HILYAT AS-SAADA

Umbo la Habib-i akram (Kipenzi Mtukufu) (sallallahu alayhi wasallam) huitwa Hilyat as-saada. Wanazuoni wa Kiislamu wameandika waziwazi na kwa kina, pamoja na ushahidi na hati, viungo vyote vinavyoonekana vya Muhammad alaihis-salaam, umbo Lake, sifa Zake, tabia Zake nzuri na maisha Yake yote hadi undani wake mdogo kabisa. Habari hizi zimekusanywa kutoka katika hadithi sharif, ambazo ni maneno Yake mwenyewe, na kutoka katika yale yaliyosimuliwa na Masahaba Wake. Vitabu vyenye habari hizi huitwa vitabu vya siyar. Mashuhuri zaidi kati ya maelfu ya vitabu vya siyar vinavyoeleza Hilyat as-saada ya Bwana wetu Mtume ni “ash-Shamail ar-Rasul” cha Imam Tirmidhi, “Shifa ash-sharif” cha Qadi Iyad, vitabu vya “Dalail an-nubuwwa” vya Imam Bayhaqi na Abu Nuaym Isfahani, na “al-Mawahib al-laduniyya” cha Hadhrat Imam Qastalani. Katika hadithi sharif na katika habari zilizosimuliwa na Masahaba watukufu, Hilyat as-saada ya Mtume wetu mpendwa imeelezwa hivi: “Uso uliobarikiwa wa Fakhr-i kainat, viungo Vyake vyote na sauti Yake

tukufu vilikuwa vizuri zaidi kuliko nyuso, viungo
na sauti za watu wengine wote.

Uso Wake ulikuwa wa mviringo kidogo, na alipokuwa na furaha uso Wake uling’aa kama mwezi.1 Furaha Yake ilijulikana kutoka katika paji Lake la uso

tukufu.
Bwana wetu Rasulullah aliona usiku kama alivyoona mchana.
Kama alivyoyaona yaliyokuwa mbele Yake, ndivyo alivyoyaona pia yaliyokuwa
nyuma Yake. Alipotaka kutazama upande au nyuma,
aligeuka kwa mwili Wake wote na kutazama. Aliitazama ardhi zaidi kuliko
mbingu. Macho Yake yaliyobarikiwa yalikuwa makubwa, na kope Zake
zilikuwa ndefu. Machoni Mwake kulikuwa na wekundu kidogo. Weusi wa macho Yake
ulikuwa mweusi kabisa, na usiku alipaka wanja (surma).
Fakhr-i alam (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa na paji la uso pana.

Nyusi Zake zilizobarikiwa zilikuwa nyembamba, na kati yake kulikuwa na nafasi. Mshipa uliokuwa kati ya nyusi Zake mbili ulivimba alipokasirika. Pua Yake ilikuwa nzuri mno, na katikati yake ilikuwa imeinuka kidogo. Kichwa Chake kilikuwa kikubwa. Mdomo Wake haukuwa mdogo. Meno Yake yalikuwa meupe, na meno ya mbele yalikuwa yametengana kidogo. Alipozungumza, ilikuwa kana kwamba nuru ilitoka kati ya meno Yake. Miongoni mwa waja wa Allahu taala hakuonekana mtu yeyote aliyezungumza kwa ufasaha na kwa utamu zaidi kuliko Yeye.

Fakhr-i alam alipofikia umri wa miaka arobaini,
taji la utume likawekwa kichwani Mwake.
Kila mara sauti ilikuja: “Ewe Amin,
Nimekufanya Wewe kuwa rehema kwa walimwengu.”

“Katika kila kanisa nililopita nilimuuliza askofu wake sifa na hilya (umbo na shamail) za Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam), na nikazihifadhi zote moja moja. Niliporudi Madina, nilimsimulia Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) yote hayo. Alipendezwa nayo” Mughira bin Shuba (radhiyallahu anhu)

Quran tukufu iliteremka aya baada ya aya pamoja na hoja zilizo wazi,
ikadhihirika miujiza ya aina nyingi.
Ingawa dhati ile safi yote ilikuwa nuru,
katika kila kiungo Chake kulikuwa na miujiza.
Kwanza kabisa: kivuli cha mwili Wake uliobarikiwa
hakikuwahi kuanguka ardhini.
Kuanzia kichwani hadi miguuni mwili Wake ulikuwa nuru,
na ni wazi kwamba nuru haina kivuli.
Tena, juu ya kichwa Chake kilichobarikiwa
daima kulikuwa na wingu likimtia kivuli.
Popote alipokwenda, wingu lilikwenda pamoja Naye,
na daima lilisimama juu ya kichwa Chake.
Kuhusu muujiza uliokuwa katika macho Yake yaliyobarikiwa,
hilo pia nitawaambia.
Kama alivyoyaona waziwazi yaliyokuwa mbele Yake,
ndivyo alivyoyaona pia yaliyokuwa nyuma Yake.
Sikieni pia habari ya pua Yake iliyobarikiwa,
tazameni muujiza uliokuwa ndani yake.
Jibril al-Amin aliposhuka na wahyi,
saa ile ile alipoondoka mbinguni,
Yeye aliisikia harufu ya Jibril
na akajua kwamba anashuka na wahyi.
Yeye, aliye mzuri kama mwezi, alipoitikisa midomo Yake,
hata duara la jua lilitikisika mbinguni.

Maneno Yake yaliyobarikiwa yalieleweka kwa urahisi mno; yaliteka nyoyo na kuvuta roho. Alipozungumza, maneno yalipangika kama lulu. Kama mtu angetaka kuyahesabu maneno Yake, angeweza kuyahesabu. Wakati mwingine, ili aeleweke vizuri, alirudia jambo mara tatu. (Peponi watu watazungumza kama alivyozungumza Muhammad alaihis-salaam.) Sauti Yake ilifika mahali ambapo sauti ya mtu mwingine yeyote isingefika. Bwana wetu Fakhr-i alam (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa mwenye uso wa bashasha. Kicheko Chake kilikuwa tabasamu, na hapo meno Yake ya mbele yalionekana.

Alipotabasamu, nuru Yake iliakisi juu ya kuta. Kilio Chake kilikuwa cha kimya, kama kicheko Chake. Hakuwahi kucheka kwa kahkaha wala kulia kwa sauti kubwa; lakini alipohuzunika, machozi yalitiririka kutoka machoni Mwake, na sauti ilisikika kutoka kifuani Mwake. Alilia alipofikiri dhambi za umma Wake, kwa kumcha Allahu taala, aliposikia Quran tukufu na wakati mwingine alipokuwa akisali. Vidole vya Bwana wetu Fakhr-i alam vilikuwa vinene. Mikono Yake ilikuwa na nyama. Viganja Vyake vilikuwa vipana. Harufu ya mwili Wake wote ilikuwa nzuri kuliko miski. Mwili Wake ulikuwa laini na pia wenye nguvu. Anas bin Malik anasema: ‘Nilimtumikia Rasulullah kwa miaka kumi. Mikono Yake iliyobarikiwa ilikuwa laini kuliko hariri.’

Ngozi Yake iliyobarikiwa ilinukia vizuri kuliko miski na kuliko ua lolote. Mikono, miguu na vidole Vyake vilikuwa virefu. Vidole vya miguu Yake vilikuwa vinene, na nyayo Zake hazikuwa zimeinuka sana, nazo zilikuwa laini. Tumbo Lake lilikuwa pana na sawa na kifua Chake. Mifupa ya juu ya mabega Yake ilikuwa minene, na kifua Chake kilikuwa kipana. Moyo Wake mtukufu (qalb-i sharif) ulikuwa nazargah-i ilahi (mahali ambapo Allahu taala hupatazama). Bwana wetu Mtume Mtukufu hakuwa mrefu kupita kiasi wala hakuwa mfupi. Mtu mrefu aliposimama kando Yake, Rasulullah alionekana mrefu kuliko yeye. Alipoketi, mabega Yake yalikuwa juu kuliko ya wote walioketi pamoja Naye.

Nywele Zake na nywele za ndevu Zake hazikuwa za kipilipili sana wala hazikuwa zimenyooka kabisa, bali kwa maumbile zilikuwa za mawimbi. Nywele Zake zilizobarikiwa zilikuwa ndefu. Mwanzoni aliacha shungi mbele, baadaye akawa anazigawa katikati pande mbili. Wakati mwingine alizirefusha nywele Zake, na wakati mwingine alizipunguza. Hakupaka rangi nywele wala ndevu Zake. Alipofariki, katika nywele na ndevu Zake kulikuwa na nywele nyeupe chini ya ishirini. Masharubu Yake aliyapunguza. Urefu na umbo la masharubu Yake vilikuwa kama vya nyusi Zake. Alikuwa na vinyozi maalumu.

Bwana wetu Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) hakuachana kamwe na mswaki (miswak) Wake na kitana Chake. Alipokuwa akichana nywele na ndevu Zake zilizobarikiwa, alitazama kwenye kioo. Fakhr-i kainat alitembea kwa haraka akitazama mbele Yake chini, na alipopita mahali fulani, hilo lilijulikana kwa harufu Yake nzuri. Bwana wetu Rasulullah alikuwa Mwarabu. Yaani rangi Yake ilikuwa nyeupe iliyochanganyika na wekundu, na alikuwa mzuri mno, mwenye nuru na wa kupendeza.” Mtu akisema kwamba Mtume alikuwa mweusi, anakuwa kafiri. Kwa lugha, neno “Arab” maana yake ni “mzuri”. Kwa mfano, “lisan al-Arab” maana yake ni “lugha nzuri”. Kwa maana ya istilahi, yaani kijiografia, Mwarabu ni mtu aliyezaliwa na kukulia katika rasi iitwayo Arabia, aliyekua kwa tabianchi, hewa, maji na chakula cha huko, na aliye wa damu ya watu wa huko. Kama vile wale wa damu ya Anatolia wanavyoitwa Waturuki, waliozaliwa na kukulia Bulgaria wanavyoitwa Wabulgaria, na wa Ujerumani Wajerumani, vivyo hivyo Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) ni Mwarabu kwa sababu alizaliwa katika Rasi ya Arabia. Waarabu ni weupe, wa rangi ya ngano. Hasa ukoo wa Mtume wetu ulikuwa mweupe na mzuri sana. Kwa hakika babu Yake Ibrahim alaihis-salaam alikuwa mweupe, naye alikuwa mwana wa muumini mweupe aitwaye Taruh, mmoja wa wakazi wa mji wa Basra. Kafiri Azar hakuwa baba wa Ibrahim alaihis-salaam; alikuwa ami Yake na baba Yake wa kambo.

“Nilimtumikia Rasulullah kwa miaka kumi. Mikono Yake iliyobarikiwa ilikuwa laini kuliko hariri. Ngozi Yake iliyobarikiwa ilinukia vizuri kuliko miski na maua” Anas bin Malik (radhiyallahu anhu)

Uzuri wa Abdullah, baba wa Mtume wetu mpendwa, ulienea hadi Misri, na kwa sababu ya nuru iliyobarikiwa katika paji lake la uso, karibu wasichana mia mbili walikuja Makka ili waolewe naye. Lakini nuru ya Muhammad alaihis-salaam ilikuwa fungu la Amina. Ami Yake Abbas na mwana wa Abbas, Abdullah, nao walikuwa weupe. Na kizazi cha Mtume wetu hadi Siku ya Kiama ni wazuri na weupe. Masahaba wa Rasulullah nao walikuwa weupe na wazuri. Hadhrat Uthman (radhiyallahu anhu) alikuwa mweupe mwenye nywele za rangi ya dhahabu. Dihya al-Kalbi, mjumbe ambaye Rasulullah alimtuma kwa serikali ya mfalme wa Bizanti Heraklius, alikuwa mzuri sana; alipokuwa akitembea mitaani, wasichana wa Kirumi walimiminika barabarani kuutazama uso wake. Jibril alaihis-salaam mara nyingi alikuja kwa sura ya Hadhrat Dihya (radhiyallahu anhu). Wakazi asilia wa Misri, Sham, Afrika, Sisilia na Hispania si Waarabu. Lakini kwa kuwa Waarabu walitoka katika Rasi ya Arabia na kufika maeneo hayo ili kueneza Uislamu duniani, leo Waarabu wapo huko pia. Vivyo hivyo wapo Anatolia, Uhindi na katika nchi nyingine. Lakini leo si sahihi kuwaita Waarabu wakazi wa nchi yoyote kati ya hizi.

Wakazi wa Misri ni wa rangi ya maji ya kunde. Wakazi wa Uhabeshi ni weusi, nao huitwa Wahabeshi. Wakazi wa Zanzibar huitwa Zanji, nao pia ni weusi. Kuwapenda na kuwaheshimu jamaa na wajukuu wa Mtume wetu ni ibada. Kila Mwislamu huwapenda. Wakulima weusi (fellahi), Wahabeshi na Zanji waliokuja Anatolia kama wageni walijitambulisha kuwa Waarabu ili waheshimiwe na wakirimiwe, na Waislamu wa Anatolia wenye nia safi wakayaamini maneno yao na kuwapenda, kwa sababu katika mapenzi haya hakuna tofauti kati ya mweusi na mweupe. Mwislamu mweusi ni bora mara nyingi zaidi, wa thamani zaidi na mpendwa zaidi kuliko kafiri mweupe. Mtu kuwa mweusi hakupunguzi heshima ya imani. Hadhrat Bilal al-Habashi na Usama, ambao Rasulullah aliwapenda sana, walikuwa weusi. Makafiri Abu Lahab na Abu Jahl, ambao ubaya na unyonge wao unajulikana na kila mtu, walikuwa weupe. Allahu taala humthamini mtu si kwa rangi yake, bali kwa nguvu ya imani yake na kwa taqwa yake. Lakini kitendo cha watu weusi kujitambulisha kuwa Waarabu kiliwanufaisha maadui wa Uislamu – Wayahudi. Waliwaonyesha watu weusi kuwa duni na wa kuchukiza. Waliwatumia kama watumwa.

Zaidi ya hayo, kwa kuwaita paka na mbwa weusi “Arab”, na kwa kuziita “Arab” picha nyeusi na vikaragosi walivyovichora katika magazeti na majarida, walijitahidi kuwaonyesha vijana kwamba Mwarabu ni mweusi, na hivyo kuwafanya watoto wa Kiislamu wapoe katika mapenzi yao kwa Mtume wetu (sallallahu alayhi wasallam).

Tabia zote nzuri zilikusanyika katika Rasulullah. Tabia Zake nzuri alipewa
na Allahu taala; hakuzipata baadaye kwa juhudi. Yeye
hakuwahi kumlaani Mwislamu kwa kulitaja jina lake, na hakuwahi kumpiga mtu yeyote
kwa mkono Wake uliobarikiwa. Hakuwahi kulipiza kisasi kwa ajili ya nafsi Yake. Alilipiza kisasi kwa ajili ya Allah.
Aliwatendea vizuri na kwa unyenyekevu jamaa Zake, Masahaba Wake na watumishi Wake. Nyumbani alikuwa
mpole sana na mwenye uso wa bashasha. Aliwatembelea wagonjwa na alihudhuria mazishi.
Aliwasaidia Masahaba Wake katika kazi zao na aliwapakata watoto wao. Hata hivyo,
moyo Wake haukushughulishwa na mambo haya. Roho Yake iliyobarikiwa ilikuwa katika ulimwengu wa malaika.
Aliyemwona Rasulullah ghafla, hofu ilimshika.
Kama asingekuwa mpole, hakuna ambaye angeweza kuketi karibu Naye, na hakuna
ambaye angeweza kustahimili kusikia maneno Yake kwa sababu ya hali za utume. Lakini
kwa sababu ya staha Yake (haya), Yeye mwenyewe hakuwahi kumtazama mtu yeyote usoni kwa macho Yake yaliyobarikiwa.

Fakhr-i alam (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa
mkarimu kuliko watu wote. Hakuna mtu aliyewahi
kumsikia akisema “Sina” alipoombwa
kitu. Kama alikuwa nacho kilichoombwa,
alikitoa; kama hakuwa nacho, alinyamaza.
Alikuwa na wema mwingi na ihsani nyingi kiasi
kwamba wafalme wa Bizanti, wafalme wa Uajemi
wala mtawala mwingine yeyote hawakuweza kufanya ihsani kama Yeye. Lakini Yeye
mwenyewe alipenda kuishi katika dhiki. Aliishi maisha ambamo hata hakukumbuka
kula wala kunywa. Hakuwahi kusema: “Leteni chakula tule” au “Pikeni
chakula fulani.” Kama aliletewa chakula, alikula, na alikubali
tunda lolote alilopewa. Wakati mwingine kwa miezi alikula kidogo sana
na alipenda njaa. Na wakati mwingine alikula sana. Baada ya chakula
hakunywa maji. Maji aliyanywa akiwa ameketi.2 Alipokula pamoja
na wengine, aliacha kula baada ya wote.3 Alikubali
zawadi za kila mtu. Aliyemletea zawadi,
alimlipa mara nyingi zaidi.
Ilikuwa desturi Yake kuvaa nguo za aina mbalimbali. Wajumbe wa
nchi za kigeni walipokuja, alijipamba. Yaani alivaa nguo za thamani na
nzuri na akauonyesha uso Wake mzuri. Alivaa pete ya fedha yenye kito cha akiki na aliitumia
kama muhuri. Juu ya pete Yake palikuwa pameandikwa “Muhammadun Rasulullah”. Godoro Lake
lilikuwa la ngozi, lililojazwa nyuzi za mtende. Wakati mwingine alilala juu ya
godoro hili, wakati mwingine juu ya ngozi iliyotandikwa ardhini, na wakati mwingine juu ya mkeka au juu ya
udongo mkavu. Alilala kwa ubavu wa kulia, akiweka kiganja Chake kilichobarikiwa chini ya
shavu Lake la kulia.4 Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) hakupokea mali ya zaka,
hakula vitu kama vitunguu vibichi na vitunguu saumu, wala hakutunga mashairi.
Macho yaliyobarikiwa ya Bwana wetu Mtume yalilala, lakini moyo Wake mtukufu
haukulala. Alilala akiwa na njaa, lakini aliamka akiwa ameshiba.
Hakuwahi kupiga miayo. Mwili Wake ulikuwa wa nuru; kivuli chake hakikuanguka kamwe
ardhini. Nzi hawakutua juu ya nguo Zake, na mbu na wadudu wengine
hawakunyonya damu Yake tukufu.

Baada ya Allahu taala kumjulisha kwamba Yeye ni Rasulullah, mashetani hawakuweza tena kupanda mbinguni kupata habari, na makahini hawakuweza tena kutabiri. Bwana wetu Sarwar-i alam (sallallahu alayhi wasallam) sasa yu hai kwa uhai tusioujua. Mwili Wake mtukufu hauozi kamwe. Kaburini Mwake kuna malaika anayesimama na kumjulisha salawat tukufu ambazo umma Wake humsalia. Mahali kati ya minbar Yake na kaburi Lake lililobarikiwa huitwa Rawdha al-Mutahhara. Mahali hapa ni mojawapo ya bustani za Peponi. Kulizuru kaburi Lake tukufu ni twaa kubwa kuliko zote na ibada yenye thamani kuliko zote. Wakubwa wa Masahaba watukufu walieleza uzuri wa Bwana wetu Mtume hivi: Abu Hurayra alisema: “Sijawahi kumwona mtu mzuri kuliko Rasulullah.

Ilikuwa kana kwamba jua liling’aa usoni Mwake kwa mng’aro wake wote. Alipotabasamu,
meno Yake yalitupa mwanga juu ya kuta.”

“Wanaonipenda zaidi katika umma wangu ni wale watakaokuja baada yangu, ambao wangetoa jamaa zao na mali zao fidia ili tu wanione” Hadithi sharif

Ibn Abi Hala alisema: “Uso uliobarikiwa wa Mtume uling’aa kama mwezi wa siku kumi na nne.” Hadhrat Ali alisema: “Aliyemwona Rasulullah ghafla, hofu ilimshika kwa sababu ya haiba Yake.

Aliyezungumza Naye na kumfahamu, mara moja moyo wake ulimwelekea
na akampenda.”

Jabir bin Samura alisema: “Rasulullah alinipangusa uso wangu kwa mkono Wake uliobarikiwa.

Katika mkono Wake nilihisi harufu nzuri na ubaridi, kana kwamba ulikuwa umetolewa sasa hivi kutoka

katika mkoba wa mwuza manukato. Bwana wetu Rasulullah alipogusa mkono wa mtu mwingine

kwa musafaha (kupeana mikono), harufu ile nzuri
haikuondoka katika mkono wa mtu huyo siku nzima.”5

Mama yetu Hadhrat Aisha alisema: “Rasulullah alipompapasa mtoto kichwa,

mtoto huyo alitambulika mara moja kati ya watoto wengine kwa harufu Yake nzuri.”6

Siku moja Bwana wetu Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa amelala nyumbani Mwake. Akaja Ummu Sulaym, mama wa Anas bin Malik. Alipokuwa amelala, matone ya jasho yalitokea juu ya uso uliobarikiwa wa Bwana wetu Rasulullah. Hapo Ummu Sulaym akaanza kulikusanya jasho lililobarikiwa la Bwana wetu Mtume. Bwana wetu Mtume alipoamka na kuuliza kwa nini anafanya hivyo, Ummu Sulaym, aliyekuwa dada wa mama Yake wa kunyonyesha, alisema: “Tunalichanganya na manukato yetu. Jasho Lako ndilo zuri zaidi na

lenye harufu nzuri zaidi kuliko manukato yote.”7

Abu Hurayra alisema: “Sijawahi kumwona mtu yeyote anayetembea kwa haraka kuliko Rasulullah.

Ilikuwa kana kwamba ardhi ilikunjwa mbele Yake. Tulipotembea pamoja Naye, tulitumia nguvu
zetu zote na kujikaza.”

Bwana wetu Mtume alizungumza vizuri mno. Alijua kwa ukamilifu kabisa wapi pa kuanzia maneno na wapi pa kuyamalizia. Maneno Yake yalikuwa wazi katika matamshi, fasaha na yenye balagha mno. Katika maneno na kauli Zake usahihi wa maana ulijionyesha daima. Kwa kuwa uwezo Wake wa kujieleza ulikuwa mkubwa mno, hakuchoka kamwe alipozungumza wala hakupata taabu kujieleza.