AKOKO MEDÎNA AL-MUNAWWARAH
Akoko Medîna, eyiti o duro fun ọdun mẹwa, bẹrẹ pẹlu Hegira ti Anabi olufẹ wa si Medîna ni ọdun 622 (Mîlâdî), ni ọjọ kejila Rabî’ul-awwal ọdun kẹtala ti Bi’that.
Nigbati Ọ̀gá wa, Anabi (alaihis-salâm) bu ọla fun ile Hadrat Khâlid ibn Zayd Abû Ayyûb al-Ansârî, O fẹ lati gbe ni ilẹ isalẹ o si gbe ibẹ.1 Nípa bẹ́ẹ̀, ọlá gbígbàlejò Ọ̀gá Àgbáyé ni a fi fún ẹni ìbùkún yìí.
Hadrat Khâlid sọ bi atẹle: “Nigbati Rasûlullah bu ọla fun ile mi O fẹ lati gbe ni isalẹ. A ń gbé lókè, ọkàn wa kò sì balẹ̀ rárá nípa ipò yìí. Ni ojo kan, mo ni, ‘Iwọ Rasûlallah, ki iya ati baba mi rubọ fun ọ! Emi ko ni itunu pẹlu rẹ lati duro ni isalẹ nigba ti mo wa ni oke. Emi ko fẹran rẹ. O wọn lori mi. Jọwọ gba wa laaye lati gbe ni isalẹ ati iwọ ni oke.’ Lori eyi, O ni, “Iwọ Abâ Ayyûb! Gbigbe ni ilẹ isalẹ ile yẹ wa ju, o si rọrun fun wa.” O ro pe o dara lati duro si isalẹ lati pade awọn alejo ni irọrun. Bayi, a tesiwaju lati duro ni oke.
Lọ́jọ́ kan, ìkòkò omi wa fọ́. Ní ìbẹ̀rù pé omi tí ó dà sílẹ̀ yóò kán sórí Rasûlullah, tí yóò sì kó ìnira bá A, èmi àti ìyàwó mi fi aṣọ ìbora àrán wa, èyí tí ó jẹ́ ohun kan ṣoṣo tí a ní láti fi bora, tẹ omi náà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.”
Abû Ayyûb al-Ansârî tiju gidigidi nipa gbigbe lori ilẹ oke. Níkẹyìn, ó bẹ̀rẹ̀ sí dúró sísàlẹ̀, ó sì mú kí Ọ̀gá wa, Wòlíì dúró sí òkè. Hadrat Abû Ayyûb sọ pe: “A maa n pese ounjẹ alẹ nigbagbogbo, a si maa n fi ranṣẹ si Ọga wa Rasûlullah. Nigbati O ba ran ohun ti o kù pada si wa, emi ati iyawo mi Umm Ayyûb maa n wa ibi ti ọwọ Rasûlullah ti kan, a si maa n ri ibukun nipa jijẹ awọn apakan ounjẹ naa. Nírọ̀lẹ́ ọjọ́ kan, a pèsè oúnjẹ tí a fi àlùbọ́sà tàbí ata ilẹ̀ ṣe, ṣùgbọ́n Rasûlullah rán an padà sọ́dọ̀ wa. Nígbà tí mo rí i pé a kò fọwọ́ kan oúnjẹ náà, mo gòkè lọ sọ́dọ̀ Rẹ̀ tí ń sunkún. Mo ni, ‘Iwo Rasûlallah! Ki a fi awon obi mi rubọ fun ọ! O fi ounjẹ naa ranṣẹ pada, ṣugbọn emi ko le ri ami ti ọwọ ibukun rẹ lori rẹ. Emi ati Umm Ayyûb yoo wa awọn apakan nibiti ọwọ rẹ ti fi ọwọ kan a si maa n ri ibukun nipa jijẹ wọn.’ Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) sọ pe, ‘Mo gbọ oorun nkankan ninu ounjẹ yii. Ìdí nìyí tí mi ò fi jẹ ẹ́. Emi ni eniyan ti o ba angẹli sọrọ.’ Mo beere, ‘Ṣe satelaiti yii jẹ harâm?’ O ni, ‘Rara! Ṣugbọn emi ko fẹran rẹ nitori õrùn rẹ.’ Nigbati mo sọ pe, ‘Emi ko fẹran ohun ti o korira!’ O ni, ‘O le jẹ ẹ.’ Lori iyẹn, a jẹ ounjẹ yẹn ati pe a ko pese ounjẹ eyikeyi pẹlu ẹfọ yẹn fun Rasûlullah.
Ni akoko miiran, Mo pese ounjẹ, eyiti yoo to fun Ọga wa Rasûlullah ati Abû Bakr, lẹhinna mu wa si iwaju wọn. Rasûlullah sọ pe, ‘Iwọ Abâ Ayyûb! Pe ọgbọn eniyan lati awọn olokiki ti Ansâr.’ Nigba ti mo n ronu bi ounjẹ kekere ti a ni ati bi o ṣe le jẹ pe Rasûlullah ro pe a ni diẹ sii, O tun sọ pe, ‘Iwọ Abâ Ayyûb! Pe ọgbọn eniyan lati awọn olokiki ti Ansâr.’ Pẹlu ẹgbẹẹgbẹrun ero, Mo pe ọgbọn eniyan lati Ansâr; wọ́n wá jẹun nínú oúnjẹ yẹn, wọ́n sì yó. Ní mímọ̀ pé iṣẹ́ ìyanu ni, ìgbàgbọ́ wọn jèrè agbára, wọ́n sì tún ṣe bîat lẹ́ẹ̀kan sí i. Lẹhinna wọn lọ.
“Iwọ Rabb mi! Jẹ ki a nifẹ Medîna bi a ṣe nifẹ ilu Mekka. Jẹ ki a nifẹ rẹ ju Mekka lọ. Rabb mi! Fi ọpọ (barakah) si awọn òṣùwọ̀n ati awọn ohun ìwọ̀n wa. Ṣe ilu Medîna nibiti a ti le ni ilera. Ṣe oju-ọjọ rẹ dara!”
Hadîth
ash-sharîf
Lẹhin ti Ashâb al-guzin wọnyi ti lọ, O sọ pe, ‘Pe ọgọta eniyan.’ Níwọ̀n bí mo ti rí i pé oúnjẹ náà, gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ìyanu, kò dín kù, inú mi dùn sí i, mo sì ké sí ọgọ́ta ènìyàn sí iwájú Rasûlullah. Wọ́n wá jẹ oúnjẹ yẹn. Ti o jẹwọ iṣẹ iyanu Rasûlullah, gbogbo wọn tuka.
Lẹhinna O sọ pe, ‘Pe aadọrun eniyan lati Ansâr.’ Mo pè wọ́n, wọ́n sì wá. Nipa aṣẹ Rasûlullah, wọn joko si ounjẹ nipasẹ awọn mewa ati jẹun. Gbogbo wọn rí iṣẹ́ ìyanu ńlá yẹn, wọ́n sì lọ. Bayi, ọgọsan eniyan jẹun. Oúnjẹ náà ṣì pọ̀ tó bí mo ṣe mú wá, ó sì dà bíi pé kò fọwọ́ kàn án.”2
Ẹgbẹ arakunrin ti Ansâr ati Muhâjirs
Ọ̀gá wa, Wòlíì ṣe àwọn Muhâjirs, tí wọ́n ṣí lọ, àti àwọn Ansâr, tí wọ́n gbà wọ́n sí ilé wọn, àwọn arákùnrin pẹ̀lú ara wọn láti lè fìdí ìdúróṣinṣin múlẹ̀ ní Medîna al-Munawwarah. Nigba ti Hadrat Alî nikan lo ku, ti o ro pe a ti gbagbe oun, o beere, “Eyin Rasûlallah! Njẹ o ti gbagbe mi?” Nigbana ni Ọga awọn aye wipe, “Iwọ ni arakunrin mi ni aye yii ati ni âkhirat.” Ẹgbẹ́ ará yìí dá lórí ìtìlẹ́yìn tara àti ìwà rere. Nípa bẹ́ẹ̀, ìbànújẹ́ jíjinlẹ̀ láti jìnnà sí ilẹ̀ ìbílẹ̀ wọn, ilé, àti àwọn ìbátan wọn yóò túbọ̀ fúyẹ́. Ni otitọ, awọn Musulumi Medînan ti ṣe itẹwọgba awọn arakunrin wọn Muhâjir, ti wọn fi ilu abinibi wọn silẹ lati gbe ati tan ẹsin Allahu taâlâ, pẹlu ọwọ ṣiṣi, pe wọn sinu ile wọn ati ṣiṣẹ pẹlu itara lati ṣe iranlọwọ fun wọn ni eyikeyi ọran. Pẹ̀lú ẹgbẹ́ ará yìí, wọ́n tún gbá ara wọn mọ́ra pẹ̀lú òtítọ́. Ọga wa Rasûlullah ti ṣe arakunrin Muhâjir kọọkan pẹlu Ansâr kan ti o ni ihuwasi ibaramu. Ẹgbẹ́ ará yìí wà ní ìwọ̀n àyè kan débi pé wọ́n tiẹ̀ lè pín dúkìá tí wọ́n jogún lọ́wọ́ àwọn bàbá wọn.3
Olukuluku Medînan pin oko rẹ, ọgba-ajara, ọgba, ile, ati awọn ohun-ini, ni kukuru, ohunkohun ti o ni, si meji o si fi ayọ fun idaji keji fun arakunrin rẹ Muhâjir. Hadrat Abdurrahmân ibn Awf lati Muhâjirs sọ bi atẹle: “Nigba ti a lọ si Medîna al-Munawwarah, Ọga wa Rasûlullah sọ emi ati Sa’d ibn Rabî di arakunrin. Lori eyi, arakunrin mi Sad wi fun mi pe, ‘Arakunrin mi Abdurrahmân! Emi ni ọlọrọ julọ ninu awọn Musulumi Medînan ni awọn ofin ohun-ini. Mo ti pin ohun ini mi si meji, ati idaji rẹ jẹ tirẹ.’ Nigbana ni mo sọ pe, ‘Ki Allahu taâlâ jẹ ki ohun-ini rẹ bukun ati anfani fun ọ. Emi ko nilo ohun ini. Kan mu mi lọ si ibi ọja nibiti o ti raja, iyẹn to.’”
Iru irubọ bẹẹ ṣee ṣe nikan pẹlu ẹgbẹ arakunrin ti Islâm. Lati akoko Âdam alaihis-salâm titi di akoko yii, ọpọlọpọ awọn ijira ti wa. Bí ó ti wù kí ó rí, kò tíì sí irú ìṣíkiri tí ó nítumọ̀ àti ọlá bẹ́ẹ̀ rí àti irú ìṣọ̀kan bẹ́ẹ̀ tí ó kún fún ìfẹ́ àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ òtítọ́ yìí láàárín àwọn àjèjì àti àwọn ènìyàn àdúgbò. Nitootọ, Allahu taâlâ sọ, ni maal, “Dajudaju Mu’mins (awọn onigbagbọ Musulumi) jẹ arakunrin.”4 Pẹlu eyi, Allahu taâlâ tọka si pe ifẹ ati otitọ gidi le jẹ nipasẹ igbagbọ ati igbagbọ nikan, kii ṣe nipasẹ awọn ire ti ara. Ipo Ashâb al-kirâm yii jẹ aṣeyọri nipasẹ wiwa si sohbat kan ṣoṣo (jije niwaju ati gbigbọ awọn ọrọ ẹlẹwa) ti olukoni wa Rasûlullah. Bi awọn okun ti n jade lati inu ọkan ibukun ti Anabi olufẹ wa, fayz (ìtànṣán imọ) ati awọn ibukun ti nṣàn si ọkàn Ashâb al-kirâm àti, nítorí àbájáde rẹ̀, wọ́n nífẹ̀ẹ́ ara wọn pẹ̀lú ìfọkànsìn àrà ọ̀tọ̀, wọ́n sì fẹ́ràn àwọn arákùnrin wọn ju ara wọn lọ.
Ni aarin tuntun ti Islâm yii, awọn Ansâr ati Muhâjirîn ṣeleri lati ni iṣọkan, lati farada gbogbo iru irubọ fun fifun ẹsin Islâm lokun, ati lati de ipo shahâda (iku ajẹ́rìíkú) ni ipari. Ni ọna yii, wọn pejọ ni ayika Rasûlullah wọn si ṣeto aṣẹ tuntun ati igbesi aye idunnu nipa titẹle awọn ilana ti Islâm. Bayi, pẹlu ijira, Islâm ti ṣe igbesẹ akọkọ si di “Ipinle kan”. Medîna didan naa ti di ijoko ati aarin ti ẹsin Islâm.
Ní Medîna, ní àfikún sí Ashâb al-kirâm, àwọn Kristẹni, àwọn Júù, àti àwọn ẹlẹ́sìn òrìṣà tún wà. Awọn Ju ni awọn ẹya mẹta: Banî Nadîr, Banî Qurayzâ, Banî Kaynukâ. Iwọnyi jẹ ikorira pupọ si Islâm ati paapaa si Anabi olufẹ wa.
Nibayi, awọn alaigbagbo Meccan ka Ọga wa, Anabi ti o so Ashâb Rẹ pọ ni Medîna nipa sisọ wọn jẹ arakunrin, bi ewu nla si ara wọn. Ti wọn ko ba le bori ọrọ yii laipẹ, awọn Musulumi le ni okun sii ki wọn kọlu Mekka ki wọn si gba awọn ilẹ ati ile wọn… Awọn lẹta idẹruba n bọ si ọdọ awọn Musulumi ti Medîna lati ọdọ awọn alaigbagbo Meccan ti wọn ni ero yii. Nínú ọ̀kan lára àwọn lẹ́tà wọ̀nyí, wọ́n kọ ọ́, “Dájúdájú, kò sí ẹ̀yà Lárúbáwá tí a ní ìṣọ̀tá pẹ̀lú tí ó bí wa nínú bí o ti rí. Nitoripe, nigba ti o yẹ ki o ti gba ọkunrin kan lọwọ awọn eniyan wa fun wa, o ti gba ati daabobo Rẹ. Eyi jẹ ẹbi nla fun ọ. Jọwọ maṣe duro laarin awa ati Oun ki o fi silẹ fun wa. Ti O ba ṣe atunṣe ipa-ọna Rẹ, inu wa yoo dun julọ. Ti kii ba ṣe bẹ, yoo jẹ ti wa lati ṣe atunṣe Rẹ!”
Si lẹta yii, Hadrat Kab ibn Mâlik ko esi ti o lẹwa pupọ, o yin Anabi wa.
Awọn alaigbagbo Meccan kọ awọn lẹta idẹruba si awọn alaigbagbo ti Medîna ni ọna kanna. Wọ́n halẹ̀ mọ́ wọn pé, “Bí o kò bá lé ọkùnrin wa jáde kúrò ní ìlú rẹ tàbí kí o pa á, a óò bá ọ jà, a ó pa yín, a ó sì kó àwọn obìnrin yín lọ ṣe ẹrú wa!”
“Eyin Alî! Iwọ ni arakunrin mi ni agbaye yii ati ni âkhirat.”
Hadîth
ash-sharîf
Lori eyi, awọn alaigbagbo ti Medîna pejọ ni ayika munâfiq (agabagebe kan, alaigbagbọ ti n dibọn pe Musulumi) Abdullah ibn Ubayy wọn pinnu lati ṣe ipalara fun Ọga wa Rasûlullah ni akoko ti wọn rii aye.
Nígbà tí àwọn Mùsùlùmí gbọ́ nípa ipò yìí, wọ́n sa gbogbo ipá wọn láti dáàbò bo Wòlíì olùfẹ́ wa, wọ́n sì wà ní ìṣọ̀kan yí i ká. Wọn ko le jade ni alẹ ati sun ni ile wọn.
Ubayy ibn Kab sọ pe, “Nigbati Ọga wa Rasûlullah ati Ashâb Rẹ bu ọla fun Medîna al-Munawwarah, awọn Musulumi di ibi-afẹde ti ikorira awọn ẹya Arab alaigbagbo. Ashâb, ti o ni ihamọra, duro ni iṣọ titi di owurọ.”
Awọn Ashâb al-kirâm wa ni iṣọkan ati sare lati ran awọn arakunrin Musulumi wọn lọwọ pẹlu gbogbo agbara wọn ni awọn ipo ti o lewu. Olori laarin won ni Anabi olufẹ wa. Ọ̀gá wa Rasûlullah wa ni iwaju Ashâb Rẹ ni igboya, bi O ti wa ni gbogbo iwa rere. Bi o ti wu ki o pẹ to ni alẹ, nigba ti igbe kan ba gbọ, Anabi wa yoo de ibẹ bi manamana lori ẹṣin Rẹ niwaju gbogbo eniyan, sọ fun Ashâb Rẹ pe ko si nkankan lati bẹru ati fi wọn lọkan balẹ.
Tun wa ni oṣu ti,
Sultân ti awọn aye meji ni a bi.
Tun wa ni oṣu ti,
Orisun imo okan ni a bi.
Awon ti o ba fe shafâ’a (ẹ̀bẹ̀) yoo rẹrin musẹ,
Awon ti o feran Re yio ri ayo,
Tun wa ni oṣu ti,
Ẹni ti o ni ẹda lẹwa ni a bi.
Tun wa ni oṣu ti,
Oṣupa kikun ti okunkun, oorun owurọ,
Òdòdó rósì ninu ọgba òdòdó Hudâ,
Habîb ti Haqq, Mustafâ ni a bi.
Nibo ni olufẹ oloootọ wa,
Ọkàn rẹ̀ yóò rí ìtùnú,
Tun wa ni oṣu ti,
Iṣura ti otitọ ikoko ni a bi.
Eyin Hudâyî, enikeni ti o ba feran Re,
Gba ibi-afẹde rẹ,
Tun wa ni oṣu ti,
Ọlá ayé, ẹni tí ó dára jù lọ nínú ènìyàn ni a bí.
Àwòrán àtijọ́ ti Medîna
Masjid an-Nabî láti òde – Medîna al-Munawwarah
“Dajudaju Mumins jẹ arakunrin.” Hujurât: 10
Ilẹ ti Quswâ, ibakasiẹ Ọga wa Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam), kunlẹ nigbati Anabi wa lọ si Medîna al-Munawwarah.
Wòlíì olùfẹ́ wa ra ilẹ̀ yìí, ó sì kọ́ masjid kan sórí rẹ̀.
O ku ni ile Re nitosi masjid yii, iboji ibukun Re si wa ninu yara yii. Nigbamii lori, Hadrat Abû Bakr ati Hadrat Umar (radiy-Allahu anhumâ) ni a sin sinu yara yii. O ti sọ pe a o sin Îsâ alaihis-salâm si aaye fun eniyan kan lẹgbẹẹ wọn.