KUTOA ZAKA

Nguzo ya tatu ya Uislamu ni kutoa zaka.

Ili zaka itolewe kwa dhahabu, fedha na bidhaa za biashara, ni lazima vifikie kiasi kiitwacho nisab. Nisab maana yake ni mpaka kati ya utajiri na ufakiri. Kiasi cha nisab kwa dhahabu ni gramu 96. Kwa fedha ni gramu 672. Mtu mwenye mali ya aina yoyote kwa kiasi cha nisab, zaidi ya vitu anavyovihitaji kwa mahitaji ya lazima, huitwa tajiri. Asiye na kiasi hicho huitwa fakiri. Ikiwa jumla ya uzito wa sarafu za dhahabu na vitu vya dhahabu, mapambo ya wanawake, vifuniko vya dhahabu vya meno na bidhaa za biashara za kila aina ni gramu 96, au vitu vya fedha vina uzito wa gramu 672, na bado vimo mikononi mwake baada ya mwaka mmoja wa Kiarabu (wa Hijria) (siku 354), sehemu moja ya arobaini ya uzito wote ni lazima itengwe na kupewa mtu mmoja au zaidi miongoni mwa makundi manane ya watu yaliyotajwa katika Quran tukufu. Hii huitwa zaka. Kwa mfano, mtu mwenye gramu 100 za dhahabu, baada ya mwaka mmoja wa Kiarabu, atatenga kwa nia ya zaka gramu mbili na nusu (2.5) za dhahabu na kumpa fakiri Mwislamu atakayemchagua mwenyewe. Zaka ni lazima itolewe kwa mafakiri wasiomiliki nisab ya kurbani, kwa Mwislamu mwenye deni, kwa mtu aliye fakiri mahali alipo hata kama ni tajiri katika nchi yake, na kwa wale waliobaki na uhitaji katika njia ya jihadi au ya hija.

Mtu mwenye mali zaidi ya mahitaji ya maisha lakini chini ya nisab ya kurbani huitwa fakiri. Hata mtu apate mshahara mkubwa kiasi gani, ikiwa anapata shida kuendesha nyumba yake, anaweza kupokea zaka, na si wajibu kwake kuchinja kurbani wala kutoa fitri. Anayejifunza au kufundisha elimu ya dini anaweza kupokea zaka hata kama ana riziki ya kumtosha miaka arobaini. Pesa za zaka haziwezi kutumika kujenga msikiti, kufanya jihadi wala kwenda hija. Tajiri hawezi kuwapa zaka wazazi wake, mababu zake, watoto wake, wajukuu wake na mke wake. Anaweza kuwapa wake wa wanawe, dada zake, kaka zake, ami zake na wajomba zake, shangazi zake na mama zake wadogo, waume wa binti zake, mama mkwe na baba mkwe; kuwapa wao kuna thawabu zaidi (kwa sharti kwamba wawe mafakiri). Fakiri anapaswa kupewa chini ya kiasi cha nisab. Lakini ikiwa yeye (fakiri) ana watoto, inajuzu kumpa kiasi ambacho, kikigawanywa kwa kila mmoja wao, kila mmoja apate chini ya nisab. Zaka haipewi wale wanaofuja mali zao au wanaozitumia katika mambo ya haramu. Zamani zaka haikuwa ikipewa Masayyid (vizazi vya Bwana wetu Mtume). Leo inajuzu kuwapa zaka nao pia, kwa sababu hawapati sehemu yao kutoka katika ngawira.

Usijivune kwa mali na milki yako, usiseme: “Je, yupo aliye kama mimi?”

Upepo wa kinyume utavuma na kuvitawanya vyote kama makapi ya uwanja wa kupuria!

Kuna aina nne za mali za zaka:

1- Dhahabu na fedha.

2- Bidhaa za kila aina zilizonunuliwa kwa ajili ya biashara.

3- Wanyama wenye miguu minne wanaokula majani mashambani na malishoni. 4- Mazao ya ardhi, yaani ushr.

“Siku hiyo rehema Yangu ni kwa ajili ya wale tu wanaojiepusha na ukafiri (kutoamini) na dhambi kwa kuniogopa Mimi, wanaotoa zaka zao, na wanaoiamini Quran tukufu na Mtume Wangu (alaihis-salaam)” al-Araf: 156

Abu Hanifa (rahimahullahu taala) alisema: “Kutoka katika nafaka, matunda na mboga zinazopatikana kutoka ardhi inayonyweshwa kwa mvua au kwa mto, na pia kutoka katika asali, kwa kiasi chochote kile, mara tu mavuno yanapochukuliwa, ni fardhi kuwapa mafakiri sehemu moja ya kumi. Hii huitwa ushr. Ni haramu kula mavuno kabla ya kutoa ushr wake.”

Ikiwa nisab ya bidhaa za biashara ina thamani ya gramu 96 za dhahabu, sehemu moja ya arobaini ya thamani yake ya kununulia hutolewa kwa dhahabu. Au hutolewa kutoka katika bidhaa zenyewe za biashara. Ikiwa mtu anadai pesa na ana hati za deni mkononi mwake, ni lazima atoe zaka yake. Hutolewa kutoka katika mali iliyo mkononi mwake. Kinachotolewa ni lazima kikabidhiwe mkononi mwa fakiri.

Nisab ya noti (pesa za karatasi) huhesabiwa kwa dhahabu tu, na sehemu moja ya arobaini yake hutolewa kwa dhahabu. Masharti ya zaka kuwa fardhi ni sita: 1- Kuwa Mwislamu. 2- Kuwa baleghe. 3- Kuwa na akili. 4- Kuwa huru (si mtumwa). 5- Kumiliki mali ya zaka iliyo halali kwa kiasi cha nisab. 6- Mali hiyo kuzidi mahitaji ya lazima na kulipa deni. Zaka inapokuwa fardhi juu ya mtu, naye asiitoe zaka yake kwa fakiri Mwislamu, au akiwa na madeni mengine, hapati thawabu kwa matendo yake mema na sadaka zake; kinyume chake, huwa dhambi. Ni fardhi kwake kutoa zaka yake na kulipa deni lake.

Ramadhani imefika, misikiti imepambwa kwa nuru.

Mzinga umepigwa, kandili zimewashwa,
Sote tumeliamini hili.
Siku kumi za kwanza zimejaa rehema,
Kisha madhambi husamehewa.
Usiku wa Idi waumini wote
Huachwa huru na Jahannam.
Ndugu yangu, nawe pia funga,
Na usali sala zako!
Jiepushe na dhambi kila wakati,
Kuna adhabu kubwa katika Jahannam!
Adui anakushambulia
Na kusema kuwa funga inadhoofisha.
Yeye anaikanyaga elimu na sayansi,
Msaliti, daima husema uongo!
Amka! Sehemu kubwa ya umri wako imepita,
Funga, ujue hali ya mwenye njaa na ya aliyeshiba!
Soma vitabu vya Uislamu,
Upate harufu ya utu!