ITIKADI YA AHLI SUNNA

Sharti la kwanza la kuwa Mwislamu ni kuwa na imani. Na imani sahihi inategemea kuamini kwa mujibu wa itikadi ya Ahli Sunna. Wajibu wa kwanza wa wanaume na wanawake wenye akili timamu waliofikia balehe ni kuamini kama alivyoamini na alivyoeleza Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam). Mtume wetu alieleza imani moja tu. Masahaba watukufu wote waliamini kama alivyoeleza, na hapakuwa kati yao tofauti yoyote katika itikadi (imani). Baada ya kufariki kwa Bwana wetu Mtume, watu walijifunza Uislamu kwa kuwasikiliza na kuwauliza Masahaba watukufu. Wote walieleza imani ile ile. Ni lazima kujifunza elimu ya imani waliyoiandika wanazuoni wa Ahli Sunna katika vitabu vyao, na kuamini kwa mujibu wake. Kuokoka na adhabu ya Jahannam Siku ya Kiama kunategemea kuamini yale waliyoyaeleza. Watakaookoka na Jahannam ni wale tu wanaofuata njia yao. Wanaofuata njia yao huitwa (Wasunni) au (Ahli Sunna).

Katika hadithi sharif imesemwa: “Umma wangu utagawanyika katika makundi sabini na matatu. Ni kundi moja tu kati yao litakalookoka na adhabu ya Jahannam; mengine yataangamia na kwenda Jahannam.” Kila moja ya makundi haya sabini na matatu hudai kwamba linaufuata Uislamu, na husema kwamba lile kundi moja lililoelezwa kuwa litaokoka na Jahannam ni kundi lake. Katika aya tukufu ya 53 ya Surat al-Muminun na ya 32 ya Surat ar-Rum imesemwa kwa maana: “Kila kundi linafurahi likidhani kwamba liko katika njia iliyonyooka.” Lakini, miongoni mwa makundi haya mbalimbali, Mtume wetu (sallallahu alayhi wasallam) alieleza alama na ishara ya lile linalookoka hivi: “Walio katika kundi hili ni wale walio katika njia ninayoifuata mimi na Masahaba wangu.” Asiyempenda hata mmoja wa Masahaba watukufu amejitenga na Ahli Sunna. Na asiye na itikadi ya Ahli Sunna, huyo amekuwa ama Ahli bidaa, yaani Mwislamu aliyepotoka kutoka njia iliyonyooka, ama kafiri.

Katika imani, yaani katika itikadi, kuna dhehebu moja.

Katika imani, yaani katika itikadi, kuna kundi moja tu lililo la haki, yaani dhehebu moja tu. Dhehebu hili ni dhehebu la Ahli Sunna wal-jamaa. Hii ni kwa sababu Uislamu unawaamuru watu wote kuwa na imani moja tu na itikadi moja tu.

Katika mambo yanayopaswa kuaminiwa hakuna tofauti.

Bwana wetu Mtume alaihis-salaam Mwenyewe ndiye aliyeeleza misingi ya imani hii na jinsi ya kuamini. Mtume wetu, aliyewajulisha watu kuhusu Allahu taala aliyewaumba wao na kila kitu, alieleza pia jinsi imani inavyopaswa kuwa kwa Allahu taala, kwa viumbe Vyake na kwa maamrisho na makatazo Yake. Katika mambo yanayopaswa kuaminiwa, ni lazima kuwafuata Masahaba watukufu wote, kwa sababu katika mambo ya kuaminiwa hapakuwa na tofauti yoyote kati yao. Sharti la msingi la imani ni kumpenda Allahu taala na wale anaowapenda, kuwa rafiki yao, na kuwa adui wa maadui Zake. Kuhusu hili Hadhrat Muhammad Masum alisema: “Allahu taala alisema: ‘Ewe Musa! Umefanya amali gani kwa ajili Yangu?’ Alipojibu:

‘Ewe Mola wangu! Kwa ajili Yako nimesali, nimefunga, nimetoa zaka na nimekutaja (dhikri)’, Allahu taala akasema: ‘Sala ni burhani (hoja) kwako. Funga ni ngao inayokulinda na Jahannam. Zaka itakuwa kivuli kwako Siku ya Mahshar, wakati kila mtu atakapokuwa akiungua kwa joto. Dhikri itakuwa nuru kwako siku hiyo gizani. Je, umefanya nini kwa ajili Yangu?’ Hapo Hadhrat Musa akauliza: ‘Ewe Mola wangu! Amali iliyo kwa ajili Yako ni ipi?’ Allahu taala akasema: ‘Je, umempenda kwa ajili Yangu yule ninayempenda, na je, umewachukulia maadui Zangu kuwa maadui zako?’

“Umma wangu utagawanyika katika makundi sabini na matatu. Ni kundi moja tu kati yao litakalookoka na adhabu ya Jahannam; mengine yataangamia na kwenda Jahannam” Hadithi sharif

Hadhrat Musa alielewa kwamba amali anayoipenda Allahu taala ni kuwapenda marafiki Zake na kutowapenda maadui Zake. Kwa hiyo, alama ya mapenzi ni kuwapenda wale anaowapenda mpendwa na kuwa adui wa maadui zake. Aya ya 4 ya Surat al-Mumtahina, ambayo maana yake ni: ‘Ibrahim na wafuasi Wake waliwaambia makafiri: Sisi tuko mbali nanyi na masanamu yenu. Uadui kati yetu utaendelea mpaka mtakapomwamini Allah aliye Mmoja. Hali yao hii nzuri na iwe mfano kwenu,’ inaonyesha kwamba uadui huu ni sharti la kuwa na imani na kwamba kuwapenda maadui wa Allah huiangamiza imani. Masahaba watukufu, waliopata heshima ya kuwa katika suhba ya Rasulullah, walipendana sana wao kwa wao. Hawakuwa maadui wao kwa wao, bali walikuwa maadui wa makafiri. Aya ya 29 ya Surat al-Fath, ambayo maana yake ni: ‘Walikuwa maadui wa makafiri na wenye huruma wao kwa wao,’ inathibitisha maneno yetu.” (Hadhrat Muhammad Masum, barua ya 29).

Katika sehemu ya tano ya kitabu “Kimya-i saadat” imeandikwa: Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alisema: “Msingi wa imani na alama yake yenye nguvu kabisa ni kuwapenda Waislamu na kutowapenda wanaowafanyia Waislamu uadui.” Maana ya amri ya kiungu ya Allah Mtukufu kwa Isa alaihis-salaam ilikuwa hii: “Hata ukifanya ibada za viumbe wote waliomo ardhini na mbinguni, hazitakufaa kitu chochote maadamu huwapendi marafiki Zangu na huwi adui wa maadui Zangu.” Kila muumini asiwapende walio maadui wa Allahu taala; awapende wale wanaoshikamana na Uislamu. Hili alionyeshe kwa maneno yake, na ikiwezekana kwa vitendo vyake pia. Asifanye urafiki na waasi na mafasiki, na ajiepushe kabisa na wale wanaotenda ufasiki kwa wingi. Zaidi ya hapo ajiepushe na madhalimu na wale wanaowatesa Waislamu. Lakini wale waliomdhulumu yeye peke yake, ni lazima awasamehe na kuvumilia dhuluma zao; hilo ni zuri sana (Tam İlmihâl Se‘âdet-i Ebediyye, 38/3). Bwana wetu Mtume alijulisha kwamba njia iliyonyooka ni imani waliyoieleza wanazuoni wa Ahli Sunna. Basi ni lazima tuungane katika Ahli Sunna, tuwe ndugu na tupendane. Makundi ya bidaa yasichanganywe na madhehebu manne ya haki ya Ahli Sunna katika ibada (amali, matendo). Kila moja ya madhehebu manne huyaona mengine kuwa katika njia iliyonyooka, na wafuasi wao hupendana. Lakini makundi ya bidaa huwagawanya Waislamu. Wanazuoni wa Kiislamu wameeleza kwa makubaliano kwamba madhehebu haya manne ya haki hayawezi kuunganishwa. Allahu taala anataka madhehebu katika ibada yawe tofauti, si kuunganishwa. Kwa njia hii anaifanya dini ya Uislamu kuwa nyepesi. “Tofauti kati ya wanazuoni wa umma wangu ni rehema.” Hadithi sharif hii inajulisha kwamba tofauti hii ina manufaa.

Kwa upande mwingine, katika itikadi Allahu taala anaamuru umoja. Maana ya aya tukufu ya 103 ya Surat Al Imran ni: “Enyi mlioamini! Shikamaneni na dini ya Allah. Msifarakane!” Akiifafanua, Hadhrat Abussuud Efendi alisema: “Msifarakane kama walivyofarakana Watu wa Kitabu na kuiacha imani iliyo sahihi! Msigawanyike kama mlivyopigana wenyewe kwa wenyewe katika zama za Jahiliyya!” Hadhrat Ibn Hajar al-Makki alisema: “Mtu wa bidaa ni mtu ambaye itikadi yake ni tofauti na itikadi ya Ahli Sunna. Kila mtu anayezusha kitu ambacho Uislamu haukiridhii ni mtu wa bidaa.” (al-Fatawa al-hadithiyya). Wanaoamini kwa mujibu wa itikadi ya Ahli Sunna ni Ahli Sunna, na wasioamini hivyo ni ahli bidaa au makafiri.

Allahu taala huwaridhia Waislamu wanaoamini kwa mujibu wa itikadi ya Ahli Sunna. Kuamini hivyo kuna masharti mengi.

Baadhi ya mambo muhimu katika itikadi ya Ahli Sunna

1. Ni lazima kuamini nguzo sita za imani, yaani kuwepo kwa Allahu taala na Upweke Wake, kwamba hana mshirika wala anayefanana Naye, malaika Wake, Vitabu Vyake, Mitume Wake, maisha ya akhera, na kwamba kheri na shari, wema na uovu, huumbwa na Allahu taala. (Haya yameelezwa katika Amantu.) 2. Ni lazima kuamini kwamba Quran tukufu, Kitabu cha mwisho alichokiteremsha Allahu taala, ni Kalam ya Allahu taala, yaani Maneno Yake. 3. Muumini kamwe asiitilie shaka imani yake mwenyewe. 4. Ni lazima kuwapenda sana Masahaba watukufu wote waliomwamini Mtume wetu (sallallahu alayhi wasallam) na wakapata heshima ya kumwona alipokuwa hai. Mtu kamwe asiseme vibaya kuhusu makhalifa Wake wanne, kuhusu yeyote wa Ahl al-Bayt Wake, jamaa Zake wa karibu, wala kuhusu yeyote wa wake Zake watukufu. 5. Masahaba watukufu wote ni watu wa Peponi. (Marafidhi husema kwamba Masahaba wote, isipokuwa watano, walikuwa makafiri. Lakini katika Quran tukufu imesemwa kwamba wote ni watu wa Peponi – Surat al-Hadid, 57/10.) 6. Abu Bakr as-Siddiq ndiye bora zaidi miongoni mwa Masahaba watukufu.

7. Ibada zisihesabiwe kuwa sehemu ya imani. Waumini wanaoamini maamrisho na makatazo ya Allahu taala lakini hawayatekelezi kwa sababu ya uvivu wasihesabiwe kuwa makafiri. (Mawahabi husema: “Amali ni sehemu ya imani; asiyesali na anayetenda haramu ni kafiri.”) Imani ya wale wasiojali haramu, wanaozichukulia kwa wepesi au wanaoufanyia Uislamu mzaha hupotea. 8. Wasiitwe makafiri wale wanaosema kwamba wao ni Ahli Kibla (Waislamu) na kwamba wanamwamini Allahu taala na Mtume Wake Muhammad alaihis-salaam, hata kama wana baadhi ya itikadi zisizo sahihi. Haijuzu kuwaita Ahli Kibla makafiri. (Lakini Mawahabi huwaita makafiri watu wote isipokuwa wao wenyewe.) 9. Ni lazima kusali nyuma ya kila imam ambaye haijulikani kwamba anatenda madhambi waziwazi. Hukumu hii inawahusu pia maamiri na maliwali wanaosalisha sala za Ijumaa na za Idi. 10. Waislamu wasiwaasi viongozi wao na watawala wao. Kuasi ni sawa na kuchochea fitna, na fitna husababisha maafa ya aina nyingi. Ni lazima kuwaombea dua wafanye mambo ya kheri, na kuwanasihi kwa maneno laini waache matendo yao ya ufasiki na madhambi. 11. Wakati wa kutawadha (udhu), kwa mwanaume na kwa mwanamke inajuzu kupangusa mara moja kwa mkono uliolowa juu ya khofu badala ya kuosha miguu, hata kama hakuna udhuru wala dharura yoyote (khofu ni soksi za ngozi zisizopitisha maji zinazofunika sehemu ile ya mguu ambayo ni fardhi kuiosha katika udhu). Haijuzu kupangusa juu ya miguu mitupu wala juu ya soksi za kawaida. 12. Ni lazima kuamini kwamba Miraji ya Mtume wetu (sallallahu alayhi wasallam) ilikuwa kwa roho na kwa mwili, kwa sababu alikwenda Miraji kwa roho Yake iliyobarikiwa pamoja na mwili Wake. Wanaosema: “Miraji ilikuwa hali tu, yaani ilitokea ndotoni,” wamejitenga na Ahli Sunna. 13. Imani haiongezeki wala haipungui. (Mng’ao wake ndio unaoongezeka na kupungua.) 14. Quran tukufu si kiumbe (haikuumbwa).

“Msingi wa imani na alama yake yenye nguvu kabisa ni kuwapenda Waislamu na kutowapenda wanaowafanyia Waislamu uadui” Imam al-Ghazali (rahmatullahi alaih)

15. Allahu taala yuko mbali na kuwa na mahali. Yaani, kusema na kuamini kwamba mahali fulani ni mahali pa Allahu taala si sahihi. (Mawahabi husema: “Allah yuko mbinguni au juu ya Arshi.” Kauli hii ni ukafiri.) 16. Kuulizwa kaburini na adhabu ya kaburi ni kweli. Adhabu ya kaburi itaipata roho na mwili. Kuzuru makaburi kunajuzu. Istighatha, yaani kwenda kwenye makaburi ya Mitume na ya mawalii, kuomba dua kwa heshima yao na kuomba msaada wao, kunajuzu. (Mawahabi huiita hii shirki. Kwa hiyo huwaita Wasunni na Mashia washirikina, yaani makafiri.) 17. Ghaib (yasiyojulikana na yasiyoonekana) anayajua Allah peke yake, na akipenda huwajulisha pia Mitume Wake na mawalii Wake. 18. Karama za mawalii ni kweli. Karama ni hali zisizo za kawaida zinazotokea kwa waja wapendwa wa Allah; ni mambo ambayo Allahu taala huwakirimu nje ya desturi Yake, yaani nje ya kanuni za fizikia, kemia na biolojia, nazo ni nyingi mno kiasi kwamba haziwezi kukanushwa. 19. Anayeuawa au anayejiua hufa katika ajali yake (wakati wake uliopangwa). 20. Mitume hawatendi dhambi. 21. Leo ni lazima kuwa katika mojawapo ya madhehebu manne ya haki. 22. Wa kwanza wa Mitume ni Adam alaihis-salaam, na wa mwisho ni Muhammad alaihis-salaam. (Mawahabi hukanusha kwamba Hadhrat Adam, Hadhrat Idris na Hadhrat Shith walikuwa Mitume. Husema kwamba Mtume wa kwanza alikuwa Hadhrat Nuh. Na baadhi ya makundi yanayowaita viongozi wao rasul (Mtume) husema: “Nabii hatakuja, lakini rasul atakuja.” Kwa sababu hiyo wamezuka zindiq wanaosema: “Mimi ni rasul.”) 23. Ni lazima kuamini shafaa, Sirat, hesabu na mizani. 24. Roho haifi. Roho za wafu, Waislamu na makafiri, husikia. 25. Ni lazima kuamini alama za Kiama kama vile Dajjal, Dabbat al-ard, kuja kwa Hadhrat Mahdi, kushuka kwa Hadhrat Isa kutoka mbinguni, kuchomoza kwa jua kutoka magharibi, na alama nyingine za Kiama zilizoelezwa.

Hadhrat Imam al-Azam anasema: “Alama za Kiama ni lazima ziaminiwe kama zilivyoelezwa, bila taawili (bila kuzifasiri kwa maana nyingine).” Maana ya hadithi sharif moja ni: “Kiama hakitasimama mpaka jua lichomoze kutoka magharibi. Wakati huo kila mtu ataamini, lakini imani hiyo haitafaa tena.” (Bukhari, Muslim)

26. Akhera Allahu taala ataonekana.

27. Makafiri watakaa Jahannam milele, na adhabu yao haitapunguzwa; bali itazidi kuongezeka.

28. Siku ya Kiama Mitume na Waislamu salihina, watu wema, wataombea shafaa. Roho zilizo kaburini husikia wanayoyafanya na wanayoyasema walio hai.

29. Kuzipelekea roho za wafu thawabu za kusoma Quran tukufu, za kutoa sadaka, na hata za ibada zetu zote, huwanufaisha na husababisha adhabu yao kupunguzwa au kuondolewa. Kuamini haya yote ni miongoni mwa alama za kuwa katika itikadi ya Ahli Sunna. (Elimu hii imechukuliwa kutoka katika Fiqh al-akbar, Nukhbat al-laali, Maktubat ar-Rabbani, Riyad an-nasihin na Faraid al-fawaid.)

Katika amali, yaani katika ibada zinazopaswa kutekelezwa, kuna madhehebu manne ya haki. Hadhrat Sayyid Ahmad Tahtawi, katika sehemu ya zabaih (kuchinja wanyama) ya hashiya (sharh) yake juu ya kitabu ad-Durr al-mukhtar, anasema: “Leo ni wajibu kwa kila Mwislamu kuwa katika mojawapo ya madhehebu manne. Asiyekuwa katika yoyote kati ya madhehebu manne hujitenga na Ahli Sunna. Na anayejitenga na Ahli Sunna huwa mpotevu au kafiri.”

Baadhi ya maadui wa madhehebu, kama Ibn Hazm, Shawkani, Abduh, Rashid Rida na Siddiq Hasan, wamewapeleka Waislamu wengi katika upotevu – baadhi yao kwa kuuhesabu ufuasi wa madhehebu (taklid) kuwa haramu, na wengine kwa kufanya talfiq (kukusanya sehemu nyepesi kabisa za madhehebu manne na kuziunganisha kuwa kitu kimoja).

Maimamu wetu katika itikadi na katika ibada

Miongoni mwa Tabiin, waliojifunza Uislamu kutoka kwa Masahaba watukufu, na Taba at-Tabiin, waliojifunza kutoka kwa Tabiin, walitokea maimamu wakubwa waliopanda daraja ya juu katika elimu ya dini na kufikia daraja ya mujtahid mutlaq (mujtahid kamili).1 Walikuwa waasisi wa madhehebu katika ibada, na hukumu zilizotokana na ijtihadi za kila mmoja wao ziliitwa madhehebu ya mwanazuoni huyo. Kwa kuwa madhehebu ya wengi wa wanazuoni hawa hayakuandikwa vitabuni, yalisahaulika. Ni ijtihadi za maimamu wanne wakubwa tu ndizo zilizoandikwa vitabuni na wanafunzi wao, zikahifadhiwa na kuenea miongoni mwa Waislamu. Watu hawa wanne wakubwa ndio wanaowaonyesha Waislamu wote duniani njia iliyonyooka, na ndio sababu ya sisi kujifunza njia ya Muhammad alaihis-salaam bila kubadilishwa wala kupotoshwa. Wao ndio maimamu wa madhehebu yetu katika ibada. Wa kwanza wao ni Imam al-Azam Abu Hanifa Numan bin Thabit (radhiyallahu anhu). Yeye ni miongoni mwa wanazuoni wakubwa kabisa wa Kiislamu. Yeye ni kiongozi wa Ahli Sunna. Wa pili ni Imam Malik bin Anas, wa tatu ni Imam Muhammad bin Idris ash-Shafii, na wa nne ni Imam Ahmad bin Hanbal (rahmatullahi alaihim ajmain). Leo mtu asiyemfuata yeyote kati ya maimamu hawa wanne yuko katika hatari kubwa. Amepotoka kutoka njia iliyonyooka.

Wanafunzi wawili wa maimamu hawa wanne walipanda daraja ya juu sana katika elimu ya imani. Kwa njia hii madhehebu katika itikadi yakawa mawili. Imani inayoendana na Quran tukufu na hadithi sharif ni imani waliyoieleza hawa wawili. Ni hawa wawili walioeneza duniani kote elimu ya imani ya Ahli Sunna, Firqa an-najiya – kundi lililookoka. Wa kwanza ni Abu Mansur al-Maturidi, na wa pili ni Abul-Hasan Ali al-Ashari (rahmatullahi alaihima). Maimamu hawa wawili walieleza imani ile ile. Tofauti chache zilizopo kati yao si za msingi. Kwa uhakika wao ni wamoja. Wanazuoni wa Kiislamu wanasifiwa katika Quran tukufu na katika hadithi sharif. Katika aya tukufu imesemwa kwa maana: “Je, wanaojua na wasiojua ni sawa?”2 Katika aya tukufu nyingine imesemwa kwa maana: “Enyi Waislamu! Waulizeni wanaojua yale msiyoyajua!”3

“Leo ni wajibu kwa kila Mwislamu kuwa katika mojawapo ya madhehebu manne. Asiyekuwa katika yoyote kati ya madhehebu manne hujitenga na Ahli Sunna. Na anayejitenga na Ahli Sunna huwa mpotevu au kafiri” Sayyid Ahmad Tahtawi (rahmatullahi alaih)

Katika hadithi sharif imesemwa:

“Allahu taala, malaika na kila kiumbe huwaombea dua Waislamu wanaowafundisha watu kheri.”

“Siku ya Kiama kwanza Mitume, kisha wanazuoni, kisha mashahidi wataombea shafaa.”

“Enyi watu! Jueni kwamba elimu hupatikana kwa kumsikiliza mwanazuoni.” “Jifunzeni elimu. Kujifunza elimu ni ibada. Anayefundisha elimu na anayejifunza wana thawabu ya jihadi.”

“Kufundisha elimu ni kama kutoa sadaka. Kujifunza elimu kutoka kwa mwanazuoni ni kama kusali sala ya tahajjud.”

“Kujifunza elimu kuna thawabu zaidi kuliko ibada zote za nafila, kwa sababu kunamnufaisha yeye mwenyewe na wale atakaowafundisha.”

“Anayejifunza ili awafundishe wengine hupewa thawabu ya masiddiq.”

“Elimu ni hazina. Ufunguo wake ni kuuliza.”

“Jifunzeni elimu na ifundisheni.”

“Kila kitu kina chanzo chake. Chanzo cha taqwa ni mioyo ya arifina (wenye maarifa ya Allah).”

“Kufundisha elimu ni kafara ya madhambi.”

Yeye ni adabu na haya kote,
nuru Yake ni mwanga gizani,
Yeye ni Khatam al-Anbiya,
Mtume wangu mpendwa.
Chemchemi ya utume,
chanzo cha rehema,
kimbilio la wanyonge,
Mtume wangu mpendwa.
Mgongoni Mwake ni muhuri wa utume,
Yeye ni Nabii mwenye huruma kuliko wote,
Yeye ni sababu ya shafaa,
Mtume wangu mpendwa.
Yeye pekee atakayeimaliza
ghasia ya uwanja wa Mahshar,
Yeye aletaye habari kutoka ng’ambo ya pili,
Mtume wangu mpendwa.