TABIA TUKUFU (AKHLAQ) ZA BWANA WETU MTUME1

Allahu taala, akizihesabu neema na ihsani alizompa Mtume Wake mpendwa (sallallahu alayhi wasallam), na hivyo akiufariji moyo Wake uliobarikiwa, alisema katika aya tukufu kwa maana: “Wewe umeumbwa ukiwa na tabia njema.”2

Katika aya tukufu imesemwa kwa maana: **“Hakika Wewe uko juu ya khuluq azim** (Wewe una tabia tukufu kubwa).” Khuluq azim maana yake ni kuwa na siri pamoja na Allahu taala, na kuwa na tabia njema kati ya watu. Hadhrat Ikrima alisema: “Nilimsikia Abdullah bin Abbas akisema kwamba ‘khuluq azim’ katika aya hii tukufu, yaani tabia njema, ni ile akhlaq inayoelezwa na Quran tukufu.”

Tabia njema za Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) zilikuwa sababu ya watu wengi kuingia katika dini ya Uislamu.

Maneno Yake yalikuwa matamu kiasi kwamba yaliteka nyoyo na kuvuta roho. Akili Yake ilikuwa
kubwa kiasi kwamba, ingawa alikuja kati ya watu wakali na wakaidi wa rasi ya
Arabia, aliwaongoza vizuri sana, akavumilia kwa subira maudhi yao na
akawaleta kwenye upole na utii. Wengi wao waliziacha dini zao na
wakawa Waislamu; hata walipigana na baba zao na wana wao katika njia ya
Uislamu.
Kwa ajili Yake walitoa mali zao na makazi yao na wakamwaga damu yao, ingawa hawakuwa
wamezoea mambo kama hayo. Tabia Yake njema, upole, msamaha, subira, ihsani na
ukarimu Wake vilikuwa vingi kiasi kwamba kila mtu alivutiwa Naye. Waliomwona na kumsikia walisilimu
kwa moyo wote. Haukuonekana kamwe ubaya wala kasoro yoyote katika
tendo Lake lolote wala katika neno Lake lolote. Ingawa hakuwahi kumkasirikia mtu yeyote
kwa ajili ya nafsi Yake, alikuwa mkali na thabiti dhidi ya maadui wa dini na wale walionyoosha
ndimi na mikono yao dhidi ya dini.

Maelfu ya miujiza ya Muhammad alaihis-salaam yalionekana; hili lilisemwa na kila mtu – rafiki na adui. Muujiza wenye thamani zaidi kati ya miujiza hii ulikuwa adabu Yake na tabia Zake njema. Hadhrat Abu Said al-Khudri (radhiyallahu taala anhu) alisema: “Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam)

aliwapa wanyama majani. Alimfunga ngamia.
Alifagia nyumba Yake. Alikama maziwa ya kondoo. Alishona kilichochanika katika viatu Vyake na
kuziraka nguo Zake.3 Alikula pamoja na mtumishi Wake. Mtumishi Wake alipochoka
kusaga kwa jiwe la kusagia la mkono, alimsaidia. Alinunua vitu sokoni na
kuvileta nyumbani katika mfuko. Alipokutana na mtu,
alikuwa wa kwanza kutoa salamu, awe maskini au tajiri,
mkubwa au mdogo. Alipotaka kupeana naye mikono (musafaha), alikuwa wa kwanza kunyoosha
mkono Wake uliobarikiwa. Aliwahesabu mtumwa na bwana, mtukufu, mweusi na mweupe kuwa
sawa. Alikwenda mahali alipoalikwa, yeyote yule aliyemwalika.
Hakukidharau alichowekewa mbele Yake kula,
hata kama kilikuwa kidogo.

Hakuacha chakula kutoka jioni hadi asubuhi wala kutoka asubuhi hadi jioni. Alikuwa na tabia njema. Alipenda kutenda wema. Alielewana vizuri na kila mtu. Alikuwa na uso wa bashasha na maneno matamu. Alipozungumza hakucheka. Alionekana mwenye huzuni, lakini hakukunja uso. Alikuwa mnyenyekevu, lakini hakuwa mwenye tabia duni. Alikuwa na haiba, akiamsha heshima na hofu, lakini hakuwa mkali. Alikuwa mpole na mkarimu, lakini hakufanya israfu wala hakutoa kitu bila faida; aliwaonea huruma wote. Kichwa Chake kilichobarikiwa daima kilikuwa kimeinama mbele. Hakutarajia chochote kutoka kwa mtu yeyote. Anayetaka furaha na utulivu wa roho anapaswa kuwa kama Yeye.” Anas bin Malik (radhiyallahu anhu) alisema: “Nilimtumikia Rasulullah kwa miaka kumi. Hata mara moja hakuniambia

‘Uf!’ Hakuwahi kusema: ‘Kwa nini umefanya hivi?’ au ’Kwa nini

hukufanya hivi?’”4 Abu Hurayra (radhiyallahu anhu) alisema: “Katika vita fulani tulimwomba aombe dua ili makafiri waangamizwe. Akasema: ‘Sikutumwa kulaani ili watu wapate adhabu. Nimetumwa kuwatendea wote wema na ili watu wapate utulivu.’”5 Allahu taala anasema katika aya ya 107 ya Surat al-Anbiya, kwa maana: “Tumekutuma Wewe kuwa rehema kwa walimwengu.”

Abu Said al-Khudri (radhiyallahu anhu) alisema: “Haya (staha) ya Rasulullah ilikuwa kubwa kuliko

haya ya wasichana bikira wa Kiislamu.”6

Anas bin Malik alisema: “Rasulullah alipopeana mkono (musafaha) na mtu, hakuuondoa

mkono Wake uliobarikiwa mpaka yule mwingine auondoe mkono wake.7
Hakuugeuza uso Wake kutoka kwake,
mpaka yeye ageuze uso wake. Alipoketi karibu na mtu, aliketi
kwa magoti mawili; kwa kumheshimu mtu huyo hakuketi
akiwa ameinua goti Lake moja.”

Jabir bin Samura anasema: “Rasulullah alizungumza kidogo. Alizungumza tu ilipolazimu au alipoulizwa jambo.” Kutokana na hili inafahamika kwamba kila Mwislamu anapaswa kujiepusha na maneno yasiyo na faida na yasiyo na maana, na kunyamaza. Katika maneno Yake yaliyobarikiwa kulikuwa na tartil na tarsil, yaani alizungumza kwa uwazi mkubwa na kwa mpangilio, na maneno Yake yalieleweka kwa urahisi. Anas bin Malik (radhiyallahu anhu) alisema: “Rasulullah aliwatembelea wagonjwa, alifuata

jeneza wakati maiti walipopelekwa makaburini, na aliitikia mialiko.
Alipanda pia punda. Nilimwona katika Vita vya Khaybar. Alikuwa amepanda punda
ambaye hatamu yake ilikuwa kamba. Rasulullah alipotoka baada ya sala ya alfajiri, watoto na
wafanyakazi wa Madina walileta vyombo vilivyojaa maji na kuviweka mbele Yake. Walimwomba
atie kidole Chake kilichobarikiwa ndani ya maji. Hata kama ilikuwa majira ya baridi na maji yalikuwa baridi,
hakuwakatalia; aliwafurahisha nyoyo zao.”8

Anas bin Malik pia anasema: “Msichana mdogo alipomshika Rasulullah mkono na kutaka

kumpeleka mahali fulani kwa ajili ya shughuli, alikwenda pamoja naye
na akaitatua shida yake.”

“Hakika Wewe uko juu ya khuluq azim (Wewe una tabia tukufu kubwa)” Al-Qalam: 4

Jabir (radhiyallahu anhu) alisema: “Haikuwahi kusikika kwamba Mtume alaihis-salaam alisema ‘Sina’

alipoombwa kitu.”

Bwana wetu Mtume aliwapita viumbe wote pia katika haya (staha). Ilikuwa kana kwamba macho Yake yalikuwa yamefumbwa mbele ya mambo yasiyofaa. Hakuwahi kumwambia mtu yeyote neno ambalo mtu huyo asingelipenda.

Mama yetu Hadhrat Aisha amesimulia: “Bwana wetu Rasulullah aliposikia kwamba mtu amefanya jambo lisilofaa, bila kulitaja jina la mtu huyo, alisema kwa maneno ya jumla: ‘Kwa nini wanafanya hivi?’ Hivyo, bila kumtaja yeyote kwa jina, alimzuia mtu huyo kutokana na jambo baya alilokuwa akilifanya au kulisema.”9

Anas bin Malik amesimulia: “Siku moja mtu mmoja aliingia mbele ya Bwana wetu Mtume. Uso wa mtu huyo ulikuwa umepakwa kitu cha rangi ya manjano. Hakumwambia chochote. Hakusema chochote ambacho kingemhuzunisha. Mtu huyo alipotoka, alisema: ’Laiti mngemwambia, angeuosha

uso wake!’”10

Bwana wetu Rasulullah aliyaunganisha makabila. Hakuyafanya yachukiane
yenyewe kwa yenyewe. Alimkirimu mkubwa wa kila kabila na akamketisha
kando Yake, mahali pa heshima.
Hakumnyima mtu yeyote kuuona uso Wake uliobarikiwa. Aliwatafuta
Masahaba Wake watukufu na aliwauliza habari za wale wasiokuja.
Aliwapa nasaha wale walioketi Naye, na aliwapa fungu lao.

Hakuna aliyeweza, kutokana na mwenendo Wake, kudhani kwamba anampenda mmoja zaidi kuliko mwingine. Alimvumilia aliyekuja kulalamika na akamsikiliza.

Hakumwacha aliyemjia mpaka yeye mwenyewe aondoke. Tabia Zake njema
na maadili Yake aliwaonyesha watu wote kwa namna bora kabisa. Mbele Yake wote walikuwa sawa
kwa upande wa haki na uadilifu. Hakuna aliyekuwa na ubora juu ya mwingine.
Mama yetu Hadhrat Aisha alisema: “Sijawahi kumwona mtu yeyote mwenye tabia
njema kama Bwana wetu Rasulullah. Kila mara mmoja wa Masahaba Wake au wa

Ahl al-Bayt Wake alipomwita, daima alijibu: ‘Naam!’ (kwa jibu la heshima).”11

Bwana wetu Rasulullah aliwaita Masahaba Wake kwa majina mazuri kabisa.
Hakumkatiza mtu maneno yake. Maadamu yule aliyezungumza Naye hajamaliza

kuzungumza au hajasimama kuondoka, hakumkatiza. Kuhusu mwenendo Wake mwema, huruma na rehema Yake, Allahu taala alisema katika aya tukufu ya 128 ya Surat at-Tawba, kwa maana: “Mateso yenu ni mazito Kwake na yanamhuzunisha. Anawajali sana; kwa waumini ni mwenye huruma nyingi na anawatakia kheri nyingi.”

Allahu taala alisema katika aya tukufu ya 107 ya Surat al-Anbiya, kwa maana: “(Ewe Habibu Wangu!) Hatukukutuma Wewe ila uwe rehema kwa walimwengu.”

Bwana wetu Mtume alirahisisha mambo mengi kwa kuhofia kwamba yangekuwa mazito kwa umma Wake. Alisema: “Kama nisingeogopa kuwapa umma wangu taabu, ningewaamuru watumie mswaki katika kila udhu.”12 Kwa upande wa kutimiza ahadi, hakuja duniani mtu yeyote aliyemzidi. Abdullah bin Abil-Hamsa amesimulia: “Kabla hajajulishwa utume Wake, nilikuwa nimefanya biashara na Mtume wetu. Kulibaki kiasi ambacho alipaswa kukipokea. Nilimwahidi kukutana Naye wakati fulani mahali fulani, lakini nikasahau. Baada ya siku tatu nilikumbuka ahadi yangu nikakimbia mara moja mahali pale. Nilipoona kwamba alikuwa akisubiri pale kwa siku tatu, nilibaki nimepigwa butwaa. Akaniambia: ‘Kijana, umenichosha! Nimekuwa nikikusubiri hapa siku tatu nzima.’” Sifa ya unyenyekevu ya Mtume wetu ilikuwa kubwa na isiyo na mfano kiasi kwamba haikupatikana kwa mtu mwingine yeyote, hata kwa Mtume mwingine yeyote (alaihimus-salaam).

Kiburi hakikuwahi kutokea ndani Yake. Mtume wetu alipopewa hiari kati ya kuwa Mtume mfalme na kuwa Mtume mja, alichagua kuwa Mtume mja.13 Hapo Israfil alaihis-salaam alimwambia Bwana wetu Mtume: “Hakika Allahu taala amekupa Wewe pia ile sifa uliyoiacha kwa unyenyekevu, kwa sababu Siku ya Kiama Wewe ndiwe mkubwa wa wanadamu. Wewe ndiwe wa kwanza kufufuka kutoka kaburini. Na Wewe ndiwe wa kwanza kuombea (shafaa).”

Bwana wetu Mtume alimwambia mama yetu Hadhrat Aisha:

“Nilipendekezewa mawe na udongo wa Makka vigeuzwe kuwa dhahabu. Nikasema: ‘Hapana, ewe Mola wangu! Niache siku moja niwe na njaa na siku nyingine nishibe. Siku nitakayokuwa na njaa nitakunyenyekea Wewe na kukuomba dua. Siku nitakayoshiba nitakuhimidi Wewe na kukusifu.’”14

Siku moja Jibril alaihis-salaam alimjia Bwana wetu Mtume akasema:

“Allahu taala anakutumia salamu Zake. Akitaka, nitaifanya milima hii kuwa dhahabu kwa ajili Yake. Popote atakapokwenda, milima hii ya dhahabu itakuwa pamoja Naye.”

Mtume wetu mpendwa akasema: “Ewe Jibril! Dunia ni nyumba ya asiye na nyumba, na mali ya asiye na mali. Huikusanya yule asiye na akili.”15 Hapo Jibril alaihis-salaam akasema: “Ewe Muhammad! Allahu taala amekuimarisha kwa qawl ath-thabit (neno thabiti).”

Mama yetu Hadhrat Aisha alisema: “Wakati mwingine mwezi mzima ulipita bila sisi kuwasha moto nyumbani mwetu (kwa ajili ya kupika). Tulikuwa na tende na maji tu.”

Ibn Abbas alisema: “Mara nyingi Bwana wetu Rasulullah na Ahl al-Bayt Wake walilala usiku bila kula chakula cha jioni. Jioni hawakupata kitu cha kula.” Mama yetu Hadhrat Aisha alisema: “Tumbo lililobarikiwa la Bwana wetu Rasulullah halikuwahi kushiba. Hakuwahi kumlalamikia mtu yeyote juu ya hilo. Kwake uhitaji ulikuwa bora kuliko utajiri. Hata kama usiku mzima alijikunja kwa njaa, hilo halikumzuia kufunga saumu mchana.16

“Nilipendekezewa mawe na udongo wa Makka vigeuzwe kuwa dhahabu. Nikasema: ‘Hapana, ewe Mola wangu! Niache siku moja niwe na njaa na siku nyingine nishibe. Siku nitakayokuwa na njaa nitakunyenyekea Wewe na kukuomba dua. Siku nitakayoshiba nitakuhimidi Wewe na kukusifu’” Hadithi sharif

Kama angetaka, angeweza kumwomba Mola Wake hazina zote za ardhi, vyakula vyake vyote na maisha ya starehe. Naapa kwamba nilipoiona hali Yake hii, nilimwonea huruma na kulia. Nilikuwa nikilipapasa tumbo Lake lililobarikiwa kwa mkono wangu na kusema:

‘Nafsi yangu iwe fidia Kwako! Je, huwezi kujipatia kutoka katika dunia hii manufaa fulani yatakayokupa nguvu?’

Naye alijibu: ’Ewe Aisha! Nifanye nini na dunia? Ndugu zangu Mitume walio miongoni mwa Ulul-azm (wakubwa zaidi wa Mitume) walistahimili taabu kali kuliko hizi. Hata hivyo waliendelea na maisha yao katika hali hiyo. Wakamfikia Mola wao. Kwa hiyo Mola wao aliyafanya marejeo yao Kwake kuwa mazuri sana na akaziongeza thawabu zao. Ninaona haya kuishi maisha ya starehe, kwa sababu maisha kama hayo yangenibakiza nyuma yao. Kwangu jambo zuri zaidi na la kupendeza zaidi ni kuwafikia ndugu zangu na marafiki zangu na kujiunga nao.’”

Mama yetu Hadhrat Aisha alisema: “Rasulullah alifariki karibu mwezi mmoja baada ya maneno haya.” Ukarimu wa Bwana wetu Mtume nao ulitajwa na kila ulimi. Na katika sifa hii nzuri hakuna aliyeweza kulinganishwa Naye.

Ibn Abbas amesema: “Bwana wetu Rasulullah alikuwa mkarimu kuliko watu wote katika kutenda wema. Katika mwezi mtukufu wa Ramadhani na alipokutana na Jibril alaihis-salaam, alikuwa mkarimu kuliko upepo wa asubuhi.” Anas bin Malik (radhiyallahu anhu) alisema: “Nilikuwa nikitembea pamoja na Mtume alaihis-salaam. Alikuwa amevaa burd an-Najrani, yaani joho la kitambaa cha Yemen. Bedui mmoja alikuja kutoka nyuma akamvuta kwa nguvu kwenye ukosi kiasi kwamba ukosi wa joho ulichuna shingo Yake iliyobarikiwa na kuacha alama. Mtume alaihis-salaam alitabasamu tu kwa kitendo cha mtu huyo, na akaamuru apewe kitu.” Kulikuwa na mwanamke mmoja mzee, jirani wa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam). Alimtuma binti yake kwa Mtume alaihis-salaam kumsihi: “Sina nguo ya kujisitiri ninaposali. Nitumie nguo ya kujisitiri katika sala.” Wakati huo Rasulullah hakuwa na nguo nyingine. Alivua kanzu aliyokuwa ameivaa mwilini akampelekea mwanamke yule. Wakati wa sala ulipofika, hakuweza kwenda msikitini bila nguo. Masahaba watukufu waliposikia jambo hili walisema: “Mtume alaihis-salaam ni mkarimu kiasi kwamba amebaki bila kanzu na hawezi kuja msikitini kwa ajili ya sala ya jamaa. Nasi tuwagawie maskini kila tulicho nacho.” Papo hapo Allahu taala aliteremsha aya ya 29 ya Surat al-Isra. Kwanza alimwamuru Habibu Wake, kwa maana:

“Usiufunge mkono Wako shingoni Mwako, wala usiukunjue wote (usiwe bahili, wala usiache kutoa kabisa),” kisha akasema: “Usiigawe mali Yako kiasi cha kutokubakizia chochote (kiasi cha kuingia katika dhiki, kukosa sala na kuhuzunika)! (Katika kutoa sadaka shika njia ya kati.)”

Siku hiyo baada ya sala, Hadhrat Ali (karramallahu wajhahu) alimjia Rasulullah akasema: “Ewe Mtume wa Allah! Leo nimekopa dirhamu nane za fedha kwa ajili ya matumizi ya jamaa yangu. Niruhusu nikupe nusu yake ujinunulie kanzu.” Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alikwenda sokoni akanunua kanzu kwa dirhamu mbili. Alipokuwa akienda kununua chakula kwa dirhamu mbili zilizobaki, alimwona kipofu mmoja ameketi akisema: “Nani atanipa kanzu kwa ajili ya Allah na ili afikie mavazi ya Peponi?” Alimpa kipofu kanzu aliyoinunua. Kipofu alipoichukua kanzu, alihisi harufu nzuri kama miski. Akafahamu kwamba hii ilitoka katika mkono uliobarikiwa wa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam), kwa sababu kila kitu ambacho Rasulullah alikivaa hata mara moja, kila kipande chake kilinukia vizuri kama miski, hata kama kilichakaa na kuchanika.

Kipofu aliomba dua: “Ewe Mola wangu! Kwa heshima ya kanzu hii, yafungue macho yangu.” Macho yake yote mawili yakafunguka papo hapo. Kisha Mtume alaihis-salaam akaondoka pale. Akanunua kanzu kwa dirhamu moja. Alipokuwa akienda kununua chakula kwa dirhamu nyingine, alimwona kijakazi akilia. Akauliza: “Binti yangu, mbona unalia hivi?” Akajibu: “Mimi ni kijakazi wa Myahudi mmoja. Alinipa dirhamu moja akaniambia ninunue chupa kwa nusu dirhamu na mafuta kwa nusu nyingine. Nilivinunua, na nilipokuwa nikirudi vikaniponyoka mikononi. Chupa na mafuta vyote vimepotea; sasa sijui nifanye nini.” Bwana wetu Mtume alimpa msichana dirhamu Yake ya mwisho. Akasema: “Nunua kwa hii chupa na mafuta, uvipeleke nyumbani.” Lakini msichana yule maskini akasema: “Ninaogopa kwamba Myahudi atanipiga kwa sababu nimechelewa kurudi nyumbani.” Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) akasema: “Usiogope! Nitakuja pamoja nawe na nitamwambia asikufanye chochote.” Wakaenda nyumbani kwa Myahudi wakabisha mlango. Myahudi alifungua mlango, na alipomwona Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alibaki ameduwaa; Naye akamweleza yaliyotokea na akamwombea msichana. Myahudi akaanguka miguuni mwa Rasulullah akasema: “Ewe Mtume mkuu, uliye taji juu ya vichwa vya maelfu ya watu, na ambaye maelfu ya simba wanasubiri kutekeleza amri Yako! Kwa ajili ya kijakazi mmoja umeutukuza mlango wa mtu duni kama mimi. Ewe Mtume wa Allah! Nimemwacha huru msichana huyu kwa heshima Yako. Nifundishe imani na Uislamu. Niruhusu niwe Mwislamu mbele Yako.” Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) akamfundisha Uislamu. Akawa Mwislamu. Akaingia nyumbani kwake akawasimulia jamaa zake yaliyotokea. Wote wakawa Waislamu. Haya yote yalitokea kwa baraka ya tabia njema za Rasulullah.

Kila Mwislamu anapaswa kuzichukua sifa hizi nzuri za Rasulullah kuwa kielelezo kwake! Ni lazima kwa kila Mwislamu kujipamba kwa akhlaq za Allahu taala. Hii ni kwa sababu Bwana wetu Rasulullah alisema: “Jipambeni kwa akhlaq za Allahu taala!” Kwa mfano, mojawapo ya sifa za Allahu taala ni “Sattar”. Maana yake ni kwamba Yeye huzisitiri dhambi.

Ni lazima pia kwa Mwislamu kuzisitiri aibu na kasoro za ndugu yake katika dini. Allahu taala huzisamehe dhambi za waja Wake. Kwa hiyo Waislamu nao wanapaswa kusameheana makosa na hatia zao. Allahu taala ni Karim na Rahim. Maana yake ni kwamba fadhila na ihsani Yake ni nyingi, na rehema Yake ni kubwa. Mwislamu anapaswa kuwa mkarimu na mwenye huruma. Ndivyo ilivyo kwa akhlaq zote nzuri.

“Naam! Najua kwamba mtafanya kila kitu. Lakini sitaki kujitenga na wanaofanya kazi na kukaa peke yangu. Allahu taala hampendi anayejitenga na wenzake na kukaa peke yake” Hadithi sharif

Tabia njema (akhlaq) za Mtume alaihis-salaam ni nyingi mno. Kila Mwislamu anapaswa kuzijifunza na kujipamba kwa akhlaq kama hizo. Kwa njia hii mtu huokoka na maafa na dhiki katika dunia na akhera, na hupata shafaa ya Bwana wa dunia mbili.