BAADHI YA SUNNA ZA ZAWAID ZA BWANA WETU MTUME

Umuhimu mkubwa aliouweka Mtume wetu katika usafi na utaratibu

Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) aliweka umuhimu mkubwa katika usafi, utaratibu na mpangilio. Alipenda kuanza kila jambo kwa upande wa kulia na kulifanya kwa mkono Wake wa kulia.6 Mkono Wake wa kushoto aliutumia tu katika kujisafisha baada ya kujisaidia.

Kadiri ilivyowezekana, alifanya kila jambo kwa idadi ya witiri. Alisema: “Mwenye nywele azitunze vizuri!”

Siku moja, Mtume alipokuwa msikitini, aliingia mtu mwenye nywele na ndevu zilizovurugika. Mtume wetu mpendwa alisema: “Je, mtu huyu hana hata mafuta ya waridi ya kulainisha nywele zake?” – akamwonyesha kwa ishara ya mkono atoke nje mara moja akazitengeneze nywele na ndevu zake. Alipofanya hivyo na kurudi, Mtume wetu alisema: “Ni lipi bora: mmoja wenu kuja hapa akiwa na nywele na ndevu zilizotengenezwa kama huyu, au kuja na nywele na ndevu zilizovurugika kama shetani?”

Hata safarini alichukua pamoja Naye chupa ya mafuta. Alipojipaka mafuta nywele, kwanza aliweka kichwani kitambaa chembamba, na juu yake akavaa kilemba Chake. Hivyo haikuonekana kwa nje kwamba amejipaka mafuta. Mtume wetu alichana ndevu Zake mara mbili kwa siku.

Anas bin Malik alisema: “Mtume alaihis-salaam mara nyingi alijipaka nywele Zake zilizobarikiwa mafuta ya waridi, na alizichana ndevu Zake baada ya kuzilowesha kwa maji.”7 Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) alipunguza kidogo ndevu Zake kwa urefu na pembeni. Kabla ya kwenda kwenye sala ya Ijumaa, alipunguza masharubu Yake na kukata kucha Zake. Pia aliwaamrisha Waislamu wapunguze masharubu yao.

Kila alipojitazama kwenye kioo, Mtume wetu alimhimidi Allahu taala na kuomba dua: “Ewe Allah! Kama ulivyoniumbia sura nzuri, ifanye nzuri pia tabia yangu!”

Kila usiku kabla ya kulala Mtume wetu alipaka wanja machoni mara tatu. Katika jicho la kulia alipaka wanja mara tatu, na katika la kushoto mara mbili. Alisema: “Pakeni wanja, kwa sababu unayang’arisha macho na unaotesha nywele (kope).”8

Wanazuoni wa Kiislamu wanasema kwamba inajuzu kwa mwanamume kupaka wanja kwa ajili ya matibabu, lakini si kwa ajili ya pambo. Maneno jamal (uzuri) na zinat (pambo) yasichanganywe.

Jamal maana yake ni kuondoa kilicho kibaya, kuwa na heshima, na kuonyesha neema ili Allahu taala ashukuriwe. Kuonyesha neema kwa ajili ya kujionyesha na kujivuna si jamal, bali ni kibri (kiburi). Rasulullah aliweka umuhimu mkubwa katika kutumia mswaki (miswaki ya asili ya vijiti vya mti wa arak). Hakuachana nao kamwe. Mtume wetu alisema: “Pigeni mswaki kwa kijiti cha mti wa arak!” Unaupa mdomo harufu nzuri. Mtume wetu alisema: “Ni sunna yangu na sunna ya Mitume waliokuwa kabla yangu!”

Mtume wetu alisema: “Kama nisingeuona ni mzigo kwa umma wangu, ningewaamrisha watumie mswaki kabla ya kila sala!”9 “Nawasisitizia sana mtumie mswaki!”

“Mswaki husafisha mdomo na ni sababu ya radhi ya Mola wangu!” Alipoingia nyumbani Kwake, jambo la kwanza Mtume wetu alilofanya lilikuwa kusafisha meno Yake kwa mswaki. Hakulala bila kuwa na mswaki karibu Naye, na alipoamka, kwanza alisafisha meno Yake kwa mswaki. Vilevile, alipoamka usiku kwa ajili ya sala ya tahajjud (sala inayosaliwa baada ya kupita theluthi mbili za usiku), alisafisha meno Yake kwa mswaki.10 Mama yetu Hadhrat Aisha alisema: “Hakukuwa na usiku wala mchana wowote ambao Mtume alaihis-salaam alilala na kuamka bila kutumia mswaki kabla ya kutawadha!” Mwana wa Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam), Ibrahim, alifariki. Wakati wa mazishi yake, tofali moja kati ya matofali ya udongo yaliyokaushwa juani yaliyowekwa kaburini lilibaki limekaa upogo. Mtume wetu aliingilia kati akalinyoosha. Alieleza kwamba tofali lililokaa upogo halimfaidishi wala halimdhuru maiti, lakini Yeye hapendi kisicho na utaratibu.

Nyumba ya furaha ya Bwana wetu Mtume

Mtume wetu alipojenga msikiti Wake huko Madina, aliamuru vijengwe karibu na msikiti vyumba viwili vya matofali ya udongo yaliyokaushwa juani, na viezekwe kwa mashina na makuti ya mitende. Masjid ash-Sharif ilipokuwa ikijengwa, chumba kimoja kilijengwa kwa ajili ya Aisha na kimoja kwa ajili ya Sawda (radhiyallahu anhuma). Mlango wa chumba cha Hadhrat Aisha ulielekea njia iendayo msikitini. Mlango wa chumba kilichojengwa kwa ajili ya Hadhrat Sawda ulielekea mlango wa Al Uthman, ambao ulikuwa mlango wa tatu wa msikiti. Mtume wetu alaihis-salaam alipooa wake wengine, vyumba viliongezeka, vikawa tisa. Hivi vilijengwa kati ya chumba cha Hadhrat Aisha na kibla. Baadhi ya vyumba vilikuwa vya matofali ya udongo yaliyokaushwa juani, na baadhi vya mawe. Baadhi vilijengwa kwa makuti ya mitende (kwa mtindo wa Baghdad), vikakandikwa kwa udongo, na dari ilitengenezwa kwa makuti ya mitende. Hasan bin Abil-Hasan (radhiyallahu anhu) anasema: “Nilipokuwa kijana mdogo, niliingia katika nyumba za Rasulullah, na nikinyoosha mkono niliweza kuifikia dari. Paa la chumba cha Rasulullah halikuwa zaidi ya kitambaa kilichofumwa kwa singa (nywele za wanyama) kilichotandazwa juu ya shina la mvinje au la mreteni.”

Kwa mujibu wa Imam al-Bukhari, “Mlango wa nyumba ya Rasulullah haukuwa na pete ya kubishia, na ulibishwa kwa ncha ya upinde.” Muhammad bin Hilal na Ata al-Khurasani walikuwa wameviona vyumba vya wake wa Mtume wetu, na walisema kwamba vilijengwa kwa makuti ya mitende na kwamba badala ya milango kulikuwa na mapazia ya singa nyeusi. Kwa mujibu wa yale ambayo Dawud bin Qays aliyaona mwenyewe, upana wa kila chumba kutoka mlangoni hadi kuta za pembeni ulikuwa dhiraa 6–711 (mita 3–3.5), na kina chake cha ndani kilikuwa karibu dhiraa 10 (mita 4.8). (Dhiraa moja ni sentimita 48.)

“Mswaki husafisha mdomo na ni sababu ya radhi ya Mola wangu!” Hadithi sharif

Siku ile barua ya khalifa Abdulmalik iliposomwa Madina, ikiamuru kwamba vyumba vya wake wa Mtume wetu vichukuliwe na kuunganishwa na msikiti, wengi hawakuweza kuzuia machozi yao, na watu wa Madina walilia kama siku ile Mtume wetu alipofariki.12

Said bin Musayyab alieleza huzuni yake hivi: “Wallahi, laiti vingeachwa kama vilivyokuwa! Hapo vijana wanaokulia Madina na watu wanaokuja Madina kutoka sehemu nyingine wangeona Mtume alaihis-salaam alitosheka na nini katika maisha Yake, na watu wasingetamani kuwa na mali nyingi na kujivunia kwayo.”

Hali za Bwana wetu Mtume ndani ya nyumba

Hadhrat Husayn anasimulia: “Nilimwuliza baba yangu kuhusu shughuli za Bwana wetu Mtume ndani ya nyumba. Baba yangu alisimulia hivi: Bwana wetu Mtume, alipoingia nyumbani Kwake, aligawa wakati Wake katika sehemu tatu: kwa ajili ya ibada kwa Allah, kwa ajili ya mambo ya watu wa nyumbani Mwake na kwa ajili ya mambo Yake binafsi. Wakati alioutenga kwa ajili Yake Mwenyewe aliugawa kati Yake na watu. Wakati huo hawakuingia Kwake isipokuwa Masahaba wateule. Kupitia wao aliwafikishia watu masuala ya dini, na kamwe hakuficha wala kujiwekea chochote kilichowahusu watu. Ilikuwa desturi ya Bwana wetu Mtume kuugawa wakati uliokuwa wa umma Wake kwa watu wenye fadhila kulingana na daraja zao katika dini, na kuwaita mbele Yake kwa mujibu wa hayo. Baadhi yao walikuwa na haja moja, wengine mbili, na wengine zaidi. Bwana wetu Mtume alishughulikia mahitaji yao ya kidini, akawapa majibu yaliyostahili kwa maswali yao, kisha akasema: ‘Waliopo hapa wawafikishie wasiokuwepo! Nijulisheni haja za wale wasioweza kuja wenyewe kunieleza haja zao, kwa sababu hakika Siku ya Kiama Allah ataiimarisha juu ya Sirat miguu ya yule anayeieleza haja ya mtu asiyeweza kuieleza mwenyewe!’

Mbele ya Bwana wetu Mtume halikutajwa wala kuzungumzwa jambo jingine lolote zaidi ya hayo. Na Yeye Mwenyewe hakupokea kutoka kwa mtu yeyote jambo jingine lolote. Walioingia kwa Bwana wetu Mtume waliingia wakiwa watafutaji wa elimu, na walitoka wakiwa wanazuoni wakubwa, waliokwisha kuonja ladha ya elimu na wanaowaongoza wengine kwayo!”

Hali za Bwana wetu Mtume nje ya nyumba

Hadhrat Husayn anasimulia: Nilimwuliza baba yangu kuhusu shughuli za Bwana wetu Mtume nje ya nyumba. Alijibu hivi:

Nje ya nyumba Bwana wa ulimwengu hakuzungumza. Alizungumza tu pale maneno Yake yalipokuwa na manufaa kwa Waislamu, yalipowakaribisha wao kwa wao na kuondoa mfarakano na ubaridi kati yao. Alimheshimu mtu aliyekuwa na sifa bora katika kila kabila, na akamweka kuwa mtawala wa kabila hilo.13 Aliwalinda watu dhidi ya watu waovu na maovu, na Yeye Mwenyewe alijiepusha kuangukia katika hali kama hizo. Kamwe hakumnyima mtu yeyote uso Wake wenye bashasha na tabia Yake njema.

Alipowakosa Masahaba Wake, aliwatafuta na kuuliza yaliyotokea kati yao. Alisifu na kuimarisha wema, na alikemea na kudhoofisha uovu. Kila alichofanya kilikuwa cha kiasi na bila mgongano. Kwa kuhofia kwamba Waislamu wangeangukia katika mghafala, hakuacha kamwe kuwaonya. Hali Zake zote zilikuwa za wastani na za kudumu. Bwana wetu, Rasulullah, alikuwa na uwezo kamili wa ibada na utii. Kamwe hakuivuka haki, wala hakuzembea katika kuitekeleza. Waliokuwa karibu Naye walikuwa watu bora kuliko wote.

Mbele Yake, aliye bora kati ya Masahaba Wake alikuwa yule aliyetoa nasaha pana zaidi, na mwenye daraja la juu zaidi alikuwa yule aliyewasaidia na kuwatendea wema wenye shida kwa uzuri zaidi. Bwana wa ulimwengu hakuketi wala hakuinuka bila kumtaja Allah.

Kamwe hakujichagulia mahali maalumu katika baraza, na alikataza kufanya hivyo. Kila alipofika kwenye kundi la watu walioketi, hakuketi kamwe mahali pa heshima zaidi, bali aliketi mwishoni mwa baraza, na aliwaamrisha Waislamu wafanye vivyo hivyo.

Kila mmoja wa walioketi pamoja Naye alimpa fungu lake, na aliwaonyesha heshima kiasi kwamba kila mmoja wao alidhani kwamba mbele ya Rasulullah hakuna aliye na thamani kuliko yeye. Alistahimili kwa subira kila jambo kutoka kwa walioketi pamoja Naye au waliokuja na haja zao, mpaka walipoondoka.14

Mtu alipomwomba kitu, hakukataa ombi lake; ama alimpa alichokiomba, ama alimrudisha kwa maneno laini na matamu. Tabia Yake njema ilikuwa pana kiasi kwamba iliwaenea watu wote. Akawa kwao baba mwenye huruma. Kwa upande wa haki, wote walikuwa sawa mbele Yake. Baraza la Bwana wetu Mtume lilikuwa baraza la elimu, haya, subira na uaminifu.

Mbele Yake hakuna aliyepaza sauti, hakuna aliyemtuhumu mtu, wala hakuna aliyefichua makosa au kasoro za wengine. Wote waliohudhuria baraza la Bwana wa ulimwengu walikuwa sawa; ubora wao wao kwa wao ulikuwa katika taqwa tu (kujiepusha na yaliyo haramu). Wote walikuwa wanyenyekevu. Waliwaheshimu wakubwa, na kuwaonea huruma na kuwarehemu wadogo. Waliwatanguliza wenye shida mbele ya wengine na kujitahidi kutimiza haja zao. Waliwalinda na kuwatunza wageni na watu walio mbali na makwao. Bwana wetu Mtume daima alikuwa mwenye bashasha na tabia laini. Alikuwa mwingi wa huruma na msamaha. Hakuwa mwenye moyo mgumu. Kamwe hakugombana na mtu yeyote. Kamwe hakupiga kelele wala hakusema maneno machafu. Kamwe hakumtia mtu aibu. Hakuwa bahili. Alilifumbia macho jambo asilolipenda. Hakumkatisha tamaa mwenye matumaini, wala hakudhihirisha kutoridhika Kwake na jambo lolote.

Bwana wetu, Rasulullah, alijiepusha na mambo matatu:

- kugombana na watu,

- kusema maneno mengi,

“Mimi sili nikiwa nimeegemea kitu” Hadithi sharif

- kujishughulisha na mambo yasiyo na faida na ya bure.

Katika mambo matatu aliwaacha watu katika hali zao:

- Kamwe hakumkemea wala kumtia mtu aibu – wala usoni wala nyuma yake.

- Kamwe hakuchunguza aibu wala makosa ya wengine.

- Kamwe hakumwambia mtu neno lisilomletea thawabu na lisilo na manufaa kwake.

Bwana wetu Mtume alipozungumza, waliokuwa mbele Yake walikaa kimya na bila kutikisika, kana kwamba ndege wametua juu ya vichwa vyao, mpaka alipomaliza kuzungumza; hapo ndipo waliposema waliyotaka kusema, lakini mbele Yake kamwe hawakubishana wala kushindana. Mtu alipozungumza na Bwana wetu, Rasulullah, wengine waliohudhuria walinyamaza mpaka alipomaliza. Mbele ya Bwana wetu, Rasulullah, hapakuwa na tofauti kati ya maneno ya aliyezungumza wa kwanza na ya aliyezungumza wa mwisho. Waliokuwa mbele Yake walipocheka kwa jambo fulani, Yeye pia alicheka. Walipostaajabu kwa jambo fulani, Yeye pia alistaajabu. Alistahimili ukali na ujeuri katika maneno na maswali ya wageni na wasafiri waliomjia, ili Masahaba Wake nao wafanye kama Yeye. Bwana wetu Mtume alisema: “Mnapomwona mwenye shida akitafuta anachokihitaji, msaidieni akipate!”

Bwana wetu Mtume hakukubali sifa zisizolingana na ukweli. Kamwe hakukatiza maneno ya mtu yeyote, isipokuwa mtu huyo alipovuka mpaka wa haki. Mtu alipovuka mpaka wa haki ya mwingine, alimkatiza na kumkataza, au aliinuka akaondoka barazani. Ukimya wa Bwana wa ulimwengu ulijengwa juu ya mambo manne: hilm (upole, ustahimilivu, kiasi), hadhar (tahadhari), taqdir (kupima mambo) na tafakuri (kutafakari dhambi za nafsi na hali ya mazingira, na kupata mafunzo kutokana na yale Allahu taala aliyoyaumba). Taqdir Yake ilidhihirika katika kuwatazama na kuwasikiliza watu wote kwa usawa. Tafakuri Yake ilidhihirika katika kufikiri Kwake juu ya mambo ya dunia na ya akhera.

Alikuwa amekusanya ndani Yake hilm na subira. Hakuna kitu chochote cha dunia kilichomkasirisha kamwe. Ama kuhusu hadhar, ndani Yake zilikusanyika sifa nne:

- Alichagua kilicho bora ili kifuatwe.

- Aliacha kilicho kibaya ili kiepukwe.

- Busara Yake aliitumia katika mambo yenye manufaa kwa umma Wake.

- Juhudi Zake zote aliziweka katika mambo yatakayoupa umma Wake furaha ya dunia na akhera.

Haikutokea kamwe Bwana wa ulimwengu kumwambia mtu “hapana”. Alipoombwa jambo alilotaka kulifanya, alisema: “Sawa!”, na alipoombwa jambo asilotaka kulifanya, alinyamaza, na kutokana na ukimya Wake ilieleweka kwamba hataki kulifanya. Alijitahidi kwa ajili ya furaha ya kila mtu duniani na akhera. Katika vita fulani, alipoombwa awaombee makafiri dua ya kuangamizwa, alisema:

“Sikutumwa ili kulaani wala ili watu waadhibiwe. Nimetumwa ili kumtendea kila mtu wema na ili watu wapate utulivu.”

Katika aya ya mia moja na saba ya Surat al-Anbiya imesemwa kwa maana: “Tumekutuma Wewe kuwa rehema na wema kwa walimwengu.” Kwa hiyo daima alijitahidi kwa ajili ya kheri ya kila mtu. Anas bin Malik amesimulia kwamba Bwana wetu Mtume alipokutana na mtu, alimpa musafaha15, na maadamu mtu huyo hakuuvuta mkono wake, Bwana wetu Mtume pia hakuuvuta mkono Wake; na maadamu mtu huyo hakugeuza uso wake, Bwana wetu Mtume pia hakuugeuza uso Wake kutoka kwake.

Anas bin Malik alisimulia pia: “Tulimwuliza Bwana wetu: ‘Ewe Mtume wa Allah! Je, tuinamiane sisi kwa sisi?’ Alisema: ‘Hapana!’ Kisha tukauliza: ‘Je, tukumbatiane?’ Alisema: ‘Hapana! Lakini mpeane musafaha!’”16

Hadhrat Bara bin Azib anasimulia kwamba Bwana wetu Mtume alisema: “Waislamu wawili wanapokutana, wakasalimiana na kupeana musafaha, husamehewa kabla hata hawajaachana!”

Bwana wa ulimwengu daima alikuwa katika tafakuri. Ukimya Wake ulidumu kwa muda mrefu kuliko maneno Yake. Rasulullah hakuzungumza bila haja. Alilitaja jina la Allah alipoanza na alipomaliza maneno Yake.

Alipozungumza, alitumia maneno mafupi yenye maana pana. Maneno ya Rasulullah daima yalikuwa ya kweli na yaliyofaa mahali pake. Rasulullah alipozungumza, hakutumia maneno zaidi wala pungufu ya yaliyohitajika. Kamwe hakuuvunja moyo wa mtu yeyote, wala kamwe hakumdharau mtu yeyote.

Bwana wetu, Rasulullah, kamwe hakukasirika kwa ajili ya dunia au mambo yake. Lakini haki ilipokiukwa, hakuna kitu kilichoweza kuzuia hasira Yake mpaka haki ile iliporudishwa.

Kamwe hakukasirika wala kulipiza kisasi kwa ajili ya nafsi Yake. Alipotaka kuonyesha kitu, alikionyesha kwa mkono mzima, si kwa kidole. Aliposhangaa na kustaajabu, aligeuza mkono Wake, yaani: kama kiganja kilikuwa kimeelekea mbinguni, alikielekeza ardhini, na kama kilikuwa kimeelekea ardhini, alikielekeza mbinguni. Alipozungumza, alifanya ishara kwa mikono; alipiga kiganja cha mkono Wake wa kulia kwenye upande wa ndani wa kidole gumba cha mkono Wake wa kushoto. Alipokasirika, mara moja aliiacha hasira Yake, wala hakuidhihirisha. Alipokuwa na furaha na bashasha, alifumba macho Yake. Kicheko Chake kikubwa zaidi kilikuwa tabasamu. Alipotabasamu, meno Yake yalionekana kama lulu.17

Katika matendo mema alipenda kutanguliza upande wa kulia,
Iwe ni udhu au mavazi, aliharakisha, yule chimbuko la ukarimu.
Alilala kwa upande wa kulia, uso ukielekea kibla,
Kwa kila pumzi alitembea katika ulimwengu wa ghaib, yule chimbuko la ukarimu.

“Waislamu wawili wanapokutana, wakasalimiana na kupeana musafaha, husamehewa kabla hata hawajaachana!” Hadithi sharif

Tandiko Lake lilikuwa la ngozi, na mto pia, uliojazwa nyuzi za mtende,
Usiku alipolala, alilala kidogo tu, yule chimbuko la ukarimu aliye macho daima.
Macho Yake yalilala, lakini moyo Wake ulikuwa macho pamoja na Kipenzi Chake,
Tangu azali alikuwa amevutiwa na uzuri Wake, yule chimbuko la ukarimu.

Jinsi Bwana wetu Mtume alivyojilaza na kulala

Bwana wetu Mtume alipotaka kulala kitandani Mwake, alilala kwa upande Wake wa kulia, akaweka mkono Wake wa kulia chini ya shavu Lake la kulia, kisha akaomba dua hivi: “Ewe Allah! Nimejisalimisha Kwako. Nimeuelekeza uso wangu Kwako. Nimekukabidhi jambo langu. Nimeutegemeza mgongo wangu Kwako (nimekutegemea Wewe). Naiogopa adhabu Yako na naitarajia rehema Yako. Hakuna kimbilio isipokuwa rehema Yako, wala hakuna cha kujikinga nacho isipokuwa adhabu Yako.

Ni katika rehema Yako tu ndipo mtu anaweza kukimbilia, na ni kwa rehema Yako tu ndipo mtu anaweza kuokoka. Nimekiamini Kitabu Chako ulichokiteremsha na Mtume Wako uliyemtuma.

Ewe Mola wangu! Kwa jina Lako nimejilaza. Ukiichukua roho yangu na kuizuia, ihurumie kwa rehema Yako! Ukiiachilia, ilinde kama unavyowalinda waja Wako wema!

Ewe Allah! Kwa jina Lako ninakufa na kwa jina Lako ninafufuka. Ewe Allah, Wewe unayetulisha na kutunywesha, unayetimiza mahitaji yetu yote na kutupa makazi na kimbilio! Nakuhimidi mara zisizo na hesabu. Ni wangapi wasio na wa kuwatimizia mahitaji yao wala wa kuwapa makazi! Ewe Allah! Nilinde na adhabu Yako siku utakapowakusanya waja Wako mbele Yako! Ewe Allah! Wewe ndiye wa Kwanza! Hakuna kitu kilichokuwa kabla Yako! Wewe ndiye wa Mwisho! Hakuna kitu kitakachokuwa baada Yako! Wewe ndiye uliye Dhahiri! Hakuna kitu kingine isipokuwa Wewe!”

Alipoamka, aliomba dua hivi: “Hakuna mungu isipokuwa Wewe! Nakutukuza na kukutakasa na kila upungufu. Ewe Allah! Nakuomba unisamehe dhambi zangu, na naiomba rehema Yako.

Kila sifa njema ni ya Allah, aliyetufufua baada ya kufa. Siku ya Kiama marejeo yetu ni Kwake.”18 Kisha aliomba dua akisema: “Ewe Allah! Niongezee elimu! Usiupotoe moyo wangu baada ya kunionyesha njia iliyonyooka! Nijalie rehema kutoka Kwako uliye juu, kwa sababu Wewe ndiye mwingi wa kusamehe kuliko wote!” Hadhrat Bara bin Azib alisema: Bwana wa ulimwengu aliniambia:

“Unapokwenda kitandani kulala, tawadha kama unavyotawadha kwa ajili ya sala! Kisha lala kwa upande wako wa kulia useme: ’Ewe Allah! Nimejisalimisha Kwako. Nimeuelekeza uso wangu Kwako. Nimekukabidhi jambo langu. Nimeutegemeza mgongo wangu Kwako (nimekutegemea Wewe). Naiogopa adhabu Yako na naitarajia rehema Yako. Hakuna kimbilio isipokuwa rehema Yako, wala hakuna cha kujikinga nacho isipokuwa adhabu Yako. Ni katika rehema Yako tu ndipo mtu anaweza kukimbilia, na ni kwa rehema Yako tu ndipo mtu anaweza kuokoka. Nimekiamini Kitabu Chako ulichokiteremsha na Mtume Wako uliyemtuma.’ Ukifa usiku huo, utakufa juu ya fitra ya Uislamu. Anayesema hivyo na akafa usiku huo, hufa juu ya fitra ya Uislamu!”

Bwana wetu Mtume alisema: “Mmoja wenu anapoamka kitandani mwake usiku na kurudi kulala tena, akikung’ute kitanda mara tatu, kwa sababu hajui kilichotokea baada ya yeye kuamka, na ni nini kilichokuja kuchukua nafasi yake kitandani.” Abdullah bin Tahfa (radhiyallahu anhu), mmoja wa Ashab as-Suffa, alisimulia: “Wakati wa sahari, kabla ya alfajiri, nilipokuwa nimelala msikitini kifudifudi, yaani kwa tumbo, mtu fulani alinigusa kwa mguu wake.

– ‘Ni nani huyu?’ aliuliza.

– ‘Ni mimi, Abdullah bin Tahfa,’ nilijibu.

Na nilimwona nani? Alikuwa ni Bwana wa ulimwengu! Papo hapo nilijikusanya.

– ‘Hii ni namna ya kulala ambayo Allah aliye juu haipendi kuliko zote!’ alisema.”19 Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) kamwe hakukanyaga ardhi bila udhu.

Bwana wetu, Rasulullah, hakuonekana kamwe akitoka chooni bila kutawadha.

Mwendo wa Bwana wetu Mtume

Hadhrat Hind bin Abi Hala alisimulia hivi: “Bwana wa ulimwengu alipotembea, aliinua miguu Yake kutoka ardhini kwa uchangamfu. Hakuyumbayumba pembeni. Alipiga hatua ndefu na aliinama mbele kidogo, kana kwamba anateremka kutoka mahali palipoinuka, na alitembea kwa utulivu, kwa heshima na bila haraka.

Alipotaka kutazama upande fulani, aligeuka mwili mzima kuelekea huko. Hakutazama huku na huko bila sababu.

Kuitazama Kwake ardhi kulikuwa kwa muda mrefu kuliko kuitazama Kwake mbingu.

Alipoitazama ardhi, aliitazama kwa pembe ya jicho. Alitembea nyuma ya Masahaba Wake.

Alipokutana na mtu, daima Yeye ndiye aliyetangulia kumsalimu.”

Hadhrat Abu Hurayra anasimulia hivi: “Kuhusu mwendo, sijawahi kumwona mtu yeyote anayetembea kwa kasi kuliko Bwana wa ulimwengu. Alipotembea, ni kana kwamba ardhi ilikunjika chini ya miguu Yake! Tulilazimika kujikaza kwa nguvu zetu zote na kuharakisha kupita kiasi ili tusibaki nyuma Yake. Lakini Bwana wa ulimwengu alipotembea, hakujikaza hata kidogo.”20

Jinsi Bwana wetu Mtume alivyoketi

Mara nyingi aliketi kwa magoti. Imesimuliwa pia kwamba aliketi katika hali ya qurfusa, yaani akiwa ameyainua magoti na kuyakumbatia kwa mikono.21 Hakuonekana kamwe akinyoosha miguu Yake kuelekea waliokuwa barazani Mwake. Kwa kawaida aliketi akielekea kibla. Mara nyingi alivua joho (aba) lililokuwa mgongoni Mwake, akalitandika kwa ajili ya wageni waliomjia na kuwaketisha juu yake. Wakati mwingine aliwapa wageni hata mto Wake mwenyewe. Hanzala bin Hidhyam alisema: “Nilipokwenda kwa Bwana wetu Mtume, nilimwona ameketi kwa kukunja miguu.” Jabir bin Samura alisimulia kwamba Bwana wetu Mtume, baada ya kusali sala ya alfajiri, aliketi kwa kukunja miguu mahali Pake pa kusalia mpaka jua lilipochomoza.

“Jipambeni kwa tabia za Allahu taala!” Hadithi sharif

Sharid bin Suwayd alisema: “Bwana wa ulimwengu alipita karibu nami. Wakati huo nilikuwa nimeketi nikiwa nimeuweka mkono wangu wa kushoto nyuma ya mgongo wangu na kuegemea upande wa ndani wa kiganja. Hapo Bwana wetu Mtume aliniambia: ’Je, unaketi kama wanavyoketi wale waliokasirikiwa na Allahu taala (Wayahudi)?’” Abu Juhayfa anasimulia: “Bwana wa ulimwengu alisema: ‘Mimi sili nikiwa nimeegemea kitu.’”22

Aliketi kwa kukunja miguu, au kwa magoti, au akiwa ameinua magoti,
Alijaa adabu kwa dhahiri na kwa siri, yule chimbuko la ukarimu.
Alikula kwa vidole vitatu na kuvilamba kwa ladha,
Alikunywa maji kwa mafunda matatu, yule chimbuko la ukarimu.
Alipenda asali, halua, mumunye, siki na tharid, lakini
Hakushiba kamwe hata mkate wa shayiri, yule chimbuko la ukarimu.
Wakati mwingine alifunga jiwe tumboni Mwake kwa sababu ya njaa,
Akisema: “Moyo wangu usitetemeke,” yule chimbuko la ukarimu.
Katika nyumba Yake ya furaha kwa miezi mingi moto haukuwashwa,
Kwa kutosheka alikula tende na komamanga, yule chimbuko la ukarimu.

Jinsi Bwana wetu Mtume alivyokula na kunywa

Bwana wetu Mtume alisema:

“Baraka ya chakula iko katika kutawadha kabla ya kula na kunawa mikono baada ya kula!”23

“Anayelala bila kunawa mikononi mwake harufu na uchafu wa nyama au mafuta, kisha likampata jambo, asimlaumu mtu mwingine isipokuwa nafsi yake!” “Baraka ya chakula iko katikati yake! Mmoja wenu anapokula, asile kutoka katikati ya sahani, bali ale kutoka pembeni, kwa sababu baraka huteremka katikati ya chakula!” Mama yetu Hadhrat Aisha (radhiyallahu anha) alisimulia: “Bwana wa ulimwengu alisema: ‘Mmoja wenu anapotaka kula, aseme Bismillahirrahmanirrahim, yaani alitaje jina la Allah aliye juu. Akisahau kulisema kabla ya kuanza kula, aseme: Bismillahirrahmanirrahim kwa ajili ya mwanzo wa chakula na mwisho wake!’”24

Umayya bin Makhshi amesimulia kwamba mtu mmoja alikuwa akila bila kusema Basmala.

Bwana wetu Mtume alitambua kwamba hakusema Basmala. Akasema: “Sema Bismillahirrahmanirrahim kwa ajili ya mwanzo na mwisho wa chakula hiki!” Mtu yule aliposema “Bismillahirrahmanirrahim”, Bwana wetu Mtume alitabasamu akasema: “Shetani alikuwa akila pamoja nawe. Ulipolitaja jina la Allah aliye juu, shetani alitapika kila kilichokuwa tumboni mwake!”

Abdullah bin Umar amesimulia kwamba Bwana wetu Mtume alisema: “Mmoja wenu anapokula, ale kwa mkono wake wa kulia. Na anapokunywa, anywe kwa mkono wake wa kulia, kwa sababu shetani hula kwa mkono wake wa kushoto na hunywa kwa mkono wake wa kushoto!”25

Salama bin Akwa anasimulia kutoka kwa baba yake: Bwana wetu Mtume alipomwona mtu mmoja wa kabila la Ashja, aitwaye Busr bin Rai al-Ir, akila kwa mkono wa kushoto mbele Yake, alimwambia: “Kula kwa mkono wa kulia!” Mtu yule alijibu kwa uongo: “Siwezi, siwezi kula kwa mkono wa kulia!” Hapo Bwana wetu Mtume akasema: “Basi usiweze! Hakuna kinachomzuia kula kwa mkono wa kulia isipokuwa kiburi na majivuno!” Tangu hapo mtu yule hakuweza tena kuuinua mkono wake hadi kinywani!26 Bwana wetu Mtume alikuwa akisema: “Hakika Allahu taala, Mwenye nguvu na Mtukufu, humridhia mja Wake anayekula kitu cha kuliwa au kunywa kitu cha kunywewa, kisha akamhimidi kwa ajili ya hilo.”

Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa akiketi juu ya ardhi na kula chakula Chake chini. Alikuwa akisema: “Mimi huketi kama anavyoketi mja, na hula kama anavyokula mja. Mimi ni mja tu! Anayeipa mgongo sunna yangu, huyo si wangu!”27

Umar bin Abi Salama anasema: “Nilikuwa mtoto niliyelelewa chini ya malezi ya Bwana wa ulimwengu. Nilipokuwa nikila, mkono wangu ulikuwa ukizunguka kila upande wa chombo cha chakula. Bwana wa ulimwengu aliniambia: ‘Ewe mwanangu! Sema Basmala. Kula kwa mkono wako wa kulia! Kula kilicho mbele yako!’28 Tangu hapo niliendelea kula hivyo daima.” Bwana wetu Mtume hakuwahi kukidharau chakula chochote wala kukitia kasoro. Hakuisifu neema yoyote kwa sababu tu imempendeza, wala hakuikashifu kwa sababu haikumpendeza. Akikitamani chakula, alikila; asipokitamani, alikiacha na kunyamaza. Aliiheshimu hata neema ndogo kabisa, na hakuwahi kuikashifu neema yoyote. Bwana wetu Rasulullah hakuwa akisema: “Pikeni hiki, pikeni kile.” Alikula chochote kilichokuwepo. Mama yetu Hadhrat Aisha anasimulia: “Bwana wetu Mtume alikuwa akija kwangu na kuuliza: ‘Je, una chochote cha kula?’ Nilikuwa nikijibu: ‘Hapana!’ Hapo alikuwa akisema: ‘Basi mimi nimefunga!’”29 Mama yetu Hadhrat Aisha anasimulia: “Tangu Bwana wetu Mtume alipofika Madina hadi alipofariki, watu wa nyumbani Mwake hawakushiba mkate wa ngano kwa siku tatu mfululizo.30 Mara nyingi walichokula kilikuwa mkate wa shayiri na tende tu, na hata hivyo havikuwa vingi. Katika tumbo la Bwana wetu Mtume hazikukutana aina mbili za chakula katika siku moja: alipolishibisha tumbo Lake lililobarikiwa kwa tende, hakulishibisha kwa mkate; na alipolishibisha kwa mkate, hakulishibisha kwa tende. Hilo ndilo linalonililiza!”31

Bwana wetu Rasulullah alipenda halua na asali, tharidi ya mkate, tharidi ya tende na vyakula vya mboga. Bwana wetu alipokaribishwa maziwa, alikuwa akisema: “Katika maziwa mna baraka mbili.”32

“Mmoja wenu anapokula, na ale kwa mkono wa kulia. Anapokunywa, na anywe kwa mkono wa kulia, kwa sababu shetani hula na hunywa kwa mkono wa kushoto!” Hadithi sharif

Abdullah bin Abbas anasimulia: Mimi na Khalid bin Walid tulikwenda pamoja na Bwana wa ulimwengu nyumbani kwa mama yangu mdogo Maymuna binti Harith. Mama yangu mdogo aliuliza: “Je, niwakaribishe maziwa?”

Bwana wa ulimwengu alisema: “Ndiyo, vizuri!” Mama yangu mdogo alikwenda akaleta bakuli la maziwa. Bwana wa ulimwengu alilichukua akanywa. Mimi nilikuwa upande Wake wa kulia, na Khalid bin Walid upande Wake wa kushoto. Bwana wetu Rasulullah alinipa maziwa yaliyobaki akasema: “Kunywa wewe. Ukipenda, unaweza kumtanguliza Khalid kwa kumpa yeye!”

Nikasema: “Katika kunywa masazo Yako, kamwe sitamtanguliza mtu yeyote mbele yangu!” Hapo Bwana wetu Rasulullah akasema:

“Yule ambaye Allahu taala amemlisha chakula, na aseme: Allahumma barik lana fihi wa atimna khayran minhu (Ewe Allah! Tubarikie katika chakula hiki, na utulishe kilicho bora kuliko hiki)!

Na yule ambaye Allahu taala amemnywesha maziwa, na aseme: Allahumma barik lana fihi wa zidna minhu (Ewe Allah! Tubarikie katika maziwa haya na utuzidishie). Hii ni kwa sababu hakuna kitu kinachoweza kuchukua nafasi ya chakula na kinywaji kwa pamoja isipokuwa maziwa.”33

Waislamu wa Madina walipoyaona matunda ya kwanza ya mitende yao, walikuwa wakimletea Bwana wetu Mtume tende hizo za kwanza. Bwana wetu Rasulullah alikuwa akizichukua mikononi Mwake, na baada ya kuomba dua ya baraka, alikuwa akimwita mtoto mdogo kabisa miongoni mwa watoto aliowaona na kumpa tende hizo. Alikuwa akisema: “Nyumba isiyokuwa na tende, watu wake wana njaa.” Bwana wetu Mtume alipenda kula kilichobaki chini ya chombo. Alisema: “Mtu anayekula katika sahani au chombo, kisha akakisafisha kwa vidole vyake, chombo hicho humwombea istighfari!” Pia imepokewa kwamba Bwana wetu Mtume alisema: “Ewe Abu Dharr! Unapopika nyama, zidisha mchuzi wake, uwakumbuke majirani zako na uwagawie kutoka humo.”34

“Mtu anayeshiba hali jirani yake ana njaa, huyo si muumini kamili!”

“Mwabuduni Allah! Walisheni watu chakula! Enezeni salamu, ili mpate kuingia Peponi!”35

“Chakula cha mtu mmoja huwatosha watu wawili. Chakula cha watu watatu huwatosha wanne. Chakula cha watu wanne huwatosha wanane!”36

Hadhrat Asma binti Abu Bakr anasimulia: Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa akishauri chakula kilichopikwa kifunikwe mpaka kiache kuchemka na mvuke wake upite, na alikuwa akisema: “Hiyo ndiyo baraka kubwa kabisa!” Wakati wa Fat-hu Makka, Bwana wetu Rasulullah alifika nyumbani kwa binti wa ami Yake Abu Talib, Hadhrat Ummu Hani. Aliuliza: “Je, mna chochote cha kula?” Ummu Hani alijibu: “Hapana! Tuna vipande vikavu vya mkate na siki tu! Lakini naona haya kukupa vitu hivyo!” Bwana wetu Mtume akasema: “Vilete. Vivunje ndani ya maji. Lete na chumvi!” Alimimina siki juu yake, akala, kisha akamshukuru Allah Mtukufu. Akasema: “Ewe Ummu Hani! Siki ni kitoweo kizuri kilioje! Nyumba yenye siki haikosi kitoweo!”37 Alikuwa akila mkate bila kitoweo, au wakati mwingine pamoja na tende, siki, matunda au supu, au kwa kuchovya vipande vya mkate katika mafuta ya zeituni. Alikula pia nyama ya kuku, ya sungura, ya ngamia, ya swala, samaki na nyama iliyokaushwa, na pia jibini. Alipenda nyama ya mkono wa mnyama. Aliishika nyama kwa mikono Yake na kuila kwa kuing’ata. (Kuikata kwa kisu na kuila hivyo pia kunajuzu.) Mara nyingi alikuwa akinywa maziwa au kula tende. Miongoni mwa vyakula, alipenda nyama ya kondoo, mchuzi wa nyama, maboga, vitu vitamu, asali, tende, maziwa, malai, tikiti maji, tikiti tamu, zabibu na matango.38 Alipokunywa maji, alianza kwa Basmala na alikunywa taratibu kwa mafunda matatu. Mwishoni alisema “Alhamdulillah” na kuomba dua. Bwana wetu Mtume alikuwa akinywa maji matamu yaliyoletwa kutoka Buyut as-Suqya. Buyut as-Suqya ilikuwa umbali wa mwendo wa siku mbili kutoka Madina.39 Alipoulizwa: “Kinywaji kipi ni kitamu zaidi?” Bwana wetu Mtume alijibu: “Maji matamu na ya baridi!”40

Bwana wetu Mtume alisema: “Mmoja wenu anapokunywa kitu, asipumulie ndani ya chombo.” Kama alivyokataza kupumulia ndani ya vyakula na vinywaji, ndivyo alivyokataza pia kula na kunywa katika vyombo vya dhahabu au vya fedha. Bwana wetu Mtume alipokunywa, alipumua mara mbili au tatu na kusema: “Kunywa hivi kuna manufaa zaidi na hukata kiu vizuri zaidi.” Na: “Mmoja wenu anapokunywa kitu, asinywe kwa pumzi moja.” Na: “Msinywe kwa pumzi moja kama ngamia! Kunyweni kwa pumzi mbili au tatu! Mnapotaka kunywa semeni ‘Bismillah’, na mnapoondoa chombo kinywani mwenu semeni ‘Alhamdulillah’!”41

Hadhrat Nawfal bin Muawiya anasimulia: “Bwana wa ulimwengu alipokunywa kitu, alipumua mara tatu. Mwanzoni alilitaja jina la Allah Mtukufu kwa kusema ‘Bismillahirrahmanirrahim’, na mwishoni alimhimidi kwa kusema ‘Alhamdulillah’.”42

Abu Umama al-Bahili anasimulia: Bwana wetu Mtume alisema: “Mola wangu, Mwenye nguvu na Mtukufu, aliponipendekezea kulifanya bonde la Makka kuwa dhahabu, nilisema: ‘Hapana! Ewe Mola wangu! Nishibe siku moja na nione njaa siku nyingine. Ninapokuwa na njaa nitakunyenyekea Wewe na kukutaja Wewe; ninaposhiba nitakuhimidi Wewe na kukushukuru Wewe!’”43

Kujifunza elimu ya kula na kunywa hutangulia kujifunza elimu ya ibada. Desturi ya Rasulullah ilikuwa kunawa mikono kabla ya kula na baada ya kula, na kula na kunywa kwa mkono wa kulia. Kabla ya kula, vijana ndio wanaonawa mikono kwanza, na baada ya kula, wazee ndio wanaonawa kwanza.44 Ni sunna ya Rasulullah kula kutoka ukingo wa sahani, kula kilicho mbele yako, na kuketi juu ya mguu wa kushoto huku umesimamisha goti la kulia. Mtu asile wala asinuse chakula cha moto mno.

“Mtu anayeshiba hali jirani yake ana njaa, huyo si muumini kamili!” Hadithi sharif

Bwana wetu Mtume hakuona inafaa kunyamaza kabisa wakati wa kula. Hiyo ni desturi ya waabudu moto. Mtu anapaswa kuzungumza kwa furaha.

Kuanza na kumaliza chakula kwa chumvi ni sunna ya Rasulullah, na ni ponyo. Mojawapo ya bidaa za kwanza kuzuka katika Uislamu ni kula mpaka kushiba. Kula nyama kila siku huutia moyo dhiki. Malaika hawalipendi jambo hilo. Na kula nyama kidogo mno huiharibu tabia. Kula juu ya sufra, yaani kitambaa kinachotandikwa sakafuni, ni jambo zuri. Zamani sufra zilikuwa za ngozi. Kula mboga ni jambo zuri sana. Sufra isiyo na mboga imefananishwa na mzee asiye na akili.

Imam Jafar as-Sadiq alisema: “Anayetaka mali nyingi na watoto wengi, na ale mboga kwa wingi!” Kwanza mtu anapaswa kuketi kwenye sufra, kisha ndipo chakula kiletwe.

Bwana wetu Mtume alisema: “Mimi ni mja wa Allahu taala, na hula nikiwa nimeketi ardhini kama wanavyofanya waja wa Allahu taala.”45

Mtu asile kabla ya kuona njaa, asile kwa wingi, na ainuke kutoka kula kabla ya kushiba; asicheke pasipo jambo la kushangaza. Bwana wetu Mtume alisema: “Chanzo cha mema ni njaa. Chanzo cha maovu ni kushiba.” Ladha ya chakula huongezeka kadiri njaa inavyozidi. Kushiba humfanya mtu kuwa msahaulifu. Hupofusha moyo na huiharibu damu kama vileo. Njaa huitakasa akili na kuung’arisha moyo. Mtu asile wala asinywe pamoja na mafasiki (Waislamu wanaotenda madhambi waziwazi) au watu waovu. Chakula kinachochemka kinapaswa kupozwa kikiwa kimefunikwa.

Bwana wetu Rasulullah alisema: “Kuleni kwa mkono wa kulia. Kunyweni kwa mkono wa kulia.” Kula kwa vidole vitatu ni sunna. Bwana wetu Mtume alisema: “Ewe Ali! Kula chakula kwa vidole vitatu, kwa sababu shetani hula kwa vidole viwili.” Mtume wetu alipokula tikiti maji, alichukua mkate kwa mkono wa kulia na kula tikiti maji kwa mkono wa kushoto. Mkate unapaswa kumegwa kwa mikono miwili, si kwa mkono mmoja.46 Matonge yawe madogo na yatafunwe vizuri. Mtu asiangalie kulia, kushoto wala juu; aangalie tonge lake na chakula kilicho mbele yake. Asifungue kinywa sana. Akiwa kwenye sufra, asipanguse mikono yake kwenye nguo zake au nywele zake. Anapotaka kukohoa au kupiga chafya, ageuze kichwa nyuma. Asiketi kwenye sufra asiyoalikwa. Kwenye sufra asile zaidi ya wengine. Anaposhiba, aombe dua ili asiutumie ushibe huo katika kutenda madhambi. Aikumbuke hesabu yake Siku ya Kiama. Ale kwa nia ya kupata nguvu za kufanya ibada. Hata akiwa na njaa, ale taratibu. Wakubwa ndio waanze kwanza. Asimsumbue mtu kwa kumwambia “kula” zaidi ya mara tatu. Bwana wetu Rasulullah alikuwa akila kidogo na alisisitiza sana kutokula kwa wingi. Alisema: “Moyo wa mwanadamu ni kama mmea shambani. Chakula ni kama mvua. Kama vile maji mengi mno yanavyoufanya mmea ukauke, ndivyo chakula kingi mno kinavyouua moyo. Allahu taala hawapendi wale wanaokula na kunywa kwa wingi.”

Rasulullah alishauri theluthi moja ya tumbo itengwe kwa ajili ya chakula na theluthi moja kwa ajili ya kinywaji; kuacha theluthi moja kwa ajili ya hewa, yaani tupu, ndiyo daraja ya chini kabisa. Daraja bora kabisa ni kula kidogo na kulala kidogo. Kula kwa wingi ndicho chanzo cha maradhi, na kula kidogo ndicho chanzo cha dawa. Mgeni asitarajie kutoka kwa mwenyeji kitu kingine zaidi ya chumvi na mkate. Mwenyeji anapaswa kumpa mgeni matonge na kummiminia maji mikononi. Ampe mgeni kinywani kile anachokipenda. Matonge yaliyoangukia mahali safi yanaweza kuokotwa na kupewa mgeni. Ikiwa yamechafuka, yaachwe kwa paka au kwa wanyama wengine. Baraka ya nyumba kama hiyo huongezeka na kuwafikia hata wajukuu. Vitu vilivyoanguka chini visipookotwa, shetani huvila.

Ni sunna kukisafisha chombo na kula kilichobaki ndani yake. Kumimina maji katika masazo ya hoshafu (kinywaji cha matunda yaliyochemshwa) au ya ayran (kinywaji cha mtindi na maji), kuyatikisa na kuyanywa kuna thawabu nyingi. Kuacha kitu katika sahani au glasi ni jaiz (kunajuzu). Rasulullah alipenda kula masazo ya muumini.

Ni sunna ya Rasulullah kusafisha meno kwa mswaki na kwa kijiti cha kuchokolea meno baada ya kula. Huo ni usafi. Usafi huiimarisha imani. Baada ya kula, mwenyeji huombewa dua ya baraka, rehema na maghfira. Kisha mtu huomba ruhusa ya kuondoka. Na mwenyeji naye hualikwa kuja kula.

Wakati wa kula mtu asizungumze mambo ya kutisha na ya kuchukiza. Asitaje mauti wala maradhi. Asivikodolee macho vyakula vinavyoletwa kwenye sufra. Asichukue tonge la pili mkononi kabla ya kumeza la kwanza. Katikati ya chakula asiinuke kutoka kwenye sufra kwa ajili ya jambo lolote – hata kwa ajili ya sala. Sala aisali kabla. Ikiwa vyakula vilivyoandaliwa vitapoa au kuharibika, na wakati wa sala unaruhusu kuisali baada ya kula, basi ale kabla ya sala. Ainuke kutoka kwenye sufra baada ya chakula kuondolewa. Asile njiani, akiwa amesimama au akitembea. Asilale hali mikononi au kinywani mwake mna harufu ya nyama au ya chakula. Awanawishe watoto mikono pia. Asilale akiwa ameshiba. Vyakula anunue kwa kipimo, kadiri ya mahitaji, si zaidi ya inavyohitajika. Vinginevyo inakuwa israfu (ubadhirifu). Vyombo vya chakula na vya vinywaji viwe na vifuniko. Asiinamie mto au hodhi na kunywa moja kwa moja kwa mdomo. Vilevile asinywe moja kwa moja kutoka mdomo wa birika au wa mtungi. Asinywe upande uliopasuka wa kikombe au wa glasi. Wakati wa kiangazi anywe kitu cha baridi. Rasulullah alipenda kunywa sharubati ya baridi. Maji ya Zamzam yanaweza kunywewa ukiwa umesimama. Imesemwa kwamba msafiri anaweza kunywa maji yoyote akiwa amesimama. Asinywe maji kwa tumbo tupu. Maji anywe taratibu, kwa kufyonza kidogo kidogo. Bwana wetu Rasulullah alipenda chakula cha keshkek. Jibril alaihis-salaam ndiye aliyemfundisha Bwana wetu Mtume kupika harisa, yaani keshkek. Harisa humpa mtu nguvu nyingi sana. Mitume wote walikula mkate wa shayiri. Rasulullah alipenda halua ya maboga, supu ya dengu, nyama ya mawindo na nyama ya kondoo. Alipenda mkono wa mbele, kifua na bega la kondoo. Alipenda sana nyama ya bega la mwanambuzi. Nyama ya mwanambuzi humeng’enywa kwa urahisi. Inamfaa kila mtu.47

“Chanzo cha mema ni njaa. Chanzo cha maovu ni kushiba” Hadithi sharif

Nyama ya mnyama dume humeng’enywa kwa urahisi zaidi kuliko ya jike, na nyama nyeusi kwa urahisi zaidi kuliko nyeupe. Kwa urahisi wa kumeng’enywa na kwa ladha, nyama ya kondoo na maziwa ya ng’ombe ndiyo bora zaidi.

Nyama bora ya mawindo ni ya kulungu. Nyama ya sungura ni halali. Mtume wetu aliila. Huongeza mkojo, na ikiliwa kwa wingi husababisha kukosa usingizi. Inamfaa kila mtu. Nyama ya ndege na ya vifaranga ni nzuri kwa kila mtu. Miongoni mwa ndege wa kufugwa, nyama bora ni ya kuku.

Mtume wetu alisema: “Siki ni chakula kizuri kilioje!” Siki ndicho chakula chenye manufaa zaidi. Tende nazo ni chakula, yaani zinaweza kuliwa pamoja na mkate. Zabibu ni chakula na pia ni tunda. Ni sunna kula zabibu pamoja na mkate. Ni sunna kula tende kwa idadi ya witiri. Ni sunna kula zabibu kavu, jozi na lozi. Katika asali mna ponyo. Mitume sabini waliiombea asali baraka. Bwana wetu Rasulullah alizipenda sana tende. Alikula tende pamoja na tikiti tamu na tikiti maji. Tikiti tamu na tikiti maji husafisha figo na huondoa maumivu ya kichwa. Hutoa minyoo na huyapa macho nguvu. Wakati wa kula wali, mtu anapaswa kusoma salawat sharifa. Bwana wetu Mtume alisifu kula baqila (fava) pamoja na maganda yake. Alisema: “Habbat as-sawda, yaani habbasoda, ni dawa ya maradhi.” Jozi pamoja na jibini ni ponyo. Kuzila peke yake kunadhuru. Zinapaswa kuliwa pamoja na kitu kingine. Bwana wetu alikuwa akichukua shada la zabibu kwa mkono wa kushoto na kula zabibu kwa mkono wa kulia.48 Ayva (quince) huondoa dhiki moyoni. Katika kila tikiti tamu, tikiti maji na komamanga mna tone la maji ya Peponi. Komamanga mtu alile peke yake na asiache hata tone lake moja lipotee bure. Komamanga ni zuri kwa mapigo ya moyo yaliyochafuka. Huimarisha tumbo. Likikamuliwa pamoja na nyama yake na kunywewa, huondoa nyongo na huondoa choo kigumu. Tini huupa moyo faraja. Huondoa maumivu ya misuli ya mgongo na maumivu ya viungo vya mmeng’enyo.

Ni sunna ya Rasulullah kula tango bichi kwa chumvi, na jozi pamoja na tende na asali.49 Mtume wetu aliisifu biringanya na akasema: “Ipikeni kwa mafuta ya zeituni.”

Aliisifu pia purslane (semizotu). Seleri huondoa usahaulifu. Huongeza mkojo, huusaidia mwili kutengeneza damu na maziwa, na husafisha ini. Al-harshaf, yaani artichoke, huyeyusha mawe ya nyongo, husafisha damu na husaidia dhidi ya ugumu wa mishipa ya damu. Pia huondoa harufu ya jasho. Kwa mtu anayefika katika nchi mpya, ni vizuri kwa afya kula kwanza kitunguu kibichi kidogo. Kitunguu huongeza uwezo wa mwili kupambana na vijidudu. Seleri ikiliwa baada ya kitunguu, huondoa harufu mbaya ya kitunguu. Imesemwa kwamba hata kula mmea wa sedef (rue) pamoja na chakula huondoa harufu hiyo. Katika chakula cha mwisho alichokula Rasulullah kulikuwa na vitunguu. Alikuwa akisema: “Kuleni vitunguu na vitunguu saumu vikiwa vimepikwa.” Harufu yake huwaudhi malaika. Figili huongeza mkojo. Hurahisisha mmeng’enyo.

Ndevu na nywele zilizobarikiwa za Bwana wetu Mtume

Nywele zilizobarikiwa za Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) na nywele za ndevu Zake hazikuwa na mapindi mengi sana wala hazikuwa singa kabisa; kwa maumbile zilikuwa na mawimbi. Nywele Zake zilikuwa ndefu. Mwanzoni aliacha shungi juu ya paji la uso. Baadaye alianza kuzigawa pande mbili. Wakati mwingine aliziacha nywele Zake zirefuke, na wakati mwingine alizikata na kuzifupisha.

Hadhrat Anas bin Malik alipoulizwa kuhusu sifa za nywele zilizobarikiwa za Bwana wetu Rasulullah, alijibu: “Hazikuwa na mapindi mengi, wala hazikuwa singa kabisa. Zilikuwa kati ya hali hizo mbili, za wastani. Kwa urefu, zilifika katikati ya masikio na juu ya mabega.”50 Hadhrat Ibn Abbas alisema: “Bwana wetu Fakhr-i alam alikuwa akiziachia nywele Zake zianguke juu ya paji la uso. Baadaye alianza kuzigawa pande mbili.”51 Wanazuoni wamesema: “Kugawa nywele pande mbili ni sunna ya Bwana wetu Fakhr-i kainat, kwa sababu ndivyo alivyokuwa akifanya baadaye. Kuziacha nywele zianguke juu ya paji la uso na kuzigawa pande mbili, yote mawili ni jaiz (yanajuzu). Lakini kuzigawa ni bora zaidi.”

Mama yetu Hadhrat Aisha as-Siddiqa alisema: “Nywele za Bwana wetu Mtume zilikuwa juu ya jumma na chini ya wafra.”52 Nywele zinazofika mabegani huitwa ‘jumma’. Na nywele zinazofika ndewe ya sikio huitwa ‘wafra’. Kwa ufupi, kwa mujibu wa riwaya ya Hadhrat Aisha (radhiyallahu anha), nywele za Bwana wetu Rasulullah zilikuwa ndefu kupita ndewe za masikio Yake yaliyobarikiwa, lakini hazikufika mabegani. Zilikuwa katikati ya hayo mawili.

Hadhrat Qadi Iyad alisema: “Riwaya hizi zinapatanishwa hivi: nywele zilizokuwa upande wa masikio Yake yaliyobarikiwa zilikuwa na urefu wa kufika ndewe za masikio Yake. Na nywele za nyuma zilifika mabega Yake.” Pia imesemwa: “Sababu ya baadhi ya riwaya kusema zilifika masikioni na nyingine kusema zilifika mabegani ni kwamba wakati mmoja zilikuwa hivi na wakati mwingine zilikuwa vile. Riwaya zote ni sahihi. Wakati mwingine Bwana wetu Mtume aliziacha nywele Zake zirefuke mpaka zikashuka hadi mabegani. Wakati mwingine alizikata hadi zikafika ndewe za masikio Yake au katikati yake.” Kwa wanaume, ni sunna kunyoa kichwa, au kufuga nywele, kuzichana na kuzigawa pande mbili. Mtu anapaswa kutenda kulingana na hali, desturi na zama. Kusokota au kusuka nywele ni makruh. Ni haramu kuufanya uso kuwa laini kama wa mwanamke, kunyoa ndevu ili kujifananisha na wanawake, au kunyoa kidevu na kuacha ndevu juu ya mashavu.

Hadhrat Anas anaeleza jinsi ndevu zilizobarikiwa za Bwana wetu Rasulullah zilivyokuwa: katika ndevu Zake kulikuwa na weupe kidogo sana. Nywele nyeupe kichwani Mwake na katika ndevu Zake hazikuzidi kumi na saba au kumi na nane.

Siku moja Hadhrat Abu Bakr as-Siddiq alisema: “Ewe Mtume wa Allah, umepata mvi.” Bwana wetu Rasulullah alijibu: “Zimenitia mvi Surat Hud, al-Waqia, al-Mursalat, an-Naba (Amma yatasaalun) na at-Takwir (Idhash-shamsu kuwwirat).”53

Yaani: katika sura hizi hali za Peponi na za Jahannam zimetajwa mara nyingi. Alisema: “Nywele na ndevu zangu zimepata mvi kwa huzuni na wasiwasi ninapofikiri itakuwaje hali ya umma wangu.” Amr bin Shuayb alisema: “Bwana wetu Rasulullah alikuwa akipunguza ndevu Zake zilizobarikiwa kwa upana na kwa urefu.” Katika hadithi sharif iliyopokewa na Hadhrat Tirmidhi, Bwana wetu Mtume alisema: “Asiyepunguza sharubu zake, huyo si katika sisi.”54 Katika hadithi sharif nyingine alisema: “Zirefusheni ndevu zenu na zipunguzeni sharubu zenu vizuri.”55 Ibn Abdulhakim alisema: “Sharubu zinapaswa kupunguzwa vizuri na ndevu zisikatwe. Kupunguza sharubu vizuri hakumaanishi kuzinyoa.” Hadhrat Imam an-Nawawi alisema: “Linalofaa katika kukata sharubu ni kuzikata mpaka ukingo wa mdomo uonekane; si kuzikata kutoka mizizini, bali kuzifupisha.”

“Kuleni vitunguu na vitunguu saumu vikiwa vimepikwa” Hadithi sharif

Wanazuoni waliona ni makruh kupunguza sehemu ya juu ya sharubu na kuacha ncha zake zikining’inia pande mbili. Ibn Umar anasimulia: “Bwana wetu Rasulullah alielezwa kuhusu jamaa ya Majusi (waabudu moto). Hapo Bwana wetu Rasulullah alisema: ‘Wao hurefusha ncha za sharubu zao na kunyoa ndevu zao. Basi nyinyi fanyeni kinyume nao.’”56

Abu Umama aliposema: “Ewe Mtume wa Allah! Watu wa Kitabu hupunguza ndevu zao na kurefusha sharubu zao,” Bwana wetu Rasulullah alisema: “Nyinyi punguzeni ncha za sharubu zenu na ziacheni ndevu zenu ziwe nyingi.”

Kwa mujibu wa wanazuoni, ni sunna kupunguza sharubu hadi zifikie urefu wa nyusi. Ni sunna kuziacha ndevu zifike urefu wa mkamato wa kiganja na kukata kinachozidi mkamato huo. Kuacha ndevu fupi kuliko mkamato wa kiganja hakuendani na sunna. Kuacha ndevu fupi kwa nia ya kufuata sunna ni bidaa (kubadilisha dini). Hiyo ni haramu (imekatazwa na dini). Kufuga ndevu ni Sunnat az-zawaid. Kwa ajili ya amr bil-maruf (kuamrisha mema, yaani kufundisha maamrisho na makatazo ya Allahu taala), kwa ajili ya kupata riziki na kwa ajili ya kuzuia fitna (fujo, uasi), kunyoa ndevu kabisa huwa jaiz (kunajuzu), bali hata lazima. Hizi zinaweza kuwa udhuru wa kuacha sunna, lakini haziwi udhuru wa kufanya bidaa – yaani kuacha ndevu fupi.

Nguo za Bwana wetu Mtume

Alikuwa akivaa chochote alichokipata miongoni mwa nguo zinazojuzu kuvaliwa. Alijifunika kwa vitambaa vinene visivyoshonwa kama ihram, alijifunga kikoi, na alivaa kanzu na joho (jubba). Nguo hizi zilifumwa kwa pamba, kwa sufu au kwa manyoya ya wanyama. Mara nyingi alivaa nguo nyeupe, na wakati mwingine za kijani. Pia ilitokea akavaa nguo zilizoshonwa. Siku za Ijumaa, katika sikukuu kama siku za Idi, wajumbe wa kigeni walipofika na wakati wa vita, alivaa kanzu na majoho ya thamani. Rangi ya nguo Zake mara nyingi ilikuwa nyeupe. Ilitokea pia akavaa nguo za kijani, nyekundu au nyeusi. Mikono Yake aliifunika hadi vifundo vya mikono, na miguu Yake iliyobarikiwa hadi nusu ya muundi. Imam at-Tirmidhi (rahimahullahu taala) aliandika katika kitabu Shamail ash-sharif: “Rasulullah alipenda kuvaa qamis, yaani kanzu. Mikono ya kanzu Yake ilifika vifundo vya mikono. Kwenye mikono ya kanzu Yake na kwenye ukosi wake hapakuwa na vifungo. Viatu Vyake vilikuwa vya ngozi, vyenye ukanda mmoja na qibal mbili. Qibal ni kikanda ambacho ncha yake moja imeshonwa kwenye ukanda na ncha nyingine kwenye sehemu ya mbele ya kiatu. Hupita kati ya vidole viwili. Katika mavazi na viatu desturi ya nchi hufuatwa. Kwenda kinyume na desturi humfanya mtu ajitokeze na kuwa maarufu. Ni lazima kujiepusha na umaarufu huo. Alipoingia Makka, alikuwa amefunga kilemba cheusi kichwani.” Mara nyingi alifunga kitambaa cheupe, na wakati mwingine cheusi, kichwani kama kilemba, na aliacha ncha yake ikining’inia kati ya mabega Yake kiasi cha shibiri moja. Kilemba Chake hakikuwa kikubwa sana wala kidogo sana; kilikuwa na urefu wa takriban mita tatu na nusu. Alifunga kilemba Chake bila kofia (taqiya), na wakati mwingine alivaa kofia iliyotariziwa bila kilemba. Bwana wetu Mtume alikuwa na nguo iitwayo Hibara, iliyoshonwa kwa kitambaa cha Yemen chenye mistari, kilichofumwa kwa nyuzi za pamba na za kitani. Bwana wetu Mtume alipenda sana kuvaa nguo hii. Mtume wetu alaihis-salaam alikuwa pia na nguo nyeupe. Bwana wetu alikuwa akisema: “Katika nguo zenu, vaeni nyeupe! Walio hai miongoni mwenu wavae nguo nyeupe. Wafu wenu wavikeni sanda nyeupe, kwa sababu hizo ndizo nguo zenu bora na nzuri kabisa!”57

“Allah humpuuza mtu anayevaa nguo kwa ajili ya umaarufu na kujionyesha, mpaka aiache! Siku ya Kiama atamvika nguo ya udhalili!” Hadithi sharif

Mtume wetu alivaa pia nguo za kijani. Hadhrat Abu Rimtha alisema kwamba alimwona Mtume wetu akiwa amevaa nguo ya kijani yenye vipande viwili – kimoja cha sehemu ya juu ya mwili na kingine cha sehemu ya chini.58 Mtume wetu alivaa pia Hulla ya rangi mchanganyiko (nguo ya vipande viwili). Bara bin Azib alisema: “Miongoni mwa wale waliovaa hulla nyekundu (yenye rangi mchanganyiko) na ambao nywele zao zilifika ndewe za masikio, sijapata kumwona aliye mzuri kuliko Rasulullah alaihis-salaam!”59 Mtume wetu alikuwa na joho jekundu (nguo ndefu yenye mikono mirefu) alilolivaa siku za Ijumaa na za sikukuu. Mtume wetu alikuwa pia na joho lililoshonwa Yemen. Katika safari, Mtume wetu alivaa joho lililoshonwa Sham lenye mikono myembamba. Wakati wa vita, alipokutana na adui, Mtume wetu alivaa joho la kitambaa cha taylasan kama lile walilovaa wafalme wa Uajemi. Kwenye ukosi wa joho hili palikuwa na kipande cha atlasi (kitambaa kama satini chenye nyuzi za dhahabu na fedha), na kwenye pande mbili zilizo wazi za pindo lake, mbele na nyuma, na juu ya mikono yake, palikuwa na pambizo la atlasi.

Hadhrat Aisha alilihifadhi joho hili kwake hadi alipofariki, na baada yake alilichukua Asma binti Abu Bakr. Joho hili alilovaa Mtume wetu lilikuwa likioshwa majini, na kwa maji hayo wagonjwa walioshwa wakapona.60 Katika ngawira zilizochukuliwa katika Vita vya Dumat al-Jandal, joho moja liliangukia katika fungu la Mtume wetu mpendwa. Mtande na mshindio wake ilifumwa kwa hariri, kitambaa chake kilikuwa atlasi, na lilikuwa limetariziwa majani ya mitende kwa nyuzi za dhahabu. Mtume wetu alilivaa joho hili, akapanda juu ya minbar, akaketi, kisha akashuka kutoka kwenye minbar bila kusema neno lolote. Masahaba watukufu walikuwa wakiligusa, wakiliangalia na kustaajabia uzuri wake. Mtume wetu aliuliza: “Je, mnastaajabia uzuri wake? Je, limewapendeza sana?” Walijibu: “Hatujawahi kuona nguo nzuri kuliko hii!” Mtume wetu akasema: “Naapa kwa Allah ambaye nafsi yangu iko katika mkono wa uwezo Wake, hakika leso za Saad bin Muadh huko Peponi ni nzuri zaidi na za kupendeza zaidi kuliko hili mnaloliona!”

Bwana wetu Mtume alisema: “Mtu anayevaa nguo kwa ajili ya umaarufu na kujionyesha, Allah humpuuza mpaka aiache! Siku ya Kiama atamvika nguo ya udhalili!”

Na pia Bwana wetu Mtume alisema: “Mtu anayevaa nguo kwa ajili ya umaarufu na kujionyesha, Siku ya Kiama Allah atamvika nguo kama hiyo. Kisha ataiwasha moto!”

Sahl bin Saad alisema: “Mwanamke mmoja alileta burda61 yenye pindo aliyoifuma mwenyewe. Akasema: ‘Ewe Mtume wa Allah! Nimeifuma kwa mikono yangu na nimekuletea kama zawadi.’ Bwana wetu Rasulullah aliikubali zawadi yake. Alitoka kuja kwetu akiwa amejifunika burda hii. Mmoja wa waliokuwepo aliigusa akasema: ‘Ewe Mtume wa Allah! Hakuna burda nzuri kuliko hii! Je, utanipa?’ Bwana wetu Rasulullah alaihis-salaam akasema: ‘Ndiyo, vizuri!’ Baada ya kuzungumza nasi na kutupa nasaha msikitini, alirudi nyumbani, akaamuru burda ifungwe, akaipeleka kwa yule aliyeiomba. Wote waliokuwepo walianza kumlaumu mtu yule: ‘Hukufanya vizuri hata kidogo! Umemwomba Rasulullah kitu alichokuwa amekivaa Yeye Mwenyewe na alichokihitaji! Na wewe unajua kwamba Rasulullah alaihis-salaam hamrudishi mtu yeyote anayemwomba kitu!’ Mtu yule alijibu: ‘Wallahi, sikuiomba ili niivae. Niliiomba ili iwe sanda yangu siku nitakapokufa!’ Na kweli, burda ile ikawa sanda yake siku alipokufa.”62 Mtume wetu alivaa pia nguo za sufu nyeusi. Hadhrat Aisha alisema: “Rasulullah alaihis-salaam alishonewa nguo ya sufu nyeusi. Alipoivaa na kutoka jasho, alisikia harufu ya sufu. Mara moja aliivua akaiweka kando, kwa sababu alipenda harufu nzuri tu.” Bwana wetu Mtume aliruhusu kaftani liwe na urefu hadi nusu ya muundi au kidogo zaidi – hadi vifundo vya miguu. Alikataza kaftani kuwa refu kupita vifundo vya miguu, yaani refu kiasi cha kuburuzwa chini. Alisema kwamba Siku ya Kiama, Allah Mtukufu hatawaangalia kwa jicho la rehema wanaume wanaoburuza makaftani yao ardhini kwa kiburi.

Siku moja Bwana wetu Mtume alimwambia Hadhrat Jabir bin Sulaym: “Pindo la kaftani lako lifike nusu ya muundi! Usipoweza, lifike vifundo vya miguu! Jihadhari lisiwe refu kiasi cha kuburuzwa ardhini, kwa sababu hiyo ni alama ya kiburi! Na Allahu taala hapendi kiburi!” Kwa sababu hiyo Abdullah bin Umar (radhiyallahu anhuma) alivaa kaftani lake hadi nusu ya miundi.63

“Ninahisi upepo wa rehema ukivuma kutoka upande wa Yemen” Hadithi sharif

Bwana wetu Mtume alikuwa na kanzu ya kitambaa kilichofumwa kwa uzi mmoja wa pamba. Mama yetu Hadhrat Aisha anasimulia: “Hadhrat Abu Jahm alikuwa amempa Bwana wetu Mtume zawadi ya mswala (mkeka wa kusalia) wenye nakshi. Siku moja Rasulullah alipokuwa akisali juu ya mswala huu, macho Yake yaliyobarikiwa yalinasa kwenye nakshi. Alipomaliza sala Yake, alisema: ‘Mpelekeeni Abu Jahm huu. Hivi punde umenishughulisha katika sala yangu. Mwambieni aniletee mkeka wa kawaida usio na nakshi.’”

Kwa kuwa ardhi ya Madina ilikuwa na unyevu na chumvi, Mtume alipofariki, mswala huu ulitandikwa ndani ya kaburi Lake lililobarikiwa.

Khirqa ash-sharif aliyompelekea Hadhrat Uways al-Qarani

Uways bin Amir al-Qarani (radhiyallahu anhu) ni miongoni mwa wakubwa wa Tabiin (Waislamu wakubwa waliowakuta Masahaba watukufu). Alitoka kijiji cha Qarn huko Yemen. Baada ya kusilimu, maisha yake yote aliungua kwa mapenzi ya Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam), na hakumsahau Mola wake hata kwa kitambo kidogo. Katika uja wake alifikia daraja ya juu kiasi kwamba kila hali yake, kila tendo lake na kila neno lake vikawa funzo na nasaha kwa watu. Hakuwahi kuudhika na mtu yeyote wala hakumwudhi mtu yeyote. Sifa zake muhimu zaidi zilikuwa mapenzi yake kwa Bwana wetu Mtume, kudumu kwake katika ibada kwa moyo na roho yake yote, na heshima yake kwa mama yake. Alimhudumia mama yake sana na akapata dua zake nyingi za kheri. Mapenzi yake haya kwa Mtume wetu mpendwa na kushikamana kwake na Uislamu vilikuwa sababu ya Bwana wetu Mtume kumsifu. Mara kwa mara Bwana wetu Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa akiugeuza uso Wake uliobarikiwa upande wa Yemen na kusema: “Ninahisi upepo wa rehema ukivuma kutoka upande wa Yemen.” Pia alisema: “Siku ya Kiama Allahu taala ataumba malaika elfu sabini kwa sura ya Uways, nao watampeleka Uways katikati yao hadi Arasat. Ataingia Peponi, na hakuna kiumbe atakayejua yupi kati yao ni Uways isipokuwa wale ambao Allahu taala atapenda** (kuwajulisha).” “Katika umma wangu yuko mtu ambaye Siku ya Kiama atawaombea shafaa watu wengi kama idadi ya manyoya ya kondoo wa makabila ya Rabia na Mudar.” Masahaba watukufu waliuliza: “Ewe Mtume wa Allah, ni nani huyo?” Alijibu: “Ni mmoja wa waja wa Allah.”** Wakasema: “Sisi sote ni waja; jina lake ni nani?” Akasema: “Uways.” Wakauliza: “Anatoka wapi?” Rasulullah akajibu: “Anatoka Qarn.” Walipouliza: “Je, amekuona?” Alijibu: “Hakuniona kwa macho ya kichwa chake.”

Wakasema: “Ajabu ilioje kwamba anakupenda hivi, lakini haji mbio Kwako kukuhudumia!” Rasulullah akajibu: “Kwa sababu mbili. Kwanza, ameshindwa na hali zake za kiroho. Pili, ni kwa sababu ya kushikamana kwake na dini yangu. Ana mama mzee aliyeamini. Macho yake hayaoni, na hawezi kutikisa mikono wala miguu yake. Mchana Uways huchunga ngamia, na ujira anaoupata huutumia kwa matumizi yake na ya mama yake.” Wakauliza: “Je, tutamwona?” Akamwambia Hadhrat Abu Bakr: “Wewe hutamwona katika zama zako.” Kisha akawaambia Hadhrat Umar na Hadhrat Ali: “Nyinyi mtamwona. Mwili wake una nywele nyingi. Upande wake wa kushoto na katika kiganja chake ana weupe wa ukubwa wa sarafu ya fedha. Weupe huo si wa ugonjwa wa barasi. Mtakapomfikia, mfikishieni salamu yangu na mwambieni auombee umma wangu.”

Baada ya kifo cha mama yake, Hadhrat Uways al-Qarani aliondoka katika kijiji cha Qarn akaenda mji wa Kufa. Kifo cha Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) kilipokaribia, aliulizwa: “Joho Lako (khirqa) tumpe nani?” Alisema: “Mpeni Uways al-Qarani.” Baada ya Rasulullah kuhamia akhera, Hadhrat Umar na Hadhrat Ali walifika Kufa. Hadhrat Umar aliuliza: “Enyi watu wa Najd, je, yuko miongoni mwenu mtu kutoka Qarn?” Wakajibu kwamba yupo. Akawauliza kuhusu Hadhrat Uways. Watu wa Qarn wakasema: “Tunamjua. Ni mtu duni mno kiasi kwamba hastahili kutafutwa na nyinyi. Ni mwendawazimu, hana akili, na huwakimbia watu.”

“Ewe Mola wangu! Kwa heshima ya Khirqa ash-sharif hii, kwa heshima ya Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam), usamehe umma wote wa Muhammad” Hadhrat Uways (radhiyallahu anhu)

Khirqa ash-sharif

Khirqa iliyobarikiwa ya Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam), aliyompa zawadi Uways al-Qarani (rahmatullahi alaih), huzuriwa katika mwezi wa Ramadhani katika Msikiti wa Khirqa ash-sharif, Fatih, Istanbul.

Hadhrat Umar (radhiyallahu anhu) alisema: “Mimi ninamtafuta; yuko wapi?” Wakajibu: “Anachunga ngamia wetu katika bonde la Arna, nasi kwa malipo tunampa chakula cha jioni. Nywele zake na ndevu zake zimetimka; haji mijini, hazungumzi na mtu yeyote, wala hali kile wanachokula watu. Hajui huzuni wala furaha; watu wanapocheka yeye hulia, na watu wanapolia yeye hucheka.” Akasema: “Huyo ndiye ninayemtafuta.” Wakamweleza mahali alipo. Hadhrat Umar na Hadhrat Ali walikwenda mahali alipokuwa. Wakamkuta akisali. Allahu taala alikuwa amempa malaika jukumu la kuchunga ngamia wake. Alipomaliza sala na kutoa salamu, Hadhrat Umar alisimama akamsalimu. Akaitikia salamu. Hadhrat Umar akauliza: “Jina lako nani?” Akajibu: “Abdullah (yaani mja wa Allah).” Hadhrat Umar aliposema: “Sisi sote ni waja wa Allah; jina lako halisi ni nani?” akajibu: “Uways.” Hapo Hadhrat Umar akasema: “Nionyeshe mkono wako wa kulia.” Alipouonyesha, Hadhrat Umar akasema:

“Bwana wetu Mtume amekutumia salamu. Amekutumia Khirqa Yake iliyobarikiwa na ameusia: ‘Aichukue, aivae na auombee umma wangu.’”

Uways al-Qarani akasema: “Ewe Umar! Mimi ni mja dhaifu, asiyejiweza na mwenye madhambi.

Angalia vizuri; huenda wasia huu ni wa mtu mwingine?” Hadhrat Umar akajibu: “Hapana, ewe Uways, wewe ndiye tuliyekuwa tukimtafuta. Bwana wetu Mtume alieleza umbo lako na sifa zako.”

Hapo Hadhrat Uways aliichukua Khirqa ash-sharif kwa heshima, akaibusu, akainusa na kuipaka usoni na machoni pake. Alilia sana, akasema: “Ngojeni hapa,” akaondoka kutoka kwao. Mbele kidogo alianguka kusujudu. Huku akitokwa na machozi, alianza kumnyenyekea Allahu taala na kuuombea msamaha umma wa Muhammad. Huku akilia kwa kwikwi na kunyenyekea, aliomba: “Ewe Mola wangu, Bwana wetu Mtume mpendwa amemtumia mja Wako huyu fakiri na asiyejiweza Khirqa Yake ash-sharif kupitia Hadhrat Umar na Hadhrat Ali, ingawa sistahili. Amesema niuombee umma Wake wenye madhambi. Ewe Mola wangu! Kwa heshima ya Khirqa ash-sharif hii, kwa heshima ya Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam), usamehe umma wote wa Muhammad… Usamehe, ewe Allah, usamehe… Ewe Allah…” Alipojulishwa kwamba Waislamu wengi wenye madhambi wamesamehewa, aliivaa Khirqa ash-sharif kwa heshima.

Khirqa ash-sharif hii aliyopewa Uways al-Qarani ilifika kwa wakuu (bey) wa Irisan karibu na Van, na mwaka 1618 ililetwa kama zawadi kwa mmoja wa masultani wa Kiuthmaniyya – Sultani Osman (Uthman) Khan II. Sultani Abdulmajid Khan alijenga huko Fatih “Msikiti wa Khirqa ash-sharif” kwa ajili ya khirqa hii tukufu. Khirqa ash-sharif hii ya Bwana wetu Mtume mpendwa na mtukufu ina rangi ya krimu kama povu la asali, na mpaka leo inatoa harufu ya waridi ya ngozi Yake iliyobarikiwa, ikiwa hai vilevile kama mwanzo. Kila mwaka, katika mwezi mtukufu wa Ramadhani, huonyeshwa ndani ya kabati la kioo ili watu waizuru.

Khirqa as-saadat aliyompa Kaab bin Zuhayr

Hadhrat Kaab bin Zuhayr (radhiyallahu anhu), aliyetoka katika familia ya washairi, naye pia alikuwa mshairi. Hapo awali alitunga mashairi dhidi ya Bwana wetu Mtume na dhidi ya Uislamu. Habari hii alipelekewa Bwana wetu, naye akaamuru auawe popote atakapoonekana.

“Nashuhudia kwamba hakuna mungu anayestahili kuabudiwa isipokuwa Allah. Muhammad alaihis-salaam ni mja Wake na Mtume Wake” Kaab bin Zuhayr (radhiyallahu anhu)

Ndugu yake Hadhrat Bujayr (radhiyallahu anhu), aliyekuwa amesilimu kabla yake, alimwandikia barua akimjulisha amri hii, na kwamba Mtume wetu mpendwa, bahari ya rehema, atamsamehe akisilimu. Baada ya kusoma barua, Hadhrat Kaab alitafakari kwa kina, akaanza kuelewa jinsi kuabudu masanamu kulivyo bure, jinsi Uislamu ulivyo mtukufu na jinsi Mtume wetu alivyo mkubwa, na moyo wake ukaanza kuangazwa na nuru. Hatimaye aliamua kusilimu, akashika njia kuelekea Madina yenye nuru. Alitunga shairi refu ambalo ndani yake alimsifu Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) na kueleza kwamba ametubu na amesilimu. Alipofika Madina, alikwenda mbele ya Rasulullah pamoja na rafiki yake mmoja wa kabila la Juhayna. Bwana wetu alikuwa ameketi akizungumza na Masahaba Wake. Kabla ya kujitambulisha, Hadhrat Kaab alisema: “Ewe Mtume wa Allah! Kaab bin Zuhayr amejuta kwa aliyoyafanya, na amekuja akiwa Mwislamu kuomba amani. Nikimleta Kwako, je, utampa amani na kumkubali kama Mwislamu?” Bwana wetu Mtume akasema: “Ndiyo.” Hapo Hadhrat Kaab akasema: “Nashuhudia kwamba hakuna mungu anayestahili kuabudiwa isipokuwa Allah. Muhammad alaihis-salaam ni mja Wake na Mtume Wake.” Bwana wetu Mtume akauliza: “Wewe ni nani?” Akajibu: “Mimi ni Kaab bin Zuhayr, ewe Mtume wa Allah.” Mmoja wa Ansari aliposema: “Ewe Mtume wa Allah, niruhusu nimkate shingo mtu huyu aliye adui Yako,” Bwana wetu akasema: “Mwache. Amekuja akiwa amejuta kwa hali aliyokuwa nayo na amerudi kwenye Haki.” Kisha Kaab bin Zuhayr (radhiyallahu anhu) alisoma qasida yake maarufu ambayo ndani yake alieleza kwamba amesilimu, na akazungumzia Mtume wetu mpendwa pamoja na ukubwa na thamani ya Masahaba watukufu. Bwana wetu Mtume aliipenda sana qasida hii, inayoanza kwa maneno “Banat Suad” (Mpendwa ameondoka mbali) na kuendelea hivi:

Hakika kila mwanadamu siku moja atabebwa juu ya jeneza…
Nimekuja mbele Yako tukufu nikiomba udhuru, ewe Mtume wa Allah…
Msamaha Wake ndio kitu kinachotarajiwa zaidi…
Mbele Yake udhuru hukubaliwa…
Nihurumie, ewe Mtume wa Allah…
Nisamehe, ewe Mtume wa Allah…
Bila shaka Rasulullah ni, miongoni mwa panga kali za Haki taala
zinazoangamiza maovu, upanga uliofutwa alani…
Yeye ni nuru inayomwaga hidaya na kuonyesha njia iliyonyooka…

Alimsamehe. Na alipofika kwenye ubeti huu:

Innar-Rasula la nurun yustadau bihi,
Muhammadun min suyufillahi maslulu.
Rasulullah ni nuru ambayo kwayo viumbe hupata mwanga,
ni upanga miongoni mwa panga zilizofutwa za Haki taala.

Bwana wa dunia mbili, Fakhr-i alam Muhammad Mustafa (sallallahu alayhi wasallam), alivua “Khirqa as-saadat” Yake kutoka katika mabega Yake yaliyobarikiwa, akaiweka juu ya mabega ya Hadhrat Kaab bin Zuhayr.64

Wakati wa ukhalifa wake, Hadhrat Muawiya alimtumia Kaab bin Zuhayr ujumbe: “Tuuzie khirqa ya Rasulullah!” – na akampelekea dirhamu elfu kumi. Kaab bin Zuhayr alikataa ombi la Hadhrat Muawiya akisema: “Katika kuvaa khirqa ya Rasulullah, siwezi kumtanguliza mtu yeyote mbele yangu!” Kaab bin Zuhayr alipofariki, Hadhrat Muawiya aliinunua kutoka kwa wana wa Kaab kwa dirhamu elfu ishirini. Khirqa hii iliyobarikiwa ilirithiwa kutoka khalifa mmoja hadi mwingine.

Baada ya kuanguka kwa utawala wa Bani Umayya (Waumayya), khalifa wa kwanza wa Waabbasi, Abul-Abbas Saffah bin Abdullah bin Muhammad, aliinunua kwa dinari mia tatu. Makhalifa waliivaa katika sikukuu za Idi. Waabbasi waliichukua pamoja nao walipokuja Misri. Yavuz Sultani Selim Khan alipoiteka Misri na kuwa khalifa, khirqa hii ilikuwa miongoni mwa “Amana Zilizobarikiwa” zilizoletwa kutoka Misri hadi Istanbul. Huzuriwa na watu wote katika Chumba cha Khirqa as-saadat katika Kasri ya Topkapı.

Ina urefu wa sentimita 124, ina mikono mipana, na imeshonwa kwa kitambaa cheusi cha sufu. Ndani ya khirqa kumewekwa bitana ya kitambaa cha sufu cha rangi ya krimu. Imefungwa ndani ya mafurushi kadhaa ya vitambaa na huhifadhiwa ndani ya sanduku la dhahabu lenye kifuniko kinachofunguka kwa juu, lililotengenezwa kwa amri ya Sultani Murad III. Sanduku hili la fahari, lililopambwa kwa zumaridi, ni kazi ya sanaa isiyo na kifani. Juu ya sanduku imeandikwa:

“La ilaha illallah wa ma arsalnaka illa rahmatan lil-alamin. La ilaha illallah al-malikul-haqqul-mubin, Muhammadun Rasulullah, as-sadiqul-wadil-amin.”

Tandiko la Bwana wetu Mtume

Godoro ambalo Mtume wetu alilalia lilikuwa na foronya ya ngozi na lilijazwa nyuzi za mtende. Juu yake walilala Yeye na mke Wake. Mto ambao Mtume wetu aliuweka chini ya kichwa Chake kilichobarikiwa nao ulikuwa na foronya ya ngozi na ulijazwa nyuzi za mtende. Bwana wetu Mtume hakuipa umuhimu dunia wala mambo ya kidunia.

Abdullah bin Masud anasimulia: Bwana wa ulimwengu alikuwa amelala juu ya jamvi, na jamvi likaacha alama ubavuni Mwake. Alipoamka, nilimpangusa ubavu Wake nikasema: “Baba yangu na mama yangu wawe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Laiti ungetuambia, tungetandika juu ya jamvi kitu cha kukukinga dhidi yake!” Kisha nikasema: “Je, tukutafutie godoro laini?”

Bwana wa ulimwengu akasema: “Mimi nina nini na vitu vya dunia hii? Mfano wangu na dunia, hali yangu, ni kama mpanda kipando anayepumzika kivulini chini ya mti kwa muda mfupi, kisha akauacha na kuendelea na safari yake!”65 Mama yetu Hadhrat Aisha anasimulia: Mwanamke mmoja wa Ansari alikuja kwangu. Alipoliona godoro la Mtume alaihis-salaam, alikwenda akatuma godoro lililojazwa sufu.

Mtume alaihis-salaam alikuja kwangu akauliza: “Hiki ni nini?” Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah! Mwanamke fulani wa Ansari alikuwa amekuja kunitembelea. Alipoliona godoro Lako, alikwenda akakutumia hili.” Mtume wetu akasema: “Lirudishe kwake mara moja!” Lakini sikulirudisha. Nilipenda liwe nyumbani kwangu. Mtume alaihis-salaam aliyarudia maneno Yake mara tatu. Hatimaye akasema: “Wallahi, ewe Aisha! Kama ningetaka, Allah angeifanya milima ya dhahabu na fedha itembee pamoja nami!”66 Tandiko la Mtume lilikuwa aba mbili (kitambaa kizito cha sufu).

“Rasulullah alikuwa akiamuru pete za dhahabu na za chuma zivuliwe, lakini hakukataza pete za fedha” Amr bin Shuayb (radhiyallahu anhu)

Usiku mmoja, alipokuja kwangu, nilikuwa nimeikunja aba na kuifanya nyembamba. Alilala juu yake. Kisha akauliza: “Ewe Aisha! Mbona tandiko langu usiku huu halikuwa kama kawaida?” Nikajibu: “Ewe Mtume wa Allah! Nimelikunja na kulifanya jembamba kwa ajili Yako.” Akasema: “Lirudishe kama lilivyokuwa!”67

Hadhrat Aisha pia anasimulia: “Kwa Makuraishi huko Makka hapakuwa na kitu kitamu zaidi kuliko kulala juu ya kitanda. Mtume alaihis-salaam alipofika Madina na kushukia nyumbani kwa Abu Ayyub, alimuuliza: ‘Ewe Abu Ayyub! Je, hamna kitanda?’ Abu Ayyub akajibu: ‘Wallahi, hatuna!’ Aliposikia hivyo, Saad bin Zurara wa Ansari alimpelekea Rasulullah kitanda cha mbao chenye nguzo za msaji, kilichofunikwa kwa jamvi lililofumwa kwa nyuzi za kitani. Rasulullah alilala juu yake mpaka alipohamia nyumba Yake, na alilala juu yake mpaka alipofariki. Mtume alaihis-salaam alipooshwa na kuvikwa sanda, aliwekwa juu ya kitanda hiki, na sala Yake ya jeneza ikasaliwa Yeye akiwa juu yake. Watu walikuwa wakikiomba kwetu ili wawabebe wafu wao juu yake, na walitafuta baraka kupitia kitanda hicho. Majeneza ya Hadhrat Abu Bakr na ya Hadhrat Umar nayo yalibebwa juu yake.”

Hadhrat Aisha alisema: “Mtume alaihis-salaam alikuwa na jamvi ambalo usiku alisali juu yake, na mchana alilitandika na kuketi juu yake pamoja na watu.”68

Pete za Bwana wetu Mtume

Mtume wetu alieleza kwamba kwa wanaume ni halali kuvaa pete ya fedha peke yake, na kwamba kuvaa pete ya dhahabu, ya chuma au ya shaba ya manjano ni haramu. Mtume wetu Mwenyewe hadi alipofariki alivaa pete ya fedha tu.

Rasulullah alikuwa akivaa pete katika mkono Wake wa kulia uliobarikiwa. Imepokewa pia kwamba aliivaa katika mkono wa kushoto. Kuvaa pete katika mkono wa kulia au wa kushoto ni jaiz (kunajuzu). Pete huvaliwa katika kidole kidogo au katika kidole kilicho jirani yake. Katika sikukuu za Idi ni mustahab kwa kila mtu kuvaa pete. Kuvaa pete kwa ajili ya kujionyesha au kujisifu ni haramu.

Miongoni mwa zawadi alizompelekea Mtume wetu Najashi wa Uhabeshi, Ashama, kulikuwa na pete ya dhahabu yenye kito cha jiwe la Uhabeshi. Mtume wetu mpendwa alimwita Hadhrat Umama – binti wa Abul-As na mjukuu Wake – akamwambia: “Ewe binti yangu! Vaa wewe pete hii!”69

Siku moja Hadhrat Numan bin Bashir alikuja kwa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam). Kidoleni alikuwa na pete ya dhahabu. Mtume wetu akasema: “Mbona umevaa pambo la Peponi kabla hujaingia Peponi?” Hapo akaanza kuvaa pete ya chuma. Alipoona hivyo, Mtume wetu akasema: “Mbona umebeba kitu cha watu wa Jahannam?” Akaivua hiyo pia, akavaa pete ya shaba (ya bronzi). Alipoona hivyo, Mtume wetu akasema: “Mbona ninasikia harufu ya masanamu kwako?” Akauliza: “Ewe Mtume wa Allah! Nivae pete ya aina gani?” Mtume wetu akajibu: “Unaweza kuvaa pete ya fedha. Uzito wake usizidi mithqal moja (gramu nne na sentigramu themanini – gramu 4.8), na uivae katika mkono wako wa kulia!”

Amr bin Shuayb anasema: “Rasulullah alikuwa akiamuru pete za dhahabu na za chuma zivuliwe, lakini hakukataza pete za fedha.”

Mtume wetu mpendwa alipotaka kuwaandikia barua Kisra wa Uajemi, Kaisari wa Warumi na Najashi, aliambiwa: “Ewe Mtume wa Allah! Wao hawasomi barua isipokuwa iwe imepigwa muhuri!” Hapo Mtume wetu alitengeneza pete ya fedha ambayo kwenye kito chake yalichongwa maneno “Muhammadun Rasulullah” katika mistari mitatu.

Maandishi ya pete ya muhuri yalikuwa katika mistari mitatu kutoka juu kwenda chini hivi: “Allah” – mstari mmoja, “Rasul” – mstari mmoja, na “Muhammad” – mstari mmoja. Jiwe la pete ya fedha ya Mtume lilikuwa jiwe la Uhabeshi.70 Pia imepokewa kwamba kito cha pete hii ya fedha kilikuwa cha fedha.

Hadhrat Amr bin Said alikuwa amekuja kwa Mtume wetu. Alipoiona pete kidoleni mwake, Mtume wetu aliuliza: “Pete hii iliyo mkononi mwako ni nini?” Amr bin Said akajibu: “Ewe Mtume wa Allah! Hii ni pete. Nimeitengeneza mimi.” Mtume wetu akauliza: “Imechongwa nini juu yake?” Amr bin Said akajibu: “Muhammadun Rasulullah.” Mtume wetu akasema: “Nionyeshe!” Aliichukua akaitumia kama muhuri Wake binafsi, na akawakataza wengine kuchonga maneno “Muhammadun Rasulullah” kwenye pete zao.71 Mtume wetu alifariki akiwa amevaa pete hii ya muhuri katika kidole Chake kilichobarikiwa.

Mtume wetu alikuwa akiivaa pete hiyo upande wa kito ukielekea kiganja Chake kilichobarikiwa. Kabla ya kuingia chooni, alikuwa akiivua pete kidoleni. Baada ya kufariki kwa Mtume wetu mpendwa, pete ya muhuri ya Mtume wetu aliivaa Hadhrat Abu Bakr, kisha Hadhrat Umar, na baada ya Hadhrat Umar, Hadhrat Uthman. Wakati wa ukhalifa wake, siku moja Hadhrat Uthman alipokuwa ameketi kwenye ukingo wa kisima kiitwacho Aris, aliiangusha kisimani bila kukusudia. Ingawa maji yote ya kisima yalitolewa na ikatafutwa kwa siku tatu, pete hii tukufu haikupatikana.72 Desturi ya kuchonga maandishi kwenye vito vya pete iliendelea hata baada ya Mtume wetu.

Kwenye pete ya Hadhrat Abu Bakr kuliandikwa “Nimal qadir Allah” (uweza wa Allahu taala juu ya kila kitu unatosha vizuri kilioje). Kwenye pete ya Hadhrat Umar kuliandikwa “Kafa bil-mawti waizan ya Umar” (mauti yanatosha kuwa mawaidha, ewe Umar).

Kwenye pete ya Hadhrat Uthman kuliandikwa “La-nasbiranna” (hakika tutasubiri). Kwenye pete ya Hadhrat Ali kuliandikwa “Al-mulku lillah” (ufalme wote ni wa Allahu taala peke yake).

“Salini mkiwa mmevaa nalin, ili msijifananishe na Wayahudi” Hadithi sharif

Kwenye pete ya Hadhrat Hasan kuliandikwa “Al-izzatu lillah” (utukufu na ukubwa ni wa Allahu taala).

Kwenye pete ya Hadhrat Muawiya kuliandikwa “Rabbighfir li” (Ewe Mola wangu, nisamehe). Kwenye pete ya Hadhrat Ibn Abi Layla kuliandikwa “Ad-dunya gharurun” (dunia ni yenye kudanganya, ni mwongo).

Kwenye pete ya Hadhrat Imam al-Azam Abu Hanifa kuliandikwa “Qul il-khayra wa illa faskut” (Sema la kheri, la sivyo nyamaza!).

Kwenye pete ya Hadhrat Imam Abu Yusuf kuliandikwa “Man amila bi-rayihi nadima” (anayetenda kwa rai yake mwenyewe hujuta). Kwenye pete ya Hadhrat Imam Muhammad ash-Shaybani kulikuwa na maandishi “Man sabara zafira” (anayesubiri hushinda).

Kwenye pete ya Hadhrat Imam ash-Shafii kuliandikwa “Al-barakatu fil-qanaa” (baraka iko katika kukinai). Walizitumia pete zao kama mihuri.

Naqsh al-qadam ash-sharif ya Bwana wetu Mtume

Naqsh al-qadam ash-sharif ni nyayo zilizobarikiwa za Mtume wetu mpendwa Muhammad alaihis-salaam. Mojawapo ya miujiza ya Bwana wetu Mtume ni kwamba alipokanyaga kitu laini, kama mchanga, nyayo Zake hazikuacha alama. Lakini alipokanyaga kitu kigumu, kama jiwe, nyayo Zake ziliacha alama. Baadhi ya mawe na marumaru ambayo miguu Yake ilikanyaga na kuacha alama zimehifadhiwa kwa karne nyingi kama kumbukumbu, zikikabidhiwa kutoka mkono mmoja hadi mwingine kama amana, na watu wametafuta baraka kupitia hizo.

Hasa viongozi wa dola za Kiislamu na masultani walizihifadhi kumbukumbu hizi za thamani mahali muhimu chini ya ulinzi maalumu, wakazizuru wao wenyewe na kuwawezesha wengine kuzizuru. Zinazojulikana zaidi miongoni mwa Naqsh al-qadam ash-sharif zilizohifadhiwa ni hizi: 1. Naqsh al-qadam ash-sharif iliyoko India, katika kaburi la Fath Khan, mwana wa Firuz Shah Tughluq. 2. Nyayo mbili zilizobarikiwa katika kaburi la Qaitbay huko Kairo. 3. Nyayo mbili tukufu katika Msikiti wa Athar an-Nabi huko Kairo. 4. Unyayo mtukufu wa mguu wa kulia katika kaburi la Khalid bin Zayd Abu Ayyub al-Ansari (Ayyub Sultan) huko Istanbul. Naqsh al-qadam al-Payghambari hii ilihamishwa kutoka kasri hadi kaburini mwaka 1734 kwa amri ya Sultani Mahmud Khan I.

5. Nyayo mbili zinazohifadhiwa ndani ya kabati ukutani, upande wa Msikiti Mpya (Yeni Cami), katika kaburi la Sultani Abdulhamid Khan I.

6. Nyayo mbili zilizobarikiwa juu ya jiwe, zinazohifadhiwa ndani ya kabati lililotengenezwa ukutani maalumu kwa ajili yake katika kaburi la Sultani Mustafa Khan III huko Laleli, Istanbul. 7. Nyayo zilizoko katika Chumba cha Amana Takatifu katika Kasri ya Topkapı, Istanbul. Katika Chumba cha Khirqa as-saadat cha Kasri ya Topkapı kuna Naqsh al-qadam ash-sharif sita: nne za mawe na mbili za matofali. Mojawapo ni unyayo mtukufu juu ya mwamba ambao Bwana wetu Mtume aliukanyaga alipopanda Miraji; unahifadhiwa ndani ya kabati katika Chumba cha Khirqa as-saadat. Juu ya mwamba huu mtukufu ambao Bwana wetu Rasulullah aliukanyaga alipopanda Miraji, lilijengwa jengo linalojulikana kwa jina la Qubbat as-Sakhra. Kabla ya kuhamishiwa mahali zilipo sasa, Naqsh al-qadam ash-sharif zilihifadhiwa kwa karne nyingi katika sehemu mbalimbali. Mwishowe ziliwekwa mahali zilipo leo. Naqsh al-qadam ash-sharif zilizo halisi huzuriwa kwa kutafuta baraka.

Qadam ash-sharif na Sultani Ahmad Khan I

Padishah wa Kiuthmaniyya Sultani Ahmad I, aliyekalia kiti cha enzi akiwa na umri wa miaka kumi na mitatu na kufariki akiwa na miaka ishirini na minane, alikuwa ameshikamana kwa moyo wake wote na Uislamu na Bwana wetu Rasulullah. Sultani Ahmad I, ambaye pia alitunga mashairi kwa majina ya kishairi Bakhti na Ahmadi, aliamuru litengenezwe pambo la kilemba lililopambwa kwa vito, lenye umbo la Naqsh al-qadam ash-sharif, na katikati yake iandikwe kwa dhahabu juu ya enamel ya buluu mistari hii aliyoitunga yeye mwenyewe:

Laiti ningeweza kuubeba daima kichwani mwangu kama taji
unyayo (qadam) safi wa Hadhrat huyu, Mfalme wa Mitume.
Mwenye unyayo huu ni waridi la bustani ya utume;
Ewe Ahmad, usisite, pangusa uso wako juu ya unyayo wa Waridi hilo.
Sultani Ahmad I (Bakhti)

Sultani Ahmad I alikuwa akilivaa pambo hili la kilemba kichwani siku za Ijumaa, za sikukuu za Idi na siku nyingine zilizobarikiwa. Ayıntablı Mehmed Münib Efendi aliandika kitabu Athar al-hikam fi naqsh al-qadam, kinachoeleza jinsi Naqsh al-qadam ash-sharif iliyoko katika kaburi la Sultani Abdulhamid Khan I ilivyopatikana na kuwekwa kaburini humo. Sultani Ahmad Khan aliandika beti hizi kwa hati yake mwenyewe na kumpelekea shaykh wake Aziz Mahmud Hudayi Efendi. Sultani Ahmad pia aliamuru shairi hili lichorwe juu ya ubao, akalitundika mbele ya kiti cha enzi. Ubao huu wenye shairi hili bado umetundikwa katika Msikiti wa Sultani Ahmad.

Nalin ash-sharif ya Bwana wetu Mtume

Viatu vya mbao vya leo ni tofauti na nalin walizovaa katika zama za Bwana wetu Mtume. Hizo zilikuwa viatu vyenye soli ya ngozi, vilivyo wazi juu, vyenye ukanda. Rasulullah na Masahaba watukufu walikuwa wakisali wakiwa wamevaa nalin zile zile walizotembelea barabarani. Nalin zao zilikuwa safi, na sakafu ya Masjid an-Nabawi ilikuwa imetandikwa mchanga. Hakuna aliyeingia na nalin chafu.

Katika hadithi sharif imesemwa: “Salini mkiwa mmevaa nalin, ili msijifananishe na Wayahudi.”

Inaaminika kwamba hata picha ya Nalin as-saadat huleta baraka, kwa hiyo hutundikwa majumbani na mahali pa kazi. Katika Chumba cha Khirqa as-saadat, pamoja na Nalin as-saadat, kuna pia mifano yake ya chuma na ya mbao.

Vitu saba ambavyo Bwana wetu Mtume alikuwa akivibeba pamoja Naye

Mtume wetu mpendwa alipotoka safari, alichukua pamoja Naye kitana, kioo, mswaki, mafuta ya waridi, wanja na mkasi, na safarini na nyumbani hakuachana navyo. Hadhrat Aisha alisema: “Kwa ajili ya vita nilikuwa nikimwandalia Mtume alaihis-salaam mafuta ya waridi, kitana, kioo, mikasi miwili, kichupa cha wanja na mswaki.” Na mama yetu Hadhrat Aisha alisema pia: “Mtume alaihis-salaam, safarini na nyumbani, alikuwa akichukua pamoja Naye vitu saba:

1. kichupa cha mafuta ya waridi, 2. kitana, 3. kioo, 4. kichupa cha wanja, 5. mswaki, 6. mikasi miwili, 7. mfupa wa kugawia nywele.”73

Fimbo na bakora za Bwana wetu Mtume

Alipotoa hotuba ya Ijumaa, Bwana wetu Mtume alikuwa akiegemea fimbo au upinde. Safarini alitoa hotuba akiegemea upinde. Mtume wetu mpendwa alisema kwamba kuegemea fimbo ni miongoni mwa tabia za Mitume. Yeye Mwenyewe aliegemea fimbo, na alishauri kufanya hivyo. Wakati wa ukhalifa wa Muawiya bin Abi Sufyan (radhiyallahu anhuma), fimbo ya Bwana wetu Mtume ilikuwa kwa Saad al-Qaraz. Mwaka wa hamsini baada ya Hijra, Hadhrat Muawiya bin Abi Sufyan alikuja kuhiji. Alitaka minbar iliyokuwa katika msikiti wa Mtume wetu mpendwa ing’olewe na ipelekwe Sham. Pia aliiomba fimbo iliyokuwa kwa Saad al-Qaraz. Hadhrat Jabir bin Abdullah na Hadhrat Abu Hurayra walikwenda kwake wakasema: “Ewe Amiri wa Waumini (Amir al-muminin)! Haifai kuing’oa minbar ya Mtume alaihis-salaam kutoka mahali ilipowekwa, wala kuipeleka fimbo Yake Sham!” Hapo Hadhrat Muawiya aliacha nia yake na akaomba radhi.

Siku moja Mtume wetu alimchukua Hadhrat Abdullah bin Unays kutoka msikitini hadi nyumbani Kwake; akampa fimbo na kusema: “Ihifadhi fimbo hii, ewe Abdullah bin Unays!” Abdullah bin Unays (radhiyallahu anhu) alipotoka na fimbo hiyo kwenda kwa watu, walimuuliza: “Hii ni fimbo gani?” Akajibu: “Mtume alaihis-salaam amenipa na ameniamuru niihifadhi.” Wakamwambia Hadhrat Abdullah bin Unays: “Ingefaa urudi kwa Mtume alaihis-salaam umuulize kwa nini amekupa fimbo hii!”

Umbo la Nalin ash-sharif ya Bwana wetu Mtume

Nalin ash-sharif

Nalin ya Rasulullah inapanda hadi mbinguni,
viumbe vyote viko chini ya kivuli Chake.
Juu ya Tur Musa aliambiwa: “Vua nalin zako,”
na juu ya Arshi Yeye anaambiwa: “Usizivue.”
Hili ni umbo la Nalin ya Mtume mtukufu kuliko wote;
hata nyota zinatamani kuwa udongo anaoukanyaga.
Wakazi wa mbingu saba wanaitamani,
taji za masultani zinaionea ghibta.
Hakuna kinacholingana na Nalin ya Mustafa,
nuru kwa macho, utulivu kwa moyo – yote yanatoka Kwake.
Litukuze umbo la nalin kwa heshima kubwa kabisa,
vichwa vyote vinatamani kuwa miguu kwake.
Balaa na misiba vinapozunguka kila upande,
Nalin ash-sharif inakuwa kwangu ngome salama.
Niko salama ndani ya ngome hii imara,
inanilinda ninapokimbilia umbo lake zuri.
Moyo, kwa kulihudumia umbo la nalin, unatamani
kuishi chini ya kivuli chake katika dunia mbili.
Ibn Masud alipata furaha kwa kuihudumia nalin,
na furaha yangu inatoka kwa mfano wake tu.
Yusuf an-Nabhani

Baadaye Abdullah bin Unays alirudi kwa Mtume wetu akauliza: “Ewe Mtume wa Allah! Kwa nini umenipa fimbo hii?” Mtume wetu akasema: “Hii ni alama kati yetu Siku ya Kiama! Siku hiyo huko Peponi watakuwa wachache sana watakaoegemea fimbo! Wewe utaiegemea fimbo hii Peponi!” Abdullah bin Unays aliiweka pamoja na upanga wake na hakuachana nayo kamwe. Alipokuwa kitandani akikaribia kufa, aliwausia watu wa nyumbani mwake waiweke fimbo ndani ya sanda yake na kuizika pamoja naye. Fimbo iliwekwa kati ya mwili wake na sanda yake, na hivyo wasia wake ukatekelezwa. Bwana wetu Mtume alikuwa na mihjan yenye urefu wa arshin moja (takriban sentimita 68) au kidogo zaidi. Mihjan ni fimbo yenye ncha iliyopinda. Mtume wetu alikuwa akifanya istilam (kulisalimia Jiwe Jeusi) kwa kuliashiria Hajar al-Aswad kutoka mbali kwa fimbo hii (mahali tawafu inapoanzia). Rasulullah alipopanda ngamia Wake, aliitundika mbele Yake. Bwana wetu alikuwa pia na mikhsara (ya tawi kavu la mtende) iitwayo Urjun. Fimbo iliyotengenezwa kwa tawi la mti huitwa mikhsara. Mtume wetu alipokwenda Baqi al-Gharqad, aliichukua na kuiegemea, na alipoketi aliigeuzageuza mkononi. Ilitokea pia Mtume wetu akatoa hotuba akiwa ameshika mikhsara hii mkononi. Mtume wetu alikuwa pia na qadib (bakora) iitwayo Mamshuq, iliyokatwa kutoka miti ya milimani. Hadhrat Uthman alipokuwa akitoa hotuba juu ya minbar akiwa ameshika mkononi qadib ya Mtume wetu, alikuja Jahjah bin Said au Jahjah bin Qays, akainyakua qadib kutoka mkononi mwa Hadhrat Uthman, akaiegemeza kwenye goti lake akaivunja. Waliokuwepo walianza kumpigia kelele. Jambo hili liligusa ghira ya Allahu taala, naye akampa Jahjah ugonjwa uitwao akila (muwasho) mkononi au gotini. Kabla mwaka mmoja haujapita tangu Hadhrat Uthman alipouawa shahidi, Jahjah alikufa huku akijikuna bila kukoma.

“Hakuna kinacholingana na Nalin ya Mustafa, nuru kwa macho, utulivu kwa moyo – yote yanatoka Kwake” Yusuf an-Nabhani (rahmatullahi alaih)

Panga za Bwana wetu Mtume

Mtume wetu alaihis-salaam alikuwa na panga tisa.

Upanga uitwao Mathur, aliourithi kutoka kwa baba Yake, ulikuwa pamoja na Mtume wetu alipohamia Madina.74 Abd: upanga huu ulikuwa zawadi kwa Mtume wetu kutoka kwa Saad bin Ubada, na Mtume wetu aliuchukua alipokwenda Vita vya Badr.

Dhulfiqar: upanga huu ulikuwa wa mmoja wa washirikina wa Kikuraishi – ama Munabbih bin Hajjaj au As bin Munabbih – na ulichukuliwa kama ngawira katika Vita vya Badr. Bwana wetu Mtume alimpa Hadhrat Ali Dhulfiqar zawadi. Kichwa cha mpini wake, pete za mshipi wake na minyororo yake vilikuwa vya fedha.75

Baada ya kufariki kwa Mtume wetu, Hadhrat Abbas alimwendea Hadhrat Abu Bakr akaonyesha nia ya kuuchukua Dhulfiqar kutoka kwa Hadhrat Ali. Hadhrat Abu Bakr akasema: “Siku zote nimeuona upanga huu mkononi mwake. Sioni vyema kuunyakua kutoka mkononi mwake!” Basi Hadhrat Abbas akamwachia Hadhrat Ali upanga huo.

Mikuki ya Bwana wetu Mtume

Mtume wetu alipata mikuki mitatu kama fungu Lake katika ngawira iliyochukuliwa kutoka kwa Wayahudi wa Bani Qaynuqa. Mmoja wa mikuki ya Mtume uliitwa Muthwi, na mwingine Muthanni. Mtume wetu alikuwa pia na mkuki mkubwa wa kurusha (harba) uitwao Bayda, na mkuki mdogo kuliko mkuki wa kawaida uitwao Anaza. Najashi wa Uhabeshi, Hadhrat Ashama, alikuwa amempelekea Mtume wetu mpendwa mikuki mitatu mifupi (anaza) inayojulikana kama Naba, na harba moja. Mtume wetu alijiwekea mmoja, akampa Hadhrat Ali wa pili, na Hadhrat Umar wa tatu.

Katika Idd al-Fitr (Sikukuu ya Ramadhani) na Idd al-Adha (Sikukuu ya Kuchinja), Bilal al-Habashi (radhiyallahu anhu) alikuwa akiubeba mkuki wa Mtume wetu mbele ya Mtume wetu mpendwa njiani kuelekea namazgah (uwanja wa sala ulio wazi), na alipofika huko aliuchomeka ardhini ukiwa umesimama mbele ya Mtume wetu. Mtume wetu aliwasalisha watu sala ya Idi akiuelekea mkuki huu. Baada ya kufariki kwa Mtume, Bilal al-Habashi alikuwa akiubeba mkuki huu siku za sikukuu mbele ya Hadhrat Abu Bakr na kuuchomeka mbele yake katika namazgah. Baada ya Hadhrat Abu Bakr, katika zama za Hadhrat Umar na baada yake za Hadhrat Uthman, kazi hiyo hiyo ilifanywa kwa namna ile ile na muadhini Hadhrat Saad al-Qaraz. Hivyo ndivyo ilivyoendelea kufanywa pia katika zama za maliwali wa Madina.

Pinde za Bwana wetu Mtume

Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa na pinde sita. Tatu kati yake – Rawha, Bayda na Safra – zilichukuliwa kama ngawira kutoka kwa Wayahudi wa Bani Qaynuqa. Upinde Safra ulitengenezwa kwa mti wa nab.76 Upinde uitwao Katum nao ulitengenezwa kwa mti wa nab, na ulivunjika katika Vita vya Uhud. Qatada bin Numan aliuchukua upinde uliovunjika kama kumbukumbu. Mtume wetu alikuwa pia na pinde ziitwazo Sadad na Zawra.77

“Hakuna kijana shujaa isipokuwa Ali, na hakuna upanga isipokuwa Dhulfiqar!” Hadithi sharif

Ngao za Bwana wetu Mtume

Mtume wetu alikuwa na ngao tatu. Juu ya ngao Zaluq kulikuwa na picha ya kichwa cha kondoo dume. Ngao hii Mtume wetu alikuwa amepewa zawadi. Lakini Mtume wetu hakuipenda, kwa sababu ilikuwa na picha. Alipoamka asubuhi, aliona kwamba Allah ameiondoa picha hiyo kwenye ngao.78

Deraya za Bwana wetu Mtume

Mtume wetu alikuwa na deraya saba za minyororo. Deraya hizo ni hizi:

Dhat al-Fudul: deraya hii ilikuwa zawadi kwa Mtume wetu kutoka kwa Saad bin Ubada walipotoka kwenda Vita vya Badr.79

Saghdiyya na Fidda: deraya hizi mbili Mtume wetu alizipata kama fungu Lake katika ngawira ya Wayahudi wa Bani Qaynuqa. Deraya iitwayo Saghdiyya ilikuwa ile deraya ya kale ya kihistoria aliyoivaa Hadhrat Daudi (alaihis-salaam) alipopigana na Jalut (Goliathi). Katika Vita vya Uhud, Mtume wetu alivaa Dhat al-Fudul na Fidda moja juu ya nyingine.80 Mtume wetu alipofariki, Dhat al-Fudul ilikuwa imewekwa rehani kwa Myahudi mmoja aitwaye Abush-Shahm, wa kabila la Bani Zafar, kwa ajili ya sa’ thelathini (sa’ ni kipimo cha nafaka) za shayiri zilizonunuliwa kwa mahitaji ya watu wa nyumbani mwa Mtume wetu.81

Deraya nyingine za Mtume zilikuwa Dhat al-Wishah, Dhat al-Hawashi, Batra na Khirniq.82

Katika Vita vya Hunayn, Mtume wetu alivaa Dhat al-Fudul na Saghdiyya.83

Kofia za chuma za Bwana wetu Mtume

Mojawapo ya kofia za chuma za Mtume wetu ilikuwa Muwashshah. Kofia hii ilitokana na ngawira ya Wayahudi wa Bani Qaynuqa. Kofia ya chuma iitwayo Dhus-Subugh au Dhus-Subub, au Mashbugh, ndiyo ile kofia aliyoivaa Mtume wetu katika Vita vya Uhud. Ilivunjwa kwa mapigo ya panga za washirikina na kwa mawe waliyoyarusha, na pete zake mbili zilizama ndani ya mashavu yaliyobarikiwa ya Mtume wetu mpendwa.

Mtume wetu alivaa kofia ya chuma pia alipoingia Makka kuiteka.

Askari walipanda farasi, wakapandisha bendera na alama,
wakapiga mehter84, nakara na dufu.

Bendera na alama za Bwana wetu Mtume

Katika vita, Bwana wetu Mtume alitumia aina mbili za bendera. Raya Yake ilikuwa nyeusi, na Liwa Yake ilikuwa nyeupe na ndogo kidogo. Yunus bin Ubayd, mtumwa aliyeachwa huru wa Muhammad bin Qasim, anasimulia: “Muhammad bin Qasim alinituma kwa Bara bin Azib kumuuliza kuhusu bendera ya Rasulullah (alaihis-salaam). Bara bin Azib akasema: ‘Ilikuwa nyeusi na ya pembe nne, ya namira (kitambaa cha sufu chenye mistari meusi na meupe).’” Bendera hii ilikuwa kikoi cha sufu cha Hadhrat Aisha, cheusi, kilichopambwa kwa nakshi zinazofanana na matandiko ya ngamia. Iliitwa Uqab. Bendera ya Mtume wetu mpendwa ilikuwa chini ya uangalizi wa Hadhrat Ali. Katika Vita vya Khaybar, Mtume wetu alisema: “Nitampa bendera mtu shujaa ambaye anampenda Allah na Mtume Wake, na ambaye Allah na Mtume Wake wanampenda!” – akamwita Hadhrat Ali. Kisha akampa bendera Yake.85 Allahu taala alimjaalia Hadhrat Ali ushindi wa Khaybar.

Juu ya bendera ya Rasulullah iitwayo Liwa al-hamd kuliandikwa: “La ilaha illallah Muhammadun Rasulullah.” Katika Sariyya ya Kharrar, Mtume wetu alimfungia Saad bin Abi Waqqas bendera nyeupe. Alipomtuma Hadhrat Ali Yemen, alifunga kilemba kwenye ncha ya mkuki akasema: “Liwa ni hivi!” Liwa ilishikwa na kubebwa na kamanda wa jeshi tu. Bendera nyeupe ya Mtume wetu ilibebwa na Hadhrat Hamza katika Vita vya Abwa (Waddan), na Saad bin Abi Waqqas katika Vita vya Buwat; wakati wa kumfuatilia Kurz bin Jabir al-Fihri ilibebwa na Hadhrat Ali, na katika Vita vya Dhul-Ushayra ilibebwa na Hadhrat Hamza.

Alipotoka kwenda Vita vya Badr, Mtume wetu alimpa Musab bin Umayr bendera Yake nyeupe (liwa), na Hadhrat Ali alibeba bendera nyeusi ya Mtume wetu (raya, Uqab) mbele ya Mtume wetu.86 Bendera nyeupe ya Mtume wetu ilibebwa na Hadhrat Hamza katika Vita vya Bani Qaynuqa; na Hadhrat Ali katika Vita vya Qarqarat al-Kudr, vya Uhud na vya Badr al-Mawid; na Zayd bin Haritha katika Vita vya Handaki (Khandaq). Na Makka pia Mtume wetu aliiteka akiwa na bendera Yake nyeupe. Katika Vita vya Tabuk, Mtume wetu alimpa Hadhrat Abu Bakr bendera Yake kubwa aibebe, na Zubayr bin Awwam bendera Yake ndogo.

Farasi wa Bwana wetu Mtume

Farasi Wake wa kwanza Mtume wetu mpendwa alimnunua Madina kwa uqiya87 kumi za fedha kutoka kwa bedui mmoja wa Bani Fazara; watu wa jangwani walimwita Daris, na Mtume wetu akamwita Sakb. Mtume wetu alimpanda katika Vita vya Uhud.88 Sakb alikuwa na weupe kidogo kwenye mdomo wake. Miguu yake mitatu ilikuwa na alama nyeupe, mguu mmoja tu wa kulia haukuwa nazo. Sakb alikuwa farasi mwepesi; alikimbia kwa ulaini kama maji yanayotiririka. Farasi aitwaye Murtajiz, Mtume wetu alimnunua kutoka kwa bedui mmoja wa Bani Murra. Murtajiz alikuwa mzuri na wa kupendeza, na alilia kana kwamba anaghani shairi.89 Mtawala wa Iskandariya, Muqawqis, alikuwa amempelekea Mtume wetu zawadi farasi aitwaye Lizaz. Lizaz alikuwa mwepesi sana.90

Farasi aitwaye Zarib alikuwa zawadi kwa Mtume wetu kutoka kwa Farwa bin Umayr al-Judhami. Zarib alikuwa farasi mwenye nguvu sana na mvumilivu.

Rabia bin Abi Bara al-Kalbi alimpa Mtume wetu zawadi farasi aitwaye Lahif (au Luhayf). Lahif alikuwa na mkia mrefu uliofagia ardhi. Yasub alikuwa bora kuliko farasi wote wa Mtume wetu.

“Nitampa bendera mtu shujaa ambaye anampenda Allah na Mtume Wake, na ambaye Allah na Mtume Wake wanampenda!” Hadithi sharif

Murawih alikuwa farasi wa mashindano ambaye Ubayd bin Yasir alimpa Mtume wetu zawadi huko Tabuk. Murawih alikimbia kama upepo.

Wajumbe wa Bani Raha waliofika Madina mwaka wa kumi baada ya Hijra walimpa Mtume wetu zawadi farasi Mirwah. Rasulullah alipendezwa sana mpanda farasi alipompanda Mirwah na kumtembeza mbele Yake. Ward ni farasi ambaye Tamim ad-Dari alimpa Mtume wetu zawadi. Rangi ya Ward ilikuwa kahawia yenye wekundu. Mtume wetu alimpa Hadhrat Umar farasi huyo zawadi. Hadhrat Umar alipigana juu ya mgongo wa Ward katika njia ya Allahu taala; alimkimbiza kutoka vita hadi vita. Mtume wetu alikuwa akiwashindanisha farasi Wake watatu. Hadhrat Sahl bin Saad alimpanda Zarib, na Hadhrat Abu Usayd as-Saidi alimpanda Lizaz. Lizaz alikuwa mbele kabisa, Zarib nyuma yake, na Sakb nyuma ya Zarib.

Nyumbu na punda wa Bwana wetu Mtume

Bwana wetu Rasulullah alikuwa na punda na nyumbu pia. Mtawala wa Iskandariya, Muqawqis, alikuwa amempelekea Mtume wetu zawadi nyumbu wa kijivu na punda wa kijivu. Nyumbu aliitwa Duldul, na punda Yafur au Ufayr.91 Nyumbu mweupe wa kwanza kuonekana katika Uislamu alikuwa Duldul. Nyumbu huyu wa kijivu ndiye aliyempanda Mtume wetu katika Vita vya Khaybar, na katika Vita vya Hunayn alipanda nyumbu mwingine wa kijivu. Mtume wetu alipomchochea nyumbu Wake kwa visigino akitaka kuwashambulia Bani Hawazin, Hadhrat Abbas alishika hatamu za nyumbu, na Hadhrat Abu Sufyan bin Harith alishika kikanyagio cha mguu; walijaribu kupunguza mwendo wake na kumzuia Mtume wetu asiingie katikati ya maadui. Imepokewa pia kwamba katika Vita vya Khaybar Mtume wetu alimpanda Yafur, ambaye mgongoni mwake liliwekwa tandiko na kichwani mwake hatamu ya kamba ya nyuzi za mtende. Mtume wetu aliporudi kutoka Hija ya Kuaga, Yafur alikuwa amekwisha kufa, na Duldul, baada ya kufariki kwa Mtume wetu, alibaki kwa Hadhrat Ali. Hadhrat Ali alimpanda hadi alipouawa shahidi, kisha Hadhrat Hasan, baadaye Hadhrat Husayn, na baadaye Hadhrat Muhammad bin Hanafiyya. Duldul aliishi hadi zama za Hadhrat Muawiya.

Ngamia wa Bwana wetu Mtume

Qaswa: ngamia jike huyu wa Mtume wetu alaihis-salaam aliitwa pia Jada na Adba. Hapo awali alikuwa mali ya kabila la Bani Qushayr bin Kaab bin Rabia bin Amir au la Huraysh bin Kaab; Hadhrat Abu Bakr alimnunua kwa dirhamu mia nne na akamkabidhi Mtume wetu kwa bei hiyo hiyo. Mtume wetu alihamia Madina akimpanda Qaswa. Alikwenda Umra ya Hudaybiya akimpanda Qaswa. Na Makka aliiteka akimpanda Qaswa. Mtume wetu alikuwa akimshindanisha Qaswa, na hakuna ngamia aliyeweza kumpita. Lakini bedui mmoja alishindana naye kwa ngamia wa miaka miwili akampita. Katika Hija ya Kuaga, Bwana wetu Mtume alitoa hotuba Yake ya Arafat akiwa juu ya Qaswa. Wakati wa ukhalifa wa Hadhrat Abu Bakr, Qaswa aliachwa huru katika makaburi ya Jannat al-Baqi. Huko alichunga kwa uhuru mpaka akafa.92

“Ewe Allah! Kama ulivyoniumbia sura nzuri, ifanye nzuri pia tabia yangu” Hadithi sharif

Ngamia aliyechukuliwa kama ngawira kutoka kwa Abu Jahl: katika Vita vya Badr, ngamia maarufu wa Abu Jahl aliangukia fungu la Mtume wetu mpendwa kama ngawira. Hadi Umra ya Hudaybiya alikuwa akimpanda ngamia huyu hata kwenda vitani. Alimtia alama ya mnyama wa kuchinjwa kafara kwa ajili ya umra. Washirikina walitaka kumnunua kwa ngamia mia moja. Mtume wetu akasema: “Kama tusingemtenga na kumweka kwa ajili ya kuchinjwa kafara, ningelitimiza ombi lenu.” Ngamia wa kukamuliwa: Mtume wetu alikuwa na ngamia jike saba wa kukamuliwa, walioitwa Hanna, Samra, Urays, Sadiyya, Baghum, Yasira na Dabba, waliokuwa wakichunga katika malisho ya Dhul-Jadr na Jamma. Watu wa nyumbani mwa Mtume wetu waliishi kwa viriba viwili vya maziwa ya ngamia hawa vilivyoletwa kwao kila usiku.93 Lakini Mtume wetu alipofariki, hakuna hata mmoja wa ngamia hawa aliyekuwa amebaki hai.

Mali ambazo Bwana wetu Mtume alizifanya wakfu

Wakfu wa kwanza katika Uislamu ulikuwa bustani na mashamba saba ambayo, kwa mujibu wa wasia wa Mukhayriq aliyekufa shahidi huko Uhud, yalikabidhiwa kwa Mtume wetu, na Yeye akayapokea na kuyafanya wakfu; yaliitwa: 1. Mithab, 2. Safiya, 3. Dalal, 4. Husna, 5. Burqa, 6. Awaf, 7. Mashraba.94 Katika Vita vya Uhud, Mukhayriq, aliyekuwa mwanazuoni wa Kiyahudi na tajiri kabla ya kusilimu, aliwaambia watu wa kaumu yake: “Mnajua vizuri kwamba Muhammad ni Mtume wa zama za mwisho. Sifa Zake zimeandikwa waziwazi na kwa usahihi katika Taurati. Sasa inatupasa kumfuata na kuwa pamoja Naye katika siku Zake ngumu.” Wayahudi wakajibu: “Uko sahihi, lakini leo ni Jumamosi. Leo haifai kujishughulisha na kazi!” Alipoona kwamba kusisitiza hakuna faida, alijifunga upanga wake na kutangaza kwamba amesilimu. Aliwausia jamaa zake: “Nikiuawa, mali yangu yote ni ya Muhammad. Yuko huru kuitumia apendavyo.” Akaenda akajiunga na jeshi la Uislamu. Na akanywa sharubati ya kufa shahidi (radhiyallahu anhu).

Hatimaye vita vilimalizika, na majeraha yakafungwa. Jamaa za Mukhayriq walishikamana na wasia na wakamkabidhi Habibullah mali yake. Bwana wetu Mtume alizifanya ardhi hizi zenye maji baridi na matunda mengi kuwa wakfu, na akazifungua kwa manufaa ya mafakiri na wahitaji. Hivi ndivyo desturi ya wakfu ilivyoanza katika ustaarabu wa Kiislamu. Mtume wetu alimsifu kwa maneno haya: “Mukhayriq ni mtu mwema miongoni mwa kaumu ya Wayahudi.”

Wakfu wa Mtume wetu (alaihis-salaam) huko Madina kwa jumla ulitokana na mali za Mukhayriq.

Ibn Humayd anasimulia: “Khalifa Umar bin Abdulaziz alitaka aletewe tende kutoka katika mashamba ya mitende ya wakfu wa Mukhayriq. Zililetwa ndani ya sahani. Umar bin Abdulaziz aliposema: ‘Abu Bakr bin Hazm ameniandikia kwamba tende hizi ni za mtende uliobaki tangu zama za Mtume alaihis-salaam, na kwamba Mtume alaihis-salaam alikula matunda yake,’ nilisema: ‘Ewe Amiri wa Waumini! Zigawe kati yetu!’ Akazigawa, na kila mmoja wetu akapata tende tisa.”

Umar bin Abdulaziz alisema: “Nilipokuwa liwali wa Madina, niliingia katika shamba lile la mitende na kula tende za mti ule, na sijawahi kuonja tende tamu na nzuri kama ile!”

Amr bin Muhajir anasimulia: “Vitu vya Mtume alaihis-salaam vilikuwa kwa Umar bin Abdulaziz katika chumba kimoja, na kila siku alikuwa akiviangalia. Makuraishi walipokuja na kukusanyika kwake, aliwaingiza katika chumba hiki, akavielekea vitu hivyo na kusema: ‘Huu ndio urithi wa yule Mtukufu ambaye kupitia Kwake Allah amewapa heshima!’” Vitu hivyo vilikuwa: 1. kitanda kilichosukwa kwa majani ya mtende,

2. mto wa kichwa uliojazwa nyuzi za mtende na kufunikwa kwa ngozi, 3. sahani kubwa kiasi, 4. kikombe cha kunywea,

5. nguo moja, 6. kinu cha mkono,

7. podo la mishale, 8. blanketi la mahameli.

(Blanketi hili lilinukia vizuri kuliko miski kwa sababu ya harufu nzuri iliyokuwa imeingia ndani yake kutoka mwili uliobarikiwa wa Bwana wetu Rasulullah. Kila Umar bin Abdulaziz (radhiyallahu anhu) alipougua, alioga kwa maji yaliyotumika kulifua blanketi hilo, na akapona.)

Bahari ya mapenzi ilipochafuka,
lulu ile isiyo na mfano ilitokea,
kwa ajili ya utukufu Wake Muumba Mtakatifu alisema:
Lawlaka lama khalaqtul-aflak.
Mwanga wa Jua lile ulipochomoza,
uliujaza ulimwengu wote,
yeyote anayefuata nyayo Zake,
hupata kheri katika kila jambo lake.
Ingawa nchi nyingi zilikuwa chini ya amri Yake,
hakuwa mmiliki hata wa kanzu tatu.
Nyumbani Mwake hapakuwa na mali nyingi,
alipofariki, deraya Yake ilionekana iko rehani.
Ukilinganisha na yale aliyoyaona mara nyingi,
dunia hii ina thamani gani?
Wema Wake kwa kila mtu ulikuwa mwingi,
neno “hakuna” halikuwa Kwake.
Wakati mwingine alitoa kwa wingi mno
kiasi kwamba maadui Zake wote waliinamisha vichwa.
Alikuwa baba mwenye huruma kwa kila yatima.
Huruma Yake ilikuwa nyingi hata kwa walio duni.
Kila alichofanya kilijaa hekima,
hakuwahi kumwomba mtu yeyote fadhila.
Daima aliwatembelea wagonjwa,
aliwaponya wenye maradhi.

“Ewe Mtume wa Allah! Sina uwezo wa kukusifu; sote tumeumbwa kwa ajili Yako. Ewe Mfalme wa nchi ya uaminifu, roho yangu na kila kitu ni fidia Kwako!” Hüseyin Hilmi bin Said (rahmatullahi alaih)

Hakuwahi kuacha sala ya tahajjud,
kwa kumwogopa Allah hakulala kwa raha.
Mtume aliwachukulia watu wote
kuwa sawa na nafsi Yake.
Alijivunia kuwa mja wa Allah,
alipambwa kwa tabia za kiungu.
Yeyote anayeitamani njia hii,
hupambika kwa sifa nzuri.
Alihudhuria daima shule ambayo
Allah alikuwa mwalimu Wake,
na Rahman, ili kumweleza,
alimweleza kwa uzuri ndani ya Quran.
Mpaka Siku ya Mahshar, kwa Mfalme wa Mitume
ziwe salawat zisizo na mwisho!
Na kwa Aali Wake na Masahaba Wake
ziwe sala na salamu, kwa unyenyekevu!

HILYA AS-SAADAT Baada ya kuwapa Masahaba Wake nasaha, Fakhr-i alam alisema: baada yangu, mtu akiiona hilya yangu safi, atakuwa kama aliyeuona uso wangu. Akiiona na mapenzi yangu yakazaliwa ndani yake, yaani akiupenda uzuri wangu, akitamani kuniona, moyo wake ukijaa mapenzi yangu, Jahannam itakuwa haramu kwake, Mola wangu atamkirimu Pepo. Haki hatamfufua akiwa uchi, atajumuishwa katika msamaha wa Haki. Imesemwa: mkono wa mtu ukiiandika hilya ya Mtume kwa mapenzi, Haki atamlinda na hofu, hata dunia yote ikijaa balaa. Duniani mwili wake hautaona maradhi, mwili wake wote hautaona maumivu. Hata kama mtu huyu ametenda dhambi, Jahannam itakuwa haramu kwa mwili wake. Ataokoka na adhabu ya akhera, kila jambo lake duniani litakuwa jepesi. Mola Mtukufu atamfufua Siku ya Kiama pamoja na wale waliomwona Mtume duniani. Ingawa ni vigumu kuieleza Hilya an-Nabi, tunaanza kadiri ya uwezo wetu. Tukikimbilia kwa Dhul-Jalal, tunamweleza kwa unyenyekevu. Umma wote umekubaliana juu ya neno hili: Fakhr-i alam alikuwa mweupe mwenye wekundu. Uso Wake uliobarikiwa ulikuwa mweupe safi, wenye wekundu kidogo kama waridi. Jasho la uso Wake lilikuwa kama lulu, lilikifanya kito kile kizuri kuwa kizuri zaidi.

Chemchemi ile ya furaha ilipotoka jasho,
ilikuwa kana kwamba bahari ya nuru inachafuka.
Macho Yake daima yalionekana kana kwamba yamepakwa wanja,
macho Yake mazuri yaliivuta mioyo.
Weupe wake ulikuwa mweupe kabisa,
Mola Wake aliyasifu kwa aya.
Weusi wake haukuwa mdogo,
kwake karibu na mbali vilikuwa sawa.
Macho Yake yalikuwa mapana, mazuri na laini,
uso Wake uliobarikiwa daima ulimwaga nuru.
Nguvu ya kuona ya Mustafa
usiku ilikuwa na nguvu kama mchana.
Alipotaka kuangalia mahali fulani,
mwili Wake safi nao uligeuka upande huo.
Mwili Wake ulikifuata kichwa Chake,
hilo hakuwahi kuliacha kamwe.
Ingawa Mtume Mtukufu alikuwa na mwili,
inafaa nikisema alikuwa roho iliyovaa mwili.
Mtume alikuwa mzuri na wa kupendeza,
Mtume alikuwa kipenzi kikubwa cha Haki.
Malik na Abu Hala wamesema kwa pamoja:
nyusi Zake zilikuwa wazi kama mwezi mchanga.
Kati ya nyusi Zake mbili daima
palionekana pameng’aa kama fedha, waziwazi.
Uso Wake uliobarikiwa ulikuwa wa mviringo kidogo,
ngozi Yake ilikuwa safi na yenye kung’aa.
Mihrabu ya nyusi Zake nyeusi
ilikuwa kibla cha ulimwengu wote.
Pua Yake iliyobarikiwa, ukiitazama kutoka ubavuni,
ilionekana imeinuka kidogo katikati.
Ilikuwa nzuri mno, iliyonyooka na laini,
anayeiona hawezi kuieleza kikamilifu.
Kati ya meno Yake palikuwa na nafasi kidogo;
yaling’aa kama safu ya lulu.
Kila meno Yake ya mbele yalipoonekana,
nuru ilienea kila upande.

Bwana wa dunia mbili alipotabasamu,
Mtume wa kila kitu, chenye uhai na kisicho na uhai,
meno Yake ya mbele yalionekana, safi kabisa,
kama chembe za mvua ya mawe, laini mno.
Ibn Abbas anasema kwamba Habib-i Khuda
aliona haya kucheka kwa sauti.
Kwa sababu ya haya Yake, Yeye, nguzo ya dini,
hakuwahi kucheka kwa kahkaha kamwe, wanasema.
Mtume mtukufu alikuwa mpole na mwenye haya,
daima aliona haya kukodoa macho huku na huko.
Uso Wake ulifanana na mwezi mpevu wa mviringo,
dhati Yake ilikuwa kioo cha Mawla Mtukufu.
Uso ule mzuri daima ulijaa nuru,
kwa sababu ya mng’ao wake haikuwezekana kuutazama.
Nabii yule mzuri aliiteka mioyo,
Masahaba laki moja walimpenda kwa mahaba makubwa.
Wale waliomwona mara moja tu ndotoni
walisema hakuna furaha kama hiyo duniani.
Na ijulikane kwamba mashavu Yake mazuri
hayakuwa na nyama nyingi, wanasema.
Muumba Mtukufu alikuwa amemuumba
kwa mapenzi, mwenye uso mweupe na paji pana.
Nuru ya shingo Yake kila wakati
iling’aa katikati ya nywele Zake.
Jua vyema kwamba katika ndevu Zake zilizobarikiwa
zilizopata mvi zilikuwa nywele kumi na saba tu.
Hazikuwa na mapindi wala hazikuwa ndefu mno;
zilikuwa na umbo zuri, kama viungo Vyake vyote.
Shingo safi ya Rasul al-afaq
ilikuwa nyeupe kabisa na angavu kabisa.
Wengi miongoni mwa Masahaba wenye adabu
walisema tumbo Lake na kifua Chake vilikuwa sawa.

Kama kifua Chake kilichobarikiwa kingefunguliwa,
hazina ya elimu ingemwaga faidh.95
Kifua ambacho mapenzi ya kiungu yaliteremkia,
je, kingeweza kuwa tofauti?
Kifua Chake kitukufu kilikuwa kipana;
Ilm al-ladunni iliteremka humo.
Kifua kile kitukufu kilikuwa cheupe na angavu;
waliokiona walidhani ni mwezi mpevu unaong’aa.
Moto wa mapenzi ya Dhati ya Milele
ulikuwa umemchoma kiumbe yule mteule.
Hili wanalijua wote, vijana na wazee:
mifupa ya mabega ya Fakhr-i jihan ilikuwa bapa.
Katikati ya mgongo Wake palikuwa na nyama;
alikuwa mkarimu na mwenye fahari.
Ngozi Yake ing’aayo kama fedha ilikuwa laini mno;
juu yake palikuwa na muhuri mkubwa wa utume.
Muhuri wa utume ulikuwa mgongoni Mwake,
karibu na upande wa kulia, kwa hakika.
Walioujua walitueleza
kwamba muhuri mtukufu ulikuwa doa kubwa.
Rangi yake ilikuwa nyeusi inayokaribia manjano,
ukubwa wake kama yai la njiwa.
Ulizungukwa kana kwamba kwa mstari wa mpaka –
kwa duara la vinywele vidogo vilivyoshikamana.
Waliomweleza Mtu huyo wa nasaba tukufu
walisema Nabii alikuwa na mifupa mikubwa.
Kila mfupa Wake ulikuwa mkubwa na imara,
sura Yake na mwenendo Wake vilikuwa vya kifalme.

Kila kiungo Chake kilichobarikiwa
kiliumbwa kwa uwiano mzuri, na uimara wake ulionekana.
Viungo vyote vitukufu vya Mtume
vilikuwa vizuri kama aya za Quran.
Viganja vya Sultani huyo
vilikuwa vipana, safi, laini na vya kupendeza.
Kama mikono Yake, ndivyo zilivyokuwa nyayo za miguu Yake,
laini na za kupendeza kama waridi bichi.
Wenye kuona wamesema ilikuwa ya uwiano mzuri sana
mikono ile iliyobarikiwa yenye karama.
Mtume alipomsalimu mtu yeyote,
daima alitabasamu kwa upole.
Hata zikipita siku moja au mbili, naam,
na hata zaidi ya mwezi mmoja,
mtu yule alitambulika kati ya watu
kwa harufu nzuri iliyotoka Kwake.
Ngozi Yake isiyo na nywele ilikuwa angavu kama bilauri;
nitausifuje ubavu ule mzuri!
Ili kumtazama Mpendwa daima,
mwili wote ule laini, uliobarikiwa, ulikuwa umegeuka jicho.
Ngozi ile laini ilikuwa kamilifu mno,
Muumba alionyesha hekima Yake juu yake.
Kifuani na tumboni Mwake hapakuwa kabisa
nywele yoyote; palikuwa peupe kama bamba la fedha.
Ila tu kutoka katikati ya kifua kwenda chini
ulipangika mstari mmoja wa nywele, bila shaka.
Mstari huu mweusi juu ya mwili ule mtukufu
ulikuwa mzuri kama duara la mwanga kuuzunguka mwezi.
Maisha Yake yote viungo Vyake vitukufu
vilibaki kama vilivyokuwa katika ujana Wake.
Kadiri umri wa Nabii ulivyoendelea,
alizidi kuchanua upya kama ua chipukizi.
Wala usidhani kamwe kwamba Sultani wa ulimwengu
alikuwa mnene mno.
Hakuwa mwembamba wala mwenye nyama nyingi;
alikuwa wa wastani na mwenye nguvu sana.

Wenye utambuzi walisema kumhusu:
si mwembamba mno, si zaidi ya kiasi, wala si mnene mno.
Muumba alikuwa amejenga jumba hili tukufu la mwili
juu ya msingi wa uadilifu na uwiano.
Ngozi Yake safi ilikuwa katika uwiano kamili;
mwili Wake wote ulikuwa umezama katika nuru.
Yule ambaye makazi Yake ni Sidra alikuwa wa kimo cha wastani;
kupitia Kwake ulimwengu ulipata mpangilio wake.
Wote walioutazama muujiza wa kimo Chake
walisema, wakimsifu:
Hatujawahi kuona mzuri mwenye uso wa waridi kama huyu,
mzuri wa kimo, wa tabia na wa uso.
Ingawa Nabii alikuwa wa kimo cha wastani,
mtu mrefu alipotembea pamoja na Mtume,
hata mtu huyo awe mrefu kiasi gani,
Mtume bado alionekana mrefu kuliko yeye.
Kito hiki, kikilinganishwa na mtu mrefu,
kilikuwa juu zaidi kwa kiasi cha kiganja.
Alipokwenda mahali, kwa heshima na utukufu,
alitembea kwa haraka sana.
Tunasema pia kuhusu mwendo Wake
kwamba alipotembea aliinama mbele kidogo.
Yaani kana kwamba anashuka mlimani,
daima aliinama mbele kidogo.
Alikuwa mtukufu mno kwa heshima na utukufu,
kiasi kwamba roho ya Khalil (Ibrahim) ilijivunia Yeye.
Yule ambaye Khuda amemchagua,
hakika kila kiungo Chake huwa bora kabisa.
Mtu yeyote akiwa njiani
akimwona Rasulullah ghafla,
hofu iliingia moyoni mwake
kwa sababu ya utukufu wa Rasulullah.
Na mtu akizungumza daima na Nabii
na kusikiliza kwa makini sauti Yake tamu,
utamu wa maneno Yake ulimteka kiasi
kwamba angekuwa mtumwa Wake, laiti Mtume angemkubali.

Muumba wa Milele alikuwa amempamba
kwa tabia njema isiyo na mfano wala mbadala.
Ewe Mtume wa Allah! Sina uwezo wa kukusifu;
sote tumeumbwa kwa ajili Yako.
Kwa ufupi, ewe Mfalme wa nchi ya uaminifu,
roho yangu na kila kitu ni fidia Kwako!
Hüseyin Hilmi Işık
(qaddasallahu taala sirrahul-aziz)

QASIDA YA AHLI SUNNA
Itikadi ya Ahli Sunna – hilo ndilo unalohitaji kwanza;
yapo makundi sabini na matatu, lakini yaliyobaki ni ya Jahannam.
Waislamu wote ni Wasunni; kiongozi wa wote ni Numan.
Pepo imeahidiwa kwa wale wanaowafuata katika imani.
Kwanza iimarishe itikadi yako, kisha shikamana na Uislamu!
Tekeleza nguzo tano za Uislamu; jiepushe na haramu mara moja!
Ukitenda dhambi, tubu mara moja, usipoteze wakati!
Asiyeufuata Uislamu, siku moja hakika atajuta.
Jihadhari, usidanganywe na asiye na dini, la sivyo nawe utaangamia!
Ukiamini maneno matamu, hali yako baadaye itakuwa mbaya!
Wanafiki wameongezeka: nje malaika, ndani nyoka,
ili wakunase mtegoni, hujifanya marafiki, tena wa dhati.
Kila mmoja hujiona yuko sahihi; humwita mbaya asiyekubaliana naye;
Uislamu ndio mizani; ndio unaomtenganisha aliye sahihi!
Jua kwamba asiyeufuata Uislamu ni mtu aliyepotoka njia iliyonyooka;
neno hili hakika analiamini yule anayeielewa vizuri historia.
Kwa nini anakimbilia kwa daktari yule anayeumwa mahali popote?
Kwa sababu hakuna anayependa kufa; uhai ni mtamu kuliko kila kitu.
Tamaa ya kuishi milele – nani anaweza kusema hanayo?
Kufa si kutoweka; amini maisha ya kaburini!
Pepo ni ya milele, na Jahannam pia; hili Quran imelijulisha,
mateso ya milele lazima yaepukwe, hata kama ni dhana tu.
Hata hivyo wapo wasioamini hili; popo hukimbia mwanga,
kunguru hufurahia jalala; ni bulbul tu anayelitafuta waridi.
Aliyezama katika nafsi na anasa hawezi kuupenda Uislamu kamwe;
je, viwili hivi vinaweza kuwa kitu kimoja? Wema umetengana na uovu!
Waislamu huitambua haki na hufanya wema kwa kila kiumbe;
wasio na imani, kama nyoka, hufurahia kuwaumiza wengine.
Ewe Mola wangu, tuokoe, tuokoe! Zama za mwisho ni ngumu kiasi gani;
elimu ya dini imesahauliwa; wanaosali wamepungua sana.