ODUN IBANUJẸ

Isonu omode

Qâsim, akọbi Ọga wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam), ku nigba ti o jẹ ọmọ oṣu mẹtadilogun. Awọn ọdun lẹhin iṣẹlẹ ibanujẹ yii, ọmọ rẹ miiran Abdullah tun ku. Nígbà tí omijé ń ṣàn láti ojú alábùkún ti Ọ̀gá wa Rasûlullah, ó yíjú sí òkè náà ó sì wí pé, “Iwọ Òkè! Bí ohun tó ṣẹlẹ̀ sí mi bá ṣẹlẹ̀ sí ọ, o kò lè gbé e; iwọ iba ti ṣubu!” o si fi ibinujẹ Rẹ han. Si ibeere iya wa Hadrat Khadîja pe, “Iwọ Rasûlallah! Nibo ni wọn wa bayi?” O ni, “Won wa ni Jannah.”

Inú àwọn abọ̀rìṣà dùn gan-an nígbà tí àwọn ọmọkùnrin méjì ti Wòlíì olùfẹ́ wa, Sultân àgbáálá ayé, kú. Awọn alaigbagbọ bii Abû Jahl ka eyi si anfaani, wọn si n fọnnu pe, “Bayi, Muhammad jẹ abtar, iran Rẹ ti ge kuro. Ko ni awọn ọmọkunrin ti o kù lati tẹsiwaju idile Rẹ. Nigbati O ba kú, a o gbagbe orukọ rẹ.”

Lori eyi, Allahu taâlâ sọkalẹ Sûrah al-Kawthar o si tu Rasûl Rẹ. Sûrah ni maal, “(Iwọ Habîb Mi!) Nitootọ, A ti fun ọ ni Kawthar (A ti fun ọ ni adagun Kawthar, ọpọlọpọ awọn ibukun). Nitorina, ṣe namâz ki o si rubọ eranko fun Rabb rẹ. Nitootọ, ẹni ti o fi ẹgan si ọ nipa sisọ (alainiran) oun gan-an ni ẹni buburu ati alainiran. (Oun, ti o pe ọ abtar ko ni iran, ogo ati ọla. Niti iwọ, Iwọ Habîb Mi, iran mimọ rẹ, orukọ rẹ yoo tẹsiwaju titi di ọjọ qiyâmat. Ọpọlọpọ awọn ọlá nla ti a ko le ronu ni a tun pin fun ọ ni âkhirat.)”1

Ikú Abû Tâlib

Ni awọn ọjọ ti o tẹle iku Abdullah, ọmọ Ọga wa Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam), Abû Tâlib ṣaisan, aisan rẹ si n pọ si lojoojumọ. Ní gbígbọ́ èyí, àwọn ẹlẹ́sìn alaigbagbo Quraysh wá sí Abû Tâlib. Ero wọn ni, “Nigba ti Abû Tâlib wa laaye, o ṣe igbiyanju nla lati daabobo Muhammad. Bayi iku rẹ ti sunmọ. Jẹ ki a ṣabẹwo si ọdọ rẹ, paapaa ti o jẹ ọjọ ikẹhin rẹ. Nitoripe Hamza, ti o jẹ akọni Arab ti ko ni ẹgbẹ, ati Umar, ti ọlanla, igboya ati aibẹru rẹ han bi oorun, ti di Musulumi. Lojoojumọ, awọn ẹgbẹ ti awọn eniyan lati awọn ẹya Arab wa lati tẹriba fun Rẹ. Nípa bẹ́ẹ̀, àwọn Mùsùlùmí ń pọ̀ sí i lójoojúmọ́, ohùn wọn sì ń tàn kálẹ̀ dé ayé. Ni ipo yii, yoo jẹ dandan fun wa lati gbọràn si wọn tabi lati ṣetan fun ogun ati ija. Jẹ ki a lọ si Abû Tâlib ki a si ṣalaye ipo naa ki o le ba wa laja. Ẹ jẹ́ kí a má ṣe kọlu ẹ̀sìn Rẹ̀, kí Òun náà má sì kọlu ẹ̀sìn wa.”

Awọn eniyan ti a mọ daradara gẹgẹbi 'Uqba, Shayba, Abû Jahl ati Umayya ibn Khalaf joko lori awọn irọmu ti o wa nitosi ibusun Abû Tâlib. Wọn sọ pe, “A gbagbọ ninu titobi rẹ, a gba ipo giga rẹ. Fun idi eyi, a ko tako rẹ rara. A bẹru pe, lẹhin ti o ba kú, Muhammad yoo yọ wa lẹnu, ọta yoo si tẹsiwaju laarin wa.

“Ìwọ arákùnrin bàbá mi! Sọ pé, ‘Lâ ilāha illallah’ lẹ́ẹ̀kan! Ki emi ki o le bebe fun nyin ni ọjọ qiyamati.”
Hadîth
ash-sharîf

Ibojì Ànábì wa àyànfẹ́ (sall-Allahu ta’âlâ ‘alaihi wa sallam) aya àkọ́kọ́, ìyá wa Hadrat Khadîja (radiy-Allahu anhâ) ti fara gba ìwà ìkà ìjọba Wahhâbî.
Gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti ṣe sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olókìkí nínú Islam, wọ́n wó ibojì ẹlẹ́wà rẹ̀ lulẹ̀.

Ẹ bá wa làjà kí a má bàa gbógun ti ẹ̀sìn ara wa.”

Abû Tâlib ranṣẹ si Ọga wa, Anabi o si wipe, “Gbogbo awọn olokiki ti Quraysh beere lọwọ rẹ lati ma ṣe dabaru pẹlu ẹsin wọn. Ti o ba gba eyi, wọn yoo wa ni iṣẹ rẹ ati ṣe iranlọwọ fun ọ.” Ọga awọn agbaye sọ pe, “Ìwọ arákùnrin bàbá mi! Mo fẹ pe wọn si ọrọ kan ṣoṣo ti gbogbo awọn Larubawa yoo fi tẹriba fun wọn, ti awon ti kii se Larubawa yoo si san owo jizya (orisirisi owo-ori kan).” O tun sọ fun awọn olokiki ti Qurayṣi, “Bẹẹni! Ti o ba sọ ọrọ kan fun mi, pẹlu rẹ, iwọ yoo jọba lori gbogbo awọn Larubawa, ati awọn ti kii ṣe Arab yoo tẹriba fun ọ.” Abû Jahl beere, “O dara. A yoo sọ ni igba mẹwa. Kini ọrọ yẹn?” Nigba ti Ọ̀gá wa Rasûlullah dahun pe, “Ti o ba sọ pe, ‘Lâ ilâha illallah,’ ti o si ju awọn oriṣa ti o jọsin lọ yatọ si Allahu taâlâ,” awọn abọ̀rìṣà sọ lẹsẹkẹsẹ pe, “Beere fun nkan miiran yatọ si eyi lati ọdọ wa!” Ọ̀gá wa, Anabi sọ fun wọn pe, “Paapa ti o ba mu oorun wa ti o si gbe e si ọwọ mi, Emi kii yoo beere fun ohunkohun miiran lati ọdọ rẹ.”

Awon alaigbagbo so wipe, Abal Qâsim! O n ṣe ipese ajeji pupọ. A fẹ lati wu ọ. Sibẹsibẹ, iwọ ko wu wa! o si lọ. Nigbati wọn lọ, Abû Tâlib sọ fun Ọga wa, Anabi pe, Ohun ti o fẹ lati ọdọ Quraysh yẹ pupọ. O tọ. Ọrọ àbúrò bàbá Rẹ yii jẹ ki Ọga wa Rasûlullah ni ireti; lerongba pe Abû Tâlib yoo wa si îmân, O ni, “Ìwọ arákùnrin bàbá mi! Sọ pe, Lâ ilâha illallah lẹẹkan! Ki emi ki o le bẹbẹ fun nyin ni ọjọ qiyâmat.” Abû Tâlib dahun pe, “Mo bẹru pe awọn eniyan yoo da mi lẹbi nipa sisọ pe, ‘O di Musulumi nitori pe o bẹru iku.’ Bibẹẹkọ, Emi yoo mu inu rẹ dun.” O sọ pe o wuwo pupọ fun awọn nafs rẹ. Àìsàn rẹ̀ túbọ̀ le sí i, ó sì kú.2

Iku iya wa Hadrat Khadîja

Ni ọdun kẹwa ti bi’that, ọjọ mẹta lẹhin iku Abû Tâlib, ọdun mẹta ṣaaju Hegira, ni ibẹrẹ Ramadân, ni ẹni ọdun 65, iya wa Hadrat Khadîja, alabaapin ibanujẹ Ọga wa Rasûlullah, iyawo Rẹ ti ọdun mẹẹdọgbọn, ku lẹhin ìdótì ọdun mẹta ti o kun fun wahala ati ibanujẹ.3 Ọga wa Fakhr al-kâinât (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) sin iya wa Hadrat Khadîja, pẹlu ọwọ ibukun tirẹ. O ni ibanujẹ pupọ nipasẹ iku rẹ.

Ọga wa, Anabi kun fun ibanujẹ nipasẹ iku ti iya wa Hadrat Khadîja ati aburo baba Rẹ Abû Tâlib ni ọdun kanna. Fun idi eyi, ọdun yẹn ni a pe ni “Sanat al-huzn/‘Am al-huzn”, iyẹn ni, ọdun ibanujẹ.

Iku iya wa Hadrat Khadîja ti mì o si dun Anabi olufẹ wa gidigidi. Nitoripe oun ni eniyan akọkọ ti o gbagbọ ti o si fi idi Ọga wa Rasûlullah mulẹ. Ni afikun, o jẹ alatilẹyin ati olutunu rẹ ti o tobi julọ. Nígbà tí gbogbo ènìyàn jẹ́ ọ̀tá, ó ti ṣí ọkàn rẹ̀ sílẹ̀ ó sì nífẹ̀ẹ́ Wòlíì wa jinlẹ̀. Ó lo gbogbo ohun ìní rẹ̀ àti ọrọ̀ rẹ̀ nítorí Islâm ó sì ṣiṣẹ́ lọ́sàn-án àti lóru láti sin Wòlíì olùfẹ́ wa. Ko dun Rasûlullah rara; kò pa á lára. Ọ̀gá wa, Anabi yoo sọ nipa eyi lati igba de igba ati ki o ranti awọn iwa rere ti iyawo Rẹ ti o ni ibukun.

Ni ojo kan, nigba ti Anabi wa jade kuro ni ile, Hadrat Khadîja jade lọ wa a. Jabrâîl alaihis-salâm fara han a ninu aso eda eniyan. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìyá wa Hadrat Khadîja fẹ́ béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ nípa Ọ̀gá wa, Wòlíì, ó rò pé ó lè jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀tá, ó sì padà lọ. Nigbati o ri Woli olufẹ wa ni ile, o sọ fun u nipa iṣẹlẹ yii. Ọga wa Fakhr al-kâinât sọ pe, “Ṣe o mọ ẹni ti o rii ti o fẹ beere nipa mi ni? Oun ni Jabrâîl (alaihis-salâm). Ó ní kí n sọ ìkíni rẹ̀ fún ọ. Ó tún sọ fún mi pé kí n sọ fún yín pé wọ́n ti pèsè ilé kan tí wọ́n fi péálì ṣe fún ọ ní Jannah. Nitoribẹẹ, kii yoo ni iru ibanujẹ, ipọnju, awọn ohun ti o nira ati ẹru nibẹ.”

Ọ̀kan kò lè gbé ọwọ́ rẹ̀, ọ̀kan fọ́jú

Wòlíì olùfẹ́ wa (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) yóò bá Ashâb Rẹ̀ sọ̀rọ̀, tí wọ́n wà lára àwọn olóríire jù lọ nínú aráyé, tí yóò sì tan ìmọ́lẹ̀ sí ọkàn wọn. Oun yoo ṣe alaye awọn âyat al-karîmas ti o sọkalẹ ati pe kii yoo fi ohunkohun silẹ laisọ tabi koyewa. Oun yoo tun lọ si awọn aaye nibiti awọn Alaigbagbọ ti pejọ ti wọn si pe wọn si îmân laisi aarẹ. Abû Jahl ati Walîd ibn Mugîra binu nipa ipo yii, won yoo si so pe, Bi o ba n lọ bayi, Muhammad yoo yi gbogbo eniyan pada si esin Re, ko si fi enikeni ti o nsin orisa wa. Ni ọjọ kan, wọn pinnu pe ọna kan ṣoṣo lati pari iṣẹ yii ni lati pa Anabi olufẹ wa, Ọga ti agbaye. Abû Jahl mu Walîd ibn Mugîra ati awọn ọdọmọkunrin diẹ lati ọdọ awọn ọmọ Mahzûm o si wa si Baitullah. Ni akoko yẹn, Anabi olufẹ wa n ṣe namâz. Lẹsẹkẹsẹ Abû Jahl sare siwaju pẹlu okuta kan ni ọwọ rẹ. Ni akoko ti o gbe ọwọ rẹ soke lati lu Ọga wa Habîb al-akram ati Nabî al-muhtaram (Woli ọlọla) pẹlu okuta naa, ọwọ rẹ duro gbagidi ni afẹfẹ. Ko le ṣe ohunkohun. Ó yà á lẹ́nu. O pada bi iyẹn. Nigbati o de ọdọ awọn alaigbagbo, ọwọ rẹ pada si ipo iṣaaju rẹ, okuta naa si ṣubu lulẹ.

Ọkan ninu awọn ọmọ Mahzûm mu okuta kanna o si rin si ọdọ Ọga wa, Anabi. O n sọ pe, Iwọ yoo ri! Emi yoo pa a! Bí ó ti ń sún mọ́lé, lójijì ló fọ́jú, kò sì rí àyíká rẹ̀. Lori eyi, awọn ọmọ Mahzûm sare kọlu Anabi olufẹ wa papọ. Nígbà tí wọ́n sún mọ́ Ọ̀gá wa, Wòlíì, wọn kò lè rí i lójijì. Sibẹsibẹ, wọn ngbọ ohun ibukun Rẹ. Nigbati wọn rin si ibi ti ohùn ti wa, ohùn tun wa lati ẹhin; nigbati nwọn yipada, ohùn wa lati ibi ti tẹlẹ. Wọn jẹri iṣẹlẹ kanna ni ọpọlọpọ igba. Nígbẹ̀yìngbẹ́yín, ọkàn wọn dàrú gan-an débi pé wọ́n kúrò níbẹ̀ láìjẹ́ pé wọ́n lè pa Ọ̀gá wa, Wòlíì lára.

Ìfẹ́sọ́nà Hadrat Âisha àti Hadrat Sawda

“Tani yoo koseemani ati ran mi lọwọ titi emi o fi mu ojuse iṣẹ wolii Allahu taâlâ ṣẹ? (Nitorina) Jannah ni ao fi fun u.”
Hadîth
ash-sharîf

Nigbati Hadrat Khadîja (radiy-Allahu anhâ) ku, ko si ẹnikan ti o kù lati ṣakoso ile Rasûlullah. Arabinrin Hawla bint Hakîm ṣe akiyesi eyi o si wa niwaju Sarwar al-âlam. O ni, iwọ Rasûlallah! O nilo ẹlẹgbẹ ti o yẹ fun ọ ati iyaafin ti o yẹ fun iṣẹ rẹ. Ti o ba fẹ, Mo le ri iyawo fun ọ. Rasûlullah sọ pe, “Iwọ Hawla, nibo ni iyaafin ti o yẹ fun iṣẹ yii wa?” Hawla dahun pe, Ti o ba fẹ wundia, Âisha wa, ọmọbinrin ọrẹ rẹ Abû Bakr. Ti o ba fẹ opo kan, Sawda bint Zama yoo dara. Rasûl alaihis-salâm sọ pe, “Beere fun awọn mejeeji fun mi.” Rasûlullah ṣe adehun pẹlu Hadrat Âisha ni akọkọ, lẹhinna pẹlu Sawda. O mu Hadrat Sawda lọ si ile Rẹ ni Mekka. Igbeyawo rẹ pẹlu Hadrat Âisha waye ni Medîna ni oṣu Shawwâl, ọdun keji ti Hegira.

Ìpàdé Aqaba

Lọ́dọọdún, Wòlíì olùfẹ́ wa máa ń ké sí àwọn ẹ̀yà tó wá láti ṣèbẹ̀wò sí Kâba sí ẹ̀sìn náà, Ó sì máa ń sapá kí wọ́n lè gba ara wọn là lọ́wọ́ iná Jahannam, kí wọ́n sì ní ayọ̀ àìlópin. Láìka gbogbo irú ẹ̀gàn sí, Ó ń bá a lọ láti mú ojúṣe Rẹ̀ ti wòlíì ṣẹ. Oun yoo duro ni ibi ti awọn ẹya ti dó ti wọn si beere pe, “Tani yoo koseemani ti yoo ran mi lọwọ titi emi o fi mu ojuse iṣẹ wolii Allahu taâlâ ṣẹ? (Nitorina) Jannah ni ao fi fun u.” Sibẹsibẹ, ko si ẹnikan lati koseemani tabi ṣe iranlọwọ fun u.

O jẹ oṣu Dhul-hijja, ni ọdun kẹwa ti bi’that. Ni ọja kan, Ọga wa, Anabi pade ẹgbẹ kan ti awọn eniyan lati Medîna ti o wa lati ṣabẹwo si Kâba. Nigbati O beere lọwọ wọn pe, “Tani iwọ?” wọn sọ pe wọn wa lati Medîna ati ti ẹya Khazraj. Arabinrin Salmâ, iya Abdulmuttalib, baba agba Anabi wa, tun jẹ ọmọ ẹgbẹ ti awọn ọmọ Najrân, ẹka kan ti ẹya Khazraj. Woli wa joko fun igba diẹ ni Aqaba pẹlu awọn eniyan mẹfa wọnyi ti Khazraj o si ka âyat al-karîmas 35-52 ti Sûrah Ibrâhîm o si sọ fun wọn nipa Islâm. Ó ní kí wọ́n tẹ́wọ́ gba ẹ̀sìn yìí.

Ni Medîna, awọn ẹya Aws ati Khazraj jẹ ọta awọn Ju fun igba pipẹ, wọn yoo si kọlu ara wọn ni gbogbo aye. Nigbakugba ti wọn ba jagun, awọn Ju yoo sọ pe, “Anabi kan yoo wa laipẹ. Ko ni pẹ, O le farahan ni eyikeyi ọjọ bayi. A o tẹriba fun Un a si gba agbara. Lẹhinna a yoo ṣẹgun yin.” Awọn eniyan Aws ati Khazraj gbagbọ pe ti wọn ba di Musulumi niwaju awọn Ju ti wọn si bu ọla fun pẹlu Islâm, wọn yoo ṣẹgun wọn yoo si lé wọn jade kuro ni Medîna.

Àwọn olóríire wọ̀nyí, tí wọ́n ti gbọ́ látọ̀dọ̀ àwọn àgbààgbà ẹ̀yà wọn àti láti ọ̀dọ̀ àwọn Júù tí wọ́n ń gbé ní Medîna pé wòlíì kan yóò dé láìpẹ́, rí àwọn àmì wòlíì ní Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam). Nigbati O pe wọn si Islâm, wọn wo ara wọn. Lẹ́yìn náà, lára ara wọn, wọ́n sọ pé, “Wòlíì tí àwọn Júù sọ nípa rẹ̀ ni ẹni yìí!”

Fun idi eyi, wọn di Musulumi lẹsẹkẹsẹ ni iwaju Rasûlullah nipa sisọ Kalima ash-shahâda. Wọn wipe, “Iwọ Rasûlallah! A fi àwọn èèyàn wa sílẹ̀ níbi tí wọ́n ti ń bá àwọn Júù jà. A nireti pe Allahu taâlâ yoo bu ọla fun wọn pẹlu di Musulumi nitori rẹ. Gbàrà tí a bá pa dà dé, a ó pè wọ́n àti àwọn ènìyàn wa láti gba iṣẹ́ wòlíì rẹ. A yoo sọ ohun ti a ti gba lati inu ẹsin yii fun wọn. Ti Allahu taâlâ ba kojọ ti o si so wọn pọ ninu ẹsin yii, ko ni si ẹnikan ti o ṣe iyebiye ati ọlá ju ọ lọ.”

Awọn eniyan mẹfa wọnyi gbagbọ nitootọ ati gba ati fi idi rẹ mulẹ ohun ti Allahu ta’âlâ fi ranṣẹ si Anabi wa. Wọn gba aṣẹ lọwọ Anabi wa lati pada si ilu abinibi wọn ati pinnu lati pada wa ni ọdun ti n bọ ni oṣu Dhul hijja. Awon eniyan mefa yen ni: ‘Uqba ibn Âmir, As’ad ibn Zurâra, Awf ibn Hârith, Râfi’ ibn Mâlik, Qutba ibn Âmir, Jâbir ibn Abdullah (radiy-Allahu ‘anhum).4

Nígbà tí àwọn mẹ́fà tí wọ́n di Mùsùlùmí padà sọ́dọ̀ àwọn ènìyàn wọn ní Medîna, lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀ nípa Islâm àti Wòlíì wa, wọ́n sì ké sí àwọn èèyàn pé kí wọ́n tẹ́wọ́ gba ẹ̀sìn Islâm. Wọn lọ jina ninu eyi pe ko si ile ti o ku ni Medîna nibiti a ko ti mẹnuba Anabi wa ati Islâm. Nípa bẹ́ẹ̀, bí Islâm ṣe tàn kálẹ̀ láàárín ẹ̀yà Khazraj, àwọn kan láti ẹ̀yà Aws tún di Mùsùlùmí.

Bí Ó ṣe pe àwọn ará Tâif sí îmân

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn abọ̀rìṣà ti rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ìyanu ti Wòlíì olùfẹ́ wa, wọn kò gbà gbọ́ nítorí agídí wọn. Síwájú sí i, wọn kò ṣíwọ́ ṣíṣe inúnibíni àti bíbá àwọn ọmọ wọn, àbúrò wọn, ìbátan àti àwọn ọ̀rẹ́ wọn tí wọ́n di Mùsùlùmí lóró. Wòlíì olùfẹ́ wa bà jẹ́ gan-an nítorí ìwà ìkà àti ìjìyà wọn tí ń pọ̀ sí i. O ronu lati lọ si Tâif, ti o wa nitosi Mekka, ki O si pe awọn eniyan ibẹ si Islâm. Fun idi eyi, O mu Zayd ibn Hâritha pẹlu Rẹ o si de Tâif.

O sọrọ pẹlu Abd al-Yâlil, Habîb ati Masûd, awọn ọmọ Amr, ti wọn jẹ olokiki ti Tâif. Ó sọ fún wọn nípa Islâm, ó sì ní kí wọ́n gbà gbọ́ nínú Allahu taâlâ. Wọn ò gbà gbọ́, wọ́n sì gàn án, pẹ̀lú, wọ́n ní, “Ǹjẹ́ Allahu taâlâ kò lè rí ẹnikẹ́ni bí kò ṣe ìwọ láti rán gẹ́gẹ́ bí wòlíì? Njẹ Allahu taâlâ ko lagbara lati fi ẹnikan ranṣẹ yatọ si iwọ bi woli? Lọ si ibikibi ti o ba fẹ, kan lọ kuro ni ilẹ wa! Awọn eniyan rẹ ko gba ọrọ rẹ, nitorina o wa si ibi, abi? A bura pe a yoo yago fun ọ paapaa! A ko ni gba ìbéèrè kankan tirẹ.”

“Duro! Maṣe kọlu! Oun ni Oga awon aye. Oun ni Ojiṣẹ Olohun! Ge ara mi si ona sugbon ma se pa Anabi wa lara!”
Zayd ibn Hâritha (radiy-Allahu ’anh)

Ọ̀gá wa Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) fi silẹ nibẹ ni ibanujẹ. Ó pe ẹ̀yà Thaqîf wá sí Islâm fún ọjọ́ mẹ́wàá tàbí oṣù kan, àmọ́ níwọ̀n bí kò ti sí èyíkéyìí nínú wọn tó gbà gbọ́, wọ́n tún fi wọ́n ṣe yẹ̀yẹ́, wọ́n fi í ṣe ẹlẹ́yà, wọ́n sì ń dá a lóró. Wọ́n mú kí àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn ọmọdé tò lẹ́gbẹ̀ẹ́ ojú ọ̀nà, kí wọ́n sì sọ òkúta, wọ́n sì kọlu Ọ̀gá wa. Lilo ara rẹ bi apata, Hadrat Zayd n gbiyanju lati ṣe idiwọ eyikeyi ipalara si Anabi wa lati awọn okuta ti awọn ọdọ Taif sọ. Hadrat Zayd n yika ni ayika Anabi olufẹ wa, o n tiraka pẹlu gbogbo ohun ti o ni ki awọn okuta ma ba fi ọwọ kan Rẹ.

Kò bìkítà nípa àwọn òkúta tí wọ́n ń lù ú kí ìpalára má bàa dé sí ara rẹ̀ alábùkún. Ṣe ko duro fun aye lati fi ẹmi rẹ rubọ fun awọn ọjọ wọnyi? Níhìn-ín, wọ́n ń sọ Ọ̀gá àwọn àgbáyé lókùúta, wọ́n ń gbìyànjú láti lé e jáde kúrò ní ilẹ̀ wọn pẹ̀lú ìyà àti ìdálóró.

Bi Hadrat Zayd ti sare si otun ati sosi lati daabo bo Oga wa, Anabi, okuta n lu ori, ara ati ese re leyin ekeji. Nitori eyi, gbogbo ara Hadrat Zayd kun fun ẹjẹ. Ó ń ṣe ohun gbogbo láti dáàbò bo Wòlíì olùfẹ́ rẹ̀, ó ń pariwo sí àwọn òǹrorò tí wọ́n ń sọ òkúta, “Duro! Maṣe kọlu! Oun ni Oga ti aye. Oun ni ojiṣẹ Allah! Ge ara mi si ona sugbon ma se pa Anabi wa lara!” Awọn okuta ti o kọja Zayd ibn Hâritha de ọdọ Ọga wa Rasûlullah o si jẹ ki ẹsẹ ibukun Rẹ ṣẹ̀jẹ̀.

Ibanujẹ, ti rẹ ati ti o gbọgbẹ, Anabi olufẹ wa sunmọ ọgba-ajara ti awọn arakunrin meji ti a npè ni 'Utba ati Shayba. Níbẹ̀, Ọ̀gá wa Rasûlullah, ẹni tí gbogbo àwọn onígbàgbọ́ fẹ́ fi ẹ̀mí wọn rúbọ, ó nu ẹ̀jẹ̀ rẹ̀ kúrò ní ẹsẹ̀ rẹ̀ alábùkún. O ṣe abdast ati namâz ti awọn rakats meji labẹ igi kan. Lẹhinna, O gbe ọwọ ibukun Rẹ soke o si gbadura si Allahu taâlâ.

Àwọn tó ni ọgbà àjàrà náà ń wo èyí. Wọ́n ti rí ohun tó ṣẹlẹ̀ sí Ọ̀gá wa Rasûlullah, wọ́n sì rí ègbé Rẹ̀. Àánú jí nínú ọkàn wọn. Wọ́n fi èso àjàrà ránṣẹ́ pẹ̀lú ẹrú wọn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Addâs. Wòlíì olùfẹ́ wa sọ Basmala kí Ó tó jẹ èso àjàrà náà. Kristẹni ni ẹrú tí ó mú èso àjàrà náà wá. Ó yà á lẹ́nu nígbà tó gbọ́ Basmala. Ó béèrè pé, “Mo ti wà níbí fún ọ̀pọ̀ ọdún, ṣùgbọ́n èmi kò tíì gbọ́ irú ọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀ láti ẹnu ẹnikẹ́ni. Kí ni ọ̀rọ̀ yìí?”

Rasûlullah beere, “Nibo ni o ti wa?” Addâs dahun pe, “Mo wa lati Ninawa.” Rasûlullah sọ pe, “Nitorina o wa lati orilẹ-ede Yûnus (‘alaihis-salâm).” Addâs beere, “Bawo ni o ṣe mọ Yûnus? Ko si eniti o mo Re ni ayika ibi.” Rasûlullah wipe, “Arakunrin mi ni. Wòlíì bíi tèmi ni.”

Addâs sọ pe, Eni ti oju lẹwa yii ati awọn ọrọ didùn wọnyi ko le jẹ eke. Mo gbagbo pe o je ojise Olohun. O di Musulumi o si wipe, Iwọ Rasûlallah! Mo ti jẹ́ ẹrú àwọn òǹrorò àti irọ́ pípa wọ̀nyí fún ọ̀pọ̀ ọdún. Wọn gba ẹtọ eniyan. Wọn tan gbogbo eniyan jẹ. Wọn ko ni iwa rere kan ṣoṣo. Wọn le hu iwa ìwọ̀sí eyikeyi lati ko awọn ẹru aye jọ ati ni itẹlọrun awọn ifẹkufẹ wọn. Mo korira wọn. Mo fẹ lati lọ pẹlu rẹ, lati ni ọla nipasẹ ṣiṣe iranṣẹ fun ọ, lati jẹ ibi-afẹde aibọwọ ti awọn alaimọkan ati awọn aṣiwere yoo hu si ọ ati lati fi ara mi rubọ lati daabobo ara ibukun rẹ.”5

Ọ̀gá wa Rasûlullah rẹrin musẹ o si wipe, “Duro pẹlu awọn oluwa rẹ fun akoko yii! Lẹhin igba diẹ, iwọ yoo gbọ orukọ mi jina ati jakejado. Wa si ọdọ mi lẹhinna.” Wọn sinmi fun igba diẹ wọn si rin si Mekka. Nigbati nwọn wà ọjọ meji kuro lati Mekka, O si ri pe awọsanma ti n bo O. Nígbà tí Ó farabalẹ̀ wò ó, Ó rí i pé Jabrâîl alaihis-salâm ni. Woli olufẹ wa sọ fun iya wa Âisha as-Siddîqa nipa iṣẹlẹ yii.

O ti royin ninu “Sahih al-Bukhârî” ati ninu iwe Ahmad ibn Hanbal “Musnad”: Ni ọjọ kan iya wa Hadrat Âisha beere, “Iwọ Rasûlallah! Njẹ o ti ni ọjọ irora diẹ sii ju ọjọ Uhudu lọ?” oluwa wa Rasûlullah si dahun pe, “Wallahi, Emi ko jiya pupọ lati ọdọ awọn alaigbagbọ ni Ogun Uhud bi mo ti jiya lọwọ awọn eniyan rẹ. Nigbati mo fi ara mi han Ibn al-Abd al-Yâlil ibn Abd al-Kulâl (eyini ni, nigbati mo kede woli mi ti mo si pe e si ẹsin), ko gba. Mo fi wọn silẹ ninu iru ibanujẹ ti emi ko le wa si ori mi titi emi o fi de ibi ti a npe ni Qarn as-Saâlib. Nibẹ ni mo gbe ori mi soke. Mo rí i pé ìkùukùu kan ń bò mí. Mo rí i pé Jabrâîl (alaihis-salâm) dúró nínú ìkùukùu. O ba mi sọrọ o si wipe, Muhammad! Haqq taâlâ gbọ ohun ti awọn eniyan rẹ sọ nipa rẹ. O mọ pe wọn ko fẹ lati daabobo ọ. Ó rán áńgẹ́lì yìí tí ó ń bójú tó àwọn òkè ńlá fún ọ kí o lè pàṣẹ fún un bí o ṣe fẹ́. Angẹli yẹn, lẹhin ti o ba mi sọrọ ti o si ki mi, o sọ pe, Muhammad! Gẹ́gẹ́ bí Jabrâîl ṣe sọ fún ọ, Haqq taâlâ rán mi, áńgẹ́lì tó ń bójú tó àwọn òkè ńlá, sí ọ kí o lè pàṣẹ fún mi ohunkóhun tó o bá fẹ́. Mo wa ni aṣẹ rẹ. Ti o ba fẹ ki awọn oke giga meji wọnyi (Oke Quaiqian ati Oke Abû Qubais) darapọ mọ ara wọn, ki wọn si pa mọ awọn ara Mekka (ki wọn si fọ awọn abọ̀rìṣà), paṣẹ fun mi, Emi yoo si ṣe bẹ. Emi ko gba si o si wipe, (Rara! A ti fi mi ranṣẹ gẹgẹbi aanu fun awọn agbaye) Mo gbadura pe Allahu taâlâ yoo ṣẹda lati inu ẹ̀yìn awọn abọ̀rìṣà wọnyi iran kan ti yoo sin nikan Allahu taâlâ ati ẹniti kii yoo sọ ohunkohun gẹgẹbi alabaṣepọ fun Rẹ.’”

Lakoko ti o n pada lati Taif si Mekka, Ọga wa, Anabi sinmi fun igba diẹ ni Nakhla. Ni akoko kan, O n ṣe namâz. Nigbati ẹgbẹ kan ti awọn jinni ti Nusaybin n kọja, wọn gbọ awọn âyats ti Qurân al-karîm ti Anabi olufẹ wa n ka. Wọn duro ati tẹtisi. Lẹhinna wọn ba Ọga wa, Anabi sọrọ wọn si di Musulumi. Ọga wa, Anabi sọ fun wọn pe, “Nigbati o ba de ọdọ awọn eniyan rẹ, sọ fun wọn nipa ifiwepe mi si îmân. Pe wọn si îmân pẹlu.” Nigbati awon jinni yen lo si odo awon eniyan won ti won si royin eyi, gbogbo awon jinni ti won gbo ni o di Musulumi.6 Eyi jẹ ijabọ ni Sûrah al-Jinn ni Qurân al-karîm ati ninu awọn iwe hadîth ash-sharîf ti a mọ daradara ti wọn pe ni “Bukhârî” ati “Muslim”.

“Oun (Yûnus alaihis-salâm) ni arakunrin mi. Wòlíì bíi tèmi ni.”
Hadîth
ash-sharîf

Nigbati O wa nitosi Mekka, awọn Mumins fi ifiranṣẹ ranṣẹ si Ọga wa Rasûlullah, “Awọn Qurayshî gbọ nipa iwa aiṣedeede ti awọn eniyan ìkà ni Tâif hu si ọ. Ti o ba wa si ibi ni bayi, wọn le mu iwa ika wọn pọ si.”

Ni kete ti Ọga wa, Anabi de Hirâ, O ran ẹnikan si Suhayl ibn Amr lati beere aabo. Nigbati ọkunrin alailoriire yẹn kọ, O ranṣẹ si Mutim ibn Adî. O gba ibeere yii. Ọga wa Habîb al-akram, Nabî al-muhtaram wa si Mekka labẹ aabo Mutim ibn Adî. Mutim sọ fun awọn Qurayshî nipa ipo yii. Rasûlullah ṣe tawâf ni ayika Bayt ash-sharîf (Kâba) o si fi ẹnu ko Hajar al-Aswad.

Awọn ọjọ diẹ lẹhinna, O sọ fun Mutim pe, “Ko yẹ ki n duro labẹ aabo rẹ mọ.” Mutim tun gba eyi. Janâb al-Haqq mu Habîb Rẹ labẹ aabo Rẹ.

Ẹ rí ìgbàlà nípa sísọ “Lâ ilâha illallâh”

Rasûl alaihis-salâm tesiwaju lati pe awọn eniyan si ọna ti o tọ. Lójú ipò yìí, àwọn abọ̀rìṣà tún di agbawèrèmẹ́sìn, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í dá àwọn Mùsùlùmí lóró ju ti tẹ́lẹ̀ lọ. Lẹhinna, Janâb al-Haqq paṣẹ fun Ọga wa, Anabi lati pade pẹlu awọn ẹya Arab ti o wa lati ṣabẹwo si Kâba ni akoko abẹwo ati pe wọn si Islâm. Lori aṣẹ yii, Anabi olufẹ wa bẹrẹ si lọ si awọn ọja Dhul-Majâz, Ukâz ati Majanna, ti o wa ni ayika Mekka.

Ó sábà máa ń lọ sí àwọn ibi wọ̀nyẹn, ó sì máa ń ké sí àwọn ẹ̀yà láti gbà gbọ́ nínú ìṣọ̀kan Allahu taâlâ àti láti jọ́sìn Rẹ̀. Ó máa ń sọ fún wọn pé kí wọ́n gba wòlíì Rẹ̀ kí wọ́n sì kéde pé tí wọ́n bá gbà, Janâb al-Haqq yóò fún wọn ní Jannah. Laanu, ko si ọkan ninu wọn ti yoo tẹtisi awọn ifiwepe wọnyi, eyiti Ọga wa, Anabi ṣe pẹlu itara. Diẹ ninu wọn yoo huwa aibikita si Rẹ, wọn a si bu U, diẹ ninu wọn yoo binu ti wọn si sọ buburu si Rẹ. Síwájú sí i, àwọn abọ̀rìṣà Quraysh yóò tẹ̀lé E, wọn yóò sì ba àwọn ẹ̀yà tí Ó lọ jẹ́.

Gẹgẹbi awọn iroyin ti Imâm Ahmad, Bayhaqî, Tabarânî ati Ibn Ishâq, Rabîa ibn Abbad sọ pe: “Mo jẹ ọdọ. A ti lọ si Minâ pẹlu baba mi. Rasûl alaihis-salâm ń lọ sí àwọn ibi tí àwọn ẹ̀yà Lárúbáwá ti dó sí, tí wọ́n sì ń sọ pé, ‘Ẹ̀yin ọmọ lágbájá! Emi ni Ojiṣẹ Allahu taâlâ, eni ti o pase fun yin pe ki o ju awon orisa ti o nsin lo, lati sin Allahu taâlâ lai so enikeni lara fun Un, lati gba mi gbo, ki o si fi idi mi mule, lati daabo bo mi titi emi o fi se alaye ati mu ojuse ti Haqq ta'âlâ fi ran mi ṣẹ!’

Ọkunrin kan ti oju rẹ wọ (cross-eyed), ti o di irun rẹ ni ìdì, n tẹle E ti o si nwipe, ‘Ẹ̀yin ọmọ lágbájá! Eniyan yii ko gba ọ laaye lati sin awọn oriṣa wa Lât ati Uzzâ ati pe o pe ọ si ẹsin ti O ṣe! Ṣọra. Ẹ maṣe tẹtisi Rẹ, ẹ ma si ṣe gbọran si I!’ Mo beere lọwọ baba mi pe, Tani ẹni ti o tẹle eniyan yii? O ni, ‘Abû Lahab, arákùnrin bàbá Rẹ̀.’”

Tabarâni sọ lati ọdọ Târiq ibn Abdullah, Mo ti ri Rasûl alaihis-salâm ni ọja Dhul-Majâz. O n pariwo fun awon eniyan lati gbo, “Eyin eniyan! Sọ, Lâ ilâha illallah (Ko si ọlọrun bikoṣe Allahu taâlâ) ki ẹ si ri igbala.” Ẹniti o tẹle e n ju okuta si ẹsẹ Rẹ o si wipe, Ẹyin eniyan! Maṣe gbagbọ Rẹ! Ṣọra fun Rẹ! Nítorí pé òpùrọ́ ni! Àwọn òkúta náà mú kí ẹsẹ̀ Rẹ̀ alábùkún ṣẹ̀jẹ̀; sibẹsibẹ, O tẹsiwaju ifiwepe Rẹ laisi aarẹ. Diẹ ninu awọn eniyan beere, Tani ọdọmọkunrin yii? Eniyan dahun pe, O jẹ ọdọmọkunrin lati ọdọ awọn ọmọ Abdulmuttalib. Nígbà tí wọ́n béèrè pé, Ta ni ẹni tó ń sọ òkúta? o ni, ‘Abû Lahab, arákùnrin bàbá Rẹ̀.’”

Imâm al-Bukhârî mẹnuba ninu iwe re “Tarîkh al-Kabîr” ati Tabarânî ninu “Mu’jam al-Kabîr”: Mudrik ibn Munib sọ lati ọdọ baba rẹ ati baba rẹ lati ọdọ baba agba rẹ o si sọ pe: Emi ati baba mi ti wa si Minâ a si duro nibẹ fun igba diẹ. A pade ẹgbẹ kan ti eniyan. Eniyan n so fun won pe, “Eyin eniyan! Ẹ sọ pe, ‘Lâ ilâha illallah’ ki ẹ si ri igbala.” Diẹ ninu awọn eniyan ti o wa ni ayika Rẹ n tutọ si oju rẹ ti o dara, diẹ ninu awọn n ju erupẹ si ori Rẹ, diẹ ninu awọn si n bú ti wọn si n sọ awọn ẹgan. Ipo yii tẹsiwaju titi di ọsan. Nibayi, ọmọbirin kekere kan wa pẹlu ago omi kan ni ọwọ rẹ. Nigbati o ri i ni ipo yii, o bẹrẹ si sọkun. Lẹ́yìn tí ẹni náà ti mu omi, Ó yíjú sí ọmọbìnrin náà, ó sì wí pé, “Ọmọbìnrin mi! Nipa baba rẹ, maṣe bẹru pe Oun yoo wa ni idẹkùn ati pa, tabi pe Oun yoo ri ẹ̀tẹ́!” Lẹhinna a beere lọwọ awọn eniyan nibẹ, Tani eniyan yii ati ọmọbirin yẹn? Wọn sọ pe, Muhammad niyi lati ọdọ awọn ọmọ Abdulmuttalib ati lẹgbẹẹ Rẹ ni ọmọbinrin Rẹ Zaynab.’”

Saîd ibn Yahyâ ibn Saîd Amawî sọ lati ọdọ baba rẹ ninu iwe re “Maghâzî”, baba re si gbo lati odo Abû Naîm, Abdurrahmân Âmirî ati Abdurrahmân Âmirî lati ọdọ ọpọlọpọ awọn eniyan miiran. Wọn sọ pe: Ni ọjọ kan, olufẹ wa Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) lọ si ọja Ukâz. Ó wá sọ́dọ̀ ẹ̀yà Banî Âmir, ó sì béèrè lọ́wọ́ wọn pé, “Ẹ̀yin Banî Âmir! Báwo ni ẹ ṣe ń dáàbò bo àwọn tí wọ́n sá di yín?” Wọn dahun pe, “Ko si ẹnikan ti o le ba wa jẹ; ko si ẹnikan ti o le gbona lati ina wa laisi igbanilaaye wa!” Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Emi ni Rasûl ti Allahu taâlâ. Ṣe iwọ yoo daabobo mi titi emi o fi sọ ojuse ti woli fun eniyan ti Rabb mi fi fun mi?” Wọn beere pe, idile Qurayṣi wo ni o ti wa? Nigbati Ọ̀gá wa wipe, “ọmọ Abdulmuttalib ni mi”, wọn beere pe, Ti o ba wa lati ọdọ awọn ọmọ Abdulmuttalib, kilode ti wọn ko daabobo ọ? Ọ̀gá wa Rasûlullah dahun pe, “Wọn ti jẹ akọkọ laarin awọn ti o sẹ mi.” Ẹgbẹ Banî Âmir sọ pe, “Iwọ Muhammad! A ko kọ ọ, bẹẹ ni a ko gbagbọ ninu ohun ti o mu wa. Ṣugbọn, a yoo daabobo ọ titi iwọ o fi fi ojuse rẹ ti woli ranṣẹ si awọn eniyan.”

“Eyin eniyan! Sọ, 'Lâ ilâha illallah' ki ẹ si ri igbala.”
Hadîth
ash-sharîf

Lori eyi, Ọ̀gá wa, Anabi joko lẹgbẹẹ wọn. Lẹhinna Bayhara ibn Fâris, ọkan ninu awọn olokiki ti Banî âmir, pari riraja rẹ ni ọja naa o si pada. Ntọkasi Ọga wa, Anabi, o beere lọwọ wọn pe, Tani eyi? Wọn sọ pe, Muhammad ibn Abdullah ni eyi. Nigbati Bayhara beere, Iṣowo wo ni ẹ ni pẹlu Rẹ ti ẹ fi jẹ ki O joko lẹgbẹẹ yin? wọ́n dáhùn pé, “Ó sá di wa; Ó ní Rasûl ti Allāhu ni òun, ó sì béèrè fún ààbò wa títí tí yóò fi fi ojúṣe rẹ̀ ti wòlíì fún àwọn ènìyàn. Bayhara yipada si Ọga wa, Anabi o si sọ pe, Igbiyanju wa lati daabobo ọ yoo jẹ ki àyà wa di ibi-afẹde fun awọn ọfa ti gbogbo Larubawa. Ó sì sọ fún àwọn ènìyàn rẹ̀ pé, Kò sí ẹ̀yà kan tí ó padà sí ilẹ̀ ìbílẹ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ohun tí ó burú ju ìwọ lọ. Nitorina iwọ yoo ba gbogbo awọn Larubawa ja ki o si sọ ara rẹ di ibi-afẹde ti awọn ọfa wọn, abi? Bí àwọn ènìyàn Rẹ̀ bá ti rí ohun rere kankan nínú Rẹ̀, wọn ì bá ti dáàbò bò ó lákọ̀ọ́kọ́. O n gbiyanju lati koseemani ati ṣe iranlọwọ fun eniyan ti awọn eniyan tirẹ ti tako ti o si lé lọ! O ro ni aṣiṣe!”

Lẹhinna, o yipada si ọdọ Anabi olufẹ wa o si sọ awọn ọrọ ailoriire wọnyi, Lẹsẹkẹsẹ, fi wa silẹ ki o pada si ọdọ awọn eniyan rẹ! Mo bura pe ti o ko ba si laarin awọn eniyan mi, Emi yoo ge ori rẹ ni bayi! Lori awọn ọrọ wọnyi, Ọga ti agbaye wọ ibakasiẹ Rẹ pẹlu ibanujẹ nla. Bayhara alaigbọran yẹn lu Ọga wa Rasûlullah kuro ni ibakasiẹ Rẹ. Arabinrin kan lati Ashâb al-kirâm, ti a npè ni Dabâa bint Âmir, pariwo o si pe awọn ibatan rẹ, o sọ pe, Bawo ni o ṣe le rii ohun ti a nṣe si Habîb ti Allahu taâlâ bi o ti yẹ? Nitori mi, ṣe ko si ẹnikan ti yoo gba Rasûlullah lọwọ awọn eniyan wọnyi? Mẹta ninu awọn ọmọ aburo baba rẹ lẹsẹkẹsẹ lọ si Bayhara lailoriire. Botilẹjẹpe eniyan meji lati ẹya Bayhara fẹ lati ṣe iranlọwọ fun u, awọn miiran lu ati lu Bayhara ati awọn alatilẹyin rẹ. Wòlíì olùfẹ́ wa, tí ó wo ipò yìí, gbàdúrà fún àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta tí wọ́n jà fún Rẹ̀, “Rabb mi! Fi ibukun Rẹ fun awọn eniyan wọnyi,” ati fun Bayhara ati awọn alatilẹyin rẹ, O sọ pe, “Rabb mi! Mu wọn jinna si aanu Rẹ.”

Nigba ti awọn eniyan ti o ṣe adura rere fun ni a bu ọla fun nipasẹ di Musulumi, awọn miiran ku bi alaigbagbọ. Nigbati awọn ọmọ ẹgbẹ ti Banî Âmir pada si ilu wọn, wọn sọ fun arugbo kan ninu ẹya wọn ti o ti ka awọn iwe mimọ nipa ohun ti o ṣẹlẹ si wọn ni Mekka. Nígbà tí ẹni yẹn gbọ́ orúkọ Ọ̀gá wa, Wòlíì, ó bá wọn wí, ó ní, “Ẹ̀yin Banî Âmir! Kini o ṣe? Titi di isisiyi, ko si ọkan ninu awọn ọmọ Ismâîl ti o pe ara rẹ ni wolii ni eke. Dajudaju, ohun ti O sọ jẹ otitọ. O nira pupọ lati ṣe atunṣe fun aye ti o padanu ni bayi.”

Nigba ti O n ba Jabrâîl sọrọ,

Rafraf wa siwaju Re o si ki i.

Lẹhinna o gbe ọba (shah) aye yẹn,

Lọ, o si gbe e lọ si Sidra.