TEBUK ÝÖRIŞI

Tebuk – Medineýi münewwere bilen Damask şäheriniň arasynda ýerleşýän belli bir ýerdir. Käbirleri munuň bir çeşmäniň adydygyny aýtdylar. Bu sapar Pygamberimiziň soňky sapary bolany üçin oňa “Tebuk ýörişi” diýdiler. Oňa “Fadyha” hem diýilýär, sebäbi münapyklar bu söweşde masgara boldular. Oňa “Jeýşul-usre” hem diýilýär. Bu saparda musulmanlar örän köp kynçylyk çekdiler. Mundan başga-da, ýol uzak, howa örän yssydy. Duşman esgerleri köp we güýçlüdi. Gytçylyk zamanydy. Bir düýä on adam nobatma-nobat münýärdi. Esgerleriň köpüsi bir aýlap hurmadan başga hiç zat iýmedi. Käte olar gowrulan arpa iýýärdiler. Käte ony-da tapyp bilmeýärdiler. Tebuk saparyna hijretiň dokuzynjy ýylynda, Rejep aýynda, penşenbe güni ýola çykyldy.

Yslamyň Arap ýarymadasynda çalt ýaýran şol dokuzynjy ýylynda hristian araplar “Yslam döwletini” gabanýan we onuň ösmegine päsgel bermek isleýän Wizantiýa imperatory Irakliusa hat ýazdylar. Olar: “Pygamberlik dawasy bilen ýüze çykan ol adam aradan çykdy. Musulmanlar häzir açlykda we garyplykda. Eger olary öz diniňe öwürmek isleseň, edil häzir wagtydyr” diýip ýazypdylar. Bu hatdan soň Iraklius musulmanlar bilen söweşmek üçin Kubadyň serkerdeligi bilen kyrk müň kişilik goşuny ýola çykardy. Muny eşiden Kainatyň buýsanjy Pygamberimiz sahabalaryny ýygnady we olara söweşe taýýarlanmagy buýurdy. Şol ýyl gurakçylyk bolany sebäpli, sahabalar maddy taýdan uly kynçylykdady. Diňe söwda bilen meşgullanýanlaryň ýagdaýy birneme gowudy. Yslam goşuny örän köpdi. Azyk we söweş esbaplary azdy. Kynçylyk çekmeli boljakdy. Pygamberimiz sahabalarynyň söweşe gatnaşjak esgerleri enjamlaşdyrmak üçin mal bilen kömek etmeklerini isledi. Pygamberimiziň (sallallahu aleýhi we sellem) bu islegi sahabalary herekete getirdi. Her kim elinde näme bar bolsa getirýärdi, maly we jany bilen jihada taýýarlanmaga çalyşýardy.

Pygamberimiziň gowak ýoldaşy hezreti Abu Bekir ähli malyny getiripdi. Resuly ekrem ondan: “Maşgalaňa näme galdyrdyň, eý Abu Bekir?” diýip soranda, ol: “Allahu tagalany we Onuň Resulyny galdyrdym” diýip jogap berdi. Hezreti Omar malynyň ýarysyny kömek hökmünde getiripdi. Pygamberimiz ondan hem: “Maşgalaňa näme galdyrdyň, eý Omar?” diýip sorady. Ol: “Getirenim ýaly galdyrdym” diýip jogap berdi. Pygamberimiz: “Ikiňiziň araňyzdaky tapawut – sözleriňiziň arasyndaky tapawut ýalydyr” diýdi. Şondan soň hezreti Omar ony taryplap: “Ejem-kakam saňa pida bolsun, eý Abu Bekir! Haýyr ýolundaky ähli ýaryşlarda sen menden öňe geçýärsiň. Indi hiç bir zatda senden öňe geçip bilmejekdigime gowy düşündim” diýdi.1 Hormatly sahabalar güýçleri ýetdiginden kömek etmäge çalyşýardylar. Emma münapyklar: “Siz ile görkezmek üçin berýärsiňiz” diýip, olary masgaralaýardylar. Pygamberimiz: “Kim şu gün bir sadaka berse, kyýamat güni Allahu tagalanyň huzurynda onuň sadakasy onuň peýdasyna şaýatlyk eder” diýdi. Pygamberimiziň bu mübärek sözlerinden soň möminler has köp kömek edip başladylar. Hezreti Osman ibn Affan goşunyň ýarysyny enjamlaşdyrdy.2 Osman Zinnureýn (radyýallahu anhu) bu goşuna esbaplary bilen bilelikde dokuz ýüz elli düýe, elli at berdi, olara münjekleriň enjamlaryny hem öz üstüne aldy, mundan başga-da ýene on müň dinar ýa-da ýedi ýüz rukyýýe altyn iberdi.3 Şeýlelikde ol musulmanlaryň arasynda iň köp kömek eden adam boldy. Hezreti Osman goşunyň zerurlyklaryny şeýle doly üpjün etdi welin, hatda suw meşiklerini bejermek üçin gerek boljak çuwal iňňesini-de unutmady. Onuň bu kömeginden soň Resuly ekrem (sallallahu aleýhi we sellem): “Şu günden soň Osmana günä ýazylmaz” diýdi.4 Maddy ýagdaýy örän agyr bolan sahabalardan biri bolsa jihada kömek etmegiň sogabyna ýetmek üçin şol gije daň atýança bir hurma bagynda suw çekdi, gazanan hurmalaryny Pygamberimize getirdi we: “Ýa Resulallah! Rebbimiň razylygyny gazanmak üçin elimde bar zady getirdim. Kabul ediň” diýdi.

“Eý Omar! Ikiňiziň (Abu Bekir bilen seniň) araňyzdaky tapawut – sözleriňiziň arasyndaky tapawut ýalydyr” Hadysy şerif

Musulman erkekler ellerinden gelşiçe kömek etmäge çalyşýarka, aýallar hem bu ýolda özlerine düşýän wezipäni mynasyp ýerine ýetirýärdiler. Tebuk saparyna taýýarlanylýan wagty musulmanlar örän kyn ýagdaýdadylar. Gytçylyk şeýle bir güýçlüdi welin, elinde hiç zady galmadyk hormatly sahabalaryň köpüsi Resulullahyň huzuryna gelip: “Ýa Resulallah! Biz pyýada galdyk! Iýmäge-de hiç zadymyz ýok! Bu gazotda sizden aýrylman, jihat sogabyna ýetmek isleýäris” diýýärdiler. Söýgüli Pygamberimiz olara mündürer ýaly hiç bir haýwanynyň galmandygyny gynanç bilen bildirýärdi. Bir gezek Salim ibn Umeýr, Abdylla ibn Mugaffel, Abu Leýla Mazini, Ulbe ibn Zeýd, Amr ibn Humam, Heremi ibn Abdylla we Yrbad ibn Sariýe söýgüli Pygamberimiziň huzuryna şol bir haýyş bilen geldiler. Pygamberimiz olara uly gynanç bilen: “Sizi mündürer ýaly hiç zat tapyp bilmeýärin” diýende, olar Pygamberimizden aýrylyp galmagyň we jihada gatnaşyp bilmezligiň gaýgysyndan aglap başladylar. Şondan soň Allahu tagala şu aýaty kerimäni iberdi, onda manysyna görä şeýle diýilýär: “(Eý Resulym!) Olar (jihada gatnaşmak üçin) seniň ýanyňa gelenlerinde, sen olara: ‘Size münmäge ulag berer ýaly ýagdaýym ýok’ diýdiň. Bu ýolda sarp etmäge zatlary bolmandygy sebäpli (söweşe gatnaşyp bilmändikleri üçin), olar gaýgydan gözýaş döküp yzlaryna gaýtdylar. Olara hiç hili jogapkärçilik (günä) ýokdur”.5 Ahyrynda hezreti Abbas bilen hezreti Osman olary-da sapara taýýarladylar. Taýýarlyk tamamlanansoň, Pygamberimiz goşuny Seniýýetul-Wedada ýygnady. Sapara gatnaşmadyklar ýok diýen ýalydy. Goşuny ýygnap, ýola çykmak kararyna gelenden soň, Resuly ekrem Medinede öz ýerine Muhammet ibn Meslemäni goýdy.6 Sapar başlanjak wagty Pygamberimiz: “Ýanyňyza artykmaç aýakgap alyň. Ätiýaçlyk aýakgabyňyz bolsa, kynçylyk çekmersiňiz” diýdi.

Goşun ýola çykanda, münapyklaryň baştutany Abdylla ibn Ubeý musulmanlary gorkuzmak üçin bolmajak sözleri aýtdy. Hatda ol: “Kasam edýärin, men ony we onuň sahabalaryny ikiden-ikiden ýüplere daňlan halda görýän ýaly bolýaryn…” diýýärdi. Emma hormatly sahabalar bu sözlere asla üns bermeýärdiler, olaryň jihada gatnaşmak höwesi günsaýyn artýardy. Muny gören münapyklar gaharlaryndan ýarylara gelýärdiler. Resulullah Seniýýetul-Wedadan Tebuga ýola düşmezden öň goşunyň baýdaklaryny (tuglaryny we alamlaryny) açdyrdy. Uly baýdagy hezreti Abu Bekire, bir baýdagy hem Zubeýr ibn Awwam hezretlerine berdi. Ews taýpasynyň baýdagyny Useýt ibn Hudaýra, Hazrej taýpasynyň baýdagyny bolsa Abu Dujananyň eline berdi.7 Pygamberimiziň serkerdeligindäki hormatly sahabalaryň sany otuz müňdi, olaryň on müňüsi atlylardy. Sag ganatyň serkerdeligine hezreti Talha ibn Ubeýdulla, çep ganatyňkyna bolsa Abdyrahman ibn Awf hezretleri bellendi.8 Şanly sahabalar örän yssy howada öz Pygamberleriniň serkerdeligi astynda ýola düşdüler. Başlarynda Allahu tagalanyň Habyby bolansoň, iýmit-içgileriniň ýoklugy olary ýollaryndan gaýtaryp bilmeýärdi, gitjek ýollarynyň uzaklygy hem, duşman esgerleriniň köplügi hem olary gorkuzyp bilmeýärdi. Şeýle halda islendik ýere gidip bolardy. Söýgüli Pygamberimiz we gahryman sahabalar her düşelgede birsalym dynç alandan soň, ýene ýollaryny dowam etdirýärdiler. Olaryň sekizinji düşelgesi Salyh aleýhisselamyň kowmunyň heläk edilen ýeri – Hyjrdy. Pygamberleriniň buýrugyna gulak asmandyklary üçin Allahu tagala olary güýçli bir saýha, ýagny ses bilen heläk edipdi. Kainatyň Soltany sahabalaryna: “Şu gije garşy tarapdan güýçli tupan turar. Ýanynda ýoldaşy bolmasa, hiç kim ýerinden turmasyn. Her kim düýesiniň dyzyny daňsyn. Bu – azap inen ýerdir. Hiç kim bu suwdan içmesin we täret almasyn!..” diýdi. Her kim bu buýruga boýun boldy. Gije turan güýçli tupan ähli töweregi alt-üst edip başlady. Şol wagt düýesini daňmagy ünsden düşüren bir adam ony gözlemek üçin ýeke özi ýerinden turanda, tupan ony alyp gitdi we Taý dagynyň eteklerine zyňdy. Başga bir adam bolsa hajatdan gaty gysylypdy. Ol hajatyny bitirmäge giden ýerinde hunnak (bogma) diýilýän kesele uçrady. Pygamberimiziň dogasy bilen ol ýene saglygyna gowuşdy.

Şol säher suw gaplarynda bir damja-da suw galmandy. Suwsuzlykdan hemmeler öljek derejä ýetipdi. Münapyklar muny amatly pursat bilip: “Eger Muhammet hakykatdan-da pygamber bolsa, doga edip ýagyş ýagdyrardy” diýip, pitne turuzmaga synanyşdylar.

Ýagdaý Älemleriň Serwerine ýetirilende, ol mübärek ellerini galdyrdy we Allahu tagaladan ýagyş ihsan etmegini diläp ýalbardy. Yssy we bulutsyz howada derrew ýagyş bulutlary peýda boldy. Güýçli ýagyş başlady. Her kim gaplaryny doldurdy, täret aldy we haýwanlaryny suwardy. Ýagyş säginip, bulutlar dargansoň, ýagşyň diňe goşunyň üstüne ýagandygy göründi.

“Kim şu gün bir sadaka berse, kyýamat güni Allahu tagalanyň huzurynda onuň sadakasy onuň peýdasyna şaýatlyk eder” Hadysy şerif

Tebuk ýörişi

Söýgüli Pygamberimiz we sahabalar tekbir getirdiler. Allahu tagala hamd etdiler. Münapyklara bolsa: “Indi siziň hiç hili bahanaňyz galmady. Allahu tagala we Onuň Resulyna iman getiriň we salyh musulman boluň!..” diýdiler. Emma utanmaz münapyklar: “Näme bolupdyr?.. Bir bulut geçip barşyna ýagdy-da gitdi!..” diýip jogap berdiler. Açlyk hem iň soňky çägine ýetipdi: bir hurmany iki adam paýlaşyp iýer ýaly ýagdaýa düşüpdiler. Güýçli yssa, açlyga we suwsuzlyga garamazdan, olar Tebuga golaýlaşdylar. Habyby ekrem (sallallahu aleýhi we sellem): “Inşalla, ertir çaşt wagty Tebuk çeşmesine ýetersiňiz. Men gelýänçäm ol suwa el uzatmaň” diýdi. Ertesi gün olar şol ýere ýetdiler. Çeşmäniň suwy örän azdy. Söýgüli Pygamberimiz ol suwdan birazyny bir gaba guýdurdy, onuň içine mübärek elini salyp doga etdi. Soňra suwy yzyna çeşmä dökdüler. Suw bir pursatda joşup köpeldi. Otuz müň kişilik yslam goşuny içse-de, ol asla azalmady. Soňra Kainatyň buýsanjy Pygamberimiziň mugjyzasy bolan bu suw bilen ähli töwerek suwaryldy. Ol sebit gök öwsüp oturan, bereketden doly meýdana öwrüldi. Resuly ekrem şanly sahabalary bilen Tebuga gelende, olar öz garşylarynda wizantiýalylardan we Amile, Lahm, Juzam ýaly hristianlaşdyrylan arap taýpalaryndan düzülen wizantiýa goşunlaryny tapmadylar. Mutede üç müň mujahyda garşy ýüz müň kişilik wizantiýa goşuny ýeňlipdi. Indi bolsa olaryň garşysynda otuz müň mujahyt durdy we olaryň serkerdesi Kainatyň Serweridi. Söýgüli Pygamberimiziň gahryman sahabalaryny ýygnap gelendigini eşidip, wizantiýalylaryň her biri gaçara ýer gözläpdi.

Resulullah sahabalary bilen maslahatlaşyp, Tebukdan aňry gitmedi. Bu wagt ol sebitde ýaşaýan käbir taýpalar we döwletler yslam goşunynyň gelendigini eşitdiler. Gorkularyndan olar Pygamberimize wekiller toparlaryny iberip, jizýe tölemek şerti bilen aman dilediler. Pygamberimiz merhemet edip, olaryň tekliplerini kabul etdi; her biri bilen aýratyn-aýratyn ylalaşyk maddalary ýazyldy we olara howpsuzlykda bolandyklary yglan edildi.

Kainatyň serweri (aleýhi efdalussalawat) ýigrimi güne golaý duşmana garaşdy. Tebukda ol hormatly sahabalary bilen köp söhbetler edip, olaryň köňüllerini nur deňzinde ýuwdy. Mübärek kalbyndan joşup çykan feýzi we bereketleri olaryň kalplaryna akdyrdy. Deňi-taýy bolmadyk söhbetleriniň birinde ol: “Size ynsanlaryň iň gowusyny we iň şereflisini habar bereýinmi?” diýdi. Hormatly sahabalar: “Hawa, habar beriň, ýa Resulallah!” diýdiler.

Şondan soň ol: “Ynsanlaryň haýyrlysy – atynyň ýa-da düýesiniň arkasynda, ýa-da iki aýagynyň üstünde soňky demine çenli Allahu tagalanyň ýolunda zähmet çekýän adamdyr. Ynsanlaryň erbedi bolsa – Allahu tagalanyň Kitabyny okap, ondan hiç hili peýda almaýan azgyn adamdyr” diýdi.

Şehitlik barada soran bir adama bolsa: “Meniň barlygymy gudrat elinde saklaýan Allahu tagalanyň ady bilen kasam edýärin: şehitler kyýamat güni gylyçlaryny boýunlaryndan asyp gelerler. Olar nurdan münberleriň üstünde oturarlar” diýdi.9

Bu gazotda Pygamberimiziň köp mugjyzalary göründi. Meselem, Tebukdan Medinä dolanmak üçin taýýarlyk görülýän bir wagtda, açlykdan çydap bolmajak ýagdaýa ýeten sahabalar öz ýagdaýlaryny Pygamberimize ýetirdiler. Resulullah olaryň galan iýmitlerini bir deri saçagyň üstüne ýygnatdy. Olar kiçijik bir gazany zordan doldurdy. Älemiň serweri (sallallahu aleýhi we sellem) täretini täzeledi we iki rekagat namaz okady. Mübärek ellerini galdyryp, iýmitleriň bereketli bolmagyny diläp doga etdi. Soňra sahabalaryna gaplaryny getirmegi buýurdy. Uly goşunda boş gap galmady, ähli gaplar dolduryldy. Mundan başga-da, ähli mujahytlar doýýançalar iýen hem bolsalar, saçakdaky iýmitiň asla azalmandygy göründi.

“Inşalla, ertir çaşt wagty Tebuk çeşmesine ýetersiňiz. Men gelýänçäm ol suwa el uzatmaň” Hadysy şerif