HUNEÝN SÖWEŞI

Huneýn – Mekge bilen Taýyfyň arasyndaky bir jülgedir. Bu söweşe “Hewazin söweşi” hem diýilýär. Älemiň serweri (sallallahu aleýhi we sellem) Mekgäni feth etmek niýeti bilen Medineden çykanda, Mekgäniň töwereginde ýaşaýan Hewazin we Sakyf atly iki uly taýpa musulmanlar biziň üstümize ýöriş edýär öýdüp, söweşmek üçin taýýarlanyp başladylar. Älemleriň Serweriniň Mekgäni feth etmek üçin gelendigini bilenlerinde olar biraz köşeşen hem bolsalar, “Kuraýşlylardan soň nobat hökman bize ýeter” diýen pikir bilen taýýarlyklaryny çaltlandyrdylar. Mundan başga-da olar: “Kasam edýäris, musulmanlar entek gowy söweşmegi başarýan kowum bilen ýüzbe-ýüz bolmadylar. Muhammet biziň üstümize gelmänkä, biz onuň üstüne ýöriş edeliň-de, söweşiň nähili bolýandygyny görkezeliň!” diýdiler. Hewazinleriň baştutany Malik ibn Awfyň serkerdeligi bilen ýigrimi müň kişilik örän güýçli goşun bilen ýola çykdylar. Esgerleriniň batyrlygyny artdyrmak we kynçylyk görende gaçmazlyklary üçin, olar ähli gymmatly mallaryny, aýallaryny we çagalaryny hem ýanlary bilen aldylar.

Bu habar tiz wagtda Mekgede eşidildi. Kainatyň buýsanjy Pygamberimiz habaryň dogrudygyny bilmek üçin Abdylla ibn Abu Hadredi Hewazin taýpasyna iberdi. Hezreti Abdylla keşbini üýtgedip, duşmanyň arasyna girdi. Olaryň pikirlerini we nähili hereket etmekçidiklerini bilip, ýagdaýy derrew söýgüli Pygamberimize habar berdi.

Resuly ekrem derrew şanly sahabalaryny ýygnady. Mekgä ýigrimi ýaşly Attap ibn Esit hezretlerini häkim belläp, çalt ýola çykdy. On iki müň kişilik goşuny bilen ol müşrik Hewazin we Sakyf taýpalaryny öz düşelgelerinde duýdansyz basmak isleýärdi. Mujahytlaryň baýdagyny hezreti Aly göterip barýardy,1 öňdäki goşunlara bolsa Halyt ibn Welit hezretleri serkerdelik edýärdi.2 Älemleriň Serweri başyna tuwulga, iki sowudy üst-üstüne geýip, Düldül atly gatyryna münüpdi. Şewwal aýynyň 11-nji güni Huneýn jülgesine gelip ýetdiler. Şol gije Älemiň serweri Pygamberimiz goşunyny gözden geçirip, ony söweş tertibine düzdi. Ertir namazyny imam bolup okadandan soň, öňe hereket etdi.

Müşrikleriň serkerdesi gijäniň garaňkylygyndan peýdalanyp, goşunyny Huneýn jülgesiniň iki tarapyndaky dag eňňitlerine ýerleşdiripdi we olary bukuda garaşmaga goýupdy. Öňde toparlary bilen barýan Halyt ibn Welit hezretleri bu bukudan habarsyz halda geçelgä tarap atyny sürýärdi. Daňyň entek garaňky bolmagy duşmany görmäge päsgel berýärdi. Birden mujahytlaryň üstüne müňlerçe ok ýagyp başlady. Bu garaşylmadyk ok ýagşyndan halas bolmak üçin mujahytlar yza çekilmäge mejbur boldular.

“Inşalla, ertir olar (Hewazin we Sakyf) musulmanlara olja bolar” Hadysy şerif

Huneýn söweşi

Weliler, nebiler haýran galan şol pursatda,
Her kim “Nepsim, nepsim!” diýip dehşet bilen zar aglasa,
Umytsyzlykdan günäkärleriň haly perişan bolsa,
Şepagat rugsady bilen ýene seniňkidir meýdan.
Sen Ahmet, Mahmyt we Muhammetsiň, serwerim,
Hakdan bize goldanan soltansyň, serwerim.
Şeyh Galib

Bu çalt yza çekiliş yzdan gelýän esgerleriň tertibini bozdy. Olar hem yza çekilmek üçin öwrülende, ýigrimi müň kişilik duşman goşunlarynyň sil ýaly jülgä akyp başlandygy göründi. Söýgüli Pygamberimiz ýeke özi hüjüme galan müşriklere tarap öňe okduryldy. Diňe hezreti Abbas, hezreti Abu Bekir we ýüze golaý gahryman sahaba ölümi boýnuna alyp, Resuly ekreme ýetişdiler. Olar öz bedenlerini söýgüli Pygamberimize galkan etdiler. Hezreti Abbas gatyryň jylawyndan, Sufýan ibn Harys hezretleri hem üzeňňisinden tutup, onuň badyny gowşatmaga, Resulullahyň duşman goşunlarynyň arasyna girip gitmeginiň öňüni almaga çalyşýardylar. Älemleriň Serweri Allahu tagalanyň dini ýok bolar diýip gaýgy edip: “Eý Abbas! Sen olara: ‘Eý medineliler! Eý Semure agajynyň aşagynda beýgat eden sahabalar!’ diýip gygyr” diýdi.

Hezreti Abbas iri göwreli we haýbatly adamdy. Ol gygyranda, sesi örän uzaklardan eşidilýärdi. Ol bar güýji bilen: “Eý medineliler! Eý Semure agajynyň aşagynda Pygamberimize söz beren sahabalar! Dagamaň! Şu ýere ýygnanyň!” diýip gygyrdy. Muny eşiden hormatly sahabalar yzlaryna dolanmak islediler. Emma haýwanlarynyň gaty ürkmegi olaryň dolanmagyna päsgel berdi. Ahyrynda olar sowutlaryny, gylyçlaryny we naýzalaryny alyp, haýwanlaryndan böküp düşmäge mejbur boldular. Çaltlyk bilen Resulullahyň ýanyna ýetişip, duşman bilen elhenç söweşe girdiler. “Allahu ekber! Allahu ekber!” sesleri ýeri-gögi lerzana getirýär, duşmany gorkuzyp, wehime salýardy. Bedrde, Uhudda, Hendekde we Haýberde örän uly gahrymançylyk görkezen sahabalar, esasan-da hezreti Aly, Abu Dujana we Zubeýr ibn Awwam gaýta-gaýta hüjüm edip söweşdiler, duşmanlary hatardan çykaryp, yza serpikdirdiler.

Älemleriň Serweri sahabalarynyň janlaryny aýaman alyp barýan bu söweşini synlaýardy, onuň mübärek dodaklaryndan: “Allahym! Bize kömegiňi iber. Şübhesiz, Sen olaryň bizden üstün çykmagyny islemersiň” diýen dogalar eşidilýärdi. Allahu tagalanyň dergähine eden ýalbaryşlarynyň arasynda söýgüli Pygamberimiz ýerden bir hepbe gum aldy we: “Ýüzleri gara bolsun!” diýip, ony müşrikleriň üstüne sowurdy. Söýgüli Pygamberimiziň mugjyzasy bilen duşman esgerlerinden gözüne gum dolmadyk hiç kim galmady. Perişdeler hem kömege gelipdi. Pygamberimiz: “Allahu tagalanyň ady bilen kasam edýärin, olar ýeňildiler” diýdi. Müşrikler dargap, yzlaryna öwrülip gaçyp başladylar. Yzlaryna gaňrylyp seredenlerinde olar yzlaryndan gelýän şanly sahabalary görýärdiler we söweş meýdanyna getiren aýallaryny, çagalaryny, mallaryny taşlap, bar güýçleri bilen gaçýardylar. Gaçanlaryň bir bölegi Taýyf galasyna sygyndy.3 Bir bölegi bolsa Nahle we Ewtasa gitdi. Söweş meýdanynda olar ýetmiş ölük, alty müň ýesir we sansyz-hasapsyz mal galdyrdylar.

Bu söweşde Allahu tagalanyň rugsady, Resulullahyň (sallallahu aleýhi we sellem) ruhy kömegi (himmeti) we bereketi bilen ýeňiş ýene musulmanlaryňky boldy. Dört adam şehit boldy, käbir sahabalar ýaralandy. Halyt ibn Welit hezretleriniň hem ýaralanandygyny eşiden söýgüli Pygamberimiz onuň ýanyna bardy, mübärek elleri bilen ýarasyny sypalanda, ýara şol pursatda bitişdi.