SEHEMU YA PILI MAISHA YA KABURINI

Bwana wetu Mtume yu hai kaburini Mwake

Mitume wako hai makaburini mwao kwa uhai tusioujua. Mawalii na mashahidi nao wako hai. Kuwa kwao hai si kwa maneno tu. Wako hai kikamilifu. Katika aya tukufu ya 169 ya Surat Al Imran imesemwa kwa maana: “Msiwadhanie wale waliouawa katika njia ya Allahu taala kuwa wamekufa! Wao wako hai mbele ya Mola wao. Wanaruzukiwa.”

Aya hii tukufu inaonyesha kwamba mashahidi wako hai. Bila shaka Mitume wako mbele zaidi na juu zaidi kuliko mashahidi. Kwa mujibu wa wanazuoni wa Kiislamu, kila Mtume amekufa shahidi. Katika ugonjwa Wake wa mwisho, Bwana wetu Rasulullah alisema: “Nilikuwa nikihisi daima uchungu wa chakula nilichokula Khaybar.”1 Hadithi sharif hii inaonyesha kwamba Bwana wetu Rasulullah alifariki akiwa shahidi. Kwa hiyo inaeleweka pia kwamba Bwana wetu, kama mashahidi wote, yu hai kaburini Mwake.

Katika hadithi sharif iliyoelezwa katika “Bukhari” na “Muslim” imesemwa: “Usiku wa Miraji nilipitishwa kando ya kaburi la Musa (alaihis-salaam). Alikuwa akisali kaburini Mwake akiwa amesimama.”2

Katika hadithi sharif nyingine imesemwa: “Allahu taala ameiharamishia ardhi kuiozesha miili ya Mitume.”3 Wanazuoni kwa kauli moja wanaeleza kwamba hili ni kweli. Katika “Bukhari” na “Muslim” imeandikwa: “Usiku wa Miraji Allahu taala aliwatuma Mitume wote kwa Mtume wetu. Akawa imam wao, wakasali sala ya rakaa mbili.”

Sala husaliwa kwa kufanya rukuu na sijda. Habari hii inaonyesha kwamba walisali wakiwa hai, kwa jasadi na kwa mwili. Kusali kwa Musa alaihis-salaam kaburini Mwake nako kunaonyesha hili. Mwishoni mwa sehemu ya kwanza ya mlango wa Miraji katika juzuu ya mwisho ya kitabu “Mishkat”, katika hadithi sharif aliyoieleza Abu Hurayra, iliyonukuliwa kutoka kwa Muslim, imesemwa: “Allahu taala alinionyesha. Musa (alaihis-salaam) alikuwa akisali akiwa amesimama; alikuwa mwembamba. Nywele Zake hazikuwa timtim wala za kuning’inia. Alikuwa kama kijana shujaa wa kabila la Shanua. Isa (alaihis-salaam) alifanana na Urwa bin Masud ath-Thaqafi.”4 Shanua ni jina la makabila mawili yaliyoko Yemen. Hadithi sharif hizi zinaonyesha kwamba Mitume wako hai mbele ya Mola wao. Miili yao imekuwa laini kama roho zao; si mizito wala migumu. Wanaweza kuonekana katika ulimwengu wa maada na katika ulimwengu wa roho. Kwa hiyo Mitume wanaweza kuonekana kwa roho zao na kwa miili yao. Katika hadithi sharif imeelezwa kwamba Musa na Isa (alaihimas-salaam) walisali. Kusali ni kufanya harakati mbalimbali, na harakati hizi hufanywa kwa mwili, si kwa roho. Kauli ya Mtume wetu kuhusu Musa alaihis-salaam: “Nilimwona ni wa kimo cha wastani, mwenye nyama kidogo, mwembamba, mwenye nywele zilizokusanywa”, inaonyesha kwamba aliuona mwili Wake, si roho Yake.

“Msiwadhanie wale waliouawa katika njia ya Allahu taala kuwa wamekufa! Wao wako hai mbele ya Mola wao. Wanaruzukiwa” Al Imran: 169

Imam al-Bayhaqi alisema: “Mitume wanapowekwa kaburini, roho zao hurudishwa katika miili yao. Sisi hatuwezi kuwaona; hawaonekani, kama malaika. Ni watu wateule tu ambao Allahu taala amewajaalia hilo kama karama wanaoweza kuwaona.” Imam as-Suyuti naye alieleza hivyo hivyo. Watu wengi wamesikia mara nyingi kwamba salamu hujibiwa kutoka Qabr as-Saada. Pia imesikika mara nyingi kwamba salamu hujibiwa kutoka makaburi mengine.

Katika hadithi sharif pia imesemwa: “Ninaposalimiwa, Allahu taala hunirudishia roho yangu, nami huijibu salamu ile.”5

Hadhrat Imam as-Suyuti alisema: “Rasulullah amezama katika kuutazama Jamal-i ilahi (uzuri wa Allahu taala). Amezisahau hisia za mwili. Mwislamu anapomsalimu, roho Yake iliyobarikiwa hutoka katika hali hii na kurudia hisia za mwili. Duniani pia si wachache walio katika hali kama hii. Mtu anapozama sana katika kufikiri jambo la dunia au la akhera, hasikii yanayosemwa kando yake. Je, mtu aliyezama katika Jamal-i ilahi anaweza kusikia sauti?”

Hadhrat Qadi Iyad, katika kitabu chake “Shifa”, ananukuu riwaya ya Sulayman bin Suhaym: “Usiku mmoja nilimwona ndotoni Bwana wetu Fakhr-i kainat, nikasema: ‘Ewe Mtume wa Allah! Je, unaijua salamu ya wale wanaokuja kukusalimu?’ Akasema: ‘Ndiyo, naijua, nami huipokea salamu yao na kuwajibu.’” Hadithi sharif zinazoeleza kwamba Mitume (alaihimus-salawatu wat-taslimat) wako hai makaburini mwao ni nyingi kiasi kwamba zinatiliana nguvu. Mojawapo ni hadithi sharif hii: “Nasikia salawat ninazosomewa kando ya kaburi langu. Zinazosomwa mahali pa mbali hufikishwa kwangu.” Hadithi sharif hii ameieleza Abu Bakr bin Abi Shayba. Hadithi sharif hii na nyingine nyingi mfano wake zimo katika vitabu vya maimamu sita wakubwa wa hadithi. Katika hadithi sharif aliyoieleza Ibn Abid-Dunya kutoka kwa Hadhrat Abdullah bin Abbas, Mtume wetu mpendwa alisema: “Mtu akipita kando ya kaburi la mtu aliyemjua akamsalimu, maiti humtambua na kumjibu. Akimsalimu maiti asiyemjua, maiti hufurahi na kumjibu.”

Ikiulizwa jinsi Rasulullah anavyoweza kumjibu kila mmoja peke yake kati ya wale wanaomsalia na kumsalimu wakati mmoja kutoka kila pembe ya dunia, hujibiwa kwamba ni kama jua la adhuhuri linavyotoa mwanga wake kwa maelfu ya miji kwa dakika moja. Hadhrat Ibrahim bin Bishar alisema: “Baada ya kuhiji nilikwenda Madina kulizuru Qabr as-Saada. Nilitoa salamu mbele ya Hujrat as-Saada (kaburi tukufu la Mtume wetu). Nikasikia jibu: ‘Wa alaikas-salaam.’”

Katika hadithi sharif imesemwa: “Baada ya kufa nitaelewa kama ninavyoelewa nikiwa hai.” Katika hadithi sharif nyingine alisema: “Mitume wako hai makaburini mwao, nao husali.”6

Katika vitabu vya kuaminika sana imeandikwa kwamba Sayyid Ahmad Rifai, mmoja wa mawalii wakubwa, na mawalii wengine wengi walisikia jibu la salamu waliyompa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam), na kwamba Ahmad Rifai alipata heshima ya kuubusu mkono uliobarikiwa wa Rasulullah. Imam as-Suyuti katika kitabu chake anasema: “Mawalii wa daraja za juu huwaona Mitume kana kwamba hawajafa. Bwana wetu Mtume kumwona Musa alaihis-salaam akiwa hai kaburini Mwake kulikuwa muujiza. Kuona kwa mawalii namna hiyo ni karama. Kutoamini karama kunatokana na ujinga.”

Katika hadithi sharif waliyoieleza Ibn Hibban, Ibn Maja na Abu Dawud imesemwa: “Siku za Ijumaa nisomeeni salawat kwa wingi! Hizo hufikishwa kwangu.” Alipoulizwa: “Je, zitafikishwa Kwako hata baada ya kufa Kwako?”, akasema: “Ardhi haiozeshi miili ya Mitume. Muumini anaponisomea salawat, malaika hunijulisha akisema: ‘Fulani mwana wa fulani wa umma Wako amekutumia salamu na amekuombea dua.’”

Kama vile Bwana wetu Rasulullah alivyokuwa rehema ya Allahu taala na neema kubwa kwa Masahaba Wake alipokuwa hai, vivyo hivyo baada ya kufariki Kwake Yeye ni neema kubwa kwa umma Wake wote, na ni sababu ya kila wema. Katika hadithi sharif aliyoieleza Bakr bin Abdullah al-Muzani, Mtume Mtukufu alisema: “Uhai wangu ni kheri kwenu. Mnanieleza, nami nawaeleza. Baada ya kufa, kufariki kwangu nako kutakuwa kheri kwenu. Amali zenu zitaonyeshwa kwangu. Nitakapoona matendo yenu mema, nitamhimidi Allahu taala. Nitakapoona matendo yenu mabaya, nitawaombea maghfira (msamaha).”7

Hadhrat Qutham bin Abbas alipata heshima ya kushiriki katika kumzika Bwana wetu Rasulullah. Kazi ya kaburini ilipomalizika, yeye ndiye aliyekuwa wa mwisho kutoka kaburini. Alisema: “Mimi ndiye wa mwisho kuuona uso uliobarikiwa wa Rasulullah. Kaburini midomo Yake mitukufu ilikuwa ikitikisika. Nilimwinamia nikasikiliza. Alikuwa akisema: ‘Ewe Mola wangu! Umma wangu! … Ewe Mola wangu! Umma wangu! …’”8

Kumwona Bwana wetu Rasulullah

Je, Bwana wetu Rasulullah anaweza kuonekana usingizini na akiwa macho? Ikiwa anaweza kuonekana, je, anayeonekana ni Yeye Mwenyewe au mfano Wake? Wanazuoni wetu wametoa majibu mbalimbali kwa swali hili. Baada ya kueleza kwa kauli moja kwamba yu hai kaburini, wengi wao wamebainisha kwamba anayeonekana ni Yeye Mwenyewe. Hili linaeleweka pia kutokana na hadithi sharif. Katika hadithi sharif imesemwa: “Anayeniona ndotoni ni kama aliyeniona akiwa macho.”9 Kwa sababu hii Imam an-Nawawi alisema: “Kumwona ndotoni ni kumwona Yeye Mwenyewe kikamilifu.” Kwani katika hadithi sharif imesemwa: “Aliyeniona ndotoni ameona kweli, kwa sababu shetani hawezi kuchukua sura yangu.”10

“Anayeniona ndotoni ni kama aliyeniona akiwa macho” Hadithi sharif

Ibrahim Laqani anasema: “Wanazuoni wa hadithi kwa kauli moja wameeleza kwamba Rasulullah anaweza kuonekana akiwa macho kama anavyoonekana ndotoni.” Kwa hali zote mbili mifano mingi inaweza kutolewa. Tueleze baadhi yake:

Hadhrat Muinuddin Chishti, katika kila mji alioufikia, alikuwa akiyazuru makaburi na kukaa huko kwa muda. Alipojulikana na kuwa mashuhuri mahali alipofika, hakukaa tena, bali aliondoka kwa siri bila mtu yeyote kujua. Moja ya safari hizi ilikuwa kwenda Makka. Alikwenda Makka al-Mukarrama, akaizuru Kaaba al-Muazzama. Baada ya kukaa Makka kwa muda, kutoka huko alikwenda Madina al-Munawwara. Siku moja alipokuwa akilizuru kaburi tukufu la Mtume wetu, sauti ilisikika kutoka kaburini Mwake ikisema: “Mwiteni Muinuddin!” Kufuatana na amri hii, mlinzi wa kaburi aliita kwa sauti: “Muinuddin!” Kutoka mahali kadhaa zilisikika sauti zikisema: “Naam!”, kisha wakauliza: “Ni Muinuddin yupi unayemtaka? Hapa kuna watu wengi wenye jina Muinuddin.” Hapo mlinzi wa kaburi alirudi akasimama mlangoni mwa Rawdha al-Mutahhara. Mara mbili alisikia sauti ikiita: “Mwite Muinuddin Chishti!” Kufuatana na amri hii, mlinzi wa kaburi aliwaambia jamaa kwa sauti kubwa: “Anatakiwa Muinuddin Chishti!”

Hadhrat Muinuddin Chishti aliposikia maneno haya, aliingia katika hali tofauti kabisa. Huku akibubujikwa na machozi na kusoma salawat, alilikaribia kaburi la Mtume wetu mpendwa, akasimama kwa adabu. Wakati huo alisikia sauti ikisema: “Ewe Qutb al-mashayikh! Ingia ndani!”

Mtume wetu alisema: “Wewe ni mtumishi wa dini yangu. Unapaswa kwenda India. Nenda India. Huko kuna mji uitwao Ajmer. Huko yupo mmoja wa watoto wangu (wajukuu wangu) aitwaye Sayyid Husayn. Alikwenda huko kwa nia ya jihadi na vita. Sasa hivi amekufa shahidi. Ajmer unakaribia kuangukia mikononi mwa makafiri. Kwa sababu ya kwenda kwako huko na kwa baraka yake, Uislamu utaenea na makafiri watadhalilika, watabaki bila nguvu wala athari.” Kisha akampa komamanga akasema: “Litazame komamanga hili kwa makini, uone na uelewe utakakokwenda.” Hadhrat Muinuddin Chishti alilichukua komamanga alilopewa na Bwana wetu Mtume, akalitazama kama alivyoamriwa, akaona kikamilifu yote yaliyo kati ya mashariki na magharibi. Hadhrat Ahmad Rifai alikuwa amekwenda kuhiji. Aliporudi, alipokuwa akilizuru kaburi lililobarikiwa la Bwana wetu Mtume Mtukufu huko Madina al-Munawwara, alisoma shairi lenye maana hii:

Nilikuwa mbali; ili kuubusu udongo Wako, ewe bwana wangu,
sikuweza kuja mwenyewe, nikaituma roho yangu kama wakili.
Sasa neema ya kukuzuru imejaaliwa,
nipe mkono Wako uliobarikiwa, midomo yangu iubusu, ewe Habibu!

Shairi lilipomalizika, mkono uliobarikiwa wa Mtume wetu mpendwa ulionekana kutoka kaburini Mwake. Sayyid Ahmad Rifai, kwa taadhima na heshima ya hali ya juu kabisa, aliubusu mkono huo mtukufu. Wote waliokuwepo pale waliliona tukio hili kwa mshangao. Baada ya kuubusu mkono huo, alijilaza juu ya kizingiti cha mlango wa Rawdha al-Mutahhara. Huku akilia, aliwasihi jamaa wote waliokuwepo: “Pitieni juu yangu mkinikanyaga!” Wanazuoni walilazimika kutoka kupitia milango mingine. Karama hii ni mashuhuri sana, imefika hadi siku zetu ikipokelewa mdomo kwa mdomo. Hali za Hadhrat Ibn Abidin katika kuifuata dini ni mashuhuri, na karama na manaqib zake ni nyingi.

Alipokuwa akisoma tahiyyat (dua inayoanza kwa “at-tahiyyatu lillahi …” na kusomwa katika kikao cha sala) katika sala tano, alikuwa akimwona Bwana wetu Rasulullah kwa macho yake ya kichwa. Asipomwona, aliisali sala ile upya. Mmoja wa wanazuoni wakubwa kabisa wa Uislamu, mujaddid wa milenia ya pili (mwenye kuihuisha dini upya), Imam Rabbani Ahmad Faruqi Sirhindi, alisema: “Katika siku za mwisho za Ramadhani tukufu ilidhihiri hali nzuri mno. Nilikuwa nimelala kitandani mwangu. Macho yangu yalikuwa yamefumbwa. Nikahisi kwamba mtu fulani amekuja akaketi juu ya kitanda changu. Nikatazama, kumbe alikuwa sayyid na bwana wa waliotangulia na wa waliokuja baadaye. Mara moja nikajikusanya. Mtume wetu mpendwa akasema: ’Nimekuja kukuandikia ijaza (idhini). Sijawahi kumwandikia mtu yeyote ijaza kama hii.’ Nikaona kwamba katika matini ya hati hiyo ya ijaza ziliandikwa lutfu kubwa zinazohusu dunia hii, na nyuma yake fadhila nyingi zinazohusu ulimwengu ule mwingine.”

Hadhrat Abdulqadir Gilani, katika kitabu chake Ghunya, anasimulia akinukuu kutoka kwa Hadhrat Ibrahim Tamimi: Khidr alaihis-salaam aliniambia: “Ukitaka kumwona Rasulullah ndotoni, baada ya kusali sala ya magharibi, simama, na bila kuzungumza na mtu yeyote mpaka isha, sali sala ya awwabin inayosaliwa baada ya magharibi. Toa salamu kila baada ya rakaa mbili.

Katika kila rakaa soma mara moja al-Hamd, yaani Surat al-Fatiha, na mara saba Surat al-Ikhlas. Ukishasali sala ya isha kwa jamaa, nenda nyumbani kwako usali witri. Utakapokwenda kulala, sali sala ya rakaa mbili, na katika kila rakaa soma al-Hamd na Surat al-Ikhlas mara saba. Baada ya sala, sujudu na umwombe Allahu taala msamaha (yaani fanya istighfari) mara saba, na useme mara saba: ‘Subhanallahi walhamdu lillahi wa la ilaha illallahu wallahu akbar wa la hawla wa la quwwata illa billahil-aliyyil-adhim.’ Kisha inua kichwa chako kutoka sijda, ukae, uinue mikono yako, useme: ‘Ya Hayyu, ya Qayyum, ya Dhal-jalali wal-ikram, ya Ilahal-awwalina wal-akhirin, wa ya Rahmanad-dunya wal-akhirati wa Rahimahuma, ya Rabbi, ya Rabbi, ya Rabbi, ya Allah, ya Allah, ya Allah.’

Kisha simama usome dua ile ile. Kisha sujudu usome dua ile ile. Kisha inua kichwa chako kutoka sijda, uelekee kibla (Kaaba), ulale kwa ubavu wowote upendao, upate usingizi. Mpaka usingizi ukushinde, msomee Bwana wetu Mtume salawat sharif.”

Nikasema: “Nataka uniambie umejifunza dua hii kutoka kwa nani.” Hadhrat Khidr akasema: “Je, huniamini?” Nikasema: “Naapa kwa Allahu taala, aliyemtuma Muhammad alaihis-salaam kuwa Mtume wa haki, kwamba nakuamini!”

Khidr alaihis-salaam akasema: “Nilikuwepo katika majlisi ambamo Rasulullah aliifundisha dua hii na kuiusia. Dua hii nimeijifunza kutoka kwa yule aliyefundishwa naye.” Nami nikafanya kama alivyosema Khidr alaihis-salaam. Kitandani mwangu nilianza kumsomea Bwana wetu Mtume salawat sharif. Kwa furaha ya kwamba nitamwona Bwana wetu Mtume, usingizi ulinikimbia, sikuweza kulala mpaka asubuhi.

“Wanazuoni wa hadithi kwa kauli moja wameeleza kwamba Rasulullah anaweza kuonekana akiwa macho kama anavyoonekana ndotoni” Ibrahim Laqani (rahmatullahi alaih)

Nilisali sala ya alfajiri nikakaa mpaka jua likapanda. Nikasali sala iitwayo Dhuha. Nikajiambia: “Nikifika jioni, nitafanya kama nilivyofanya usiku wa jana.” Wakati ule ule nikalala. Ndotoni malaika walikuja wakanichukua wakanipeleka Peponi. Huko niliona makasri na majumba yaliyojengwa kwa yakuti, zumaridi na lulu, na mito ya asali, maziwa na vinywaji vya Peponi. Niliwauliza malaika walionipeleka Peponi: “Kasri hili ni la nani?” Wakasema: “Ni la wale wanaofanya amali uliyoifanya wewe.” Hawakunitoa Peponi mpaka walipokwisha kunilisha vyakula vya Peponi na kuninywesha vinywaji vyake. Kisha wakanitoa Peponi wakanirudisha mahali nilipokuwa.

Kisha Bwana wetu Rasulullah alinijia pamoja na Mitume sabini na safu sabini za malaika (umbali kati ya kila safu ulikuwa sawa na umbali kati ya mashariki na magharibi), akanisalimu na kunishika mkono. Wakati huo nikasema: “Ewe Mtume wa Allah! Khidr alaihis-salaam amenieleza kwamba hadithi hii aliisikia Kwako.” Bwana wetu Mtume akasema: “Khidr amesema kweli; aliyoyaeleza ni kweli. Khidr ndiye mjuzi zaidi kuliko wote walio juu ya ardhi. Ni kiongozi wa abdal (wingi wa jina la kundi moja la mawalii). Ni miongoni mwa askari wa Allah juu ya ardhi.”

Nikauliza tena: “Ewe Mtume wa Allah! Je, kuna malipo mengine kwa anayefanya amali hii zaidi ya haya niliyoyaona?” Akasema: “Ni malipo gani yanaweza kuwa bora kuliko uliyoyaona na uliyojaaliwa? Umeiona nafasi yako na daraja yako Peponi. Umekula matunda ya Pepo na kunywa vinywaji vyake. Umewaona malaika na Mitume pamoja nami. Umewaona hurulaini.”

Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah! Je, anayefanya amali niliyoifanya, lakini asione ndotoni niliyoyaona mimi, atapewa yale niliyojaaliwa?” Akasema: “Naapa kwa Allahu taala, aliyenituma kuwa Mtume wa haki, kwamba madhambi makubwa ya mtu huyo yatasamehewa. Ghadhabu ya Allahu taala juu ya mtu huyo itaondolewa. Naapa kwa Allahu taala, aliyenituma kuwa Mtume wa haki, kwamba anayefanya amali hii atapewa yale uliyopewa wewe, hata kama hataona ndotoni uliyoyaona. Sauti kutoka mbinguni itanadi kwamba Allahu taala amemsamehe aliyefanya amali hii na umma wa Muhammad (alaihis-salaam) wote kutoka mashariki hadi magharibi.”

Nikauliza: “Ewe Mtume wa Allah! Kama nilivyouona uzuri Wako na Pepo, je, mtu huyo naye atapata fungu hili?” Akajibu: “Ndiyo, yote hayo atapewa.”

Niliposema: “Ewe Mtume wa Allah! Je, inafaa kuwafundisha waumini wote, wanaume na wanawake, dua hii na kuwajulisha thawabu zake?”, akasema: “Naapa kwa Allahu taala, aliyenituma kuwa Mtume wa haki, kwamba amali hii haifanywi isipokuwa na wale ambao Allahu taala amewaumba kuwa wenye saada.” Anayemwona Mtume wetu Muhammad alaihis-salaam ndotoni katika sura Yake halisi, kwa hakika amemwona Yeye, kwa sababu shetani hawezi kuchukua sura Yake. Lakini shetani anaweza kuonekana katika sura nyingine. Kwa mtu asiyemjua Rasulullah, si rahisi kupambanua hili. Baadhi ya wanazuoni walisema: “Kumwona Mtume wetu katika sura tofauti pia ni kumwona Yeye. Lakini hii ni alama ya upungufu katika dini ya mtu huyo. Kila anayemwona Mtume wetu Muhammad alaihis-salaam ndotoni katika sura Yake halisi na akafa akiwa muumini, ataingia Peponi.”

Abu Hurayra alieleza hadithi sharif hii ya Mtume wetu: “Mtu akisali usiku wa kuamkia Ijumaa sala ya rakaa mbili, na katika kila rakaa akasoma Surat al-Fatiha na Ayat al-Kursi mara moja moja, na Surat al-Ikhlas mara kumi na tano, kisha baada ya sala akasema mara elfu moja: ‘Allahumma salli ala Muhammadinin-nabiyyil-ummiyy’, ataniona ndotoni kabla Ijumaa nyingine haijafika. Madhambi yote ya mtu huyo yaliyopita na yatakayokuja yatasamehewa. Pepo ni ya wale wanaoniona.”

Kulizuru kaburi tukufu la Bwana wetu Mtume

Bwana wetu Fakhr-i kainat alisema: “Anayenizuru baada ya kufa kwangu ni kama aliyenizuru nikiwa hai.” Katika hadithi sharif iliyoelezwa katika kitabu “Mirat al-Madina”, Mtume wetu alisema: “Shafaa yangu imekuwa wajibu kwa anayelizuru kaburi langu.” Hadithi sharif hii wameieleza Ibn Khuzayma, Bazzar, Daraqutni na Tabarani (rahimahumullah). Katika hadithi nyingine aliyoieleza Bazzar imesemwa: “Shafaa yangu imekuwa halali kwa anayelizuru kaburi langu.” Katika hadithi sharif iliyoelezwa katika Muslim sharif na katika Mujam ya Abu Bakr bin Makkari imesemwa: “Mtu akija kunizuru bila kuwa na nia ya kitu kingine isipokuwa kunizuru, anastahili nimwombee shafaa Siku ya Kiama.” Hadithi sharif hii inaeleza kwamba Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) atawaombea shafaa wanaokwenda Madina al-Munawwara kwa ajili ya kumzuru.

Jihadhari na kuacha adabu, huu ni mtaa wa Kipenzi cha Mola,
hapa ndipo Allah anapotazama; haya ni makao ya Mustafa!
Mwezi mpya mbinguni ni mpenzi aliyepasuka kifua mlangoni pa Bab as-Salam,
na kandili lake Jawza ni mapambazuko ya nuru na mwangaza.
Hapa ndipo mahali pa kupumzika pa Habibu wa Mola Mtukufu,
kwa fadhila hapa pamezidi hata Arshi ya Mola Mwenye Ukuu!
Kwa mng’ao wa udongo huu giza la kutokuwepo limeondoka,
viumbe wote walifunguka macho kutoka upofu, kwa kuwa huu ni wanja wa macho.
Ewe Nabi, ingia katika kizingiti hiki kwa sharti la kuchunga adabu,
hapa ndipo malaika hutufu; hapa ndipo Mitume hubusu!
Nabi

Hadithi sharif nyingine aliyoieleza Daraqutni ni hii: “Anayehiji na asinizuru, ameniudhi.” Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alitaka azuriwe ili umma Wake upate thawabu kwa njia hii pia. Kwa sababu hii wanazuoni wetu wa fiqhi, baada ya kutekeleza wajibu wa hija, walikuja Madina al-Munawwara na kusali katika Masjid ash-Sharif. Kisha walizuru Rawdha al-Mutahhara, Minbar al-Munir na Qabr ash-Sharif (kaburi lililobarikiwa la Rasulullah) lililo bora kuliko Arshi; mahali alipokuwa akiketi, akitembea na kuegemea; nguzo aliyokuwa akiiegemea wahyi ulipokuwa ukimjia; na mahali walipopita Masahaba watukufu na Tabiin (radhiyallahu taala anhum ajmain) waliofanya kazi wakati msikiti ulipokuwa ukijengwa na kukarabatiwa, au waliopata heshima ya kutoa mali na fedha zao. Walipata baraka kwa kuyaona maeneo hayo. Wanazuoni na watu wema waliokuja baada yao nao, baada ya hija, walikuja Madina na kufanya kama walivyofanya wanazuoni wetu wa fiqhi. Kwa sababu hii, leo kama jana, mahujaji, wakishikamana na desturi hii, huizuru Madina al-Munawwara.

“Mtu akija kunizuru bila kuwa na nia ya kitu kingine isipokuwa kunizuru, anastahili nimwombee shafaa Siku ya Kiama” Hadithi sharif

Abu Hanifa (rahimahullahu taala), jua la wanazuoni wa Uislamu, alisema: “Kuzuru Qabr as-Saada (kaburi lililobarikiwa la Mtume wetu), ambako ni miongoni mwa mustahab (matendo anayoyapenda Allahu taala) bora kabisa, ni ibada iliyo karibu na daraja ya wajibu (tendo lililo karibu kuwa la lazima kama fardhi, na kwa hiyo haliachwi).” Anayekwenda kulizuru kaburi tukufu la Bwana wetu Rasulullah anapaswa kusoma salawat sharif kwa wingi. Katika hadithi sharif imeelezwa kwamba sala na salamu hizi zinazosomwa humfikia Mtume wetu. Adabu ya kumzuru Mtume wetu mpendwa ni hii:

Mji wa Madina al-Munawwara unapoonekana kwa mbali, husomwa sala na salamu. Kisha husemwa: “Allahumma hadha haramu Nabiyyika, fajalhu wiqayatan li minan-nar wa amanan minal-adhabi wa suil-hisab.” Ikiwezekana, kabla ya kuingia mjini au msikitini, huoga josho la ghusl. Hujipaka manukato mazuri. Huvaa nguo mpya na safi, kwa sababu mambo haya yanaonyesha taadhima na heshima. Huingia Madina al-Munawwara kwa unyenyekevu, kwa staha na kwa utulivu. Baada ya kusema “Bismillahi wa ala millati Rasulillah”, husomwa aya tukufu ya 80 ya Surat al-Isra. Mara baada yake husemwa: “Allahumma salli ala Muhammadin wa ala ali Muhammad. Waghfir li dhunubi waftah li abwaba rahmatika wa fadlik”, na huingia Masjid an-Nabawi. Kisha karibu na minbar ya Bwana wetu Rasulullah husali sala ya rakaa mbili ya tahiyyat al-masjid, akisimama kwa namna ambayo nguzo ya minbar iko sawa na bega lake la kulia. Mtume wetu mpendwa alikuwa akisali hapa. Mahali hapa ni kati ya kaburi la Bwana wetu Mtume na minbar Yake. Katika hadithi sharif imesemwa: “Kati ya kaburi langu na minbar yangu kuna bustani miongoni mwa bustani za Peponi. Minbar yangu iko juu ya hodhi langu.”11 Kisha husujudu sijda ya shukrani kwa sababu Allahu taala amemjaalia kulizuru kaburi lililobarikiwa la Rasulullah.

Baada ya dua husimama na kwenda kwenye Hujrat as-Saada – kaburi tukufu la Bwana wetu Mtume. Akiwa ameuelekea uso uliobarikiwa wa Rasulullah huku kibla kikiwa nyuma yake, husimama kwa adabu umbali wa mita mbili hivi kutoka kaburi tukufu. Hakaribii zaidi. Anapaswa kuwa katika khushui (heshima na hofu ya unyenyekevu) na khudui (kujisalimisha kikamilifu), na kuwa na adabu mbele ya Rasulullah kana kwamba yu hai naye yuko mbele Yake, kama Allahu taala alivyoamrisha katika Quran tukufu. Hapaswi kuacha utulivu na staha. Kutoweka mkono kwenye kuta za kaburi tukufu na kusimama mbali kwa adabu ndiko kunakolingana zaidi na heshima. Asimame kama aliye katika sala. Anapaswa kuifikiria sura tukufu na laini ya Bwana wetu Rasulullah, na kufikiri kwamba Rasulullah anamjua, anasikia maneno yake, salamu yake na dua zake, anamjibu na kusema amin, kwa sababu Bwana wetu Rasulullah alisema: “Anayenisalia kaburini mwangu, mimi humsikia.” Katika hadithi sharif pia imeelezwa kwamba kwenye kaburi tukufu la Bwana wetu Rasulullah amewekwa malaika ambaye kazi yake ni kumfikishia salamu za wale wa umma Wake wanaomsalimu. Kisha husemwa: “Assalamu alaika ya sayyidi ya Rasulallah! Assalamu alaika ya Nabiyyallah! Assalamu alaika ya Safiyyallah! Assalamu alaika ya Habiballah! Assalamu alaika ya Nabiyyar-rahmati! Assalamu alaika ya Shafial-ummati! Assalamu alaika ya Sayyidal-mursalin! Assalamu alaika ya Khataman-nabiyyin!”

“Allahu taala akujaalie malipo na ujira wa juu kabisa. Nashuhudia kwamba Wewe umetekeleza wajibu Wako wa utume. Umeitekeleza amana. Umeupa umma Wako nasaha. Umefanya jihadi katika njia ya Allahu taala mpaka yakini (mauti) ilipokujia. Allahu taala akusalie na akusalimu mpaka Siku ya Kiama. Ewe Mtume wa Allah! Sisi tumekujia kutoka mahali mbali sana. Tumekuja kulizuru kaburi Lako tukufu, kutekeleza haki Yako, kuyaona papo hapo yale uliyoyafanya, kupata baraka kwa kukuzuru, na kukuomba uwe mwombezi wetu mbele ya Allahu taala. Hii ni kwa sababu makosa yetu yameipinda migongo yetu. Dhambi zetu zimeyalemea mabega yetu. Ewe Mtume wa Allah! Wewe ni mwombezi, na ndiwe ambaye shafaa Yako hukubaliwa. Umeahidiwa Maqam Mahmud. Na pia Allahu taala katika Quran tukufu (katika aya tukufu ya 64 ya Surat an-Nisa) anasema kwa maana: ’Hatukumtuma Mtume yeyote ila ili atiiwe (na kaumu aliyotumwa kwao) kwa amri ya Allahu taala. Lau wao, baada ya kuzidhulumu nafsi zao (kujidhuru wenyewe), wangekujia wakaomba msamaha kwa Allahu taala, na Mtume Wangu naye akawaombea msamaha, kwa hakika wangemkuta Allahu taala ni Mwenye kukubali toba na Mwenye kurehemu.’ Tumekuja mbele Yako tukufu. Lakini tumezidhulumu nafsi zetu. Tunataka dhambi zetu zisamehewe. Ewe Mtume wa Allah! Tuombee shafaa mbele ya Allahu taala. Ewe Mtume wa Allah! Mwombe Allahu taala azichukue roho zetu tukiwa juu ya sunna Yako, Siku ya Kiama atujumuishe miongoni mwa wale watakaokuja pamoja Nawe mahali pa Mahshar, na atujaalie kuja kwenye hodhi Lako na kunywa kutoka humo. Ewe Mtume wa Allah! Tunaiomba shafaa Yako.” Kisha husomwa aya tukufu ya 10 ya Surat al-Hashr, kwa maana: “… Ewe Mola wetu! Tusamehe sisi na ndugu zetu waliotutangulia kwa imani! Usijaalie katika nyoyo zetu chuki yoyote kwa walioamini! Ewe Mola wetu! Hakika Wewe ni Mwenye huruma na Mwenye kurehemu!”

Kisha hufikisha salamu za wale waliozituma, na husemwa: “Assalamu alaika ya Rasulallah! Mtu huyu anataka uwe mwombezi wake mbele ya Allahu taala. Umwombee shafaa yeye na Waislamu wote”, na husoma salawat kiasi anachotaka.

Kisha husogea nusu mita kulia, sawa na kichwa kilichobarikiwa cha Hadhrat Abu Bakr, na humsalimu Hadhrat Abu Bakr as-Siddiq kwa maneno haya: “Assalamu alaika ya khalifata Rasulillah! Assalamu alaika ya rafiqahu fil-ghar! Assalamu alaika ya aminahu alal-asrar! Allahu taala akujaalie, ukiwa imam wa umma huu, malipo na ujira wa juu kabisa. Ulikuwa khalifa wa Rasulullah kwa namna nzuri kabisa, na uliifuata sunna Yake tukufu kwa namna bora kabisa. Ulipigana na murtadi (walioiacha dini) na waliopotoka njia iliyonyooka. Daima ulisema haki. Mpaka ulipofariki ulikuwa msaidizi wa walio katika njia ya haki. Salamu ya Allahu taala, rehema Yake na baraka Zake ziwe juu yako! Ewe Allah! Kwa rehema Yako, zichukue roho zetu tukiwa katika mapenzi yake. Usiifanye ziara yetu kwake kuwa bure!”

“Kati ya kaburi langu na minbar yangu kuna bustani miongoni mwa bustani za Peponi. Minbar yangu iko juu ya hodhi langu” Hadithi sharif

Kisha husogea tena nusu mita kulia, sawa na kaburi la Hadhrat Umar, na humsalimu Hadhrat Umar kwa maneno haya: “Assalamu alaika ya Amiral-muminin! Assalamu alaika ya Mudhhiral-Islam! Assalamu alaika ya Muksiral-asnam! Allahu taala akupe ujira na malipo ya juu kabisa. Katika uhai wako na katika kifo chako uliusaidia Uislamu na Waislamu. Ulikuwa mlezi wa mayatima. Uliwatendea wema jamaa. Kwa Waislamu ulikuwa kiongozi waliyemridhia, aliye katika uongofu na anayewaongoza watu kwenye njia iliyonyooka. Uliyakusanya na kuyapanga mambo yao. Uliwatajirisha mafakiri wao na kuyafunga majeraha yao. Salamu ya Allahu taala, rehema Yake na baraka Zake ziwe juu yako!”

Kisha huwaelekea Hadhrat Abu Bakr na Hadhrat Umar na kusema: “Assalamu alaikuma ya dhajiay Rasulillah wa rafiqayhi wa wazirayhi wa mushirayhi wal-muawinayni lahu alal-qiyami fid-dini wal-qaimayni badahu bi-masalihil-muslimin! Allahu taala awape ujira bora kabisa. Tunawafanya nyinyi wasila mbele ya Rasulullah, ili mumwombe Allahu taala Rasulullah atuombee shafaa, aikubali juhudi yetu, atufishe juu ya dini ya Uislamu na atufufue juu ya dini ya Uislamu, na Siku ya Kiama atukusanye miongoni mwa walio karibu na Rasulullah.”

Kisha huiombea dua nafsi yake, wazazi wake, walioomba dua na Waislamu wote. Baada ya hapo husimama akiuelekea uso uliobarikiwa wa Bwana wetu Rasulullah na kusema: “Ewe Allah! Wewe unasema (kwa maana): ’Hatukumtuma Mtume yeyote ila ili atiiwe (na kaumu aliyotumwa kwao) kwa amri ya Allahu taala. Lau wao, baada ya kuzidhulumu nafsi zao (kujidhuru wenyewe), wangekujia wakaomba msamaha kwa Allahu taala, na Mtume Wangu naye akawaombea msamaha, kwa hakika wangemkuta Allahu taala ni Mwenye kukubali toba na Mwenye kurehemu.’12 Ewe Mola wangu! Kwa kufuata neno Lako tukufu na kutii amri Yako, tunaomba Mtume Wako mpendwa atuombee shafaa mbele Yako.” Baada ya hapo husoma dua aliyoisoma hapo awali, yaani aya tukufu ya 10 ya Surat al-Hashr (kwa maana):

“… Ewe Mola wetu! Tusamehe sisi na ndugu zetu waliotutangulia kwa imani! Usijaalie katika nyoyo zetu chuki yoyote kwa walioamini! Ewe Mola wetu! Hakika Wewe ni Mwenye huruma nyingi na Mwenye kurehemu!” Kisha husoma aya tukufu “Rabbanaghfir lana wa li-abaina wa li-ummahatina wa li-ikhwaninal-ladhina sabaquna bil-imani”, “Rabbana atina …” na “Subhana Rabbika …” na kuikamilisha ziara ya Hujrat as-Saada. Kisha huja Rawdha al-Mutahhara iliyo kati ya kaburi la Rasulullah na minbar Yake. Mahali hapa ni pa umbo la mraba. Hapa husali sala kiasi anachotaka na kuomba dua. Husoma tasbihi, humhimidi na kumsifu Allahu taala. Kisha huja kwenye minbar, na kwa nia ya kupata baraka ya Rasulullah, huweka mkono wake mahali ambapo Bwana wetu Mtume alikuwa akiweka mkono Wake mtukufu alipokuwa akisoma hotuba. Hapa husali sala ya rakaa mbili. Humwomba Allahu taala anachotaka. Hukimbilia rehema ya Allahu taala ili kujikinga na ghadhabu Yake. Kisha huja kando ya nguzo iliyowekwa mahali ilipokuwa nguzo ya Hannana zamani. Hannana ni nguzo iliyolia kwa sababu Bwana wetu Rasulullah aliiacha alipohamia kwenye minbar kusoma hotuba, kisha ikatulia Rasulullah aliposhuka na kuikumbatia. Kisha huja kwenye nguzo ambayo Hadhrat Abu Lubaba alijifunga kwayo alipotubu. Hapa husali sala ya rakaa mbili, humtubia Allahu taala na kufanya istighfari. Huomba dua anazotaka.

Katika muda anaokaa hapa, anapaswa kuzishughulisha nyusiku zake kwa kusoma Quran tukufu, kumdhukuru Allahu taala, kuomba dua kwa siri na kwa dhahiri kando ya minbar na kaburi, na kufanya rabita (kuunganisha moyo wake na moyo wa mmoja wa mawalii). Baada ya kulizuru kaburi lililobarikiwa la Bwana wetu Rasulullah, ni mustahab (tendo analolipenda Allahu taala) kwenda kwenye makaburi ya Baqi na kuyazuru. Kisha huzuru makaburi mengine, hasa kaburi la Hadhrat Hamza, Sayyid ash-shuhada (bwana wa mashahidi). Pia huko Baqi huzuru makaburi ya Hadhrat Abbas, na ya Hasan bin Ali, Zaynul-Abidin, mwanawe Muhammad Baqir na mwanawe Jafar as-Sadiq walioko huko, ya Amirul-muminin Hadhrat Uthman, ya Ibrahim mwana wa Bwana wetu Rasulullah, ya wake watakatifu wa Bwana wetu Rasulullah walioko huko, ya shangazi Yake Safiyya, na ya wakubwa wengine wengi wa Masahaba na Tabiin (radhiyallahu anhum ajmain). Husali katika Msikiti wa Fatima ulioko Baqi. Siku ya Alhamisi ni mustahab kuwazuru mashahidi wa Uhud. Huko husema: “Salamun alaikum bima sabartum. Fanima uqbad-dar. Salamun alaikum ya ahla daril-qawmil-muminin wa inna inshaallahu an qaribin bikum lahiqun.” Kisha husoma Ayat al-Kursi na Surat al-Ikhlas. Wanaozuru Hujrat as-Saada wanapaswa kuwa macho sana. Mioyoni mwao kusiwe na mawazo ya dunia. Wanapaswa kuifikiria nuru iliyobarikiwa ya Muhammad alaihis-salaam na ukuu wa daraja Yake. Dua zinazoombwa huku mtu akifikiria mambo ya dunia, kukutana na watu wakubwa ili kupata manufaa, au biashara, Allahu taala hazikubali, na watu hao hawafikii matakwa yao. Kuzuru Hujrat as-Saada ni ibada tukufu. Inahofiwa kwamba wasioliamini hili wanaweza kutoka katika Uislamu, kwa sababu wanampinga Allahu taala, Mtume Wake na Waislamu wote. Ingawa wanazuoni wachache wa madhehebu ya Maliki walisema kwamba kumzuru Rasulullah ni wajibu, imeelezwa kwa kauli moja kwamba ni mustahab.

“Ewe Mola wetu! Tusamehe sisi na ndugu zetu waliotutangulia kwa imani! Usijaalie katika nyoyo zetu chuki yoyote kwa walioamini! Ewe Mola wetu! Hakika Wewe ni Mwenye huruma nyingi na Mwenye kurehemu!” Al-Hashr: 10

AS-SUBHU BADA
Assubhu bada min talatihi.
Wallaylu daja min wafratihi.
Faqar-rusula fadlan wa ula.
Ahdas-subula li dalalatihi.
Asubuhi ilichukua nuru yake kutoka uso Wake.
Usiku ulichukua giza lake kutoka nywele Zake nyeusi.
Kwa fadhila na utukufu Wake aliwapita Mitume wote.
Walioongoka waliipata njia yao kwa uongozi Wake.
Kanzul-karami mawlan-niami.
Hadil-umami li shariatihi.
Azkan-nasabi alal-hasabi.
Kullul-arabi fi khidmatihi.
Yeye ni hazina ya ukarimu, aliyegawa kutoka hazina hiyo.
Aliyaongoza mataifa kwenye dini Yake na kwenye uongofu.
Nasaba Yake ni safi kabisa, heshima Yake ni ya juu mno.
Waarabu wote wako katika huduma Yake.
Saatish-shajaru nataqal-hajaru.
Shuqqal-qamaru bi isharatihi.
Jibrilu ata laylatal-asra.
War-Rabbu daa li hadratihi.
Miti ilikimbia mbele Yake, mawe yalitamka na kuzungumza.
Kwa ishara Yake (ya muujiza) mwezi ulipasuka sehemu mbili.
Usiku wa Israa Jibril (alaihis-salaam) alimjia.
Na Mola Wake akamwalika mbele Yake.
Nalash-sharafa wallahu afa.
Amma salafa min ummatihi.
Fa Muhammaduna huwa sayyiduna.
Fal-izzu lana bi ijabatihi.
Alifikia daraja kubwa.
Na Allah (jalla jalaluhu) aliusamehe umma Wake.
Muhammad wetu (sallallahu alayhi wasallam), Yeye ni bwana wetu.
Heshima ni yetu kwa kuwa tumemkubali.
Abdullah bin Rawaha (radhiyallahu anhu)