ТАБУК ҒАЗОТИ

Табук – Мадинаи мунаввара билан Шом шаҳри ўртасидаги машҳур бир жой. Баъзилар уни бир булоқнинг номи, дейишган. Бу сафар Пайғамбаримизнинг сўнгги ғазотлари бўлгани учун уни Табук ғазоти деб аташди. Уни «Фозиҳа» деб ҳам аташади, чунки мунофиқлар бу ғазотда шарманда бўлдилар. Уни «Жайшул усра» деб ҳам аташади. Бу сафарда мусулмонлар жуда кўп машаққат чекдилар. Бунинг устига масофа узоқ, ҳаво жуда иссиқ эди. Душман аскари кўп ва кучли эди. Қаҳатчилик замони эди. Бир туяга ўн киши навбатма-навбат минарди. Аскарларнинг кўпчилиги бир ой давомида хурмодан бошқа ҳеч нарса емади. Баъзан қовурилган арпа ердилар. Баъзан уни ҳам топа олмасдилар. Табук ғазотига ҳижрий тўққизинчи йил Ражаб ойида, пайшанба куни йўлга чиқилди.

Ислом Араб ярим оролида тез тарқалаётган ўша тўққизинчи йилда Византия императори Ҳирақл «Ислом давлати»ни қизғанар ва унинг ўсишига тўсқинлик қилмоқчи эди. Насроний араблар унга: «Пайғамбарлик даъвоси билан чиққан ҳалиги киши вафот этди. Мусулмонлар ҳозир қаҳатчилик ва йўқчилик ичида. Агар уларни ўз динингга киритмоқчи бўлсанг, ҳозир айни пайти», – деб мактуб ёздилар. Бу мактубдан кейин Ҳирақл қирқ минг кишилик қўшинни Қубод қўмондонлигида мусулмонлар билан жанг қилиш учун йўлга чиқарди. Фахри коинот бу ҳолдан хабар топгач, саҳобаларини тўплаб, жангга тайёргарлик кўришни буюрдилар. Ўша йили қурғоқчилик бўлгани учун саҳобалар моддий жиҳатдан катта танқисликда эдилар. Фақат тижорат қилувчиларнинг аҳволи бир оз яхшироқ эди. Ислом аскари жуда кўп эди. Озиқ-овқат ва жанг анжомлари эса оз эди. Қийинчилик чекилиши муқаррар эди. Пайғамбаримиз саҳобаларининг жангга қатнашадиган аскарларни жиҳозлаш учун моддий ёрдам беришларини ҳам истадилар. Пайғамбаримизнинг (саллаллоҳу алайҳи васаллам) бу истаклари саҳобаларни ҳаракатга келтирди. Ҳар ким қўлида бор нарсасини олиб келар, моли ва жони билан жиҳодга тайёрланишга ҳаракат қиларди.

Пайғамбаримизнинг ғордаги йўлдошлари ҳазрати Абу Бакр бутун молини олиб келган эди. Расули акрам: «Оилангга нима қолдирдинг, ё Абу Бакр?» – деб сўраганларида, у: «Аллоҳу таолони ва Унинг Расулини қолдирдим», – деб жавоб берди. Ҳазрати Умар молининг ярмини ёрдам учун олиб келган эди. Пайғамбаримиз ундан ҳам: «Оилангга нима қолдирдинг, ё Умар?» – деб сўраганларида, у: «Олиб келганимча қолдирдим», – деб жавоб берди. Пайғамбаримиз эса: «Икковингиз орасидаги фарқ сўзларингиз орасидаги фарқ кабидир», – дедилар. Шунда ҳазрати Умар: «Ота-онам сизга фидо бўлсин, ё Абу Бакр! Яхшилик йўлидаги барча мусобақаларда сиз мендан ўзиб кетасиз. Энди ҳеч бир нарсада сиздан ўзиб кета олмаслигимни яхши англадим», – деб, уни тақдирлади.1 Саҳобаи киром кучлари етганича ёрдам беришга ҳаракат қилардилар. Лекин мунофиқлар: «Сизлар кўз-кўз қилиш учун беряпсизлар», – деб, уларни масхара қилардилар. Пайғамбаримиз: «Ким бугун бир садақа берса, қиёмат куни Аллоҳу таоло ҳузурида садақаси унинг фойдасига гувоҳлик беради», – дедилар. Пайғамбаримизнинг бу муборак сўзларидан кейин мўминлар янада кўпроқ ёрдам бера бошладилар. Ҳазрати Усмон ибн Аффон қўшиннинг ярмини жиҳозлади.2 Усмони Зиннурайн (розияллоҳу анҳу) бу қўшинга жиҳозлари билан бирга тўққиз юз эллик туя ва эллик от берди, уларнинг чавандозларини ҳам анжом билан таъминлади, устига-устак яна ўн минг динор ёки етти юз рукя олтин юборди.3 Шу тариқа у мусулмонлар орасида энг кўп ёрдам берган киши бўлди. Ҳазрати Усмон қўшиннинг эҳтиёжларини шу даражада таъминлаган эдики, ҳатто сув мешларини таъмирлашда ишлатиладиган жувалдизни ҳам қўйишни унутмаган эди. Бу ёрдамидан кейин Расули акрам (саллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бугундан кейин Усмонга гуноҳ ёзилмайди», – дедилар.4 Моддий аҳволи жуда ночор бўлган саҳобалардан бири эса жиҳодга ёрдам савобига эришиш учун ўша кеча тонггача бир хурмозорда сув тортиб, ишлаб топган хурмосини Пайғамбаримизга олиб келди ва: «Ё Расулаллоҳ! Раббимнинг ризосини топиш учун қўлимда бор нарсани келтирдим. Қабул қилинг», – деди.

«Ё Умар! Икковингизнинг (Абу Бакр билан) орангиздаги фарқ сўзларингиз орасидаги фарқ кабидир» Ҳадиси шариф

Мусулмон эркаклар қўлларидан келганча ёрдам беришга ҳаракат қилар эканлар, аёллар ҳам бу йўлда ўз зиммаларига тушган вазифани муносиб адо этардилар. Табук ғазотига тайёрланаётган пайтларида мусулмонлар жуда қийин аҳволда эдилар. Қаҳатчилик шу даражада шиддатли эдики, қўлида ҳеч нарсаси қолмаган саҳобаи киромдан жуда кўп кишилар Расулуллоҳнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулаллоҳ! Пиёда қолдик! Ейишга ҳам ҳеч нарсамиз йўқ! Бу ғазотда сиздан ажралмай, жиҳод савобига эришишни истаймиз», – дердилар. Севимли Пайғамбаримиз уларга миндирадиган ҳеч нарса қолмаганини қайғу билан билдирардилар. Бир гал Солим ибн Умайр, Абдуллоҳ ибн Муғаффал, Абу Лайло Мозиний, Улба ибн Зайд, Амр ибн Ҳумом, Ҳарамий ибн Абдуллоҳ ва Ирбоз ибн Сория севимли Пайғамбаримизнинг ҳузурларига келиб, худди шу илтимосни қилдилар. Пайғамбаримиз уларга катта қайғу билан: «Сизларни миндирадиган бирор нарса топа олмаяпман», – деганларида, улар Пайғамбаримиздан ажралиб қолиш ва жиҳодга қатнаша олмаслик қайғусидан йиғлай бошладилар. Шунда Аллоҳу таоло ушбу ояти каримани юборди, маъноси: «(Эй Расулим!) Улар (жиҳодга қатнашиш учун) сизнинг олдингизга келганларида, сиз уларга: „Сизларни миндирадиган нарса топишга қодир эмасман“, – дедингиз. Бу йўлда сарфлайдиган нарсалари бўлмагани учун (жангга қатнаша олмаганларидан) улар қайғудан кўз ёшларини тўкиб қайтдилар. Уларга ҳеч қандай масъулият (гуноҳ) йўқдир».5 Охир-оқибат ҳазрати Аббос ва ҳазрати Усмон уларни ҳам ғазотга тайёрладилар. Тайёргарлик тугагач, Пайғамбаримиз қўшинни Саниятул Видода тўпладилар. Ғазотга қатнашмаганлар йўқ даражада оз эди. Қўшинни тўплаб, йўлга чиқишга қарор қилгач, Расули акрам Мадинада Муҳаммад ибн Масламани ўринбосар қилиб қолдирдилар.6 Сафарга чиқиш олдидан Пайғамбаримиз: «Ёнингизга ортиқча оёқ кийим олинглар. Захира оёқ кийимингиз бўлса, қийналмайсизлар», – дедилар.

Қўшин йўлга чиққанда мунофиқларнинг бошлиғи Абдуллоҳ ибн Убай мусулмонларни қўрқитиш учун бўлмағур гаплар гапирди. Ҳатто: «Қасамки, мен уни ва саҳобаларини иккитадан арқонга боғланган ҳолда кўраётгандекман…» – дерди. Лекин саҳобаи киром бу сўзларга ҳеч эътибор бермас, жиҳодга қатнашиш ишқлари тобора ортиб борарди. Буни кўрган мунофиқлар ичларидан ёнардилар. Расулуллоҳ Саниятул Видодан Табукка йўлга чиқишларидан олдин қўшиннинг байроқларини (туғ ва аламларини) очтирдилар. Катта байроқни ҳазрати Абу Бакрга, бир байроқни ҳазрати Зубайр ибн Аввомга бердилар. Авс қабиласининг байроғини Усайд ибн Ҳузайрга, Хазраж қабиласининг байроғини Абу Дужонага бердилар.7 Пайғамбаримиз қўмондонлигидаги саҳобаи киромнинг сони ўттиз минг киши бўлиб, улардан ўн мингтаси отлиқ эди. Ўнг қанот қўмондонлигига ҳазрати Талҳа ибн Убайдуллоҳ, чап қанотга эса ҳазрати Абдурраҳмон ибн Авф тайинланди.8 Шонли саҳобалар жуда иссиқ ҳавода, Пайғамбарларининг қўмондонлиги остида йўлга чиқдилар. Бошларида Аллоҳу таолонинг Ҳабиби бор экан, егулик ва ичимликларининг йўқлиги уларни йўлларидан қайтара олмас, борадиган йўлларининг узоқлиги ҳам, душман аскарларининг кўплиги ҳам уларнинг кўзини қўрқита олмасди. Бундай ҳолда ҳар қаерга бориш мумкин эди. Севимли Пайғамбаримиз ва қаҳрамон саҳобалар ҳар бир манзилда бир муддат дам олгач, яна йўлларини давом эттирардилар. Уларнинг саккизинчи манзили Солиҳ алайҳиссаломнинг қавми ҳалок қилинган Ҳижр эди. Бу қавм пайғамбарининг амрига қулоқ солмагани учун Аллоҳу таоло уларни шиддатли бир сайҳа, яъни овоз билан ҳалок қилган эди. Коинот султони саҳобаларига: «Бу кеча қарама-қарши томондан кучли бўрон эсади. Ёнида шериги бўлмаса, ҳеч ким ўрнидан турмасин. Ҳар ким туясининг тиззасини боғлаб қўйсин. Бу ер азоб тушган жойдир. Ҳеч ким бу сувдан ичмасин ва таҳорат олмасин!…» – дедилар. Ҳамма бу амрга бўйсунди. Кечаси чиққан кучли бўрон ҳамма ёқни остин-устун қила бошлади. Шу пайт туясини боғлашни унутган бир киши уни қидириш учун ёлғиз ўрнидан турганда, бўрон уни учириб кетиб, Тай тоғининг этагига ташлади. Яна бир киши эса қаттиқ қисталган эди. У ҳожатини чиқариш учун борган жойида хунноқ (кўкйўтал) деган касалликка чалинди. Пайғамбаримизнинг дуолари билан яна соғайиб кетди.

Ўша тонгда сув идишларида бир томчи ҳам сув қолмаган эди. Ташналикдан ҳамма ўлар ҳолатга келган эди. Мунофиқлар буни фурсат билиб: «Муҳаммад ҳақиқатан пайғамбар бўлганида, дуо қилиб ёмғир ёғдирарди», – деб фитна чиқаришга уриндилар.

Аҳвол Оламлар сарварига арз қилинганда, у зот муборак қўлларини кўтариб, Аллоҳу таолога ёмғир эҳсон этишини сўраб илтижо қилдилар. Иссиқ ва булутсиз ҳавода дарҳол ёмғир булутлари пайдо бўлди. Кучли ёмғир бошланди. Ҳамма идишларини тўлдириб, таҳорат олди ва ҳайвонларини суғорди. Ёмғир тўхтаб, булутлар тарқалгач, ёмғир фақат қўшин устигагина ёққани кўринди.

«Ким бугун бир садақа берса, қиёмат куни Аллоҳу таоло ҳузурида садақаси унинг фойдасига гувоҳлик беради» Ҳадиси шариф

Табук ғазоти

Севимли Пайғамбаримиз ва саҳобалар такбир айтдилар. Аллоҳу таолога ҳамд айтдилар. Мунофиқларга эса: «Энди ҳеч қандай узрингиз қолмади. Аллоҳу таолога ва Унинг Расулига иймон келтиринглар ва солиҳ мусулмон бўлинглар!…» – дедилар. Лекин ҳаёсиз мунофиқлар: «Нима бўлибди?… Бир булут ўтиб кетаётиб ёғди-да, кетди!…» – деб жавоб қайтаришди. Очлик ҳам сўнгги чегарасига етган эди: бир хурмони икки киши бўлишиб ейдиган ҳолга тушишган эди. Қаттиқ иссиққа, чекилган очлик ва ташналикка қарамай, Табукка яқинлашилди. Ҳабиби акрам (саллаллоҳу алайҳи васаллам): «Иншоаллоҳ, эртага чошгоҳ вақтида Табук булоғига етиб борасизлар. Мен келгунимча у сувга қўл узатманглар», – дедилар. Эртаси куни у ерга етиб бордилар. Булоқнинг суви жуда оз эди. Севимли Пайғамбаримиз у сувдан бир идишга олдирдилар, унга муборак қўлларини солиб, дуо қилдилар. Сўнгра уни булоққа қайтариб тўкдилар. Сув бир зумда кўпириб кўпайди. Ўттиз минг кишилик Ислом қўшини ичса ҳам, у ҳеч камаймади. Кейинчалик Фахри коинотнинг бир мўъжизаси бўлган бу сув билан атрофнинг ҳаммаси суғорилди. У ўлка ям-яшил даштга айланиб, баракаларга тўлиб-тошди. Расули акрам шонли саҳобалари билан Табукка келганларида, византияликлар ва Омила, Лаҳм, Жузом каби насроний бўлиб кетган араб қабилаларидан иборат Рум қўшинларини қаршиларида топмадилар. Мутада уч минг мужоҳидга қарши юз минг кишилик Рум қўшини мағлуб бўлган эди. Энди эса уларнинг қаршисида ўттиз минг мужоҳид бор эди ва уларнинг қўмондони Коинот сарвари эдилар. Румликлар севимли Пайғамбаримизнинг қаҳрамон саҳобаларини тўплаб келганларини эшитгач, ҳар бири қочадиган жой қидирган эди.

Расулуллоҳ саҳобалари билан маслаҳатлашиб, Табукдан нарига ўтмадилар. Шу пайтда ўша минтақада яшовчи баъзи қабилалар ва давлатлар Ислом қўшинининг келганини эшитган эдилар. Қўрққанларидан Пайғамбаримизга биттадан ҳайъат юбориб, жизя тўлаш шарти билан омонлик тиладилар. Пайғамбаримиз марҳамат кўрсатиб, уларнинг таклифларини қабул қилдилар; ҳар бири билан алоҳида-алоҳида аҳднома моддалари ёзилиб, уларга омонликда эканлари айтилди.

Сарвари коинот (алайҳи афзалус салавот) йигирма кунга яқин душманни кутдилар. Табукда саҳобалари билан кўплаб суҳбатлар қуриб, уларнинг кўнгилларини нур дарёсида ювдилар. Муборак қалбларидан отилиб чиққан файз ва баракаларни уларнинг қалбларига оқиздилар. Тенгсиз суҳбатларидан бирида: «Сизларга одамларнинг энг яхшиси ва энг шарафлисини хабар берайми?» – дедилар. Саҳобаи киром: «Ҳа, хабар беринг, ё Расулаллоҳ!» – дейишди.

Шунда у зот: «Одамларнинг яхшиси – отининг ёки туясининг устида ёхуд икки оёғида сўнгги нафасигача Аллоҳу таоло йўлида меҳнат қилган кишидир. Одамларнинг ёмони эса Аллоҳу таолонинг Китобини ўқиб, ундан ҳеч фойдалана олмаган, ҳаддидан ошган кишидир», – дедилар.

Шаҳидлик ҳақида сўраган бир кишига эса: «Борлиғим қудрат қўлида бўлган Аллоҳу таолога қасамки, шаҳидлар қиёмат куни қиличларини бўйинларига осиб келадилар. Нурдан бўлган минбарлар устида ўтирадилар», – дедилар.9

Бу ғазотда Пайғамбаримизнинг кўплаб мўъжизалари кўрилди. Жумладан, Табукдан Мадинага қайтиш учун тайёргарлик кўрилаётган бир пайтда очликка чидаб бўлмайдиган ҳолга келган саҳобалар аҳволларини Пайғамбаримизга арз қилдилар. Расулуллоҳ уларнинг ортиб қолган егуликларини бир тери дастурхон устига тўплатдилар. Улар кичкина бир қозонни зўрға тўлдирди. Сарвари олам (саллаллоҳу алайҳи васаллам) таҳоратларини янгилаб, икки ракат намоз ўқидилар. Муборак қўлларини очиб, егуликлар баракали бўлиши учун дуо қилдилар. Сўнгра саҳобаларига идишларини келтиришни буюрдилар. Идишлар шундай тўлдирилдики, катта қўшинда биронта ҳам бўш идиш қолмади. Бундан ташқари, барча мужоҳидлар тўйгунларича еганларига қарамай, дастурхондаги егуликлар ҳеч камаймагани кўринди.

«Иншоаллоҳ, эртага чошгоҳ вақтида Табук булоғига етиб борасизлар. Мен келгунимча у сувга қўл узатманглар» Ҳадиси шариф