ШАТЛЫКЛЫ ХӘБӘРЛӘР
Сөекле Пәйгамбәребез Мөхәммәд галәйһиссәләмнең киләчәк булуы Адәм галәйһиссәләмнән башлап һәр пәйгамбәргә һәм аларның өммәтләренә белдерелгән; аның тууы якынлашкач, булачак вакыйгаларның күбесе алдан шатлыклы хәбәр итеп игълан ителгән.
Чын Тәүратта1 – Муса2 галәйһиссәләмгә иңдерелгән һәм соңыннан бозылган китапта болай язылган:
«Ул шундый мөбарәк зат: омтылышлары биек, ярдәме мул. Ул – ярлыларның сөеклесе, байларның табибы. Ул – гүзәлләрнең гүзәле, пакьләрнең пакьсе. Сөйләшкәндә йомшак, бүлешкәндә гадел, һәр эштә турылыклы. Кяферләргә каты һәм кырыс. Өлкәннәргә хөрмәт, кечеләргә шәфкать һәм мәрхәмәт күрсәтә. Азга да шөкер итә. Әсирләрне кызгана. Һәрвакыт ачык йөзле. Көлүе – елмаю, ул кычкырып көлми. Ул – өмми: бернәрсә дә укымыйча һәм язмыйча, аңа һәр нәрсә белдерелгән. Ул – Аллаһы Тәгаләнең рәсүле. Ул начар холыклы да, каты күңелле дә түгел. Базарларда һәм мәйданнарда тавыш күтәреп кычкырмый. Аның өммәте – гүзәл әхлак ияләре. Биек урыннарда алар Аллаһы Тәгаләнең исемен зикер кылалар. Аларның мөәзиннәре манараларда халыкны намазга чакыралар. Алар тәһарәт алып намаз укыйлар. Намазда сафларны тигезлиләр, бер тигез рәт булып басалар. Төннәрен аларның тәсбих тавышлары бал корты геүләве кебек ишетелә. Ул Мәккәдә туачак. Мәдинәдән Дәмәшккә кадәр һәр җир аның идарәсендә булачак. Аның исеме – Мөхәммәд, һәм Мин аңа Мөтәвәккил дип исем бирдем. Бозык диннәрне бетереп, дөрес хак динне таратып урнаштырмыйча, Мин аны дөньядан алмам. Ул халыкны Хакка чакырыр; аның бәрәкәте белән күрми торган күзләр ачылып күрер, ишетми торган колаклар ишетер. Күңелләрдән гафләт китәр…»3
Чын Зәбурда4 – Дәүд5 галәйһиссәләмгә иңдерелгән һәм соңыннан бозылган китапта болай язылган:
«Ул – кулы ачык, ягъни юмарт кеше. Ул беркайчан да ачуланмый. Бик йомшак күңелле. Йөзе матур һәм нурлы, сүзләре татлы. Ул – кешеләрнең табибы. Күп елый, аз көлә. Аз йоклый, күп уйлана. Буй-сыны килешле һәм матур. Аның сүзләре күңелләрне яулый, рухларны үзенә тарта… Әй Хәбибем! Гайрәт кылычыңны чыгарып, бөтен көчең белән батырлык мәйданында кяферләрдән үч ал.
Матур тел белән Минем хәмдемне һәм мактавымны һәр җиргә тарат. Бөтен кяферләрнең башлары синең кәрамәтле кулларың алдында иеләчәк…»
Чын Инҗилдә6 – Гайсә7 галәйһиссәләмгә иңдерелгән һәм соңыннан бозылган китапта болай язылган:
«Йә Раббым! Мине Мөхәммәд галәйһиссәләмнең өммәтеннән кыл!» Муса галәйһиссәләм
«Ул күп ашамый, саран түгел. Хәйлә кылмый, беркемне дә яманламый, һич ашыкмый. Үзе өчен үч алмый. Ялкау түгел. Беркем турында да гайбәт сөйләми…»
Бер каһин Гайсә галәйһиссәләмнән киләчәк пәйгамбәрнең исеме нинди һәм аның килүенең билгеләре нинди дип сорагач, Гайсә галәйһиссәләм болай диде:
«Рәсүлнең исеме сокланырлык гүзәллектә. Аллаһы Тәгалә аның рухын яраткач, аңа шушы исемне бирде, аны Үзенең күк бөеклеге эченә куйды һәм болай диде: „Көт, әй Әхмәд! Синең хакыңа Мин җәннәтне, дөньяны һәм бик күп махлукларны яраттым. Аларны сиңа бүләк итәм. Сине кадерләгән кеше Миннән кадер табар. Сиңа ләгънәт кылган (сүккән) кешегә Мин ләгънәт кылырмын. Мин сине дөньяга коткаручы Рәсүлем итеп җибәрермен. Синең сүзең саф хакыйкать булыр. Җир дә, күк тә юкка чыгарга мөмкин, ләкин синең юлың мәңгегә калыр“. Аның изге исеме – Әхмәд». Шуннан соң Гайсә галәйһиссәләм тирәсенә җыелган халык тавышларын күтәреп: «Әй Әхмәд! Дөньяны коткарыр өчен тизрәк кил!» – дип кычкырды.
Гайсә галәйһиссәләм Мөхәммәд галәйһиссәләмгә – бүгенге Инҗилләрдә дә шатлыклы хәбәре бирелгән, христианнар «Параклит» дигән, тәрҗемәдә «Юатучы» дип аталган һәм бердәнбер чын Юатучы булган затка – өммәт булу өчен бик күп дога кылды. Кыямәт алдыннан Аллаһы Тәгалә Гайсә галәйһиссәләмне яңадан җиргә иңдерәчәк. Ул чакта Гайсә галәйһиссәләм Мөхәммәд галәйһиссәләмнең дине буенча эш итәчәк: Мөхәммәд галәйһиссәләм хәләл дигәнгә хәләл, хәрам дигәнгә хәрам диячәк. Параклит – Әхмәд дигән сүз. Ә Әхмәд – Мөхәммәд галәйһиссәләмнең исемнәреннән берсе.
Инҗилдә тагын болай язылган:
«Раббы тарафыннан чыгып киләчәк ул Мөнхәмәннә, Раббы тарафыннан чыгып киләчәк ул Рухел-кодес килгән булса, ул минем хакта шаһитлык бирер иде. Сез дә шаһитлык бирерсез, чөнки күптәннән бирле минем белән бергә торасыз. Мин боларны сезгә шикләнмәвегез һәм абынмавыгыз өчен әйттем». Мөнхәмәннә сүзе сүрьяни телендә Мөхәммәд дигәнне аңлата.8
Җаһилият (наданлык) чоры
Галәм горурлыгы (Фәхре кяинат) Пәйгамбәребез дөньяга килгәнче, бөтен галәм рухи яктан куркыныч караңгылыкка (зөлмәткә) чумган иде. Кешеләр чиксез азгынланган; Аллаһы Тәгалә җибәргән диннәр онытылган; илаһи хөкемнәр урынын кешеләр башыннан чыккан фикерләр, уйлар алган иде. Бөтен махлуклар кешеләрнең вәхшилегеннән һәм золымыннан бик нык интегә иде.
Җир йөзендәге бөтен милләтләрдә Аллаһы Тәгалә онытылган, тынычлык, бәхет һәм шатлык чыганагы булган тәүхид (Аллаһның берлеге) ышанычы юкка чыккан иде. Көфер давылы күңелләрдән иманны йолкып ташлаган, йөрәкләрдә Аллаһы Тәгаләгә ышану урынына потларга табыну фикере урнашкан иде.
Муса галәйһиссәләм китергән дин онытылган, Тәүрат бозылган иде. Исраил угыллары бер-берсе белән ызгышып беткән иде. Гайсә галәйһиссәләм китергән гайсәвилек (насранилык) тә бөтенләй бозылган, аның чын дин белән бернинди бәйләнеше калмаган иде. Тәслис, ягъни өч илаһ фикере кабул ителгән иде. Инҗилнең асылы югалган, руханилар аны теләгәнчә үзгәрткән иде. Ике китап та Аллаһның кәламы булудан чыккан иде. Мисырда бозылган Тәүратның хөкеме, Византиядә үзгәртелгән гайсәвилек, ягъни христианлык хөкем сөрә иде. Иранда утка табыналар, утка табынучыларның уты тулы мең ел инде сүндерелми иде. Кытайда конфуцианлык, Һиндстанда буддизм кебек уйдырма диннәр өстенлек итә иде.
Гарәбстан кешеләре исә тагын да ныграк адашып, юлдан язган иделәр. Аллаһы Тәгалә бик кадерле дип санаган Мөгаззәмә Кәгъбәгә алар өч йөз алтмыш (360) пот урнаштырганнар иде. Ә Мөгаззәмә Кәгъбә Гарышта фәрештәләр зиярәт итә торган «Бәйтел-Мәгъмур» йортының шундый ук зурлыктагы нөсхәсе иде. Кәгъбәгә хөрмәтсезлек күрсәткән кешене Җәнабе Хак иң кыска вакытта һәлак итә иде.
Җөрһүм кабиләсе дә зина һәм фәхешлектә чиктән чыккан иде. Бу кабиләнең бик хөрмәтсез һәм бик түбән эшләрен күргән патшалары аларга болай дип нәсыйхәт кылды: «Әй җөрһүмлеләр! Аллаһы Тәгаләнең изге җирен (Харәм шәриф) һәм аның иминлеген саклап, акылыгызга килегез! Сездән элек яшәгән Һуд, Салих һәм Шөгаеб (галәйһимуссәләм) өммәтләренең һәрберсенең башына нинди хәлләр төшкәнен һәм аларның ничек һәлак булганнарын беләсез. Бер-берегезне яхшылыкка өндәгез, яманлыклардан тыегыз. Вакытлы көчегезгә ышанып алданмагыз. Мәккәдә Хактан йөз чөерүдән һәм золымнан сакланыгыз, чөнки золым кешеләрнең һәлакәтенә сәбәп була. Аллаһы Тәгалә белән ант итеп әйтәм: бу төбәктә яшәп, золым кылып, Хактан йөз чөергән кешеләрнең нәселләрен Аллаһы Тәгалә кисмичә, тамырларын корытмыйча һәм урыннарына башка бер кавемне китермичә калганы булмады. Азгынлыгын дәвам иттергән һәм Хактан йөз чөергән Мәккә халкы монда озак кала алмас. Сездән элек бу төбәктә яшәгән, сездән озаграк яшәгән, сездән көчлерәк, сездән күбрәк һәм баерак булган Тасм, Җәдис һәм Гамәлика халыкларының башына ниләр төшкәнен беләсез. Аларның изге җирне санга сукмаулары, Хактан йөз чөереп золымга чумулары аларның бу мөбарәк урыннан куып чыгарылуларына сәбәп булды. Аллаһы Тәгаләнең кайберләренә вак кырмыскаларны җибәреп, кайберләрен кытлык белән, кайберләрен исә кылыч белән куып чыгарганын күргәнсез һәм ишеткәнсездер!»
Ләкин алар тыңламадылар. Нәтиҗәдә Аллаһы Тәгалә аларны да шушы азгынлыклары аркасында тар-мар итте… Менә шундый бер заманда җир йөзенең үзәге булган мөбарәк Мәккәдә көфер ташкын кебек ага, Бәйтуллаһ эче Ләт, Гоззә, Мәнат кебек йөзләгән пот белән тутырылган иде. Золым соңгы чигенә җиткән, әхлаксызлык мактану сәбәбе дип санала иде. Гарәбстан дини, рухи, иҗтимагый һәм сәяси яктан киң таралган караңгылыкта, тулы наданлыкта, азгынлыкта, чиктән чыгуда һәм адашуда иде. Җаһилият (наданлык) чоры дип аталган бу заманда кешеләр күбесенчә күчмә тормыш алып баралар һәм кабиләләргә бүленгән иделәр. Җаһилият чоры – караңгылык (зөлмәт) белән тулы чор иде. Даими ызгышып торган гарәп кабиләләре һөҗүмне һәм талауны үзләре өчен көн итү чарасы дип саныйлар иде. Золым һәм талау киң таралган кабиләләрдән торган Гарәбстанда шулай ук бернинди сәяси тәртип, иҗтимагый низам да юк иде. Моннан тыш, исерткеч эчү, комарлык, зина, караклык, золым, ялган һәм әхлаксызлык дип аталган ни бар – барысы да чиксез таралган иде. Золым көчленең көчсезгә каршы кулланган иң аяусыз һәм тәнне чымырдата торган коралы иде. Хатын-кызны гади бер мал кебек сатып алалар һәм саталар иде. Кайберләре кыз бала тууны бәла һәм хурлык дип саныйлар иде. Бу куркыныч караш шул дәрәҗәгә җиткән иде: алар кечкенә кыз балаларны комда казылган чокырларга тере килеш яткырып, балаларның аталары муенына сарылып: «Әтием! Әтием!..» – дип ачы итеп кычкыруларына һич колак салмыйча, өсләренә туфрак өеп, үлемгә калдыралар иде. Бу эшләре өчен аларның вөҗданнары һич сызламый иде, хәтта моны батырлык дип саныйлар иде. Кыскасы, ул заман кешеләре арасында шәфкать, мәрхәмәт, игелек һәм гаделлек кебек гүзәл сыйфатлар юкка чыккан кебек иде.
«Мин сезгә миннән соң киләчәк Әхмәд исемле бер рәсүл турында шатлыклы хәбәр бирәм» Гайсә галәйһиссәләм
Әмма бу чорда гарәпләр арасында игътибарга лаек бер нәрсә бар иде: әдәбият, чичәнлек һәм тел сафлыгы бик кадерләнеп, иң югары дәрәҗәгә күтәрелгән иде. Алар шагыйрьләргә һәм шигърияткә зур әһәмият бирәләр, моны зур мактаныч дип саныйлар иде. Көчле шагыйрь үзенә дә, кабиләсенә дә абруй китерә иде. Билгеле вакытларда ярминкәләр оештырыла, шигърият һәм нотык ярышлары үткәрелә иде. Җиңүчеләрнең шигырьләре яки нотыклары Кәгъбә диварына эленә иде. Җаһилият чорында Кәгъбә диварына эленгән иң мәшһүр җиде шигырьне «Мөгаллакатес-сәбга», ягъни «Җиде эленгән шигырь» дип атыйлар иде.
Ул вакытта Гарәбстанда кешеләр ышану ягыннан да таркау иде. Кайберләре бөтенләй ышанмый һәм дөнья тормышыннан башка бернәрсәне дә кабул итми иде. Кайберләре Аллаһы Тәгаләгә һәм ахирәт көненә ышана, әмма кешеләр арасыннан пәйгамбәр киләчәген кабул итми иде. Кайберләре Аллаһы Тәгаләгә ышана, ләкин ахирәткә ышанмый иде. Тагын зур бер өлеше Аллаһы Тәгаләгә ширек катып, потларга табына иде. Мөшрикләрнең һәрберсенең өендә бер пот бар иде.
Галәм шулкадәр караңгыланган, тирә-якны караңгылык шулкадәр чолгап алган иде, хәтта кешеләр һәр нәрсәнең Яратучысы булган Аллаһы Тәгаләгә иман китерүне һәм Аңа гыйбадәт кылуны ташладылар. Аптыраулары аркасында алар галәмдә булып торган күренешләргә һәм Җәнабе Хак яраткан нәрсәләргә, бигрәк тә үз куллары белән таштан һәм агачтан юнып ясаган потларга «илаһ» дип табына иделәр.
Болардан тыш, хәзрәти Ибраһим белдергән диндә булган һәм «хәниф» дип аталган дөрес иманлы мөэминнәр дә бар иде. Алар Аллаһы Тәгаләгә ышаналар һәм потлардан ерак торалар иде. Пәйгамбәребезнең атасы Габдулла, бабасы Габделмотталиб, анасы һәм кайбер башка кешеләр Ибраһим галәйһиссәләмнең динендә иделәр.
Хәниф мөэминнәрдән башка бөтен төркемнәр батыл юлда иде һәм зур караңгылыкка чумган иде.
Зөлмәт һәм абе хәят
Әбү Мөҗаһид Әнвәр ибне Назыйф рәхмәтуллаһи галәйһ: «Абе хәят зөлмәттә була», – диде. Абе хәят – эчкән кешене үлемсез итә торган тереклек суы, зөлмәт исә караңгылык дигән сүз. Бу су балта кермәгән урманнарда, ерткыч хайваннар арасында, кап-караңгы төпкелдә, урманнарның иң эчендә була дип фараз ителә.
Бу суга ирешү мөмкин түгел дәрәҗәдә авыр. Бу кыен киртәләрне үтеп, шул суга ирешкән кеше үлмәс, дип риваять ителә. Әһле сөннәт гакыйдәсе дә гүя Каф тавы артында, балта кермәгән урманнарның иң ерак почмагындагы абе хәят кебек. Мәңгелеккә агучы бу судан бер тамчы эчкәннәр мәңгелек нигъмәтләргә ирешәләр. Бер мисрагъта әйтелгәнчә: «Абе хәят караңгы урыннарда була!»
Хәзрәти Хөсәен Хилми ибне Сәгыйд куддисә сирруһ болай диде: «Аннан бер тамчы эчкән кешегә инде үлем юк, җәннәттә аны мәңгелек тормыш көтә. Абе хәят начар, бозык кешеләр, бидгатьләр һәм көфер булган урыннарда була».
Галәм Солтаны килә
Галәм кайгылы, барлыклар кайгылы, күңелләр кайгылы иде, һәм йөзләр елмаерга оныткан иде. Аллаһы Тәгалә башка махлуклардан өстен итеп яраткан кешеләрнең җәһәннәмнән котылуларына сәбәп булачак бер каһарман кирәк иде. Аның дөньяга килүенә бик аз вакыт калган иде. Галәм Адәм галәйһиссәләмнән бүгенге көнгә кадәр пакь маңгайлардан пакь маңгайларга күчеп килгән нурның иясен каршыларга әзерләнә иде. Кешеләргә һәм җеннәргә мәңгелек бәхетне күрсәтәчәк Тиңдәшсез Кеше килә иде! Шәфкать һәм мәрхәмәт чишмәсе, Раббысының әхлагы белән бизәлгән Бөек Кеше килә иде!
Мәкамы Мәхмүд иясе, шәфәгатьчеләрнең таҗы килә иде! Галәмнең остазы, барлыкларның асылы, кешеләрнең сәеде килә иде! Мәхшәр көнендә ярдәмгә ашыгучы, пәйгамбәрләр солтаны килә иде! Аллаһы Тәгаләнең Хәбибе, сөеклесе, хакына без яратылган зат, галәмнәргә рәхмәт булган сөекле Пәйгамбәребез килә иде! Пәйгамбәребез хәзрәти Мөхәммәд Мостафа (саллаллаһу галәйһи вә сәлләм) килә иде…
Диделәр: синең улың кебек бер ул
Дөнья яратылганнан бирле килгәне юк.
Синең улыңа бирелгән мондый бөек дәрәҗәне
Бер анага да бирмәгән ул Җәлил.
Зур бәхеткә ирештең, әй Аминә, син,
Синнән туачак ул гүзәл холыклы зат.
Бу килүче – ләдүни гыйлем солтаны,
Бу килүче – тәүхид һәм гыйрфан чыганагы.
Бер исеме – Мәхмүд, бер исеме – Әхмәд,
Аның барлыгы – бөтен галәмгә рәхмәт.
Бу килүче хакына әйләнә фәләк,
Аның йөзенә тилмерә кеше һәм фәрештә.
«Кыямәт көнендә мин – элгәреләрнең һәм соңгыларның сәеде. Хакыйкатьне белдерәм, мактанмыйм» Хәдис шәриф
Мөкәррәмә Мәккә төбәге
Бер ак кош килде канатын җилпеп,
Аркамны сыйпады көч белән шунда.
Шул сәгатьтә туды ул Дин Солтаны,
Нурга чумды күкләр белән җир.
Кем теләсә уттан котылырга,
Гыйшык белән, шәвык белән салават әйтсен!
Әссәләту вәссәләму галәйкә йә Рәсүлаллаһ!
Әссәләту вәссәләму галәйкә йә Хәбибаллаһ!
Әссәләту вәссәләму галәйкә йә Сәййидәл-әүвәлинә вәл-ахирин.