MASAHABA WA BWANA WETU MTUME

Marafiki wa Mtume wetu: mwanamke au mwanamume, mtoto au mtu mzima – muumini aliyemwona Bwana wetu, Rasulullah, hata kwa kitambo kidogo, au, kama alikuwa kipofu, aliyezungumza Naye hata kwa kitambo, na akafa akiwa Mwislamu, huitwa Sahib au Sahabi. Wakiwa zaidi ya mmoja, huitwa Ashab al-kiram (Masahaba watukufu), Sahaba al-kiram au Sahb (radhiyallahu anhum ajmain). Aliyemwona Rasulullah akiwa kafiri na akaamini baada ya kufariki kwa Mtume, au aliyemwona akiwa muumini lakini baadaye akaritadi na kutoka katika Uislamu, si sahabi. Aliyeritadi (baada ya tukio lililobarikiwa lililomfanya sahabi), kisha akarudi kwenye Uislamu baada ya kufariki kwa Rasulullah, anabaki kuwa sahabi. Kwa kuwa Bwana wetu ni Mtume pia kwa majini, jini naye anaweza kuwa sahabi.

Baada ya Mitume na malaika walio bora zaidi, Masahaba watukufu ndio walio bora kuliko viumbe wote. Ni lazima kulitaja jina la kila mmoja wao kwa heshima, kwa kusema “Hadhrat” au “radhiyallahu anhu”. Wote wanaoamini kwamba Muhammad alaihis-salaam ni Mtume, yaani Waislamu wote, bila kujali taifa au nchi yao, wanaitwa umma wa Muhammad alaihis-salaam. Kila mmoja wa Masahaba watukufu yu juu kuliko umma huu wote. Kuhusu fadhila na ubora wa Masahaba, imesemwa katika aya tukufu kwa maana: “Nyinyi ni umma bora kuliko umma zote.”1 “Allahu taala yu radhi na wale waliotangulia kuamini miongoni mwa Muhajirun na Ansari, na wale waliowafuata kwa wema (wale wanaofuata njia yao). Nao wako radhi na Allahu taala. Allahu taala amewaandalia bustani za Peponi zinazopita mito chini yake. Watakaa humo milele. Huko ndiko kufaulu kukubwa.”2 “Muhammad (alaihis-salaam) ni Mtume wa Allahu taala. Walio pamoja Naye (yaani Masahaba watukufu) wote ni wakali kwa makafiri. Lakini wao kwa wao ni wenye huruma. Mara nyingi unawaona wakirukuu (wakiinama katika sala, mikono juu ya magoti) na kusujudu (kuweka uso ardhini katika sala). Kwa ibada hizi, na kwa huruma na mapenzi wanayowaonyesha watu, wanatafuta ihsani ya Allah Mtukufu na radhi Yake. Alama yao iko katika nyuso zao kutokana na kusujudu sana (katika nyuso zao kuna alama na athari za sijda). Hivyo ndivyo walivyoelezwa katika Taurati. Na mfano wao katika Injili ni huu: wao ni kama mmea uliotoa chipukizi lake, ukaliimarisha likawa na nguvu, likasimama imara juu ya shina lake, likawafurahisha wakulima. (Ndivyo walivyokuwa Masahaba watukufu. Walikuwa wachache na dhaifu, lakini baadaye wakawa wengi na wenye nguvu.) Mfano huu umewajaza makafiri na wakanushaji chuki na hasira. Allahu taala amewaahidi wale walioamini na kutenda mema msamaha na malipo makubwa.”3

Baadhi ya hadithi sharif kuhusu Masahaba watukufu:

“Msiwatukane Masahaba wangu! Lau mmoja wa wale watakaokuja baada ya Masahaba wangu angetoa sadaka dhahabu kiasi cha mlima, asingefikia thawabu, wala hata nusu ya thawabu, anayoipata mmoja wa Masahaba wangu kwa kutoa sadaka konzi moja ya shayiri!”4

“Muhammad (alaihis-salaam) ni Mtume wa Allahu taala. Walio pamoja Naye (yaani Masahaba watukufu) wote ni wakali kwa makafiri. Lakini wao kwa wao ni wenye huruma (wenye kuoneana imani)” Al-Fath: 29

“Masahaba wangu ni kama nyota za mbinguni. Yeyote kati yao mtakayemfuata, mtapata hidaya (njia sahihi).”5

“Jihadharini na kuwafanyia uadui Masahaba wangu! Mcheni Allahu taala! Wanaowapenda, wanawapenda kwa sababu wananipenda mimi. Wanaowafanyia uadui, wamenifanyia uadui mimi. Wanaowaudhi, wameniudhi mimi. Na anayeniudhi mimi, hakika amemuudhi Allahu taala.”

“Walio bora katika umma wangu ni wale wanaoishi katika zama zangu (Masahaba watukufu). Baada yao walio bora ni wale watakaokuja baada yao, na baada ya hao ni wale watakaokuja baada yao.”

“Moto wa Jahannam hautamuunguza Mwislamu aliyeniona mimi, wala Mwislamu aliyewaona walioniona mimi.”6

Aya tukufu na hadithi sharif hizi zinaonyesha waziwazi ubora na fadhila za Masahaba watukufu.

Masahaba watukufu ndio mamlaka ya kuaminika zaidi katika masuala ya hukumu za dini, kwa sababu walijifunza Quran tukufu kutoka kwa Mtume wetu, na wakawafundisha na kuwafafanulia wale waliokuja baada yao. Habari kuhusu matendo na maneno ya Mtume wetu zinategemea yale ambayo watu hawa waliyasimulia baada ya kuyaona na kuyasikia wao wenyewe.

Kwa hiyo hukumu zote ambazo watu hawa walizinukulu kwa pamoja ndizo msingi wa hadithi sharif. Katika Uislamu, ijmaa al-umma, yaani makubaliano ya pamoja ya wanazuoni, yalitimia kikamilifu katika zama za Masahaba tu. Zaidi ya hayo, kila mmoja wa Masahaba ni mwanazuoni mujtahid, ambaye neno lake katika dini ni hoja na ushahidi. Wao wako juu ya mujtahidi waliokuja baadaye. Wanazuoni wa Ahli Sunna wamewagawa Masahaba watukufu (radhiyallahu taala anhum ajmain) kwa daraja za ubora katika makundi matatu: 1. Muhajirun (waliohama): wale walioacha nyumba zao, nchi yao na jamaa zao huko Makka au kwingineko kabla ya kutekwa kwa Makka, wakahamia Madina. Walikuja kwa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) wakiwa tayari ni waumini, au waliamini walipofika Kwake. Hadhrat Amr bin As alikuwa mmoja wao (radhiyallahu anhum ajmain).

2. Ansari (wasaidizi): Waislamu walioishi katika mji wa Madina au katika maeneo yaliyo karibu nao, na wale waliokuwa wa makabila mawili yaitwayo Aws na Khazraj, huitwa Ansari. Wameitwa hivyo kwa sababu watu hawa walimwahidi Bwana wetu, Rasulullah, na watu wa Makka kila aina ya msaada na kujitolea, na wakaitimiza ahadi yao (radhiyallahu anhum ajmain).

3. Masahaba wengine: si Muhajirun wala Ansari; ni Waislamu waliokuja kutoka sehemu nyingine na kupata heshima ya kuwa katika suhba ya Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam). Ni wale walioamini wakati wa kutekwa kwa Makka au mahali pengine. Wanaitwa sahabi tu (radhiyallahu anhum ajmain). Walio bora zaidi kati ya Masahaba watukufu ni Makhalifa wanne wa Rasulullah. Kwa mpangilio wa jinsi walivyoshika ukhalifa mmoja baada ya mwingine, ni: Hadhrat Abu Bakr, Hadhrat Umar, Hadhrat Uthman na Hadhrat Ali. Baada yao, Masahaba walio bora zaidi ni sita waliobaki kati ya kumi waliobashiriwa Pepo, Ashara al-mubashshara: Talha bin Ubaydullah, Zubayr bin Awwam, Abdurrahman bin Awf, Saad bin Abi Waqqas, Said bin Zayd na Abu Ubayda bin Jarrah, pamoja na Hadhrat Hasan na Hadhrat Husayn (radhiyallahu anhum ajmain).

Baada yao walio bora ni watu arobaini waliosilimu wa kwanza. Kisha ni Masahaba mia tatu na kumi na watatu walioshiriki katika Vita vya Badr. Kisha ni mashujaa mia saba waliopigana katika Vita vya Uhud. Baada yao ni watu elfu moja na mia nne ambao katika mwaka wa sita wa Hijra walimpa Rasulullah ahadi yao chini ya mti, wakisema: “Afadhali kufa kuliko kurudi nyuma!” Kiapo hiki maarufu kinaitwa “Baia ar-Ridhwan”.7

Idadi ya Masahaba watukufu: wakati wa kutekwa kwa Makka walikuwa Masahaba elfu kumi na mbili, katika Vita vya Tabuk elfu thelathini, na katika Hija ya Kuaga ya Rasulullah elfu tisini. Rasulullah alipofariki, duniani kulikuwa na Masahaba karibu elfu mia moja na ishirini na nne. Kuna pia riwaya nyingine kuhusu jambo hili.8

Masahaba watukufu waliofariki wa mwisho ni hawa: Abdullah bin Awfa alifariki katika mji wa Kufa mwaka 86 Hijria (705 Miladi). Abdullah bin Yasr alifariki huko Sham mwaka 88 Hijria (706 Miladi). Sahl bin Saad alifariki huko Madina mwaka 91 Hijria (709 Miladi), akiwa na umri wa miaka mia moja. Anas bin Malik alifariki huko Basra mwaka 93 Hijria (711 Miladi). Abut-Tufayl Amir bin Wasila alifariki huko Makka mwaka 100 Hijria (718 Miladi) (radhiyallahu anhum ajmain). Baada ya kufariki kwa Mtume wetu, na pia katika zama za makhalifa wanne, Masahaba watukufu walishikamana na ahadi yao ya kueneza dini ya Uislamu na kufanya jihadi. Hawakurudi nyuma kamwe katika neno lao. Kwa umoja waliacha nyumba zao na nchi yao, wakatoka Arabia na kuenea pande zote. Wengi wa walioondoka hawakurudi; walifanya jihadi huko walikofika na kueneza dini ya Uislamu mpaka walipofariki. Hivyo kwa muda mfupi nchi nyingi zilitekwa. Katika nchi zilizotekwa Uislamu ulienea kwa haraka. Masahaba watukufu wote ni waadilifu. Wote walishiriki katika kuufikisha Uislamu. Wao ndio walioikusanya Quran tukufu. Wao ndio walionukuu hadithi sharif kutoka kwa Mtume wetu. Kuwapenda wote ni sharti muhimu kuliko yote na lisiloepukika la kuwa katika itikadi ya Ahli Sunna. (Vitabu vingi vimetungwa na kuchapishwa kuhusu huduma za Masahaba watukufu kwa dini ya Uislamu, maisha yao ya kuigwa, fadhila zao, majina yao wote na wasifu wao. Vitabu vya Kituruki vilivyochapishwa na Hakikat Kitabevi, Eshâb-ı Kirâm na Menâkıb-ı Çihâr Yâr-i Güzîn, vina thamani kubwa sana.)

“Masahaba wangu ni kama nyota za mbinguni. Yeyote kati yao mtakayemfuata, mtapata hidaya” Hadithi sharif

Muhammad ndiye kipenzi cha Mola wa walimwengu,
Mwili Wake ni safi, jina Lake ni Ahmad, Yeye ni rehema kwa walimwengu.
Ndiye mwenye tabia tukufu, ndiye aliyeambiwa “Lawlaka…”,
Chemchemi ya elimu, adabu, faidh, nuru na mapenzi.
Yeye ndiye wasila wa kweli kati ya Haki na mja,
Neno Lake ni dawa kwa roho, jina Lake husafisha kutu ya moyo.
Yeye ndiye tabibu wa kweli kwa moyo mgonjwa uliokata tamaa,
Si Yeye peke Yake, bali hata umma Wake uko juu ya malaika.
Kwa mja Wake huyu mteule kuliko wote Haki alimpa wasaidizi,
Waja aliowapenda zaidi aliwafanya kuwa Masahaba Wake.
Rasulullah alisema: “Njia yao ni njia yangu,”
Alionyesha kwamba zama hizi ndizo bora kuliko zama zote.
Walimpenda Muhammad Mustafa kuliko roho zao,
Mali, milki na vyeo waliviacha kwa ajili Yake.
Walitoa roho zao kwa furaha ili kuueneza Uislamu,
Ewe Mola, ni hali nzuri iliyoje; Ewe Mola, ni heshima iliyoje!
Kwa suhba Yake moja tu nafsi zao zilitakasika,
Nyoyo zao zilijaa maarifa, faidh, nuru na tajalli.
Hali za mawalii walizipata kwa kitambo kimoja;
Na daima walimfuata Yeye – ni heshima kubwa iliyoje!
Wote ni waadilifu, hawamdhulumu mtu yeyote;
Kamwe hawakutaka ukhalifa kwa ajili ya nafsi zao.
Kwa hiyo hawakupigana kwa ajili yake wala hawakuudhiana;
Wako katika daraja la juu kabisa, na wote ni mujtahidi.