹ. Ẹnu ya Ashâb al-kirâm nipa akikanju re nigba ti won so fun Oga wa, Anabi, O ni, “Oun je ti Jahannam!” Hadrat Katâda ibn Nu’mân lọ si Kazman o si wipe, “O Kazman! Ki ajeriku bukun fun o!” Kazman dahun pe, “Emi ko ja nitori ẹsin. Mo ja ki awọn Qurayshîs ma ba wa si Medîna ki won si ba ọgba ọpẹ mi jẹ!” Lẹhinna o pa ara rẹ nipa gige awọn iṣọn ọwọ rẹ pẹlu ọfa. Nípa bẹ́ẹ̀, a lóye ìdí tí Ọ̀gá wa fi sọ pé, “Ó jẹ́ ti Jahannam!”

Láti ìbẹ̀rẹ̀ ogun náà, gbogbo Ashâb al-kirâm, ní pàtàkì Wòlíì olùfẹ́ wa, Ọ̀gá ti àgbáyé, jà gidigidi. Wọ́n lé ẹgbẹ́ ọmọ ogun abọ̀rìṣà náà sẹ́yìn pẹ̀lú ìkọlù gbígbóná janjan. Ni oju awọn iṣe akikanju wọnyi ti awọn mujâhids, awọn abọ̀rìṣà, ti wọn fẹ iranlọwọ lati ọdọ wọn ti wọn si jọsin awọn oriṣa ti a npè ni Lât, Uzzâ, Hubal, ti wọn ṣe lati okuta ati igi, bẹrẹ si salọ. Àwọn obìnrin náà, tí wọ́n wá fún wọn níṣìírí láti jagun, ń pariwo, wọ́n sì ń gbìyànjú láti bá àwọn ọmọ ogun tó ń sá lọ.

Nigbati awọn abọ̀rìṣà Quraysh kuro ni oju ogun ti wọn bẹrẹ si salọ si Mekka, ti wọn fi ẹru wọn silẹ, awọn ọmọ ogun Islâm yọ, wọn si yin Allahu ta’âlâ fun fifun wọn ni iṣẹgun ti O ti ṣeleri. Láìka bí wọ́n ṣe ga jù lọ ní iye àti agbára, a fọ́ àwọn abọ̀rìṣà túútúú níwájú àwọn Mùsùlùmí. Nígbà tí wọ́n ń sá lọ nípa títẹ ara wọn mọ́lẹ̀, Ashâb ológo ń lépa wọn, wọ́n sì ń pa àwọn tí wọ́n bá mú. Ninu rudurudu yii, Hadrat Hanzala ibn Abû Âmir ti o ṣẹṣẹ gbeyawo ba Abû Sufyân, ọ̀gágun àgbà ẹgbẹ́ ọmọ ogun awon abọ̀rìṣà ti o n gbiyanju lati sa lori ẹṣin rẹ. Ó fi idà rẹ̀ lu ẹsẹ̀ ẹṣin Abû Sufyân, ó sì mú kí ó ṣubú lulẹ̀. Abû Sufyân, ti o ṣubu lulẹ, bẹrẹ si pariwo pẹlu gbogbo agbara rẹ, “O Qurayshîs! Iranlọwọ! Emi ni Abû Sufyân! Hanzala fẹ lati fi idà rẹ ge mi!” Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn abọ̀rìṣà rí èyí, wọ́n ń sáré fún ẹ̀mí wọn, wọn kò sì nífẹ̀ẹ́ sí àwọn ọ̀gágun wọn.

Bí ó ti wù kí ó rí, ní àkókò yẹn, abọ̀rìṣà náà Shaddâd ibn Aswad, tí ó wà lẹ́yìn Hadrat Hanzala, gún ọ̀kọ̀ rẹ̀ sí ẹ̀yìn Hanzala. Bó tilẹ jẹ pé Hadrat Hanzala fe lati kolu, wipe, “Allahu akbar!” ó ṣubú lulẹ̀, ó sì di ajẹ́rìíkú, ọkàn rẹ̀ alábùkún sì gòkè lọ sí Jannah. Ọga wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) sọ pe, “Mo ri awọn angẹli ti n fọ Hanzala pẹlu omi ojo ninu atẹ fadaka kan laarin ọrun ati aiye.” Abû Usaydî sọ pe, “Nigbati mo gbọ awọn ọrọ Rasûlullah wọnyi, Mo lọ si ẹgbẹ Hanzala. Omi ojo ti n rọ lati ori rẹ. Mo pada wa sọ fun Rasûl al-akram nipa eyi.” Hadrat Hanzala ni a npe ni “Gasîl al-malâika”, eyini ni, ẹni ti awọn malaks (awọn angẹli) fọ.17

Nígbà tí wọ́n rí i tí àwọn abọ̀rìṣà ń sá lọ, àwọn kan lára àwọn tafàtafà tó wà ní ọ̀nà Aynayn rò pé ogun náà ti parí, wọ́n sì fi ipò wọn sílẹ̀. Alakoso wọn Abdullah ibn Jubayr ati eniyan mejila wa nibẹ.18

Akikanju ti Hadrat Alî

Ni akoko yẹn, olori ẹgbẹ tafàtafà Quraysh, Khâlid ibn Walîd, ti o wa ni iṣọ ti o n gbiyanju lati lo gbogbo aye, ko awọn ẹlẹṣin naa jọ labẹ aṣẹ rẹ nigbati o rii pe nọmba awọn mujâhids ti o wa ninu ọna naa dinku. Ni iṣẹju kan, pẹlu Ikrima ibn Abî Jahl, wọn wa si ọna Aynayn. Hadrat Abdullah ibn Jubayr ati awọn ọrẹ rẹ aduroṣinṣin, oloootitọ ṣe ila kan ati tan kaakiri. Òjò rọ ọfà sórí àwọn ọ̀tá títí tí apó wọn fi ṣófo. Lẹ́yìn náà, wọ́n fi ọ̀kọ̀ wọn fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ akíkanjú hàn, lẹ́yìn náà pẹ̀lú idà wọn, nígbà tí wọ́n sún mọ́lé, wọ́n ní, “Allahu akbar! Allahu akbar!” Aiṣedeede pataki kan wa laarin awọn onigbagbọ ati awọn alaigbagbọ; ó jẹ́ ọ̀kan sí mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n. Ashâb al-kirâm ologo ja si isun ẹjẹ wọn ti o kẹhin lati mu aṣẹ Anabi wọn ṣẹ. Ọ̀kọ̀ọ̀kan, wọ́n fi ajẹ́rìíkú bọlá fún wọn; ara ibukun won subu si ilẹ, ọkàn wọn si fò lọ si Jannah (radiy-Allahu ‘anhum).

“Mo rí àwọn áńgẹ́lì tí wọ́n ń fọ Hanzala pẹ̀lú omi òjò nínú àwo fàdákà kan láàárín ojú ọ̀run àti ilẹ̀ ayé.” Hadîth
ash-sharîf

Nitori ikorira wọn, awọn abọ̀rìṣà bọ aṣọ Hadrat Abdullah, wọn si fi ọ̀kọ̀ gún ara ibukun rẹ. Wọ́n gé ikùn rẹ̀, wọ́n sì fa àwọn ẹ̀yà ara inú rẹ̀ jáde.

Nigbati Khâlid ibn Walîd ati Ikrima pa awọn mujâhids ninu ọna, wọn yara kọlu awọn ọmọ ogun Islâm lati ẹhin. Nigbati Ashâb al-kirâm ri awọn ọta han lẹhin wọn lojiji, wọn ko ni aye lati tunto. Nítorí pé ọ̀pọ̀ nínú wọn tiẹ̀ ti kó ohun ìjà wọn sílẹ̀. Ohun gbogbo lojiji yipada. Nigbati awọn abọ̀rìṣà Quraysh, ti wọn salọ ni iwaju, rii pe Khâlid ibn Walîd bẹrẹ ikọlu lẹhin, wọn pada wa. Awọn mujâhids ni a mu laarin ina meji. Awọn ọta bẹrẹ si pakute awọn mujâhids nipa ikọlu lati iwaju ati ẹhin. Awọn sahâbîs padanu olubasọrọ pẹlu ara wọn. Wọn ni lati tuka.19

Hadrat Alî sọ nkan wọnyi: “Mo rì si aarin ẹgbẹ abọ̀rìṣà kan, eyiti Ikrima ibn Abî Jahl wa ninu. Wọ́n yí mi ká. Mo pa ọpọlọpọ ninu wọn. Mo rì sínú ẹ̀ka mìíràn, mo sì mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn kúrò. Bi akoko igbesi aye mi ko ti pari, ko si ohun ti o ṣẹlẹ si mi. Fun igba diẹ, Emi ko le ri Rasûlullah. Mo sọ fun ara mi pe, ‘Mo bura, Oun kii ṣe ẹnikan ti yoo kọ oju ogun silẹ. Boya, Allahu ta’âlâ mu o si goke re laarin wa nitori awon ise ti ko ye wa! Ní báyìí, kò sí ọ̀nà mìíràn tí ó kù fún mi bí kò ṣe láti kú nípa ìjà,’ mo sì fọ́ àkọ̀ idà mi. Nígbà tí mo kọlu àwọn abọ̀rìṣà, tí mo sì tú wọn ká, mo rí Rasûlullah ní àárín wọn. Mo loye pe Allahu ta’âlâ n daabo bo Rasûlullah pelu awon angeli Re.”

Àwọn ọmọ ogun ọ̀tá ti sún mọ́ Ọ̀gá wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ’alaihi wa sallam). Ipo naa lewu pupọ. Wòlíì olùfẹ́ wa dúró bí òkè gíga; Ó fara dà á, kò sì fi ipò Rẹ̀ sílẹ̀. Ní ọwọ́ kan, Ó ń bá àwọn ọ̀tá jà, ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, Ó ń gbìyànjú láti kó Ashâb Rẹ̀ tí ó fọ́n ká jọ, ó ní, “ìwọ bẹ́ẹ̀-àti bẹ́ẹ̀, wá sọ́dọ̀ mi! Iwọ bẹ-ati-bẹ, wa si ọdọ mi! Emi ni Rasûlullah. Jannah wa fun awọn ti o pada wa sọdọ mi!” Hadrat Abû Bakr, Hadrat ‘Umar, Abdurrahmân ibn Awf, Talha ibn Ubaydullah, Alî ibn Abî Tâlib, Zubayr ibn Awwâm, Abû Dujâna, Abû Ubayda ibn Jarrâh, Sa’d ibn Mu’âz, Sa’d ibn Abî Waqqâs, Khabbâb ibn Munzir, Usayd ibn Hudayr, Sahl ibn Hanîf, Asim ibn Thâbit, Hârith ibn Simma radiy-Allahu ‘anhum lojiji ṣe òrùka yí Anabi olufẹ wa ká, wọn si di ògiri odi alààyè lati daabo bo O.

Nibayii, won gbo pe Hadrat Abbâs ibn Ubâda, lati ko Ashâb al-kirâm ti o fọn ka jọ, n pariwo pe, “Eyin arakunrin mi! Ìbànújẹ́ tí a ń dojú kọ yìí jẹ́ àbájáde ìkùnà wa láti mú àṣẹ Wòlíì wa ṣẹ. Maṣe tuka! Kojo ni ayika Anabi wa! Ti a ko ba darapọ mọ awọn oludabobo ati pe ti a ba jẹ ki Rasûlullah ṣe ipalara, ko ni si awawi fun wa niwaju Rabb wa!” Hadrat Abbâs ibn Ubâda, pẹlu Khârija ibn Zayd ati Aws ibn Arqâm, rì sinu awọn ipo ọta pẹlu igbe “Allahu akbar!” Wọn ja akọni nitori Rasûlullah, lati daabobo Rẹ. Khârija ibn Zayd gba ọgbẹ mọkandinlogun. Ti awọn miiran ko kere ju tirẹ lọ. Nípa bẹ́ẹ̀, gbogbo àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ló dé ipò ajẹ́rìíkú tí wọ́n ń yán hànhàn fún.

Ni akoko ti o lewu pupọ yii, Ashâb al-kirâm bẹrẹ lati pejọ ni ayika Ọga wa, Anabi. Àwọn abọ̀rìṣà yí Wòlíì olùfẹ́ wa àti Ashâb ológo Rẹ̀ ká tí wọ́n fi ara wọn dáàbò bò ó. Wọn nlọ siwaju ni iṣọkan lati gbogbo awọn ẹgbẹ, ti o dín ayika naa. Nigbati o rii pe ẹgbẹ kan ti Qurayshîs dide siwaju, Ọga ti agbaye beere lọwọ Ashâb Rẹ, ti o wa ni ayika Rẹ ti o ṣetan lati fi ẹmi wọn fun, “Tani yoo koju ẹgbẹ yii?” A rii pe Hadrat Wahb ibn Kâbus sọ pe, “Ki a fi ẹmi mi rubọ fun ọ, iwọ Rasûlallah! Emi yoo,” ati dide siwaju. Akikanju yii, ti o n ka orukọ ologo ti Allahu ta’âlâ nigbagbogbo, fi idà rẹ bọ si aarin awọn abọ̀rìṣà. Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Mo fun ọ ni awọn iroyin ayọ ti Jannah.” Nigbati O ri sũru ati ijakadi re si awon ota, O ni, “Olohun mi! Ṣãnu fun u! Aanu fun u!”

Sa’d ibn Abî Waqqâs, ti o rii pe awọn abọ̀rìṣà mu Hadrat Wahb si aarin wọn ti wọn si fi ọ̀kọ̀ pa a ni shahîd, sare siwaju lati ran an lọwọ, wọ aarin awọn ọta ti wọn si fi akikanju ti a ko ri tẹlẹ han. Ó pa ọ̀pọ̀ àwọn aláìgbàgbọ́ kúrò. Lẹ́yìn tí ó lé àwọn yòókù padà, ó wá sọ́dọ̀ Wòlíì olùfẹ́ rẹ̀. Ọga wa Rasûl al-akram sọ nipa Hadrat Wahb, “Inu mi dun si ọ. Ki inu Allahu ta’âlâ dùn si iwo naa.”

Nigba ti Ọga wa Habîb al-akram rii pe ẹgbẹ kan ti awọn abọ̀rìṣà ti já òrùka awọn mujâhids ti wọn si nlọ si ọdọ Rẹ, O sọ fun Hadrat Alî, “Kọlu wọn!” Hadrat Alî kolu, o pa Amr ibn Abdullah o si le awọn miiran pada. Nigbati idà rẹ kán, Anabi wa fi idà Rẹ Zulfikâr fun u. Nigba ti ẹgbẹ ọta miiran n bọ, Ọga wa, Anabi sọ pe, “O Alî! Firanṣẹ ipalara ti awọn eniyan wọnyi kuro lọdọ mi.” Kiniun Allahu ta’âlâ, ti o ti ṣetan lati fi ẹmi rẹ rubọ fun Rasûlullah, kọlu lẹsẹkẹsẹ. O pa Shayba ibn Mâlik o si le awọn miiran pada. Ni akoko yẹn, Jabrâîl ‘alaihis-salâm wa o si sọ fun Ọga wa, Anabi, “O Rasûlallah! Eyi jẹ akikanju iyalẹnu ti Alî,” Ọ̀gá wa Rasûlullah dahun pe, “O wa lati ọdọ mi, ati pe Mo wa lati ọdọ rẹ.” Jabrâîl ‘alaihis-salâm sọ pé, “Èmi sì wá láti ọ̀dọ̀ àwọn méjèèjì.” Ni akoko yẹn, a gbọ ohun kan, “Ko si akọni bi Alî, ko si idà bii Zulfikâr.”

“O Sa’d! Ki a fi awon obi mi rubọ fun ọ! Iwọ Rabb mi! Jẹ ki awọn ọfa rẹ de ibi-afẹde wọn ki o gba ẹbẹ rẹ!” Hadîth
ash-sharîf

Nígbà tí àwọn abọ̀rìṣà náà rí i pé àwọn kò lè sún mọ́ Wòlíì olùfẹ́ wa, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í ta ọfà. Àwọn ọfà wọn ń kọjá lórí Rẹ̀ tàbí kí wọ́n ṣubú lulẹ̀ ṣáájú, lẹ́yìn, ọ̀tún, tàbí òsì Rẹ̀. Ni kete ti Ashâb al-kirâm, ti o n ja pẹlu igbiyanju nla lati le awọn ọta pada, ri ipo yii, wọn pejọ ni ayika Ọga ti awọn agbaye ati bẹrẹ ṣiṣe awọn ara ibukun tiwọn ni apata lodi si awọn ọfa ti nbọ. Nigba ti Ọ̀gá wa, Anabi paṣẹ fun Ashâb Rẹ lati fi ọfa san pada, awọn sahâbî bẹrẹ si yin awọn ọfa si awọn ọta. Woli olufẹ wa paṣẹ fun Hadrat Sa’d ibn Abî Waqqâs lati joko niwaju Rẹ. Hadrat Sa’d, ti o jẹ ayanbon to dara pupọ, bẹrẹ si ta awọn ọfa si ọta ni ọkọọkan. Ni gbogbo igba ti o ba fa ọfa lati inu apó rẹ, o n sọ pe, “Iwọ Rabb mi! Eyi ni ọfa Rẹ! Fi i lu ọta!” Wòlíì olùfẹ́ wa ń sọ pé, “Iwọ Allah mi! Gba adura Sa’d! Olohun mi! Mu ọfa Sa’d lọ taara! Tẹsiwaju Sa’d! Tẹsiwaju! Ki a fi awon obi mi rubọ fun ọ!” Ni ọna yii, pẹlu gbogbo ọfa ti a ta, Ọga wa, Anabi n tun adura kanna ṣe.

Nigbati Hadrat Sa’d ko si ninu ọfa, Anabi olufẹ wa fun u ni awọn ọfa tirẹ o si mu ki o yinbọn si awọn ọta. Gbogbo ọfa Hadrat Sa’d ibn Abî Waqqâs n lu boya ota tabi eranko re.

Nigba ti awon abọ̀rìṣà n yin ọfa, Hadrat Abû Talha duro niwaju Ọga wa, Anabi, o n fi ara rẹ ati apata rẹ daabo bo O lọwọ gbogbo ọfa. Láti ìgbà dé ìgbà, ó máa ń sọ igbe ẹkún tí ó ya àwọn ọ̀tá lẹ́nu. Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Lara awọn ọmọ-ogun, ohùn Abû Talha dara ju ọgọrun eniyan lọ.” Abû Talha ko yago fun titu awọn ọfa si awọn abọ̀rìṣà nigbakugba ti o ni aye; o n yinbọn ni kiakia ati lile, ko si padanu eyikeyi awọn ibi-afẹde rẹ. Nigbakugba ti Ọ̀gá wa Rasûl al-akram ba fẹ lati mọ abajade awọn ọfa ti o si gbe ori Rẹ soke, Abû Talha, bẹru pe ọfa yoo lu u, yoo sọ pe, “Ki awọn obi mi ati emi ki o rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlallah! Maṣe gbe ori ibukun rẹ soke ki ọfa ọta ko le ba ọ ki o si ṣe ọ lese! Ara mi jẹ apata fun ara ibukun rẹ ati irubọ fun ọ! Ayafi ti wọn ba pa mi, wọn ko le de ọdọ rẹ! Ayafi ti mo ba kú, ko si ohun ti yoo ṣẹlẹ si ọ!” Ó fi Wòlíì olùfẹ́ wa ṣáájú ara rẹ̀.

Ìjà gbígbóná janjan tí ó sì lẹ́rù ń lọ káàkiri pápá Uhud pẹ̀lú gbogbo ìgbóná rẹ̀; diẹ ninu awọn lori ẹṣin, diẹ ninu awọn ẹsẹ, wọn tẹsiwaju ija laarin igbagbọ ati aigbagbọ. Ashâb al-kirâm ko tii gba pada. Nǹkan bí ọgbọ̀n sahâbis ló wà ní àyíká Ọ̀gá wa, Wòlíì; wọ́n ń sọ ara wọn di apata fún ọfà, ọ̀kọ̀ àti idà tí ń bọ̀. Ifẹ wọn kanṣoṣo ni lati mu aṣẹ Ọga wa ṣẹ, Anabi ki o si koju eyikeyi ipalara ti o le wa si ọdọ Rẹ. Hadrat Hamza, olori awọn akọni, ni a yapa kuro lọdọ Ọga wa, Anabi ninu rudurudu yẹn; Ó ń bá idà jà ní ọwọ́ kọ̀ọ̀kan ní àárín ogunlọ́gọ̀, ó sì ń gbin ìbẹ̀rù sínú ọkàn àwọn ọ̀tá pẹ̀lú igbe “Allahu akbar!” Titi di akoko yẹn, o ti pa diẹ sii ju mọkanlelọgbọn abọ̀rìṣà nikan o si gba ọwọ tabi ẹsẹ lọwọ ọpọlọpọ ninu wọn. Nigba ti o tuka egbe abọ̀rìṣà ti o yi i ka, Sibâ ibn Umm Anmâr koju Hadrat Hamza nipa sisọ pe, “Njẹ aṣaju kan wa ti o le koju mi?” Hadrat Hamza sọ pe, “Wa sọdọ mi, Iwọ ọmọ obinrin oludabẹ! Nitorina, o n koju Allahu ta’âlâ ati Rasûl Re, se bee?” ó sì gbá a mú ní ẹsẹ̀ rẹ̀, ó sì gbá a lulẹ̀.20 Lẹhin ti o gun le e lori ti o si ya ori rẹ kuro ninu ara rẹ, o rii pe Wahshî, ti ko tii jẹ Musulumi, n fi ọ̀kọ̀ ti o wa lọwọ rẹ dojukọ ọ lati ẹhin àpáta ti o wa ni òdìkejì rẹ. Lẹsẹkẹsẹ, o rin si ọdọ rẹ, nigbati o wa si iho ti awọn iṣan omi ti ṣii, o yọ̀ tẹ̀rẹ́ o si ṣubu lori ẹhin rẹ. Ni akoko yẹn, ihamọra ti o wa ni ikun rẹ ṣii. Wahshî lo anfaani naa o si ju ọ̀kọ̀ rẹ! Ọkọ naa fò sinu ara ibukun ti Hadrat Hamza o si jade lati apa keji. Ẹni ti o tobi julọ ninu awọn akikanju ṣubu nibẹ, o n sọ pe, “Allah mi!” Ó di ajẹ́rìíkú, ó sì dé ipò tí ó ń yán hànhàn fún. Ó ti fi ẹ̀mí rẹ̀ rúbọ lójú ọ̀nà Allahu ta’âlâ, fún Wòlíì olùfẹ́ rẹ̀ (radiy-Allahu ‘anh).

Nibayi, ẹnikan ninu awọn ipo ọta n gba awọn alainigbagbo niyanju lati kọlu Ọga ti Agbaye (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) nipa sisọ, “O Quraysh awujo! Maṣe ṣiyemeji lati ja Muhammad, ti ko ṣe akiyesi awọn ẹtọ ibatan ati ẹniti o pin orilẹ-ede yin. Ti Muhammad ba ye, ki n ma ye.” Ohùn yii jẹ ti Âsim ibn Abî Awf. Hadrat Abû Dujâna ti gbọ ohùn yẹn. Bi o ti n wa a kiri lakoko ija, o ri Âsim ibn Abî Awf o si pa a lẹsẹkẹsẹ. Bí ó ti wù kí ó rí, Ma’bad, abọ̀rìṣà tí ó wà lẹ́yìn rẹ̀, fi gbogbo agbára rẹ̀ fi idà rẹ̀ sí Hadrat Abû Dujâna. Gẹ́gẹ́ bí ìbùkún Allahu ta’âlâ, Abû Dujâna bẹ̀rẹ̀ mọ́lẹ̀ pẹ̀lú ìṣísẹ̀ òjijì tí ó sì yára kánkán, ó sì yẹra fún ìlù apani náà. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ó dìde, ó lu idà rẹ̀, ó sì pa Ma’bad.

Ibi-afẹde ti awọn abọ̀rìṣà Quraysh ni Ọga ti awọn agbaye. Wọ́n ń lo gbogbo agbára wọn láti sún mọ́ ọn. Bí ó ti wù kí ó rí, wọn kò lè kọjá Ashâb ọlọ́lá àti ológo, tí wọ́n ń yí i ká tí wọn kò sì lọ́ tìkọ̀ láti fi ẹ̀mí wọn rúbọ kí a má baà pa á lára. Awọn ọkunrin akikanju ọgbọn wọnyi sọ pe, “O Rasûlallah! Oju wa jẹ apata niwaju oju ibukun rẹ; ara wa ni a fi rubọ fun ara ibukun rẹ. A fẹ aabo rẹ nikan.” Awọn abọ̀rìṣà n kọlu ni ẹgbẹẹgbẹ. Nigba ti Ọga wa Fakhr al-âlam tọka si ẹgbẹ awọn ọmọ ogun ọta kan ti wọn beere lọwọ Ashâb akọni Rẹ, ti o wa ni ayika Rẹ ti ara wọn si n daabobo Rẹ, “Tani yoo fi ara rẹ rubọ fun wa ni ọna Allahu ta’âlâ?” Sahâbî marun lati Medîna sare siwaju. Awọn akikanju wọnyi ja ni ibinu nipa sisọ takbîrs ni iwaju oju ibukun ti Ọga wa, Rasûlullah. Ni ipari, mẹrin ninu wọn ni a pa ni kete nibẹ. Nigbati ẹni karun farapa ni ibi mẹrinla ti o si ṣubu si ilẹ, Ọga awọn agbaye sọ pe, “Mu u sunmọ mi.” O ti n eje lati ibi gbogbo. Wòlíì olùfẹ́ wa jókòó, ó sì sọ ẹsẹ̀ rẹ̀ alábùkún di ìrọ̀rí fún orí rẹ̀. Sahâbî alayọ yii, ẹniti o ni ọla iku ajẹ́rìíkú ni ipo yẹn, ni Hadrat Umâra ibn Yazîd.

Akikanju ti Talha ibn Ubaydullah

“Talha ati Zubayr ni awọn aladugbo mi ni Jannah.”
Hadîth
ash-sharîf

Ni akoko kan nigbati awọn abọ̀rìṣà ti sunmọ, Anabi wa beere, “Tani yoo koju wọn, tani yoo da wọn duro?” Hadrat Talha ibn Ubaydullah dahun pe, “Emi yoo! Eyin Rasûlallah!” O fe lati sare siwaju. Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Tani miiran wa nibẹ, bii iwọ?” Sahâbî kan lati Medîna beere fun igbanilaaye nipa sisọ, “O Rasûlallah! Emi ni!” Nigbati Anabi olufẹ wa dahun pe, “Lẹhinna koju wọn,” o dide siwaju o si kọlu awọn abọ̀rìṣà. O ṣe afihan ọpọlọpọ akọni ti a ko ri tẹlẹ. Lẹ́yìn pípa àwọn aláìgbàgbọ́ díẹ̀, wọ́n bọlá fún un pẹ̀lú ikú ajẹ́rìíkú.21

Ọ̀gá wa Rasûl al-akram tun beere, “Tani yoo koju wọn?” Hadrat Talha lekan si tun jade niwaju gbogbo eniyan. Nigbati Ọ̀gá wa, Anabi beere, “Tani miiran wa nibẹ, bi iwọ?” eniyan ibukun lati Ansâr sọ pe, “Emi yoo koju wọn, Iwọ Rasûlallah.” Woli wa wipe, “Nigbana ni o koju wọn.” Òun náà ti di ajẹ́rìíkú lẹ́yìn tí ó bá àwọn abọ̀rìṣà jà. Lọ́nà yìí, gbogbo àwọn sahâbî, tí wọ́n wà pẹ̀lú Ọ̀gá wa, Wòlíì ní àkókò yẹn, ti di ajẹ́rìíkú nípa bíbá àwọn ọ̀tá jà.

Ni akoko yẹn, ko si ẹnikan ti o ku nitosi Ọga Agbaye, ayafi Hadrat Talha ibn Ubaydullah. Hadrat Talha bẹru pe ipalara yoo wa si Rasûlullah; ó ń sáré ní gbogbo ọ̀nà, ó sì ń bá àwọn aláìgbàgbọ́ jà. Bí idà rẹ̀ ṣe ń yára kánkán gan-an, bó ṣe gbógun ti ìkọlù àwọn ọ̀tá tó yí Rasûlullah ká, ọ̀nà tó sì gbà sọ ara rẹ̀ di apata lòdì sí ọfà, ọ̀kọ̀ àti idà jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ tí kò tíì ṣẹlẹ̀ rí. Hadrat Talha n yika kiri, ko ka awọn ida ti o n ba a si. Ifẹ rẹ ni lati daabobo Sultân ti agbaye ati lati di ajẹ́rìíkú nitori idi eyi gẹgẹbi awọn arakunrin rẹ miiran. Ko si apakan ti ara rẹ ti ko farapa; ko si ohun ti a le ri lori aṣọ rẹ bikoṣe ẹjẹ. Bi o tile je wi pe o wa ni iru ipo bee, o tun n bo gbogbo egbe. Ni akoko yẹn, Hadrat Abû Bakr ati Sa’d ibn Abî Waqqâs de Ọga wa Rasûl al-akram.

Ọga ti awọn akọni, Hadrat Talha daku o si ṣubu si ilẹ nitori pipadanu ẹjẹ. Ọgbẹ́ idà, ọ̀kọ̀ àti ọfà bò ó. O ni ọgbẹ nla mẹrindinlaadọrin (66) ati awọn ọgbẹ kekere ainiye. Woli olufẹ wa paṣẹ fun Hadrat Abû Bakr lati ran Hadrat Talha lọwọ lẹsẹkẹsẹ. Abû Bakr as-Siddîq bu omi si oju ibukun rẹ lati ji Hadrat Talha soke. Ni akoko ti Hadrat Talha ibn Ubaydullah ji, o beere, “O Abû Bakr! Bawo ni Rasûlullah?” O ṣe afihan ifẹ ati ifọkansin ti o lẹwa julọ. Eyi ni ipele ikẹhin ti ifẹ Rasûl al-akram ati fifi ẹmi ẹni rubọ fun ara ibukun Rẹ. Nigbati Hadrat Abû Bakr dahun, “Rasûlullah dara. Ó rán mi,” Talha mí kanlẹ̀, ó sì sọ pé, “Ainiye shukr (ọpẹ́) sí Allahu ta’âlâ. Niwọn igba ti O wa laaye, gbogbo wahala ko si nkankan.” Nibayi, awọn sahâbî diẹ diẹ ti de ọdọ wọn.

Oga wa ti awọn aye, Muhammad Mustafâ (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) bu ọla fun Hadrat Talha pẹlu wiwa Rẹ. Nigbati mujâhid ti o gbọgbẹ ri Rasûlullah laaye, o sọkun pẹlu ayọ. Oga wa, Anabi fi ọwọ pa ara Talha, o si la owo Re, o si gbadura pe, “Olohun mi! Wo o san, fun u ni agbara.” Gẹgẹbi iyanu ti olukoni wa Rasûl al-akram, Hadrat Talha dide ni ilera to dara o bẹrẹ si tun ja awọn ọta naa lẹẹkansi. Woli olufẹ wa sọ nipa rẹ pe, “Ni ọjọ Uhud, Mo rii pe ko si ẹnikan ti o sunmọ mi lori ilẹ, ayafi Jabrâîl ni apa ọtun mi ati Talha ibn Ubaydullah ni apa osi mi.”22 “Ẹni tí ó bá fẹ́ wo ọkùnrin Jannah kan tí ń rìn lórí ilẹ̀ ayé gbọ́dọ̀ wo Talha ibn Ubaydullah.”

Ogun naa n tẹsiwaju gidigidi ni gbogbo awọn iwaju. Ni ayika Ọga wa, Anabi ni Abû Dujâna, Mus’ab ibn Umayr ti o ru asia, Talha ibn Ubaydullah, Obinrin Nasîba, ti o sare lati awọn ipo ẹhin lati daabobo Anabi wa, ati awọn sahâbî diẹ miiran. Paapọ pẹlu Rasûlullah, wọn n ba awọn abọ̀rìṣà ja. Nígbà tí Abdullah ibn Hunayd, abọ̀rìṣà oníkà tí ó kó ohun ìjà kúnwọ́, tí ó wọ ìhámọ́ra pátápátá, tí ó sì dé àkẹtẹ̀ irin, rí Wòlíì olùfẹ́ wa, ó ru ẹṣin rẹ̀ sókè. O n pariwo pe, “Emi ni ọmọ Zuhayr. Fi Muhammad han mi. Boya emi o pa a, tabi emi o kú lẹgbẹẹ Rẹ.” Nigba ti o n gun ẹṣin re si Ọga wa, Anabi, Hadrat Abû Dujâna duro niwaju rẹ o si wipe, “Nitorina, wa! Emi ni ẹnikan ti o daabobo ara ibukun Muhammad ‘alaihis-salâm pẹlu ara tirẹ. Ayafi ti o ba tẹ mi mọlẹ, iwọ ko le de ọdọ Rẹ!” O fi idà lu ese ẹṣin o si mu Abdullah ibn Hunayd ṣubu lulẹ. Ó gbé idà rẹ̀ sókè, ó sì lù ú, ó ní, “Níhìn-ín, èyí wá láti ọ̀dọ̀ ọmọ Harasha!” Wiwo iṣẹlẹ yii, Ọga ti awọn agbaye gbadura, “Iwọ Allah mi! Jẹ́ kí inú Rẹ dùn sí ọmọ Harasha (Abû Dujâna), gẹ́gẹ́ bí inú mi ti dùn sí i!”

Mâlik ibn Zuhayr, lati ọdọ awọn abọ̀rìṣà, ti o jẹ ayanbon ati tafàtafà ti ki i tàsé, n wa Ọga wa, Anabi nibi gbogbo; ó fẹ́ rí àǹfààní kan, ó sì fi ọfà ta á. Ó sún mọ́ Ọ̀gá wa Rasûlullah, ó fa ọrun rẹ̀, ó sì ta ọfà rẹ̀ tí ó ń lépa orí alábùkún ti Wòlíì olùfẹ́ wa. Ko si akoko ti o to lati seju. Hadrat Talha na ọwọ rẹ lesekese o si di ibi-afẹde. Ọfà na gun ọpẹ ọwọ Hadrat Talha o si fa a ya si awọn ege. Gbogbo awọn iṣan ti awọn ika ọwọ rẹ ni a ge, ati awọn egungun ọwọ rẹ ti fọ. Ọga wa Fakhr al-âlam (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) tun rii ohun ti o ṣẹlẹ. Inu Rẹ bajẹ pupọ o si wipe, “Ti o ba ti sọ Bismillahirrahmanirrahîm (nigbati o ba gbe ọwọ rẹ si ọfa lati daabobo mi), awọn angẹli yoo ti gun ọ lọ si ọrun nigba ti awọn eniyan n wo ọ.”23

Àwọn abọ̀rìṣà Mẹ́kà mẹ́rin tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Abdullah ibn Kamîa, Ubayy ibn Khalaf, ‘Utba ibn Abî Waqqâs àti Abdullah ibn Shihâb al-Zuhrî ti búra láti pa Ọ̀gá wa Rasûl al-akram. Láàárín àkókò ìṣòro yìí, Ọ̀gá wa Rasûlullah, pa pọ̀ pẹ̀lú àwọn sahâbî díẹ̀, ń bá àwọn ọ̀tá jà gan-an. Niwaju Ọga wa, Anabi, ẹniti o ru asia wa, Hadrat Mus’ab ibn Umayr. Nitori ihamọra ti o wọ, Hadrat Mus’ab dabi Anabi olufẹ wa. Níwọ̀n bí ó ti di àsíá ẹgbẹ́ ọmọ ogun Islâm mú lọ́wọ́ ọ̀tún rẹ̀, òun náà ti ń bá àwọn abọ̀rìṣà jà gidigidi. Ni akoko yẹn, Ibn Kamîa, ni ihamọra kikun, sunmọ wọn lori ẹṣin. O kigbe, “Fi Muhammad han mi! Ki n ma ye, ti O ba ye!” ó sì ru ẹṣin rẹ̀ sókè sí Ọ̀gá wa, Wòlíì. Hadrat Mus’ab ati Obinrin Nasîba koju rẹ ti wọn bẹrẹ si ba a ja nipa ṣiṣe ara wọn ni apata fun Ọga wa, Anabi. Bó ti wù kí wọ́n fi idà wọn lu aláìgbàgbọ́ yìí, kò kàn án nítorí ìhámọ́ra rẹ̀. Ibn Kamîa fi idà rẹ lu Obinrin Nasîba o si fa ejika rẹ ya. Lẹhinna, o mu idà rẹ sọkalẹ si ọwọ ọtun Hadrat Mus’ab, ti o di asia naa. Mus’ab ibn Umayr, ti ọwọ ọtún rẹ ya, fi ọwọ osi rẹ di ọpagun ibukun Islâm mu, eyiti o ka si ju ẹmi rẹ lọ, laisi gbigba laaye lati ṣubu si ilẹ.

“Ẹni tí ó bá fẹ́ wo ọkùnrin Jannah kan tí ń rìn lórí ilẹ̀ ayé gbọ́dọ̀ wo Talha ibn Ubaydullah.” Hadîth
ash-sharîf

Ni akoko yẹn, o n ka âyat al-karîma, ni maal, “Muhammad ‘alaihis-salâm jẹ Rasûl. Rasûls ti wa niwaju Rẹ.”24Ni akoko yii, Ibn Kamîa na ida re ni apa osi Hadrat Mus’ab. Ẹniti o ru asia ologo, ti a ge ọwọ osi rẹ paapaa, ko ni jẹ ki asia Islâm ṣubu. Sahâbî akọni naa gbe asia naa pẹlu apa rẹ o si tẹ ẹ si ara rẹ ki o le fo. Ni akoko yii, Ibn Kamîa gun ọ̀kọ̀ rẹ bọ ara sahâbî ologo yii. Oun, gẹgẹbi awọn ọrẹ rẹ miiran, lọ si âkhirat gẹgẹbi ajeriku.

Nigba ti Hadrat Mus’ab n ja bo sile, asia ologo ti Islâm ko gba laaye lati subu si ilẹ; angẹli kan ti o mu irisi Mus’ab lẹsẹkẹsẹ ti mu. Nigbati Anabi olufẹ wa sọ pe, “Siwaju, Iwọ Mus’ab! Siwaju!” angẹli ti o di asia naa dahun pe, “Emi kii ṣe Mus’ab.” Lẹhinna, Ọga wa, Sultân ti awọn agbaye, loye pe angẹli ni o si fi asia naa fun Hadrat Alî.25

Ibn Kamîa, ni ida keji, ro pe Hadrat Mus’ab ni Ọga wa, Anabi, nitori naa ni iyara, o de ọdọ awọn abọ̀rìṣà o si bẹrẹ si pariwo pe, “Mo ti pa Muhammad!” Ní gbígbọ́ èyí, àwọn abọ̀rìṣà náà túbọ̀ ń pọ̀ sí i pẹ̀lú ìgbádùn láti dé góńgó wọn. Ashâb al-kirâm, ti ko mọ otitọ iṣẹlẹ naa, ṣubu sinu ibanujẹ. Afẹfẹ ọfọ wa. Kódà ọwọ Hadrat ’Umar já lulẹ si ẹgbẹ rẹ, o kan joko pẹlu awọn ọrẹ rẹ. Nigbati Anas ibn Nadr ri wọn ni ipo yii, o beere, “Kilode ti o joko?”

Wọn dahun pe, “Wọn ti pa Rasûlullah ni shahîd!” Hadrat Anas sọ pe, “Bi wọn ba ti pa Rasûlullah ni shahîd, Rabb Rẹ (Allahu ta’âlâ) jẹ Ayeraye. Kini a yoo ṣe nipa iwalaaye lẹhin Rasûlullah? Bayi, dide! Ẹ jẹ́ kí a fi ẹ̀mí wa rúbọ fún ohun tí Ọ̀gá wa, Wòlíì fi ẹ̀mí ìbùkún Rẹ̀ rúbọ fún.” Ó fọ́ àkọ̀ idà rẹ̀26 ó sì bọ́ sí àárín àwọn ọ̀tá pẹ̀lú idà rẹ̀, ó ń pariwo pé, “Allahu akbar!” Ó pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn aláìgbàgbọ́ ó sì di ajẹ́rìíkú. Oju rẹ nikan ni ãdọrin ọgbẹ. Níwọ̀n bí ó ti ní ọgbẹ́ àìlóǹkà lórí ara rẹ̀, kò sẹ́ni tó lè dá a mọ̀ bí kò ṣe arábìnrin rẹ̀.

Pupọ ninu awọn Ashâb al-kirâm ni a tuka, diẹ ninu wọn ti di ajẹriku. Àwọn abọ̀rìṣà, tí wọ́n lo àǹfààní àìṣètò wọn, péjọ yí Ọ̀gá wa Rasûl al-akram ká. Wọn n gbiyanju lati ṣe iku Sultan ti awọn agbaye meji pẹlu okuta ati idà. Níwọ̀n bí Ó ti ní ìhámọ́ra méjì, ìlù náà kò nípa lórí Rẹ̀. Awọn okuta ti ‘Utba ibn Abî Waqqâs ju lu oju Anabi olufẹ wa, ti ete Re isalẹ si farapa. Ehin ibukun (ehín iwájú) ti o wa ni ẹrẹkẹ ọtun isalẹ rẹ ti fọ. Ni akoko yẹn, abọ̀rìṣà naa Ibn Kamîa wa o si fi idà rẹ lu ori ibukun ti Ọga agbaye. Àṣíborí Wòlíì olùfẹ́ wa ni a fọ́, òrùka rẹ̀ méjèèjì rì sínú àwọn tẹ́ńpìlì alábùkún Rẹ̀. O farapa lori ejika ibukun Rẹ lati ìlù idà miiran ti Ibn Kamîa o si ṣubu si ẹgbẹ Rẹ sinu iho nla ti Abû Âmir gbẹ́ lati jẹ ki awọn Musulumi ṣubu. Woli olufẹ wa gbadura nipa eniyan buburu Ibn Kamîa, “Ki Allahu ta’âlâ jẹ ki o buruju ati aburu!” Inu Ibn Kamîa dun o si pariwo pe, “Mo ti pa Muhammad! Mo ti pa Muhammad!” o lọ si Abû Sufyân. Awọn abọ̀rìṣà ti ṣaṣeyọri ibi-afẹde wọn! Wọn ko nifẹ si Anabi wa mọ. Wọ́n kúrò ní àyíká kòtò tí Ọ̀gá wa, Wòlíì wà, wọ́n sì yíjú láti bá Ashâb al-kirâm jà.27

Nigba ti Ọ̀gá wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallâm) ṣubu sinu ọfin, awọn ẹrẹkẹ ibukun rẹ n ṣan ẹjẹ. Nígbà tí Ó fi ọwọ́ alábùkún rẹ̀ nu ojú Rẹ̀, Ó rí i pé ọwọ́ àti irùngbọ̀n Rẹ̀ ni a fi ẹ̀jẹ̀ bò. Kí ẹ̀jẹ̀ tó lè ṣubú lulẹ̀, Jabrâîl ’alaihis-salâm wá mú ẹ̀jẹ̀ ìbùkún yẹn, ó sì sọ pé, “O Habîballah! Nítorí Allahu ta’âlâ, bí ẹ̀jẹ̀ yìí bá ṣubú lulẹ̀, kò ní sí ohun ọ̀gbìn aláwọ̀ ewé lórí ilẹ̀ títí di qiyâmat.” Ọga wa, Fakhr al-âlam n gbadura fun hidâyat (itọnisọna) ti awọn ti wọn gbiyanju lati pa a, ti wọn fi idà lu ara ibukun Rẹ, ti o si fọ ehin ibukun Rẹ, ti o si sọ oju ibukun Rẹ jẹ ẹjẹ, wipe, “Ti ẹ̀kán ẹjẹ kan ba ti ara mi ṣubu si ilẹ, ijiya yoo ṣẹlẹ lati ọrun. Iwọ Rabb mi! Dariji awon eniyan mi! Nitori won ko mo.”

Ni akoko yẹn, Hadrat Ka’b ibn Mâlik kigbe pe, “Eyin Musulumi! Ihin idunnu! Rasûlullah wa nibi!” Nigbati o gbọ ohùn yii, Ashâb ologo naa sare lọ sibẹ bi ẹnipe wọn fun wọn ni igbesi aye tuntun. Hadrat Alî ati Talha ibn Ubaydullah wa lesekese ti won si gbe e jade ninu koto. Hadrat Abû Ubayda ibn Jarrâh fi eyin rẹ fa awọn oruka ibori ti o rì sinu ẹ̀bátí orí ibukun Anabi olufẹ wa jade. Lakoko ti o yọ awọn ege irin wọnyi kuro, awọn eyin iwaju meji rẹ jade. Hadrat Mâlik ibn Sinân, ọkan ninu awọn Ashâb al-kirâm, la ẹjẹ lati oju ibukun ti Ọ̀gá wa Rasûlullah. Lori eyi, Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Ina Jahannam ko ni fi ọwọ kan ẹni ti ẹjẹ rẹ dapọ mọ ẹjẹ mi.”

Awọn abọ̀rìṣà tun bẹrẹ ikọlu lẹẹkansi. Pẹ̀lú ìdùnnú ìpadàpọ̀ pẹ̀lú Ọ̀gá wa Wòlíì, Ashâb al-kirâm dá àyíká kan yíká Ọ̀gá wa Rasûlullah lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, wọn kò sì fi àwọn abọ̀rìṣà kankan sílẹ̀ ní àyíká rẹ̀. Ní mímọ̀ pé àwọn kò lè ṣe ohunkóhun mọ́ fún Ọ̀gá wa, Wòlíì, àwọn abọ̀rìṣà bẹ̀rẹ̀ sí gòkè lọ sí orí òkè. Sultân ti aye meji so fun Hadrat Sa’d ibn Abî Waqqâs, “Yipada wọn pada.” Hadrat Sa’d beere, “O Rasûlallah! Mo ni ọfa kan ṣoṣo pẹlu mi. Bawo ni MO ṣe le jẹ ki wọn pada pẹlu rẹ?” Ọga wa Rasûlullah tun ṣe aṣẹ kanna. Lori eyi, Hadrat Sa’d ibn Abî Waqqâs, ọga awọn tafàtafà, fa ọfa lati inu apó rẹ o si yinbọn. Lehin ti o ti rii ibi-afẹde rẹ, ọfa naa ti lu abọ̀rìṣà kan lulẹ. Nígbà tí ó tún dé ọwọ́ rẹ̀ sí apó rẹ̀, ó rí i pé ọfà mìíràn tún wà. Ó fara balẹ̀ wò ó; eyi ni ọfa ti tẹlẹ. Abọ̀rìṣà mìíràn kú. Eyi ṣẹlẹ lẹẹkansi ati lẹẹkansi. Gẹgẹbi iyanu ti Anabi olufẹ wa, Hadrat Sa’d ri ọfa kanna ninu apó rẹ ni gbogbo igba. Awọn Qurayshîs, ti wọn rii pe awọn ọkunrin wọn pa ni ọkọọkan, fi silẹ lati gun oke naa. Wọ́n sọ̀ kalẹ̀, wọ́n sì sá lọ.

“Nigbati Talha ṣe iranlọwọ fun Rasûlullah, Jannah di pataki fun u.”
Hadîth
ash-sharîf

Lara wọn, Ubayy ibn Khalaf gun ẹṣin rẹ si Ọga wa, Anabi o si bẹrẹ si pariwo pe, “Nibo ni ẹni ti o sọ pe woli ni? Jẹ ki O koju mi ki o ja!” Botilẹjẹpe Ashâb al-kirâm fẹ lati koju rẹ, Anabi olufẹ wa ko gba laaye. O gba ọ̀kọ̀ Hadrat Hârith ibn Simma o si tẹ siwaju. Ubayy ẹlẹgàn naa ru ẹṣin rẹ soke o si sunmọ, o sọ pe, “Iwọ Muhammad! Ki n ma ye bi Iwọ ba ye!” O ti wọ ihamọra lati ori si atampako. Ọga agbaye ju ọ̀kọ̀ ti o wa lọwọ Rẹ si ọfun Ubayy. Ọ̀kọ̀ naa fò o si di ọfun rẹ laarin ibori rẹ ati kola ihamọra rẹ. Ubayy ṣubu lati ori ẹṣin rẹ, o n kùn bi malu. Awọn egungun ìhà rẹ ti fọ. Àwọn abọ̀rìṣà náà gbé e sókè, wọ́n sì mú un lọ. O ku loju ona, o pariwo pe, “Muhammad pa mi!”

Ọ̀gá wa Rasûlullah, pẹlu Ashâb Rẹ ti o wa lẹgbẹẹ Rẹ, bẹrẹ si goke lọ si awọn apata Uhud. Nigbati O de awọn apata, O fẹ lati gun oke. Kò lè farada nítorí pé ó rẹ̀ ẹ́ gan-an, ó sì wọ ìhámọ́ra méjì sí ara wọn, ara rẹ̀ alábùkún sì ti gba ohun tó lé ní àádọ́rin idà. Lori eyi, Hadrat Talha gbe Ọga wa, Anabi si ẹhin rẹ, o si gbe E de ori awọn àpáta. Woli olufẹ wa sọ pe, “Nigbati Talha ṣe iranlọwọ fun Rasûlullah, Jannah di pataki fun u.” Niwọn igba ti Ko ni agbara, O ṣe namâz ọsan lakoko ti o joko.

Ni isalẹ oke naa, awọn sahâbîs n kọlu awọn abọ̀rìṣà, bii kiniun. Wọ́n mú kí ìgbésí ayé má lè fara dà á fún àwọn tó lu Wòlíì wa. Ni akoko kan, Khâtib ibn Baltaa wa si ọdọ Anabi olufẹ wa o si beere pe, “Ki a fi ẹmi mi rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlallah! Tani o ṣe eyi si ọ?” Nigbati Ọga wa dahun, “‘Utba ibn Abî Waqqâs ju okuta kan si mi, lu oju mi, o si fọ ehin iwaju mi.” Hadrat Khâtib tun beere, “O Rasûlallah! Ọna wo ni o lọ?” Ọ̀gá wa, Wòlíì tọ́ka sí ọ̀nà tí ó ti lọ. Hadrat Khâtib sare ni ọna yẹn. Lẹhin wiwa, o ri ‘Utba. Ó mú kó ṣubú kúrò lórí ẹṣin rẹ̀, ó sì fi ìlù idà kan ṣoṣo gé orí rẹ̀. Ó mú orí wá sí Rasûlullah ó sì sọ ìhìn rere náà. Ọ̀gá wa, Anabi gbadura fun u pe, “Ki inu Allahu ta’âlâ dùn si ọ. Ki inu Allahu ta’âlâ dùn si yin.”

Awọn abọ̀rìṣà ko le duro lodi si Ashâb al-kirâm, ti o tunto ati ki o kolu lẹẹkansi. Lehin ti o ti jiya iku ti o fẹrẹ to ọgbọn, wọn lọ kuro ni oju ogun wọn si lọ si Mekka. Agbasọ ti Ọga wa, Anabi ti ku ti de Medîna. Awọn obinrin bii Hadrat Fâtima, Hadrat Âisha, Umm Sulaym, Umm Ayman, Hamna bint Jahsh ati Quayba sare lọ si Uhud. Hadrat Fâtima sọkun nigbati o ri baba rẹ, Anabi olufẹ wa, farapa. Oga wa Rasûlullah tù u ninu. Hadrat Alî mu omi wa ninu apata re. Pẹlu omi yẹn, iya wa Fâtima fọ oju ibukun ati ẹjẹ Ọga wa, Anabi. Sibẹsibẹ, ẹjẹ lati ọgbẹ ti o wa ni oju Rẹ ko duro. Nigbati Hadrat Fâtima sun koriko kan ti o si tẹ ẽru rẹ si ọgbẹ, ẹjẹ naa duro.28

Lẹhinna O sọkalẹ lọ si oju ogun. Ni akọkọ, a da awọn ti o gbọgbẹ mọ, a si di ọgbẹ wọn. Àwọn abọ̀rìṣà ti sọ àwọn ajẹ́rìíkú kan di ẹni tí a kò lè dá mọ̀. Wọ́n ti gé etí wọn, imú àti àwọn ẹ̀yà ara mìíràn, wọ́n sì gé ikùn wọn. Hadrat Abdullah ibn Jahsh wa lara wọn. Wòlíì olùfẹ́ wa àti Ashâb Rẹ̀ ní ìbànújẹ́ gidigidi nígbà tí wọ́n rí ipò yìí. Eyi ti o yato si julọ ninu awọn sahâbî Rẹ ti di ajẹriku, ti o da ẹjẹ wọn sori ilẹ Uhud ti wọn si goke lọ si Jannah. Sibẹsibẹ, itọju yii lodi si awọn ajẹriku ko le farada. Paapọ pẹlu Ọga wa, Anabi, gbogbo awọn sahâbî ti kun fun ibanujẹ. Lójú ìran yẹn, Ọ̀gá àwọn àgbáyé sunkún. Pẹ̀lú omijé tí ń ṣàn lójú alábùkún Rẹ̀, Ó ní, “Emi yóò jẹ́rìí ní ọjọ́ qiyâmat pé àwọn ajẹ́rìíkú wọ̀nyí fi ẹ̀mí wọn rúbọ ní ojú ọ̀nà Allahu ta’âlâ. Sin wọn pẹlu ẹjẹ wọn. Wallahi wọn yoo wa si mahshar29 ni ọjọ qiyâmat pẹlu ẹjẹ ọgbẹ wọn. Àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ wọn yóò jẹ́ àwọ̀ ẹ̀jẹ̀, òórùn ẹ̀jẹ̀ wọn yóò sì jẹ́ musk.”

Woli olufẹ wa sọ pe, “Emi ko le ri Hamza. Kí ló ṣẹlẹ̀ sí i?” Hadrat Alî wa o si ri i. Nígbà tí Wòlíì wa dé tí ó sì dojú kọ ìran tí kò lè ronú kàn, kò lè fara dà á. Awọn etí Hadrat Hamza, imu ati awọn ẹya ara miiran ni a ge kuro; ojú rẹ̀ kò lè mọ̀; ikun rẹ ti pin si ṣiṣi, a si yọ ẹdọforo rẹ kuro. Pẹlu omije ti nṣàn lati oju ibukun Rẹ, Ọga wa, Anabi sọrọ si Hadrat Hamza, “O Hamza! Ko si ẹnikan ti o ti jiya bi iwọ ati pe kii yoo ṣe. Iwọ arakunrin baba Rasûlullah! Eyin Hamza, kiniun Allahu ta’âlâ ati Rasûl Re! Eyin Hamza, oluṣe ise rere! Eyin Hamza, oludabobo Rasûlullah! Ki Allahu ta’âlâ ṣãnu fun yin!”

“O Hamza! Ko si ẹnikan ti o ti jiya bi iwọ ati pe kii yoo ṣe. Iwọ arakunrin baba Rasûlullah! Eyin Hamza, kiniun Allahu ta’âlâ ati Rasûl Re! Eyin Hamza, oluṣe ise rere! Eyin Hamza, oludabobo Rasûlullah! Ki Allahu ta’âlâ ṣãnu fun yin!” Hadîth
ash-sharîf

Ni akoko yẹn, obinrin kan ni a rii ti o yara. O jẹ arabinrin baba Anabi olufẹ wa, iya wa Hadrat Safiyya. Gẹ́gẹ́ bí àwọn obìnrin mìíràn, nígbà tí ó gbọ́ ọ̀rọ̀ náà pé Ọ̀gá wa Rasûlullah ti kú, ó gbàgbé ohun gbogbo, ó sì sáré lọ sí Uhud. Nigbati Ọ̀gá wa Rasûl al-akram ri anti Re, o ro wipe ko le farada ipo awon ajeriku, O so fun omo re Zubayr ibn Awwâm, “Yi iya re pada ki o ma ba ri oku arakunrin re.” Hadrat Zubayr sare o si de iya rẹ. Obinrin alabukun naa fi itara beere lọwọ ọmọ rẹ, “Ọmọ mi! Fun mi ni iroyin ti Rasûlullah!” Hadrat Alî tun wa si ọdọ wọn. Nigbati o wipe, “Alhamdulillah30, Rasûlullah dara,” ara re dun, sugbon ko le da ara re duro lati so pe, “Fihan fun mi.” Lẹhinna Hadrat Alî tọka si Oga wa ti awọn agbaye. Nigbati iya wa Hadrat Safiyya ri oorun aye meji laaye, inu re dun o si yin Allahu ta’âlâ. Ni akoko yii, o fẹ lati rin siwaju sii lati wo ipo ti arakunrin rẹ Hadrat Hamza. Nigbati ọmọ rẹ Zubayr wipe, “Iya! Rasûlullah paṣẹ fun ọ lati pada,” o sọ pe, “Ti o ba jẹ pe ki n pada ki n ma baa ri ohun ti a ṣe si i ni, Mo ti gbọ tẹlẹ pe ara arakunrin mi ti ge. O ti jiya ipo yii ni ọna Allahu ta’âlâ. A ti pese sile fun awọn ipo ti o buru ju ni ọna yii. A yoo reti thawâb rẹ lati Allahu ta’âlâ. Inshâ-Allah, a o sũru a o si farada.” Nigba ti Hadrat Zubayr ibn Awwâm de ti o si royin eyi, Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Ti o ba jẹ bẹ, jẹ ki o ri.”

Hadrat Safiyya joko legbe oku Hadrat Hamza o si sọkun ni idakẹjẹ.

Nigbati Hadrat Safiyya wa, o ti mu ẹ̀wù òtútù meji pẹlu rẹ. O mu wọn jade, o ni, “Mo mu awọn wọnyi wa fun arakunrin mi Hamza, jọwọ fi ipari si i pẹlu wọn.” Wọn bo Hadrat Hamza, ẹniti o jẹ Sayyid ash-Shuhadâ, iyẹn ni, ọga awọn ajẹriku, pẹlu ọkan ninu awọn ẹ̀wù òtútù yẹn.31

Ọ̀gá wa Habîbullah wá sí ẹ̀gbẹ́ Mus’ab ibn Umayr tó ru àsíá. Wọ́n gé ọwọ́ Hadrat Mus’ab, ó sì fara pa ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibi. Adágún ẹ̀jẹ̀ ló yí i ká. Ọ̀gá wa, Wòlíì tún ní ìbànújẹ́ gan-an, ó sì ń bá àwọn ajẹ́rìíkú ológo wọ̀nyẹn sọ̀rọ̀, Ó ka âyat al-karîma kẹtàlélógún (23) ti Sûrah al-Ahzâb. Ni maal, “Iru awọn ọkunrin bẹẹ wa laarin awọn Mu’mins ti wọn fi iṣotitọ han si ileri ti wọn ṣe fun Allahu ta’âlâ. Diẹ ninu wọn pa ọrọ wọn mọ nipa ija titi ti wọn fi pa wọn (wọn di ajẹriku). Àwọn kan lára wọn sì ń dúró de ikú ajẹ́rìíkú. Wọn ko yi ọrọ wọn pada.” Lẹhin iyẹn, Ọga wa, Anabi sọ pe, “Ati Rasûl ti Allahu ta’âlâ jẹ ẹlẹri pe iwọ yoo ji dide gẹgẹ bi ajẹriku niwaju Allahu ta’âlâ, ni ọjọ qiyâmat.”

Lẹhinna, O yipada si awọn eniyan ti o wa nitosi Rẹ o si sọ pe, “Ṣabẹwo si awọn eniyan wọnyi. Ẹ kí wọn. Mo bura fun Allahu ta’âlâ pe enikeni ti o ba ki won ni aye yi, awon ajeriku ologo wonyi yoo ki won ni ipadabọ ni ọjọ qiyâmat.”

Wọn ko le ri ohunkohun lati fi ṣe aṣọ ìsìnkú (kafan) fun Hadrat Mus’ab ibn Umayr. Aso ara re ko bo ara ibukun re ni kikun. Bí wọ́n bá bo orí rẹ̀, ẹsẹ̀ rẹ̀ yóò ṣí. Bí wọ́n bá bo ẹsẹ̀ rẹ̀, orí rẹ̀ yóò ṣí. Ọ̀gá wa, Habîb al-akram sọ pe, “Bo ori rẹ pẹlu ẹwu, ati ẹsẹ rẹ pẹlu izhir ọgbin.” Sahâbî alayọ yii, ẹniti o lo igbesi aye rẹ lati ṣiṣẹsin Islâm ti o si de ipo ajẹriku fun idi eyi, fi aye silẹ pẹlu ààbọ̀ aṣọ ìsìnkú.32

Awọn ajẹriku miiran, lẹhin ti wọn ṣe janâza namâz, ni a fi sinu iboji ninu awọn aṣọ ẹjẹ wọn gẹgẹbi awọn ẹgbẹ meji ati mẹta (radiy-Allahu ‘anhum). Ni Ghazâ ti Uhud, ãdọrin eniyan ni o di ajẹ́rìíkú. Mẹrinlelọgọta ninu wọn wa lati Ansâr, ati mẹfa ninu wọn lati awọn Muhâjirs.

Awọn ibatan ti ọpọlọpọ awọn Ashâb al-kirâm ni wọn pa. Fun idi eyi, ọkan wọn farapa. Lati tu awọn iyokù ninu, Ọga wa, Habîb al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) sọ pé, “Wallahi, mo fẹ́ gan-an pé kí n lè ti di ajẹ́rìíkú pẹ̀lú Ashâb mi kí n sì sùn ní àárín òkè Uhud. Nigbati a pa awọn arakunrin yin ni shahîd, Allahu ta’âlâ fi ẹmi wọn sinu àpò ọ̀fun awọn ẹiyẹ alawọ ewe. Wọ́n lọ sí àwọn odò Jannah, wọ́n sì mu nínú omi rẹ̀. Wọn jẹ awọn eso nibẹ. Wọn wo gbogbo igun Jannah. Wọn fò ninu awọn ọgba ododo rẹ. Lẹhinna wọn wọ awọn atupa goolu ti o rọ labẹ Arsh al-a’lâ (opin ohun-ara (matter), ni bode awọn ọrun meje ati Kursî, ti o wa ni ita ọrun keje ati inu Arsh) ti wọn si lo irọlẹ nibẹ. Nígbà tí wọ́n bá rí ìdùnnú àti ẹwà oúnjẹ àti ohun mímu wọ̀nyẹn, wọ́n ní, ‘Ìbá ṣe pé àwọn arákùnrin wa mọ ohun tí Allahu ta’âlâ ti fi fún wa, kí wọ́n má baà sá fún jihâd, kí wọ́n má sì yíjú kúrò níwájú ọ̀tá nítorí ìbẹ̀rù ogun.’ Allahu ta’âlâ sọ pé, ‘Èmi yóò sọ fún wọn nípa ipò yín.’” (Ati Janâb al-Haqq sọ nipa sisọkalẹ âyat al-karîma, ni maal,) “Maṣe ro pe awọn ti o ku ni ọna Allahu ta’âlâ, ti ku! Nitootọ, wọn wa laaye, ti a pese ni iwaju Rabb wọn. Nítorí náà, tí wọ́n fi ń yọ̀ nítorí (ipò ikú ajẹ́rìíkú) tí Allahu ta’âlâ fi fún wọn. Wọn si fẹ lati fun awọn ti ko tii darapọ mọ wọn (nipasẹ ajẹriku) ni ìhìn ayọ̀, pe, ‘Ko si iberu fun wọn, bẹẹ ni wọn ko ni banujẹ.’ Inú wọn dùn nítorí ojú rere àti ìbùkún tí ó wá láti ọ̀dọ̀ Allahu ta’âlâ àti ìhìn rere tí Allahu ta’âlâ kò ní sẹ́ ẹ̀san Rẹ̀ fún mu’mins.”33 Allahu ta’âlâ farahàn wọ́n, ó sì wí pé, “ìwọ ìránṣẹ́ mi! Sọ ohunkohun ti o ba fẹ, emi o si fi fun ọ lọpọlọpọ.” Wọn dahun pe, “Iwọ Rabb wa! Ko si ibukun to dara ju awọn ibukun ti O fi fun wa ti a le beere fun. Nigbagbogbo a njẹ ohunkohun ti a fẹ ni Jannah. Bí ó ti wù kí ó rí, bí a bá ń yán hànhàn fún ohunkóhun, a ń yánhànhàn fún ọkàn wa láti padà sí ara wa kí a sì rán wa padà sí ayé kí a sì tún pa wá lẹ́ẹ̀kan sí i nípa ìjà ní ojú-ọ̀nà Rẹ.”

Ko si ohun ti o kù lati ṣe nibẹ. Wọ́n kóra jọ, wọ́n sì tún ara wọn tò. Ghazâ alailẹgbẹ kan ninu itan ni a ṣe ni Uhud, nibiti wọn ti wa fun jihad fî sabîlillah, iyẹn ni, lati tan ẹsin Allahu ta’âlâ kalẹ. Ọpọlọpọ awọn iṣẹ akikanju ti Ashâb al-kirâm, ti a ko ro ati ti o kọja ala, ni a ti jẹri, ati pe a ti kọ ẹkọ miiran fun awọn alaigbagbọ.

Oga wa ti awọn agbaye (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ṣeto si ọna Medîna didan pẹlu Ashâb ibukun Rẹ. Nigbati won de ibi ti won n pe ni Harra, O so Ashâb Re di ila, o gbe owo ibukun Re soke o si bere si be Allahu ta’âlâ, o si gbadura gege bi eleyii, “Olohun mi! Iyin ati ogo ni o wa julọ fun Ọ. Olohun mi! Ko si ẹni ti o le tọ́ awọn ti Iwọ ti ṣì lọ́nà sọ́nà, ko si si ẹni ti o le ṣi awọn ti Iwọ ti tọ́ sọ́nà lọ́nà... Olohun mi! Jẹ ki a nifẹ îmân. Ṣe ọṣọ ọkan wa pẹlu îmân. Jẹ ki a korira aigbagbọ, àìníwọ̀ntúnwọ̀nsì ati aseju. Jẹ ki a jẹ ọkan ninu awọn ti o mọ ohun ti o lewu si ẹsin wa ati agbaye wa, ati awọn ti o wa ni ọna ti o tọ. Olohun mi! Jẹ ki a gbe bi Musulumi ki a si kú bi Musulumi. Fi wa sinu awọn ti o jẹ olooto ati rere. Nítorí pé wọn kì í ṣe àwọn tí wọ́n pàdánù ọlá àti iyì wọn, tàbí àwọn tí wọ́n ti pa ẹ̀sìn wọn tì. Olohun mi! Fi iya je awon alaigbagbo ti won ko Rasûl Re, won yipada kuro ni ona Re ti won si ba Anabi Re ja! Sokale lori wọn ijiya rẹ, eyiti o jẹ otitọ ati gidi! Âmîn!” Ashâb al-kirâm kopa ninu adura yii nipa sisọ, “Âmîn! Âmîn!”

“Eyin Ashâb mi! Bayi, a ti pada lati jihâd kekere, a yoo bẹrẹ jihad nla.”
Hadîth
ash-sharîf

Woli olufẹ wa sunmọ Medîna pẹlu Ashâb Rẹ. Awọn obinrin ati awọn ọmọde, ti o kù ni Medîna, tú jade si awọn ọna; pẹlu iwariiri ati ibanujẹ, wọn n gbiyanju lati rii Ọga ti awọn agbaye ni ẹgbẹ ọmọ ogun ti n bọ. Nígbà tí wọ́n rí ojú rẹ̀ tó tan ìmọ́lẹ̀ sí ayé, wọ́n dúpẹ́ lọ́wọ́ Allahu ta’âlâ. Lẹ́yìn náà, ojú wọn wo ẹgbẹ́ ọmọ ogun, wọ́n ń wá àwọn bàbá, ọkọ, ọmọkùnrin àti àwọn arákùnrin bàbá wọn. Ti wọn ko ba le ri wọn... wọn ko le da omije wọn duro. Ọga wa Rasûl al-akram, ti o ri ipo Ashâb Rẹ yii, ni ibanujẹ pupọ, omije si n ṣàn lati oju ibukun Rẹ.

Ni akoko kan, a rii pe arabirin Kabsha, iya Hadrat Sa’d ibn Mu’âz, sunmọ Ọga wa, Anabi. Ọmọ rẹ Amr ti di ajẹ́rìíkú ni Uhud. Nigbati o wa si iwaju Anabi wa, o ni, “Ki awọn obi mi, igbesi aye mi, rubọ fun ọ, iwọ Rasûlallah! Alhamdulillah, Mo ti rii ọ lailewu ati dun. Niwọn igba ti o ba wa ni ailewu, ko si ohun miiran ti o le kan mi!” Ko beere nipa ọmọ rẹ ọwọn. Lẹ́yìn tí Wòlíì olùfẹ́ wa ti sọ ìtùnú rẹ̀ fún un lórí ikú ọmọ rẹ̀ Amr, Ó ní, “Ìyá Sa’d! Ìhìn ayọ̀ fún ọ àti agbo ilé rẹ̀ pé gbogbo àwọn tí wọ́n kú kóra jọ sí Jannah tí wọ́n sì di ọ̀rẹ́ síra wọn. Wọn yoo tun bẹbẹ fun idile wọn.” Arabinrin Kabsha sọ pe, “O Rasûlallah, a ni itẹlọrun pẹlu ohun gbogbo ti o wa lati Allahu ta’âlâ! Tani yoo sọkun fun wọn lẹhin awọn iroyin ayọ wọnyi? Jọwọ gbadura fun awọn iyokù.” Lori eyi, Oga wa ti awọn aye gbadura bi wọnyi, “Iwọ Allah mi! Yọ ibanujẹ kuro ninu ọkan wọn! Jẹ ki awọn iyokù jẹ ibukun julọ ti awọn iyokù!”

Ọ̀gá wa, Anabi sọ fun Ashâb Rẹ, ti o tọka si Ijakadi lodi si awọn ifẹ ti ara, “(Iwọ Ashâb mi! Bayi) A ti pada lati jihâd kekere, a yoo bẹrẹ jihad nla.”34 Lẹhinna O gba gbogbo eniyan niyanju lati sinmi ni ile wọn ati awọn ti o gbọgbẹ lati gba itọju. O tun farapa. O si lọ taara si ile Re ti idunnu.

Ghazâ ti Hamrâ al-Asad

Nigba ti Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) pada si Medîna, O ṣe iṣọra, nitori pe o ṣeeṣe pe awọn abọ̀rìṣà le pada ki wọn si kọlu Medîna nigbakugba. Ni Ọjọ Aarọ lẹhin Ghazâ ti Uhud, lati fihan pe awọn Musulumi ko ni irẹwẹsi nipasẹ ogun ana, botilẹjẹpe wọn farapa, ati lati dẹruba awọn ọta ki wọn ma ba pada si Medîna, O sọ fun Bilâl al-Habashî “Sọ fun wọn pe, Rasûlullah paṣẹ fun ọ lati tẹle awọn ọta! Awon ti ko ba wa ja lana ko ni wa; nikan awon ti o kopa ninu ija yoo wa!” Nigbati o sọ fun Ashâb ti aṣẹ yii, lẹsẹkẹsẹ wọn mura, botilẹjẹpe ọpọlọpọ ninu wọn ni ipalara. Ni kete ti awọn arakunrin ti o gbọgbẹ pupọ ti a npè ni Abdullah ati Râfi gbọ ifiwepe Anabi olufẹ wa, laibikita gbogbo irora wọn, wọn sare lọ si awọn ipo mujâhids, ni sisọ pe, “Njẹ a yoo padanu aye lati lọ si Ghazâ pẹlu Rasûlullah?”

Wòlíì olùfẹ́ wa, pẹ̀lú Ashâb ológo Rẹ̀, bẹ̀rẹ̀ sí tẹ̀lé àwọn abọ̀rìṣà. Níbi tí wọ́n ń pè ní Rawha, wọ́n gbọ́ pé àwọn abọ̀rìṣà ti pé jọ, wọ́n sì pinnu láti gbógun ti Medîna kí wọ́n sì pa àwọn Mùsùlùmí. O ye wa pe ìgbésẹ̀ yii jẹ iyanu ti Ọga wa, Anabi.

Nígbà tí àwọn abọ̀rìṣà gbọ́ pé Ọ̀gá wa Rasûl al-akram ń rìn lọ sọ́dọ̀ wọn, wọ́n fi ipò wọn sílẹ̀ nítorí ìbẹ̀rù, wọ́n sì padà sí Mẹ́kà.35

Ọ̀gá wa, Anabi tẹle wọn lọ si ibi ti a npe ni Hamrâ al-Asad. Meji ninu awọn abọ̀rìṣà won mu. Wọn duro nibẹ fun ọjọ mẹta, lẹhinna pada si Medîna.

Allahu ta’âlâ yin Ashâb olola wonyi ti o lo si Hamrâ al-Asad ni âyat al-karîma Re, ni maal, “Ere nla wa fun awon ti won sare si ipe Allahu ta’âlâ ati Rasûl Re, leyin ti won tun farapa, ati paapaa fun awon ti o wa ninu won ti o se rere ti won si yago fun ibi.”36

Ibn Kamîa, ọkan ninu awọn ti bura lati pa Anabi olufẹ wa ni Uhud, ti pada si Mekka. Lọ́jọ́ kan, ó gòkè lọ sí òkè kan láti lọ wo àwọn àgùntàn rẹ̀. O ri wọn ni oke. Àgbò kan bẹ̀rẹ̀ sí sáré ó sì gbá Ibn Kamîa. O pa Ibn Kamîa nipa lilu u leralera.

Abdullah Shihâb al-Zuhrî ni ejo alámì funfun pa nigba to n lo si Mekka.

Gbogbo àwọn tí wọ́n gbìyànjú láti pa Ọ̀gá wa, Wòlíì ni a fìyà jẹ, wọ́n sì kú láàárín ọdún kan.

Ti ọrẹ rẹ ba mu majele ejo, o di omi ìyè,
Ti ota Re ba mu omi, yoo yipada si majele ejo, omi.
Láti inú gbogbo ẹ̀kán rẹ̀, òkun àánú ru sókè,
Nigbati ọwọ rẹ de ti o si fi omi fọ ẹrẹkẹ rẹ.
Ni gbogbo igbesi aye rẹ, o rin kakiri, lu ori rẹ si awọn okuta,
Láìdáwọ́dúró, láti dé eruku ẹsẹ rẹ, omi.
O fẹ lati tan imọlẹ erupẹ ẹnu-ọna Rẹ, diẹ diẹ,
Paapa ti o ba ti ya si awọn ege, kii yoo lọ kuro ni ẹnu-ọna yẹn, omi.
Awọn ẹlẹṣẹ gba pe atunwi naat rẹ ni arowoto,
Bí ọ̀mùtí ṣe ń mu omi láti bọ́ lọ́wọ́ ìmutípara, omi.
Eyin Habîballah, Eyin eniyan ti o dara ju! Mo npongbe fun o,
Bi awọn gbígbẹ, sisun, nigbagbogbo nfẹ fun omi.
Iwọ ni okun iyanu yẹn, ni alẹ Mi’râj,
Ẹni tí ìkán ìrì ìbùkún Rẹ̀ mú omi dé ọ̀dọ̀ àwọn ìràwọ̀ àti àwọn pílánẹ́ẹ̀tì, omi.