HEGIRA
“A ti sọ fun mi nipa ibi ti iwọ yoo lọ. Ibi yẹn ni Yathrib (Medîna). Iṣilọ si ibi yẹn. Ṣọkan pẹlu awọn arakunrin Musulumi rẹ nibẹ. Allahu taâlâ ti sọ wọn di arakunrin fun ọ. O ti ṣe Yathrib (Medîna) ile kan nibiti iwọ yoo rii aabo ati alaafia.”
Hadîth ash-sharîf
Iyipada lojiji ti awọn ẹya Aws ati Khazraj si Islâm ati iṣeeṣe ti awọn Musulumi Meccan ati awọn Musulumi Medînan ti o ṣọkan dẹruba awọn abọ̀rìṣà gidigidi o si mu wọn binu. Iwa ti awọn alaigbagbo Meccan, ti o gbọ ti bîat keji ti Aqaba, di lile gidigidi ati ewu. Gbigbe ni Mekka ko ṣee farada fun awọn Musulumi mọ. Pẹlu bîat ti o kẹhin ti Aqaba, Medîna ti di aaye nibiti awọn Musulumi ti le rii alaafia ati gba ibi aabo. Wọ́n fẹ́ wá ọ̀nà láti ṣí kúrò nílùú yìí, láti lọ sí àwọn ilẹ̀ tí wọ́n ti lè mí kí wọ́n sì máa gbé lọ́fẹ̀ẹ́. Ni fifi ipo wọn silẹ fun Ọga wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam), wọn beere fun igbanilaaye lati lọ kuro. O gba Ashâb Re nimọran lati ni suuru. Fun igbanilaaye lati lọ kuro ni Mekka ko ti gba.
Níkẹyìn, ìyọ̀ǹda àtọ̀runwá láti ṣí lọ wá. Ni ọjọ yẹn, Anabi olufẹ wa fi ayọ wa si Ashâb al-kirâm o si sọ pe, “A ti sọ fun mi nipa ibi ti iwọ yoo lọ. Ibi yẹn ni Yathrib (Medîna). Iṣilọ si ibi yẹn. Ṣọkan pẹlu awọn arakunrin Musulumi rẹ nibẹ. Allahu taâlâ ti sọ wọn di arakunrin fun ọ. O ti ṣe Yathrib (Medîna) ile fun ọ nibiti iwọ yoo rii aabo ati alaafia.” Lori igbanilaaye ati imọran Ọga wa Rasûlullah, awọn Musulumi bẹrẹ lati lọ si Medîna ni ọkọọkan, ni awọn ẹgbẹ.1
Ọ̀gá wa, Wòlíì náà pàṣẹ fún àwọn tí wọ́n ń ṣí kiri pé kí wọ́n ṣọ́ra gan-an. Kí àwọn Mùsùlùmí má bàa fa àfiyèsí àwọn abọ̀rìṣà, wọ́n gbéra sínú àwọn arìnrìn àjò kéékèèké, wọ́n sì ṣí lọ ní ìkọ̀kọ̀ bí ó bá ti lè ṣeé ṣe tó. Abû Salama, ẹni tí ó kọ́kọ́ ṣí lọ sí Medîna, ni àwọn abọ̀rìṣà ṣe inúnibíni sí gidigidi. Lẹ́yìn náà, àwọn abọ̀rìṣà, tí wọ́n mọ̀ nípa ìṣíkiri náà, bẹ̀rẹ̀ sí í fipá mú àwọn Mùsùlùmí lójú ọ̀nà láti padà, láti ya àwọn obìnrin sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ ọkọ wọn, láti fi àwọn tí kò lágbára ju wọn lọ sẹ́wọ̀n, wọ́n sì fi wọ́n sábẹ́ ìwà ìkà. Wọ́n dá wọn lóró kí wọ́n lè mú kí wọ́n fi ẹ̀sìn wọn sílẹ̀. Ṣugbọn wọn ko gboya lati pa nítorí wọ́n ń bẹ̀rù pé ogun abẹ́lé yóò bẹ́ sílẹ̀. Awọn Musulumi, pelu gbogbo awọn wọnyi, lo gbogbo anfani ati ṣeto fun Medîna.
Ni ojo kan, Hadrat Umar pẹlu di idà rẹ mọ́ra. Ó mú ọfà àti ọ̀kọ̀ rẹ̀, ó sì ṣe tawâf yípo Kâba ní ìgbà méje níwájú gbogbo ènìyàn. Ó sọ kíkankíkan fún àwọn abọ̀rìṣà tó wà níbẹ̀ pé, “Níhìn-ín, mo tún ń ṣí lọ sí ojú ọ̀nà Allahu taâlâ láti dáàbò bo ẹ̀sìn mi. Bí ẹnikẹ́ni bá fẹ́ fi ìyàwó rẹ̀ sílẹ̀ ní opó, àwọn ọmọ rẹ̀ di ọmọ òrukàn, tí wọ́n sì mú kí ìyá rẹ̀ sunkún, dojú kọ mi lẹ́yìn àfonífojì yẹn!”
Nitorinaa, Hadrat Umar ati bii ogun Musulumi, ṣeto fun Medîna ní ọ̀sán gangan laisi iberu. Kò sẹ́ni tó lè fọwọ́ kan kafila yìí nítorí ìbẹ̀rù rẹ̀. Lẹhinna, awọn ijira naa tẹsiwaju lainidi, ati Ashâb al-kirâm de Medîna ni ẹgbẹ-ẹgbẹ.
“Eyin Abâ Bakr! Ṣe suuru. Mo nireti pe Allahu taâlâ yoo fun mi ni aṣẹ paapaa. A yoo jade lọ papọ.” Hadîth
ash-sharîf
Nibayi, Hadrat Abû Bakr beere fun igbanilaaye lati lọ kuro. Ọ̀gá wa, Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) sọ pe, “Ṣe suuru. Mo nireti pe Allahu taâlâ yoo fun mi ni aṣẹ paapaa. A yoo jade lọ papọ.” Nigbati Hadrat Abû Bakr beere, Ki iya mi ati baba mi rubọ fun ọ! Ṣe iru iṣeeṣe bẹẹ wa? wòlíì wa mú inú rẹ̀ dùn nípa sísọ pé, “Bẹ́ẹ̀ ni, ó wà.”
Hadrat Abû Bakr ra ràkúnmí méjì fún ọgọ́rùn-ún mẹ́jọ dirham, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí dúró fún ọjọ́ yẹn. Bayi Anabi olufẹ wa, Hadrat Abû Bakr, Hadrat Alî, talaka, awọn alaisan, arugbo ati diẹ ninu awọn onigbagbọ ti awọn abọ̀rìṣà fi sẹwọn wa ni Mekka.
Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, Medînans (àwọn Ansâr) kí àwọn ará Mẹ́kà tí wọ́n ṣí wá (àwọn Muhâjirs) káàbọ̀ dáadáa, wọ́n sì gbà wọ́n sí ilé wọn. Ìṣọ̀kan tó lágbára wà láàárín wọn.
Ẹ̀rù ba àwọn alaigbagbo Mekà nítorí pé ó ṣeé ṣe kí Rasûlullah ṣí lọ kí wọ́n sì gba àṣẹ àwọn Mùsùlùmí. Wọ́n kóra jọ sí Dâr an-Nadwa, níbi tí wọ́n ti pé jọ láti jíròrò àwọn ọ̀ràn pàtàkì, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀ nípa ohun tí wọ́n máa ṣe. Shaytan wa si awọn alaigbagbo ni irisi Shaykh an-Najdî, iyẹn ni, Najdî atijọ kan. Ó tẹ́tí sí ìjíròrò wọn. Orisirisi awọn igbero ti a ti fi siwaju. Ṣugbọn ko si ọkan ninu wọn ti o fẹran. Lẹhinna shaytan da si ọrọ naa o si fun ero rẹ, “Ko si ọkan ninu awọn imọran rẹ ti o le jẹ ojutu kan. Oju ẹrin rẹ ati ahọn didùn yoo ba gbogbo iṣọra jẹ. Ronu ti ojutu miiran.”
Abû Jahl, olori awọn Quraysh, sọ pe, “Jẹ ki a yan eniyan alagbara kan lati ẹya kọọkan. Pẹlu idà wọn ni ọwọ wọn, wọn yoo kolu Muhammad. Wọ́n á fi idà lù ú, wọ́n á sì da ẹ̀jẹ̀ Rẹ̀ sílẹ̀. Ko ṣe akiyesi ẹni ti o pa a. Nitorinaa, wọn yoo ni lati gba si owo ẹjẹ. A o san owo eje Re a si yọ wahala yii kuro.” Shaytan naa tun fẹran imọran yii o si gba iyanju ni itara ati ṣeduro rẹ.2
Lakoko ti awọn alaigbagbo n ṣiṣẹ lọwọ pẹlu awọn igbaradi wọnyi, Jabrâîl ‘alaihis-salâm wa o si sọ fun Rasûl al-akram nipa ipinnu awọn alaigbagbo. Bakan naa lo so fun Un pe ki o ma sun lori ibusun Re ni ale ojo naa ati pe Allahu taâlâ pase fun Un lati jade. Lori ilana atọrunwa yii, Anabi olufẹ wa sọ fun Hadrat Alî pe ki o sun lori ibusun Rẹ ki o si fun ohunkohun ti a fi le e lọwọ O ni fun awọn oniwun wọn o si wipe, “Lalẹ oni, sun lori ibusun mi ki o si fi ẹwu mi le e! Maṣe bẹru, ko si ipalara ti yoo wa si ọdọ rẹ.”
Hadrat Alî dubulẹ gege bi Oga wa, Anabi paṣẹ. Ni akoko yẹn, o jẹ ọmọ ọdun mẹtalelogun. O ti ṣetan lati fi ẹmi rẹ rubọ ni dipo Habîbullah laisi iberu.
Ni alẹ Hegira, awọn alaigbagbọ ti yika ile alayọ ti Ọga wa Rasûlullah. Ni alẹ yẹn, awọn âyats akọkọ ti Sûrah Yâsîn ti han. Nigba ti Ọ̀gá wa, Anabi n jade kuro ni ile ibukun Rẹ, O gba ilẹ diẹ, o si sọ ọ si ori awọn alaigbagbọ nigba ti o n ka âyat al-karîma kẹsan ti Sûrah Yâsîn, “A ti fi idena siwaju wọn, ati idena lẹhin wọn, o si pa wọn; wọn ko le ri mọ.” (A royin pe gbogbo awọn ti erùpẹ̀ naa ba lori wọn ni a pa ni Ghazâ ti Badr.) Ọga wa Rasûlullah kọja nipasẹ wọn ni aabo o si de ile Hadrat Abû Bakr. Ko si ọkan ninu awọn alaigbagbo ti o le ri Rẹ.
Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, ẹnì kan lọ bá àwọn alaigbagbo, ó sì béèrè pé, “Kí nìdí tí ẹ fi n duro nibi?” Wọn dahun pe, “Fun Muhammad lati jade.” Eni yen wipe, “Mo bura pe Muhammad koja laarin nyin o si lo; Ó tún ju ilẹ̀ sí orí rẹ.” Àwọn alaigbagbo fọwọ́ kan orí wọn. Nitootọ, wọn ri erùpẹ̀ lori ori wọn. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, wọ́n kọlu ilẹ̀kùn, wọ́n sì wọnú ilé náà. Nigbati wọn ri Hadrat Alî lori ibusun Rasûl alaihis-salâm, wọn beere ibi ti Rasûl al-akram wa. Hadrat Alî sọ pe, “Emi ko mọ! Ṣé o ti yàn mí láti ṣọ́ ọ?” Lori eyi, wọn kọlu u. Awọn alaigbagbọ jade lọ lati wa Ọ̀gá wa Rasûlullah wọn bẹrẹ si wa Rẹ. Lẹhin ti wọn ti fi Hadrat Alî sẹwọn nitosi Kâba fun igba diẹ, wọn tu silẹ.3
Lẹhinna wọn lọ si ile Hadrat Abû Bakr wọn si beere lọwọ Asmâ, ọmọbinrin Hadrat Abû Bakr. Nigbati ko dahun, wọn lu u. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ń wá ibi gbogbo, wọn kò rí wọn, inú bí wọn. Abû Jahl, tó jẹ́ akíkanjú jù lọ nínú wọn, mú kí àwọn akéde kéde ní Mẹ́kà àti ní àyíká rẹ̀, ó sì ṣèlérí ọgọ́rùn-ún ràkúnmí fún àwọn tí wọ́n máa rí tí wọ́n sì mú Wòlíì olùfẹ́ wa àti Hadrat Abû Bakr wá tàbí kí wọ́n sọ ibi tí wọ́n wà. Àwọn kan tí wọ́n gbọ́ nípa ìlérí rẹ̀ yìí tí wọ́n sì jẹ́ oníwọra fún ẹrù, gbé ohun ìjà, wọ́n gun ẹṣin wọn, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí wá a kiri.
Nigba ti Ọ̀gá wa Rasûlullah bu ọla fun ile Hadrat Abû Bakr ti o si sọ pe, “A ti gba mi laaye lati lọ,” Hadrat Abû Bakr beere ni idunnu, Jẹ ki n pa oju mi lori eruku ibukun ẹsẹ rẹ, Iwọ Rasûlallah! Ṣe Mo n lọ pẹlu rẹ? Ọ̀gá wa dahun, “Bẹẹni…” Hadrat Siddîq sọkun pẹlu ayọ. Ni omije, o ni, “Ki awon obi mi, ki a fi aye mi rubọ fun ọ, iwọ Rasûlallah! Awọn ibakasiẹ ti ṣetan. Jọwọ gba eyikeyi ninu wọn ti o fẹ.” Sultân ti agbaye sọ pe, “Emi kii yoo gun rakunmi ti kii ṣe ti emi. (Sibẹsibẹ) Emi yoo ra nipasẹ sisanwo idiyele rẹ.” Lori aṣẹ pataki yii, Hadrat Siddîq ni lati sọ idiyele ibakasiẹ naa.
Hadrat Abû Bakr pe eniyan kan ti a npè ni Abdullah ibn Urayqit, itọsọna olokiki kan, o si bẹwẹ fun itọnisọna o si paṣẹ fun u lati mu awọn ibakasiẹ wa si iho apata lori Oke Thawr ni ọjọ mẹta lẹhinna.
Ni Ojobo, ojo ketadinlogbon osu Safar, odun ketala ti Bithat, oga wa, Anabi ati Abû Bakr as-Siddîq mu ounje kan pelu won, won si jade.
Lakoko irin-ajo, Hadrat Abû Bakr yoo rin ni ayika Rasûlullah, nigbamiran si ọtun, nigbamiran si apa osi, nigbamiran si iwaju ati nigbakan si ẹhin. Nigbati Anabi wa beere idi ti o fi ṣe eyi, o dahun pe, “Lati yago fun ewu eyikeyi ti o le wa. Ti ewu ba wa, jẹ ki o ṣe ipalara fun mi ni akọkọ. Ki a fi aye mi rubọ fun eniyan iyebiye rẹ, iwọ Rasûlallah!”
“Nitori Olohun, iwo Rasûlallah, mase wole! Jẹ ki n wọle, ti ohunkohun ba wa ninu, o yẹ ki o ṣẹlẹ si mi, ki eniyan ibukun rẹ ma ba fi ọwọ kan ibanujẹ tabi irora.”
Abû Bakr
as-Siddîq
(radiy-Allahu
’anh)
Ọga wa Sarwar al-âlam sọ pe, “Iwọ Abâ Bakr! Ṣe iwọ yoo fẹ ajalu kan ti Emi yoo koju, ba ọ?” Hadrat Siddîq dahun pe, “Bẹẹni, Iwọ Rasûlallah! Mo bura fun Allahu taâlâ ti o ran ọ gẹgẹbi woli otitọ pẹlu ẹsin otitọ pe Mo fẹ ki ajalu naa ba mi, dipo rẹ.”4
Níwọ̀n bí àwọn bàtà-igi Wòlíì olùfẹ́ wa ti dín, wọ́n ya ní ojú ọ̀nà, ẹsẹ̀ rẹ̀ alábùkún sì farapa. Ko ni agbara kankan lati rin. Wọ́n gun òkè náà pẹ̀lú ìṣòro, wọ́n sì dé ihò àpáta náà. Nigbati wọn wa si ẹnu-ọna iho apata, Hadrat Abû Bakr sọ pe, Nitori Ọlọhun, Iwọ Rasûlallah, maṣe wọle! Jẹ ki n wọle, ti ohunkohun ba wa ninu, o yẹ ki o ṣẹlẹ si mi, ki eniyan ibukun rẹ ma ba fi ọwọ kan ibanujẹ tabi irora, ki o si wọ inu. O si gbá ati ki o mọtoto. Ọpọlọpọ awọn ihò wa, kekere ati nla, inu iho apata naa. Ó fa ẹ̀wù rẹ̀ ya, ó sì kún àwọn ihò náà, ṣùgbọ́n ọ̀kan wà ní ṣíṣí. Ó fi gìgísẹ̀ bò ó, ó sì ké sí Rasûlullah sínú ihò àpáta náà.
Ọ̀gá wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) wọle, o fi ori ibukun Rẹ si itan Hadrat Abû Bakr o si sun. Ni akoko yẹn, ejo kan bu ẹsẹ Hadrat Abû Bakr. Lati ma ji Rasûlullah, o farada irora naa ko si gbe rara. Ṣugbọn nigbati omije rẹ ṣubu lori oju ibukun ti Rasûlullah, O beere, “Iwọ Abâ Bakr, kini o ṣẹlẹ?” Hadrat Abû Bakr sọ pe, “Ejo kan bu ẹsẹ mi nipasẹ iho ti mo fi ẹsẹ bo.” Nigba ti Ọ̀gá wa Rasûlullah nu itọ ibukun Rẹ lori ọgbẹ Abû Bakr, irora rẹ dinku lẹsẹkẹsẹ, o si mu larada.
Nigba ti Ọ̀gá wa Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ati Hadrat Abû Bakr as-Siddîq wa ninu iho apata naa, awon alaigbagbo tọpa wọn ti wọn si wa niwaju iho apata naa. Wọ́n rí i pé ìtàkùn aláǹtakùn ti bo ẹnu ọ̀nà ihò náà, ẹyẹlé méjì sì ti ṣe ìtẹ́ níbẹ̀. Olutọpa Kurz ibn Alqama sọ pe, “Itọpa naa dopin nibi.” Awọn alaigbagbọ sọ pe, “Ti wọn ba ti wọ inu iho apata, oju opo wẹẹbu ti o bo ẹnu-ọna yoo ti ya.”
Nigba ti awon kan so pe, “A ti wa jina bayi, ki ẹnikan ninu yin wọ inu iho apata naa ki o wo,” ni keferi Umayya ibn Khalaf sọ pe, “Ṣe o ko ni oye? Kini iwọ yoo ṣe ninu iho apata yẹn pẹlu awọn ipele ti oju opo wẹẹbu lori rẹ? Mo bura pe alantakun yii gbọdọ ti hun oju opo wẹẹbu rẹ ṣaaju ki a to bi Muhammad.”
Nigba ti awon alaigbagbo n jiyan ni ẹnu iho apata naa, Hadrat Abû Bakr bẹrẹ si ni aniyan o si wipe, “Iwọ Rasûlallah! Wallahi, Emi ko ṣe aniyan fun ara mi! Sibẹsibẹ, Mo bẹru pe ohun kan le ṣẹlẹ si ẹni giga rẹ. Ti a ba pa mi, eniyan kan ṣoṣo ni mi, ko si ohun ti yoo yipada. Sibẹsibẹ, ti o ba ni ipalara, gbogbo ummat yoo parun, ẹsin yoo ṣubu si iparun.” Ọ̀gá wa, Sultân ti agbaye sọ fun u pe, “Iwọ Abâ Bakr! Maṣe banujẹ! Nitootọ, Allahu taâlâ wa pẹlu wa.”
Nigbati Abû Bakr as-Siddîq sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Igbesi aye mi fun ọ! Bí ọ̀kan nínú wọn bá tẹ orí rẹ̀, yóò rí wa!” Oga wa wipe, “Eyin Abâ Bakr! Eniyan meji ati ẹkẹta ninu wọn ni Allahu taâlâ. Maṣe banujẹ! Nitootọ, Haqq taâlâ wa pẹlu wa.” Awọn alaigbagbo pada lai wo inu.5
Allahu taâlâ sọ ipo yii ni Qurân al-karîm, ni maal, Ti o ko ba ran Re (Habîb Mi lọwọ), (ranti akoko yẹn) Allahu taâlâ ran Re (Rasûlullah) lọwọ nigbati O wa ninu iho apata (ni oke Oke Thawr) lẹhin ti awọn alaigbagbọ ti ni lé e jade (ti Mekka) bi keji ninu awọn meji (pẹlu Hadrat Abû Bakr). Ni akoko yẹn, O sọ fun ọrẹ rẹ (Abû Bakr as-Siddîq), ‘Maṣe banujẹ, nitootọ nusrat Allahu taâlâ, iranlọwọ wa pẹlu wa. Allahu taâlâ ti sọkalẹ ni ifokanbale Re ti o mu okan dirọrun, o fun Un lokun (Habîb Re) pelu awon omo ogun (ti emi), (daabobo Re pelu awon angeli) ti iwo ko le ri, o si so oro awon alaigbagbo sile patapata. Ati pe ọrọ (tawhîd) ti Allahu taâlâ ni o ga julọ (Allah tan ọrọ Rẹ si agbaye o si sọ ọ di ijọba). Allahu taâlâ ni asegun pipe. Oun nikan ni Olohun idajo ati ogbon.”6
Woli olufẹ wa ati Hadrat Abû Bakr duro ninu iho apata yẹn fun ọjọ mẹta ati oru. Ni awọn alẹ, Abdullah, ọmọ Hadrat Abû Bakr, wa o si sọ fun wọn ohun ti o gbọ ni Mekka, nigba ti ẹrú rẹ ti o ni ominira ati darandaran, Âmir ibn Fuhayra, mu wara ni alẹ o si pa ipasẹ wọn rẹ́. Ni ọjọ kẹrin, ni aṣalẹ ti Ọjọ Aarọ, Anabi olufẹ wa kuro ni iho apata Thawr o si gun ibakasiẹ Rẹ ti a npè ni Quswâ. Gẹgẹbi ijabọ kan, O tun mu Hadrat Abû Bakr lori ibakasiẹ Rẹ. Âmir ibn Fuhayra ati Abdullah ibn Urayqit, ti o mọ awọn ọna daradara, gun ibakasiẹ miiran.
Oga ti awọn agbaye (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) n lọ kuro ni ilu abinibi Rẹ Mekka al-Mukarramah, awọn ilu ti o niyelori julọ, ti Allahu taâlâ yìn. Ó yí ràkúnmí Rẹ̀ sí Haram ash-sharîf ó sì sọ nínú ìbànújẹ́ pé, “Wallahi! Iwọ ni ibukun julọ ti awọn aaye ti Allahu taâlâ ṣẹda, ati olufẹ julọ ni oju Rabb mi! Emi kii yoo ti fi ọ silẹ ti wọn ko ba ti le mi jade. Fun mi, ko si ile-ile ti o lẹwa ati olufẹ ju iwọ lọ. Ti awọn eniyan mi ko ba yọ mi kuro lọdọ rẹ, Emi kii yoo fi ọ silẹ, ati pe emi kii yoo yanju nibikibi miiran.”
Ni akoko yẹn, Hadrat Jabrâîl sọkalẹ o beere, “Iwọ Rasûlallah! Ṣe àárò ilu abinibi rẹ n sọ ọ?” Ọ̀gá wa dahun pe, “Bẹẹni, o n sọ mi!” Jabrâîl alaihis salâm tù ú nínú nípa kíka âyat al-karîma karundinlaadọrun ti Sûrah al-Qasas, eyi ti o fun ni iroyin ayọ pe Oun yoo pada si Mekka nikẹhin.
“(Iwọ Mekka al-Mukarramah!) Fun mi, ko si ile-ile ti o lẹwa ati olufẹ ju iwọ lọ. Ti awọn eniyan mi ko ba yọ mi kuro lọdọ rẹ, Emi kii yoo fi ọ silẹ, ati pe emi kii yoo yanju nibikibi.” Hadîth
ash-sharîf
Irin-ajo wọn nlọ ni alaafia. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn alaigbagbo ń wá ibi gbogbo, wọn kò rí wọn. Janâb al-Haqq n daabobo Habîb Rẹ lọwọ ibi wọn. Nígbà tí wọ́n dé ibì kan tí wọ́n ń pè ní Qudayd, Ọ̀gá wa Rasûlullah dúró níwájú àgọ́ obìnrin ọlọ́gbọ́n àti oníwà mímọ́ kan tó ń jẹ́ Umm Mabad, tó jẹ́ olókìkí fún ìwà ọ̀làwọ́ rẹ̀. Wọn fẹ lati ra ounjẹ, dàbínù ati ẹran. Umm Mabad sọ pe, “Ti MO ba ni, Emi yoo fun ọ ni ajọdun laisi sisanwo. Nitori iyan ati iṣoro inawo, a ko ni nkankan ti o ku.” Nigbati a beere lọwọ rẹ, “Ṣe wara wa?” O dahun pe, “Rara, awọn agutan jẹ agan.” Ntọkasi ni agutan alailagbara ti o duro lẹgbẹẹ agọ, Sultân ti agbaye (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) sọ pe, “Iwọ Umm Mabad! Kí nìdí tí a fi so àgùntàn yìí mọ́bí?” O dahun pe, “O ṣubu lẹhin agbo-ẹran, nitori pe o ṣaisan pupọ ati alailagbara. Niwọn bi ko ti ni agbara, ko le lọ.” Nigbati Anabi wa beere, “Ṣe o ni wara? Ṣe iwọ yoo fun mi ni igbanilaaye lati fun wara agutan yii?” O dahun pe, “Ki a fi awọn obi mi rubọ fun ọ, ko ni wara, ṣugbọn ko si ohun ti o da ọ duro lati fun un ni wara.” Ọ̀gá wa Rasûlullah wá lẹ́gbẹ̀ẹ́ àgùntàn ó sì sọ orúkọ Allahu taâlâ. Lẹ́yìn gbígbàdúrà pẹ̀lú ìbùkún, Ó fi ọwọ́ alábùkún rẹ̀ fọwọ́ kan ọmú àgùntàn náà. Ni akoko yẹn, ọmu ti kun fun wara o bẹrẹ si ṣàn. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, wọ́n mú àwokòtò kan wá, wọ́n sì kún inú rẹ̀. O kọkọ fun Umm Mabad wara naa. Lẹhin ti o mu, O fi fun Hadrat Abû Bakr ati awọn miiran o si mu wọn mu titi ti wọn fi yó. Òun fúnra Rẹ̀ mu lẹ́yìn àwọn yòókù. Ó tún fi ọwọ́ ìbùkún rẹ̀ fọwọ́ kan ọmú àgùntàn náà, ó sì béèrè fún àwokòtò tó tóbi jù lọ nínú àgọ́ náà. O kun o si fi fun Umm Mabad. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn kan ṣe sọ, àgùntàn yẹn gbé fún ọdún méjìdínlógún. Wọ́n ń gbé pẹ̀lú àgùntàn yẹn nípasẹ̀ ìbùkún Ọ̀gá wa Fakhr al-âlam.
Lẹhin ti wọn lọ, ọkọ Umm Mabad wa o si ri wara naa. Inú rẹ̀ dùn, ó sì béèrè pé, “Nibo ni wàrà yìí ti wá?” Umm Mabad dahun pe, “Olubukun kan wa o si bu ọla fun ile wa. Ohun ti o ri ni abajade oore Rẹ.” Ó béèrè pé, “Ṣé ìwọ yóò ṣàpèjúwe Rẹ̀? Kí ló dà bí?”
Umm Mabad sọ pe, “Eniyan ibukun yẹn ti Mo rii ni a ṣẹda daradara ati pe o ni oju ẹrin. Ofiri pupa kan wa ni oju Rẹ ati iwa rere ninu ohun Rẹ. Awọn ìrùbọjú ibukun rẹ gun. Awọn alawo oju Rẹ funfun pupọ, dudu oju Rẹ si dudu pupọ. Oju rẹ ti wa ni ila pẹlu kohl lati ibimọ. Irun rẹ dudu, irungbọn Rẹ si nipọn. Nigbati Ko sọrọ, iyi ati ayẹyẹ kan wa nipa Rẹ. Ó ń rẹ́rìn-ín bí Ó ti ń sọ̀rọ̀, ọ̀rọ̀ rẹ̀ sì ń ṣàn lọ́rùn láti ẹnu Rẹ̀, bí okùn péálì. Láti ọ̀nà jínjìn, Ó wò ó ní ọlá ńlá, nígbà tí Ó sì sún mọ́lé, Ó di ẹni tí ó tutù, ó sì fani mọ́ra. Awọn eniyan ti o tẹle e n sare pẹlu ọkan ati ẹmi lati mu awọn aṣẹ Rẹ ṣẹ,” o si tẹsiwaju lati ṣe atokọ ọpọlọpọ awọn iwa Rẹ diẹ sii. Lehin ti o ti tẹtisi awọn wọnyi ni iyalẹnu, ọkọ rẹ sọ pe, “Mo bura pe eniyan yii ni ẹni ti Quraysh ti n wa. Ti mo ba ti pade Re, Emi iba ti bu ọla fun pẹlu iṣẹ-isin Rẹ ati pe emi ko ba ti kuro ni ẹgbẹ Rẹ.” Ọkọ Umm Mabad tẹle Ọga wa Rasûlullah, o ba A ni afonifoji Rîm o si di Musulumi. O ni ọla jijẹ sahâbî. Umm Mabad di Musulumi, paapaa.7
Surâqa ibn Mâlik
Awọn alaigbagbo n wa Muhammad ‘alaihis-salâm nigbagbogbo ati Hadrat Abû Bakr, ti wọn rin irin ajo lọ si Medîna. Ti awọn alaigbagbo ko ba ri wọn, ewu nla yoo dide fun wọn. Nitoripe wọn ro pe awọn Musulumi le fi idi “Ìjọba Islâm” kan mulẹ ki o si pa wọn run ni igba diẹ. Fun idi eyi, awọn alaigbagbo gbe ohun gbogbo ti wọn ni jade. Wọ́n ṣèlérí láti fún ọgọ́rùn-ún ràkúnmí àti àìlóǹkà ẹrù àti owó fún àwọn tí yóò pa tàbí mú Ọ̀gá wa, Wòlíì àti Hadrat Abû Bakr. Iroyin yii tan laarin awọn ọmọ Mudlij, paapaa, eyiti Surâqa ibn Mâlik jẹ ti. Surâqa ibn Mâlik jẹ olutọpa ti o ni oye. Nítorí náà, ó nífẹ̀ẹ́ sí ohun tó ń lọ.
Ni ọjọ Ìṣẹ́gun kan, awọn ọmọ Mudlij ti pejọ ni Qudayd, agbegbe nibiti Surâqa ibn Mâlik ngbe. O tun wa ni ipade. Nibayi, ọkan ninu awọn ọkunrin Quraysh wa o si sọ fun u pe, “Iwọ Surâqa! Wallahi, Mo ṣẹṣẹ rii ẹgbẹ kan ti awọn ọkunrin mẹta tabi mẹrin ti n lọ si eti okun. O ṣee ṣe, wọn jẹ Muhammad ati Ashâb Rẹ.” Surâqa loye ipo naa, ṣugbọn ere naa tobi ju, o si fẹ lati gba a nikan. Fun idi eyi, ko fẹ ki a sọ fun ẹnikẹni miiran. “Rara, awọn eniyan ti o rii jẹ bẹ-ati-bẹ. Wọn ṣẹṣẹ kọja. A tun rii wọn,” o sọ pe, bi ẹnipe ko ṣe pataki.
Surâqa ibn Mâlik duro diẹ diẹ sii. Laisi ifamọra akiyesi, o wa si ile rẹ. Ó sọ fún ìránṣẹ́ rẹ̀ pé kó mú ẹṣin àti ohun ìjà òun kó sì dúró dè òun lẹ́yìn àfonífojì náà. Ó gbé ọ̀kọ̀ rẹ̀, ó sì yí i pa dà kí ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ má bàa fa àfiyèsí sí. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í sáré ẹṣin rẹ̀. O tẹle itọsọna ti a mẹnuba o si ri ipasẹ wọn ni ipari. Ó sún mọ́ ọn débi pé ó tiẹ̀ lè gbọ́ Qurân al-karîm Ọ̀gá wa, Wòlíì náà ń kà. Sibẹsibẹ, Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ko wo ẹhin rara. Nigbati Hadrat Abû Bakr wo ẹhin, o ri Surâqa o si ni aniyan. Ọ̀gá wa, Anabi, gẹgẹ bi O ti ṣe ninu iho apata, sọ pe, “Maṣe banujẹ! Allahu taâlâ wa pelu wa.”
Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn Hadrat Bukhârî ṣe sọ, nígbà tí Hadrat Abû Bakr sọ fún Rasûl al-akram pé ẹlẹ́ṣin kan ń sún mọ́ wọn, Ọ̀gá wa, Wòlíì gbàdúrà pé, “Rabb mi! Jẹ ki o ṣubu!” Gẹgẹbi ijabọ miiran, Hadrat Abû Bakr bẹrẹ si sọkun nigbati Surâqa de ọdọ wọn. Nigba ti Oga wa Rasûl al-akram beere idi ti o fi n sunkun, o ni, “Mo fi Allah bura pe emi ko sunkun nitori mi. Mo n sunkun nitori Mo bẹru pe wọn le ṣe ọ ni ipalara.”
Surâqa sún mọ́ tòsí láti kọlu Ọ̀gá wa, Wòlíì. O beere, “Muhammad! Tani yoo daabobo ọ lọwọ mi loni!” Oga wa Sarwar al-âlam dahun pe, “Allahu taâlâ, eniti o je Jabbâr (Eniti o fi ipa mu bi O se fe) ati Qahhâr (Eniti o bori gbogbo ẹda), yoo daabo bo mi.” Ni akoko yẹn, ẹṣin Surâqa rì sinu ilẹ titi de awọn ẽkun ti awọn ẹsẹ iwaju rẹ. Nigbati o sa fun eyi ti o gbiyanju lati kolu, awọn ẹsẹ ẹṣin rẹ tun rì sinu ilẹ lẹẹkansi. Laibikita bawo ni Surâqa ṣe fi agbara mu ẹṣin rẹ, ko le tu u silẹ. Ko si ohun miiran ti o le ṣe. Nigbati o ko ni iranlọwọ, o bẹrẹ si bẹbẹ Ọ̀gá wa Rasûlullah, ti o jẹ oniyọnu ati alaanu. Wòlíì wa, tí ó kó gbogbo ìwà rere àti ànímọ́ ìwà rere jọ fúnra rẹ̀, tẹ́wọ́ gba ìfẹ́ rẹ̀. Surâqa n sọ pe, “Iwọ Muhammad! Mo ye pe o ni aabo. Gbadura, ki n le ni ominira. Emi kii yoo ṣe ipalara fun ọ laelae. Emi kii yoo sọrọ nipa rẹ si awọn ti n wa ọ boya.” Nigbati Ọga Agbaye gbadura, “Rabb mi! Ti o ba jẹ olododo ninu awọn ọrọ rẹ, tu ẹṣin rẹ silẹ,” Allahu taâlâ gba adura yii.
Ẹṣin Surâqa ibn Mâlik nikan ni anfani lati sa kuro ni ilẹ lẹhin adura yii. Nibayi, ohun kan bi ẹfin ti nyara si ọrun lati ibi ti awọn ẹsẹ ẹṣin ti rì sinu ilẹ. Ẹnu ya Surâqa, ati nitori gbogbo ohun ti o ṣẹlẹ, o loye pe Muhammad ‘alaihis-salâm nigbagbogbo ni aabo. O ti jẹri ọpọlọpọ awọn nkan. Nikẹhin, o sọ pe, “Muhammad! Emi ni Surâqa ibn Mâlik! Jọwọ ko ni iyemeji nipa mi. Mo se ileri fun o. Lati isisiyi lọ, Emi kii yoo ṣe ohunkohun ti o ko fẹran. Awọn eniyan rẹ ṣe ileri lati fun ọpọlọpọ awọn ere fun awọn ti yoo mu iwọ ati awọn ọrẹ rẹ.” Ó ṣàlàyé, lọ́kọ̀ọ̀kan, ohun tí àwọn abọ̀rìṣà Quraysh wéwèé láti ṣe. Kódà ó fi oúnjẹ àti ràkúnmí lọ̀ Ọ́ fún ìrìn àjò náà, ṣùgbọ́n Wòlíì olùfẹ́ wa kò gbà, ó sì wí pé, “Ìwọ Surâqa! Ayafi ti o ba gba Islâm mọra, Emi ko fẹ rakunmi ati malu rẹ. Kan fi otitọ pamọ pe o ri wa; ti o to.”
“Iwọ Surâqa! O dabi pe mo le rii pe o wọ awọn egbaowo, igbanu ati ade Shah!” Hadîth
ash-sharîf
Ibn Sad sọ pe: Nigbati Surâqa sọ pe, Paṣẹ fun mi ohunkohun ti o fẹ, si Ọga wa Rasûlullah, O sọ pe, “Duro ni ilẹ rẹ. Maṣe gba ẹnikẹni laaye lati le wa ba.”
Ohunkohun ṣee ṣe nigbati Allahu taâlâ fẹ. Nígbà tí wọ́n fọkàn tán an tọkàntọkàn tí wọ́n sì tẹ̀ lé ọ̀nà Rẹ̀, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí kò ṣeé lóye ṣẹlẹ̀. Surâqa, ẹni tí ó gbéra pẹ̀lú ìṣarasíhùwà kìnnìún tí ń ké ramúramù, pẹ̀lú ojúkòkòrò rírí èrè ńláǹlà nípa pípa Ọ̀gá wa Rasûlullah, lẹ́yìn náà, dà bí ọmọ ìdákẹ́jẹ́ẹ́, tí ó jẹ́ onírẹ̀lẹ̀. Olodumare Allahu taâlâ ti sọ ọkàn Surâqa si oore ki o ma ba ṣe ipalara fun Habîb Rẹ. Nitoribẹẹ, Allahu taâlâ ko ni fi Habîb Rẹ silẹ (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) nikan. Nitoripe Oun ni Anabi olufẹ Rẹ ti O fi ranṣẹ gẹgẹbi aanu si awọn eniyan ati fun wọn lati ni idunnu ati idunnu ailopin ni agbaye yii ati ni âkhirat.
Lẹhinna, Surâqa pada sẹhin. Ko sọ fun ẹnikẹni ti o pade nipa ohun ti o ti ni iriri.8
Oga wa ti Agbaye n bọ!
Ọ̀gá wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam), Hadrat Abû Bakr, Âmir ibn Fuhayra ati itọsọna wọn Abdullah ibn Urayqit de ilu “Qubâ” ni aarin owurọ ni ọdun kẹtala ti Bi’that (ọdun 622 Mîlâdî), ni ọjọ ogún Oṣu Kẹsan, ọdun kìíní Hegira, ni Ọjọ Aarọ, ọjọ kẹjọ Rabî’ul-awwal, lẹhin irin-ajo gigun ọsẹ kan.
Wọn duro ni ile Musulumi kan ti a npè ni Kulthum ibn Hidm.
Awọn muhâjirs akọkọ ti ṣe ibi gbigbe dàbínù kan ti o jẹ ti awọn ọmọ Amr ibn Awf sinu namâzgâh (ibi ita gbangba lati ṣe namâz ti o ni okuta ti a fi silẹ lati fi qibla han) ṣaaju ki Rasûl al-akram wa si Medîna. Nigbati Rasûlullah de Qubâ, O kọ masjid akọkọ (Mossalassi) nipa fifẹ namâzgâh yii. Wọn ṣe namâz wọn ni Masjid al-Qubâ.
Masjid al-Qubâ ni a yin ni âyat al-karîma kejidinlaadọfa ti Sûrah at-Tawba, ni maal, “… Masjid ti ipilẹ rẹ ti kọ sori taqwâ (iwa).”9
Wọn lọ si Medîna ni ọjọ Jimọ, ọjọ kejila ti Rabîul-awwal, lẹhin lilo ọjọ kẹtalelogun Oṣu Kẹsan, nigbati ọsan ati alẹ jẹ dọgba, ni ilu Qubâ. Ni akoko dhuhr (ọsan) namâz, wọn duro ni afonifoji Rânuna, eyiti o wa laarin Medîna ati Qubâ. Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ṣe itọsọna Jumah akọkọ (Ọjọ Jimọ) namâz o si ṣe khutba akọkọ (waasi ti imâm maa n ṣe lori minbar nigba namâz Ọjọ Jimọ ati awọn ọdun Islâm) nibi.10 Ati ni ọjọ kanna, wọn de Medîna. (Lẹhinna, mọṣalaṣi kan ti a npè ni “Masjid al-Jumah” ni a kọ sibẹ fun iranti Jumah namâz akọkọ.)
Nibayi, Hadrat Alî, ti o ti duro ni Mekka, joko ni ibi ti olukoni wa Rasûlullah yoo ma joko nigbagbogbo ni Kâba ash-sharîf. O ti kede, “Awọn ti o ti fi awọn ẹru le Rasûl al-akram fun fifipamọ le wa gba wọn!” Gbogbo eniyan wa o si mu awọn ẹru wọn nipa sisọ awọn ẹtọ wọn.
Hadrat Alî, kiniun Olohun, lo si ibi ti awon alaigbagbo Quraysh ti kojo. O sọ fun wọn pe, “Inshâ-Allahu ta’âlâ, Mo n lọ si Medîna al-Munawwarah ni ọla. Ṣe o ni nkankan lati sọ? Sọ fun mi nigba ti mo wa nibi.” Gbogbo wọn tẹ ori wọn ba, wọn ko sọ ohunkohun. Ni owurọ, Hadrat Alî ko awọn ohun-ini ti ara ẹni ti Ọga wa Rasûl al-akram jọ o si gbera. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé èèyàn mẹ́rin tàbí márùn-ún láti Quraysh dí ọ̀nà rẹ̀, ó bá wọn jà. Lakoko ti o wa ni opopona, o pade Mikdâd ibn Aswad. O lu u lulẹ pẹlu fifun kan o si pe e si îmân. O gba o si di Musulumi. O tesiwaju o si de ọdọ Ọga wa Rasûlullah ni Qubâ pẹlu ẹjẹ ti nṣàn lati ẹsẹ rẹ ti o wú. Ni ipari irin-ajo yii, ti o fi pamọ ni ọsan ti o si fi ẹsẹ rin ni alẹ, o wa ni ipo ti ko le lọ si iwaju Ọga wa, Anabi. Ni kete ti Ọga wa Rasûl al-akram gbọ nipa eyi, O lọ sọdọ rẹ. Nigbati O ri Hadrat Alî, O ni aanu fun u, o gba olufẹ Rẹ mọra, ọmọ aburo baba Rẹ olufọkansin, fi ọwọ ibukun tẹ ẹsẹ rẹ tutu, eyiti o ti farada ẹgbẹẹgbẹrun awọn iṣoro ni ọna tootọ, o si gbadura fun alafia rẹ. Pẹlupẹlu, a royin pe âyat al-jalîla, ni maal, “Iru awọn eniyan bẹẹ lo wa ti wọn fi awọn nafse wọn rubọ (ara wọn) nitori Allahu taâlâ,”11 ni a fi han lori ifọkansin Hadrat Alî yẹn.12
Nigbati Ashâb al-kirâm, ti o ti lọ si Medîna tẹlẹ, ati awọn Musulumi ti Medîna, gbọ pe Sultân agbaye ti kuro ni Mekka fun iṣikiri, wọn fi itara ati ìháragàgà duro de wiwa Rẹ. Fun idi eyi, wọn yan awọn oluṣọ ni awọn agbegbe ita ti Medîna wọn si ni itara lati ki Ọga wa kaabo nigbati O wọ ilu naa. Àwọn tí wọ́n ń jó pẹ̀lú ìfẹ́ Rẹ̀ dúró fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọjọ́, tí wọ́n ń tẹjú mọ́ ojú ọ̀run bí aṣálẹ̀ gbígbóná tí ń yán hànhàn fún òjò.
Nikẹhin, a gbọ ohun kan lojiji, “Wọn nbọ! Wọn n bọ!” Awọn ti o gbọ ohun bẹrẹ si wo si arin aginju gbigbona. Bẹẹni! Bẹẹni! Wọ́n tún rí i pé wọ́n ń lọ sí ọ̀dọ̀ wọn lọ́lá lọ́lá láti aṣálẹ̀ gbígbóná láìka ooru oòrùn sí. Wọn bẹrẹ si kigbe ni idunnu si ara wọn, “Ihin idunnu! Ihin idunnu! Rasûlullah n bọ! Anabi wa n bọ! Ẹ dunnu, ẹyin ara Medîna. Ẹ yọ! Habîbullah n bọ! Iyebiye wa n bọ!” Lẹsẹkẹsẹ, iroyin yii tan kaakiri awọn opopona ti Medîna al-Munawwarah. Gbogbo eniyan, lati awọn ọmọde si agbalagba si awọn alaisan, n duro de awọn iroyin ayọ ti a ko ri tẹlẹ.
“Iru eniyan bẹẹ lo wa ti wọn fi nafse wọn (ara wọn) rubọ nitori Allahu taâlâ.”
Baqara: 207
Gbogbo awọn Medînans, ti wọn wọ aṣọ wọn ti o lẹwa julọ, sare lati kaabo Ọga ti agbaye. Kigbe takbir dun loju orun, omije ayo n ṣàn bi ikun omi. Afẹfẹ ti ibanujẹ ati idunnu wa, Medîna si n gbadun ọjọ ti o lẹwa julọ ti itan-akọọlẹ rẹ. Ní ọwọ́ kan, àwọn kan wà tí wọ́n fi ẹ̀bùn lé orí pípa Habîb Allahu taâlâ, ẹni tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí “Al-Amîn”, ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, àwọn kan wà tí wọ́n fẹ́ dáàbò bò òun àti àwọn ọ̀rẹ́ Rẹ̀, tí wọ́n gbá wọn mọ́ra tí wọ́n sì fi ẹ̀mí wọn rúbọ nitori idi eyi.
Medînans fẹ lati rii oju didan ti Anabi olufẹ wa ni kete bi o ti ṣee. Medîna ko tii ri iru alayọ bẹẹ ri, iru akoko ibukun bẹẹ ṣaaju. Eyi jẹ ajọdun ti a ko rii tẹlẹ.
Àwọn ọmọdé, àwọn ọ̀dọ́, alàgbà, àwọn olóríire ń ka ewì wọ̀nyí nínú àsè yẹn, èyí tí kò tíì ṣẹlẹ̀ rí tí yóò sì wà airotẹlẹ: 13
Tala’al badru alainâ
Min saniyyâti’l-wadâ’,
Wajaba’sh-shukru alainâ,
Mâ da’â-lillahi dâ’.
‘Ayyuh’al-mab’ûsu fînâ,
Ji’ta bil-‘amri’l mutâ’,
Ji’ta sharrafta’l-Medîna,
Marhaban yâ khayra dâ’.
Anta shamsun, anta badrun,
Anta nûrun â’lâ nûr,
Anta misbâh-s’Sureyyâ,
Yâ Habîbi, yâ Rasûl!
Kad labisnâ savba ‘izzin,
Ba’de aswâbi’r-rika’,
Wa rada’nâ sedye mejdin,
Ba’de eyyâm‘id-dayâ’.
Kaalet ahmâru’d-dayâcî,
Kulli arbâbil-Islâm,
Kullu men yetba’ Muhammad,
Yenbegî an lâ yudâm.
Wa te’âhednâ jamîan,
Yavma aksemne’l-yemîn,
Len nehûne’l ahde yevmen,
Vettehazne’s-sidka dîn.
Leste wallahi neziyyen,
Mâ yukâsîhi’l ’ibâd,
Mashheden yâ necme amnîn,
Zû vebâin wa vidâd.
Oṣupa kikun dide lori wa,
Lati òke Wadâ
A gbọdọ fi ọpẹ han,
Nigbati ipe ba wa fun Olohun.
Eyin Ojiṣẹ, ti a yan laarin wa,
O wa pẹlu Amrullah,
O mu ola wa si Medîna,
Kaabo, Eyin olufẹ.
Iwọ ni oorun, iwọ ni oṣupa,
Iwọ ni nûr lori nûr,
Iwọ ni imọlẹ ti Pleiades,
Eyin ololufe, Eyin Rasûl.
A ti kun fun ọlá,
A ti bọ́ aṣọ àkísà silẹ,
A ti de titobi,
A wa ni pipadanu, bayi a jèrè.
Oṣupa ti o le okunkun lọ sọ pe,
Sọ fun awọn ti o ni aabo,
Maṣe ṣe ipalara fun ẹnikẹni,
Ẹniti o gboran si Muhammad (alaihis-salâm).
A ṣe ileri gbogbo rẹ,
Ni ọjọ ti ileri,
Otitọ ni ọna wa,
Ko si iwa ọ̀dàlẹ̀ ni Islâm.
Wallahi, Emi ko gbagbe,
Ko si ọjọ laisi irora,
Iwo ni ẹlẹri, Iwọ irawọ Amn,
Iduroṣinṣin ati ifẹ rẹ tobi.
Awọn ibeere “Kaabo, Iwọ Rasûlallah,” “Jọwọ, bọla fun ile wa,” ni a gbọ lati gbogbo itọsọna. Diẹ ninu awọn olokiki ti Medîna, di ijanu Quswâ mu wọn si bẹbẹ fun u, “Iwọ Rasûlallah! Jọwọ, bu ọla fun ile wa…” O sọ pe, “Fi ijanu ibakasiẹ mi silẹ, yoo yan. Eyikeyi ile ibakasiẹ mi kunlẹ niwaju, Emi yoo jẹ alejo nibẹ!” Gbogbo eniyan di yiya ati iyanilenu. Nibo ni Quswâ yoo kunlẹ? Quswâ tẹsiwaju si aarin Medîna, ati bi o ti n kọja nipasẹ ilẹkun kọọkan, awọn onile yoo sọ pe:
“Eyin Rasûlallah! Jọwọ bu ọla fun wa, jọwọ bu ọla fun wa!” Ọ̀gá wa, Anabi n rẹrin musẹ o si nwipe, “Ṣii ọna fun ibakasiẹ! A ti paṣẹ fun un ibi ti yoo kunlẹ si.”
Nikẹhin, Quswâ kunlẹ lori aaye nibiti ẹnu-ọna masjid ash-sharîf ti Ọga wa, Anabi wa loni. Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ko sọkalẹ kuro lori rakunmi Rẹ. Rakunmi naa dide lẹẹkansi o bẹrẹ si rin. Lẹhinna o kunlẹ ni aaye kanna ko tun dide lẹẹkansi. Lẹhinna, Ọga wa sọkalẹ kuro lori Quswâ o si sọ pe, “Inshâ-Allah, ile wa niyi,” lẹhinna beere “Tani eni to ni ibi yii?” Wọn dahun pe, “Iwọ Rasûlallah! Suhayl ati Sahl, awọn ọmọ Amr.” Omo orukan ni awon omo yen. Wòlíì wa béèrè pé, “Ilé ta láàárín àwọn ìbátan wa sún mọ́ ibí jù?” Iya baba agba Ọga wa Rasûlullah, Abdulmuttalib, wa lati ọdọ awọn ọmọ Najjâr. Hadrat Khâlid ibn Zayd Abû Ayyûb al-Ansârî wi pelu idunnu nla, “Iwo Rasûlallah! Ile mi sunmọ julọ. Ile mi niyi, ati nihin ni ilẹkun rẹ.” Lẹhinna o tu ẹru kuro lori Quswâ o si pe Ọ̀gá wa Rasûlullah wọle.14
Awọn Musulumi Medînan ati awọn Muhâjirs yọ gidigidi ni Hegira ti Ọga wa. Odun yii ni a npe ni “Sanat al-izin” (ọdun igbanilaaye).
Iyebiye ade ti eda eniyan, iwosan okan, habîb Allahu taâlâ, Oga wa, Anabi je omo odun metalelaadọta nigba Hegira.
KINI YOO ṢẸLẸ SI MI?
Kini yoo ṣẹlẹ si mi, iwọ Rasûlallah?
Ẹmi ati ara mi n jo, Eyin Rasûlallah.
Bi iná ti n jo fẹ̀rẹ̀ ati àwo turari,
Mo sun pelu ife re, iwo Rasûlallah.
Pẹlu npongbe ati Iyapa,
Mo n yo kuro, Eyin Rasûlallah.
Iwọ ni Shâh ti a ṣẹda, lori ilẹkun giga rẹ,
Emi ni ẹniti o tẹriba ori rẹ, Iwọ Rasûlallah.
Awọn òdòdó rósì ti tan lori ilẹ ti o tẹ̀,
Emi ni ẹ̀gún lori iyẹn, Iwọ Rasûlallah.
Abû Ayyûb al-Ansârî radiy-Allahu ‘anh
“Ṣii ọna fun ibakasiẹ! A ti paṣẹ fun un ibi ti yoo kunlẹ si.”
Hadîth
ash-sharîf
