TAWASSUL KWA BWANA WETU MTUME

Tawassul1 kwa Bwana wetu Mtume imefanywa wakati wote: kabla ya kuumbwa Kwake, baada ya kuumbwa Kwake, katika maisha Yake ya dunia na baada ya kufariki Kwake, katika ulimwengu wa barzakh (kaburi); na itafanywa pia Siku ya Kiama baada ya kufufuliwa, katika uwanja wa Arasat na Peponi. Wasila ni kila kitu ambacho Allahu taala amekifanya kuwa sababu ya ukaribu Naye na ya kutimizwa kwa haja. Kufanya tawassul kwa Mtume Mtukufu, yaani kumfanya Bwana wetu Rasulullah kuwa wasila mbele ya Allahu taala na kuomba msaada Wake na shafaa Yake, kunajuzu. Hili ni miongoni mwa mambo waliyoyafanya Salaf as-salihin (Masahaba, Tabiin na Taba at-Tabiin), wanazuoni na Waislamu wengine. Hakuna Mwislamu yeyote aliyeliona hili kuwa baya. Mpaka sasa, isipokuwa wenye itikadi potofu, hajapatikana yeyote asiyeyakubali haya. Baba wa wanadamu Adam alaihis-salaam, alipoteremshwa ardhini, alimfanya Bwana wetu Mtume kuwa wasila. Mtume wetu mpendwa alieleza tukio hili katika moja ya hadithi sharif Zake hivi: “Adam (alaihis-salaam), alipotolewa Peponi kwa sababu ya kosa Lake (zalla), alisema: ‘Ewe Mola wangu! Nisamehe kwa heshima ya Muhammad!’ Allahu taala akasema: ‘Ewe Adam! Umemjuaje Muhammad, nami bado sijamuumba?’ Adam (alaihis-salaam) akasema: ‘Ewe Mola wangu! Uliponiumba na kunipa roho, nilifungua macho yangu nikatazama, nikaona imeandikwa kwenye ukingo wa Arshi: La ilaha illallah, Muhammadun Rasulullah. Yeye ndiye ambaye jina Lake unalipenda pamoja na jina Lako.’ Allahu taala akasema: ‘Umesema kweli, ewe Adam! Yeye ndiye ninayempenda zaidi kuliko viumbe Wangu wote. Kwa kuwa umeomba msamaha kwa heshima Yake, nimekusamehe.’”2 Katika riwaya nyingine alisema: “Yeye ni Mtume atakayetoka katika kizazi chako. Kama nisingemuumba Yeye, nisingekuumba wewe wala watoto wako. Kwa kuwa umemfanya kuwa mwombezi, nimekusamehe na kukughufiria.”3

Kuna maelfu ya mifano kuhusu hili. Baadhi yake yameelezwa hapa chini: mtu mmoja, kipofu wa macho yote mawili, alimwomba Bwana wetu Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) amwombee dua ili macho yake yafunguke. Rasulullah akasema: “Ukitaka nitakuombea dua. Lakini ukisubiri na kuvumilia, ni bora zaidi kwako.” Yule Mwislamu kipofu akajibu: “Sina tena nguvu ya kusubiri. Nakusihi uniombee dua.” Hapo Bwana wetu Mtume akamwambia: “Basi tawadha, kisha usome dua hii:”

“Allahumma inni asaluka wa atawajjahu ilayka bi-Nabiyyika Muhammadin Nabiyyir-rahmati. Ya Muhammad! Inni atawajjahu bika ila Rabbi fi hajati hadhihi, li tuqdha li. Allahumma shaffihu fiyya.”

Imam an-Nasai, mmoja wa wanazuoni wa hadithi, anaeleza kwamba mtu huyo aliposoma dua hii, Allahu taala aliikubali na macho yake yakafunguka. Kuhusu kumfanya Rasulullah kuwa wasila, Hadhrat Uthman bin Hunayf anasimulia tukio hili: “Uthman bin Affan alipokuwa khalifa, mtu mmoja mwenye dhiki kubwa alinieleza shida yake, kwa sababu aliona haya kwenda mbele ya Khalifa. Nami nikamwambia atawadhe mara moja, aende Masjid as-Saada, asome dua ile iliyomrudishia yule Mwislamu kipofu macho yake, na aeleze anachotaka. Yule maskini, baada ya kuomba dua, alikwenda mahali alipokuwa Khalifa, akapelekwa mbele yake. Khalifa alimketisha juu ya mswala wake, akasikiliza shida yake na akaitimiza haja yake. Yule maskini, alipoona kwamba jambo lake limetimizwa haraka hivyo, alinijia kwa furaha akasema: ‘Allahu taala awe radhi nawe! Kama usingemwambia Khalifa, nisingeokoka katika dhiki hii.’ Alidhani kwamba nilikuwa nimezungumza na Khalifa.”

“(Ewe Adam!) Yeye ni Mtume atakayetoka katika kizazi chako. Kama nisingemuumba Yeye, nisingekuumba wewe wala watoto wako. Kwa kuwa umemfanya kuwa mwombezi, nimekusamehe na kukughufiria” Hadithi qudsi

Hadhrat Umar alipokuwa khalifa, kulitokea njaa. Mmoja wa Masahaba watukufu, Hadhrat Bilal bin Harith, alikwenda kwenye kaburi la Rasulullah akasema: “Ewe Mtume wa Allah! Umma Wako unakaribia kufa kwa njaa. Nakusihi uwe wasila ili mvua inyeshe.” Usiku ule ule Bwana wetu Rasulullah alimtokea ndotoni, akasema: “Nenda kwa Khalifa! Mpe salamu kutoka kwangu! Atoke kwenda kuomba dua ya mvua!” Hadhrat Umar alipotoka kwenda kuomba dua ya mvua, mvua ilianza kunyesha. Allahu taala hukubali dua kwa ajili ya heshima ya wale anaowapenda. Allahu taala ameeleza kwamba anampenda sana Muhammad alaihis-salaam. Kwa sababu hiyo, mtu akiomba dua akisema “Allahumma inni asaluka bi-jahi Nabiyyikal-Mustafa”, dua yake hairudishwi. Hata hivyo, kumfanya Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) kuwa wasila kwa mambo madogo madogo ya dunia hakulingani na adabu. Burhanuddin Ibrahim al-Maliki alisema: “Fakiri mmoja aliyekuwa na njaa sana alikwenda Hujrat as-Saada akasema: ‘Ewe Mtume wa Allah! Nina njaa.’ Muda mfupi baadaye mtu mmoja alikuja akampeleka fakiri nyumbani kwake akamshibisha. Fakiri aliposema kwamba dua aliyoiomba imekubaliwa, mwenye nyumba akasema: ‘Ndugu yangu! Uliiacha familia yako, ukaja kutoka mbali kwa taabu ili kumzuru Rasulullah. Je, inafaa kwenda mbele ya Rasulullah kwa ajili ya tonge la mkate? Katika hadhara ile tukufu ulipaswa kuomba Pepo na neema za milele! Allahu taala hayakatai yanayoombwa hapa.’ Wanaopata heshima ya kumzuru Rasulullah wanapaswa kuomba dua ili awaombee shafaa Siku ya Kiama.” Siku moja Imam Abu Bakr al-Muqri alikuwa ameketi pamoja na Imam at-Tabarani na Abu Shaykh katika Masjid as-Saada. Kwa sababu hawakuwa wamekula kitu kwa siku kadhaa, walikuwa na njaa sana. Mwishowe Imam Abu Bakr hakuweza kustahimili tena, akasema: “Nina njaa, ewe Mtume wa Allah!”, kisha akaenda kukaa pembeni. Mtu mmoja mtukufu miongoni mwa masayyid alikuja pamoja na watumishi wake wawili, akasema: “Ndugu zangu! Mmemwomba babu yangu Rasulullah msaada kwa sababu ya njaa. Ameniamuru niwashibishe.” Wakala pamoja alichokileta. Chakula kilichobaki akawaachia wao, akaondoka. Mmoja wa wanazuoni wa Kiislamu, Abu Abdullah bin Numan al-Marrakushi at-Tilimsani (683 Hijria / 1284 Miladi), katika kitabu chake chenye thamani Misbah az-zulam, anaeleza kwa urefu habari za mamia ya Waislamu waliofikia matakwa yao kwa kumfanya Bwana wetu Rasulullah kuwa wasila, na dua zao. Mmoja wa waliofikia matakwa yao kwa kumfanya Rasulullah kuwa wasila ni Muhammad bin Munkadir. Anasimulia hivi: “Mtu mmoja alimwachia baba yangu dhahabu themanini akaenda jihadi. Alikuwa amesema: ‘Zihifadhi hizi! Ukimwona mtu mwenye shida kubwa, unaweza pia kumsaidia kwazo.’ Madina kulitokea njaa. Baba yangu aliwagawia dhahabu zote wale waliokuwa wakiteseka kwa njaa. Mwenye dhahabu alirudi akazidai. Baba yangu akamwambia: ‘Njoo kesho.’ Kisha alikwenda Hujrat as-Saada, akamsihi Rasulullah mpaka asubuhi. Usiku wa manane mtu mmoja alikuja akasema: ‘Nyoosha mkono wako!’ Akampa mfuko wa dhahabu, kisha akatoweka pale. Baba yangu alipozihesabu dhahabu nyumbani na kuona kwamba ni themanini, alifurahi na mara moja akampa mwenye dhahabu.”

Hadhrat Abu Abdullah at-Tilimsani katika kitabu hiki anasimulia hivi tukio lililompata yeye mwenyewe:

“Mwaka 637 (1239 Miladi) tulitoka katika ngome ya Sadar pamoja na jamaa ya watu wateule. Pamoja nasi alikuwa mtu aliyekuwa akituongoza njia. Baada ya kwenda kwa muda, maji yetu yaliisha. Tukaanza kutafuta maji. Mimi kwa wakati huo nilikwenda kujisaidia. Wakati huo usingizi mzito ulinishika. Nikasema moyoni: ‘Kwa vyovyote wataniamsha watakapoondoka’, nikaweka kichwa changu chini.

Nilipoamka, nilijikuta peke yangu kabisa katikati ya jangwa. Wenzangu walikuwa wamenisahau wakaenda zao. Nilishikwa na hofu kubwa kwa sababu ya upweke. Nikaanza kutembea huku na huko jangwani. Sikujua nilipo wala ninakopaswa kwenda. Kila upande kulikuwa mchanga uliotandazwa sawasawa. Punde giza likaingia. Hata alama ya msafara tuliokuwa tukisafiri nao haikuwepo. Nilikuwa peke yangu katika giza la usiku. Hofu yangu ikazidi. Kwa wasiwasi nikaanza kutembea kwa kasi zaidi. Baada ya kwenda kwa muda, nilianguka chini nikiwa na kiu kali, nimechoka na kudhoofika. Nilikuwa nimekata tamaa ya maisha yangu, nikihisi kwamba mauti yangu yanakaribia. Nilikuwa katika uchungu usioelezeka; dhiki na maumivu yangu yalikuwa yamefikia kikomo. Ghafla jambo moja likanijia akilini. Katika giza la usiku, nikikusanya nguvu zangu zote, kwa unyoofu na ikhlasi, niliita kwa mara ya mwisho: ‘Ewe Mtume wa Allah! Msaada! Nakuomba unisaidie kwa idhini ya Allahu taala!’ Mara tu nilipomaliza maneno yangu, nilisikia mtu akiniita. Nilipotazama upande sauti ilipotoka, katika giza la usiku niliona mtu nisiyewahi kumwona mpaka wakati huo, aliyevaa nguo nyeupe pe, akitoa mwanga kumzunguka, akiniita. Alinikaribia akanishika mkono. Wakati huo huo uchovu wangu wote na kiu yangu vilitoweka. Nikawa kama niliyezaliwa upya. Moyo wangu ulimpenda mara moja. Tukatembea pamoja tukishikana mikono kwa muda. Nilihisi kwamba ninaishi mojawapo ya nyakati tamu kabisa za maisha yangu. Tulipovuka kilima cha mchanga, niliona taa za msafara niliokuwa nikisafiri nao, nikasikia sauti za wenzangu. Tukawakaribia. Mnyama niliyekuwa nikimpanda alikuwa akiwafuata nyuma kabisa. Ghafla alikuja akasimama mbele yangu. Nilipomwona kipando changu mbele yangu, nilipiga kelele za furaha. Nilipopiga kelele, yule aliyekuja pamoja nami aliuachia mkono wangu. Kisha akanishika mkono akanipandisha juu ya kipando changu. Kisha akasema: ‘Sisi hatumrudishi mikono mitupu anayetuomba kitu na anayetaka msaada’, akageuka akaondoka. Hapo nikaelewa kwamba Yeye alikuwa Bwana wetu Rasulullah. Alipokuwa akirudi, nuru alizozieneza kumzunguka zilionekana zikipanda kuelekea mbinguni katika giza la usiku. Alipotoweka machoni mwangu, ghafla nikazinduka. Nikajuta: ‘Imekuwaje sikuibusu mikono na miguu ya Bwana wetu Rasulullah?’ Lakini wakati ulikuwa umekwisha kupita, fursa ilikuwa imeponyoka.” Abul-Khayr Aqta alikuwa amekaa Madina siku tano akiwa na njaa. Alikuja kando ya Hujrat as-Saada akamsalimu Rasulullah. Alieleza kwamba ana njaa. Akaenda pembeni akalala. Ndotoni alimwona Rasulullah akija. Kulia Kwake alikuwa Abu Bakr as-Siddiq, kushoto Kwake Umar al-Faruq, na mbele Yake Ali al-Murtadha (radhiyallahu taala anhum ajmain).

Hadhrat Ali alikuja akasema: “Ewe Abul-Khayr! Inuka! Mbona umelala? Rasulullah anakuja!” Mara moja aliinuka. Rasulullah alikuja akampa mkate mkubwa. Baadaye Abul-Khayr alisema: “Kwa kuwa nilikuwa na njaa sana, mara moja nilianza kula. Nilipokula nusu yake, niliamka. Nusu iliyobaki niliikuta mkononi mwangu.”

“Aliyedhurika na jambo lolote, atawadhe udhu kamili na asali sala ya rakaa mbili! Kisha aseme: ‘Ewe Mola wangu! Nakuomba Wewe. Nakusihi kwa kumfanya wasila Mtume Wako Muhammad alaihis-salaam, aliye rehema kwa walimwengu. Ewe Muhammad! Nakufanya wasila kwa Mola wangu ili anitimizie haja yangu. Ewe Mola wangu! Mfanye Yeye kuwa mwombezi wangu!’” Hadithi sharif

Pia katika kitabu Misbah az-zulam imeandikwa: Ahmad bin Muhammad Sufi anasema: “Katika majangwa ya Hijaz sikubakiwa na chochote nilichokuwa nacho. Nikaja Madina. Kando ya Hujrat as-Saada nilimsalimu Rasulullah. Nikaketi pembeni nikalala. Rasulullah alinitokea akasema: ‘Ahmad, umekuja? Fungua kiganja chako!’ Akakijaza kiganja changu dhahabu. Nikaamka. Mikono yangu ilikuwa imejaa dhahabu.” Imam as-Samhudi naye, katika kitabu chake “Historia ya Madina”, anasimulia hivi tukio lililompata: “Niliangusha ufunguo wa mlango wangu. Sikuweza kuupata. Nilikuja mbele ya Hujrat as-Saada nikasema: ‘Ewe Mtume wa Allah! Nimeangusha ufunguo wangu; siwezi kwenda nyumbani kwangu!’ Wakati huo huo mtoto mmoja alikuja, akionyesha ufunguo uliokuwa mkononi mwake, akasema: ‘Nimeuokota huu. Je, ni wako?’”

Mustafa Ishqi Efendi wa Kilis, katika kitabu chake cha historia Mawarid-i Majidiyya, anasema: “Nilikaa Makka miaka ishirini. Mwaka 1247 (1831 Miladi), baada ya kuweka akiba dhahabu sitini, nilikuja Madina pamoja na mke na watoto. Pesa ziliisha njiani. Nilifikia kama mgeni kwa mtu ninayemjua, nikaja Hujrat as-Saada. Nilimwomba Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) msaada. Baada ya siku tatu, bwana mmoja alikuja kwenye nyumba tuliyokuwa tukikaa, akasema kwamba amenikodishia nyumba. Akahamisha vitu vyangu huko. Akalipa kodi ya mwaka mmoja. Baada ya miezi kadhaa, niliugua nikalala kitandani mwezi mmoja. Nyumbani hakukubaki kitu cha kula wala cha kuuza. Kwa msaada wa mke wangu, nilipanda juu ya paa, nikitaka kulielekea kaburi la Rasulullah, kueleza dhiki yangu na kuomba msaada. Lakini nilipoinua mikono yangu, niliona haya kuomba kitu cha dunia. Sikuweza kusema chochote. Nikashuka chumbani kwangu. Siku iliyofuata mtu mmoja alikuja akasema: ‘Bwana fulani amekutumia dhahabu hizi kama zawadi.’ Nikaupokea mfuko. Ingawa maisha yetu yalitengemaa, sikupona ugonjwa. Kwa msaada wa wengine nilikuja mbele ya Hujrat as-Saada nikamwomba Rasulullah shifaa. Nilitoka msikitini nikatembea kwenda nyumbani bila kumwomba mtu yeyote msaada. Nilipoingia nyumbani, ugonjwa wangu haukubaki hata kidogo. Ili nisipatwe na kijicho, kwa siku kadhaa nilitoka barabarani nikitembea kwa kuegemea fimbo. Lakini pesa zilikuwa zimekwisha. Nikiwaacha mke na watoto gizani, nilikuja Masjid an-Nabawi. Baada ya sala ya isha nilimweleza Rasulullah dhiki yangu. Njiani mtu nisiyemjua alinijia akanipa mfuko mkononi. Ndani yake mlikuwa na dhahabu arobaini na tisa, kila moja yenye thamani ya kurushi tisa. Nilinunua mishumaa na vitu vilivyohitajika, nikarudi nyumbani.”

Katika juzuu ya pili ya tarjama ya kitabu Shaqaiq-i Numaniyya imeandikwa kwamba mwanazuoni mkubwa wa Kiislamu Mawlana Shamsuddin Muhammad bin Hamza Fanari (rahimahullahu taala), Shaykh al-Islam wa kwanza wa Dola ya Uthmaniyya na mujaddid wa zama zake, alipatwa na pazia (mtoto wa jicho) machoni akawa haoni. Usiku mmoja aliona ndotoni Bwana wetu Rasulullah. Alipomwamuru: **“Ifasiri** (iandikie tafsiri) Surat Taha!”, alijibu: “Sina uwezo wa kuifasiri Quran tukufu mbele Yako tukufu, na zaidi ya hayo macho yangu hayaoni.” Hapo Bwana wetu Rasulullah, aliye tabibu wa Mitume, alitoa kipande cha pamba kutoka joho Lake lililobarikiwa, akakilowesha kwa mate Yake matukufu, akakiweka juu ya macho yake. Molla Fanari aliamka akakikuta kipande cha pamba juu ya macho yake. Alipokiondoa, alianza kuona. Alimhimidi Allahu taala na kumshukuru. Alizihifadhi nyuzi za pamba, akausia ziwekwe juu ya macho yake atakapokufa. Alipofariki huko Bursa mwaka 834 (1431 Miladi), wasia wake ulitekelezwa.

Hadhrat Imam Malik alikuwa akizungumza ndani ya Masjid an-Nabawi na Abu Jafar Mansur, mmoja wa makhalifa wa Kiabbasi. Akasema: “Ewe Mansur! Hapa ni Masjid as-Saada! Sema kwa sauti ya chini! Haki taala, katika Surat al-Hujurat, aliikemea jamaa moja aliposema kwa maana: ‘Msipandishe sauti zenu juu ya sauti ya Rasulullah!’4 Na kwa aya tukufu ‘Wale wanaozungumza kwa sauti ya chini mbele ya Rasulullah …’5 aliwasifu wanaozungumza kwa sauti ya chini. Kumheshimu Rasulullah baada ya kufariki Kwake ni kama kumheshimu alipokuwa hai.” Mansur akainamisha shingo akauliza: “Ewe Aba Abdullah! Je, nisimame nikielekea kibla au nikielekea Qabr as-Saada?” Hadhrat Imam Malik akasema: “Usimgeuzie Rasulullah uso wako! Mtume huyo mtukufu (sallallahu taala alayhi wasallam), aliye mwombezi Siku ya Kiama, siku hiyo atakuwa wasila wa kuokoka kwako na kwa baba yako Adam alaihis-salaam. Unapaswa kuielekea Qabr as-Saada, kuishikilia roho iliyobarikiwa ya Rasulullah na kuomba shafaa. Katika aya tukufu ya 64 ya Surat an-Nisa imesemwa kwa maana:

“Wale waliozidhulumu nafsi zao** (waliojidhuru wenyewe), wakakujia wakaomba msamaha kwa Allahu taala, na Mtume Wangu naye akawaombea msamaha, watamkuta Allahu taala ni Mwenye kukubali toba na Mwenye kurehemu.” Aya hii tukufu inaahidi kwamba toba ya wanaomfanya Rasulullah kuwa wasila itakubaliwa.” Hapo Mansur aliinuka alipokuwa ameketi, akasimama mbele ya Hujrat as-Saada, akaanza kusihi akisema: “Ewe Mola wangu! Katika aya hii tukufu umeahidi kuikubali toba ya wanaomfanya Mtume Wako kuwa wasila. Nami nimekuja mbele ya Mtume Wako mtukufu, nakuomba msamaha. Nisamehe kama ulivyowasamehe waja Wako walioomba msamaha alipokuwa hai! Ewe Mola wangu! Nakusihi kwa kumfanya wasila Mtume Wako mtukufu, aliye Nabiyy ar-Rahma (Mtume wa rehema). Ewe Muhammad alaihis-salaam, bora wa Mitume! Kwa kufanya tawassul Kwako, nimemsihi Mola wangu. Ewe Mola wangu! Mfanye Mtume huyo mtukufu kuwa mwombezi wangu!” Aliomba dua akiwa amesimama, mgongo wake kuelekea kibla na uso wake kuelekea dirisha la Muwajaha as-Saada. Minbar an-Nabawi ilikuwa upande wake wa kushoto. Nasaha ambayo Hadhrat Imam Malik alimpa Khalifa Mansur inaonyesha kwamba wanaoomba dua mbele ya Hujrat as-Saada wanapaswa kuwa macho sana. Imesemwa kwamba haifai kwa wale wasioweza kuonyesha adabu na heshima inayolingana na mahali hapo kukaa muda mrefu Madina al-Munawwara. Mwanakijiji mmoja wa Anatolia alikuwa amekaa Madina al-Munawwara kwa miaka mingi, akaoa huko na akapata huduma fulani katika Hujrat as-Saada. Siku moja alipatwa na ugonjwa wa homa, akatamani ayran (kinywaji cha mtindi kilichochanganywa na maji). Akawaza moyoni mwake: “Kama ningekuwa kijijini kwangu, ningeagiza wanitengenezee ayran kutoka mtindi nikanywa.” Usiku ule ule Rasulullah alimtokea Shaykh al-Haram Efendi ndotoni, akaamuru kazi aliyokuwa akiifanya mtu yule apewe mtu mwingine. Shaykh al-Haram aliposema: “Ewe Mtume wa Allah! Huduma hiyo anaifanya mtu fulani wa umma Wako”, akasema: “Mwambie mtu huyo aende kijijini kwake akanywe ayran!”** Siku iliyofuata amri hii ilipomfikia, mwanakijiji alisema: “Naam, kwa heshima kubwa!”, akarudi nchini kwake.

“Wale waliozidhulumu nafsi zao, wakakujia wakaomba msamaha kwa Allahu taala, na Mtume Wangu naye akawaombea msamaha, watamkuta Allahu taala ni Mwenye kukubali toba na Mwenye kurehemu” An-Nisa: 64

Ikiwa wazo lililopita moyoni tu linaweza kuleta hasara kama hii, basi inaeleweka kutokana na hili jinsi neno lisilofaa au tendo lisilolingana na adabu, hata likiwa la mzaha tu, linavyoweza kuleta hasara kubwa – Allah atuhifadhi!

Wewe ni imani ndani ya moyo wa muumini anayekupenda,
hana huzuni kamwe, Wewe ni dawa ya dhiki yake,
anaisubiri shafaa Yako, Wewe ni mtawala wa moyo wake,
anayetarajia msaada kwa hakika huufikia, ya Rasulallah.

Umuhimu na fadhila ya kumsomea Bwana wetu Rasulullah salawat sharif

Kumsomea Bwana wetu Mtume salawat sharif kama ishara ya taadhima na heshima kila jina Lake linapotajwa, linaposikika na linapoandikwa, ni miongoni mwa wajibu wetu muhimu kabisa. Katika aya tukufu ya 56 ya Surat al-Ahzab ya Quran tukufu imesemwa kwa maana:

“Hakika Allahu taala na malaika Wake wanamsalia Mtume (ili kuitukuza heshima na hadhi Yake). Enyi mlioamini! Nanyi msalieni na mumsalimu, na mjisalimishe Kwake kwa moyo.”

Wanazuoni wa tafsiri (wajuzi wa elimu ya tafsiri ya Quran tukufu) wameeleza kwamba neno “sala” lililotajwa katika aya tukufu hii lina maana ya rehema kutoka kwa Allahu taala, istighfari (kuomba msamaha) kutoka kwa malaika na dua kutoka kwa waumini. Wanazuoni wote wa Kiislamu kwa kauli moja wameeleza kwamba kusoma salawat mara moja katika umri ni fardhi. Kila linapotamkwa, kusikika, kusomwa au kuandikwa mojawapo ya majina Yake matukufu, kusoma salawat mara moja ni wajibu, na yanaporudiwa ni mustahab.

Mtu anayemwomba Allahu taala kitu, kwanza amhimidi na kumsifu Allahu taala, kisha amsomee Bwana wetu Rasulullah sala. Dua ya namna hii inastahili sana kukubaliwa. Dua iliyoombwa kwa sala mbili (mwanzoni na mwishoni mwa dua) hairudishwi. Hadhrat Abu Talha anasimulia: “Niliingia mbele ya Rasulullah. Nikamwona akiwa na furaha na ridhaa ambayo sikuwahi kuiona Kwake hapo kabla. Nilipouliza sababu, akasema: ’Nisifurahi vipi? Muda mfupi uliopita Jibril (alaihis-salaam) ameniletea bishara. Allahu taala amesema: Mmoja wa umma Wako akikusomea salawat moja, Allahu taala humsalia mara kumi kwa ajili yake.’”6

Baadhi ya hadithi sharif kuhusu jambo hili ni hizi:

“Na apakwe pua yake mchangani mtu ambaye jina langu likitajwa mbele yake hanisalii wala hanisalimu. Na apakwe pua yake mchangani pia mtu ambaye mwezi wa Ramadhani unaingia na kutoka bila dhambi zake kusamehewa. Na apakwe pua yake mchangani pia mtu anayewafikia wazazi wake katika uzee wao lakini asipate ridhaa yao ili aingie Peponi.”

“Mtu ambaye jina langu likitajwa mbele yake hanisalii wala hanisalimu, huyo ni bahili kuliko mabahili wote.” Hadhrat Abu Humayd as-Saidi anasema: “Baadhi ya Masahaba watukufu walimuuliza Bwana wetu Rasulullah wakasema: ‘Ewe Mtume wa Allah! Tukusalie na tukusalimu vipi?’ Bwana wetu Rasulullah akasema: ‘Semeni: Allahumma salli ala Muhammadin wa azwajihi wa dhurriyyatihi kama sallayta ala Ibrahima wa barik ala Muhammadin wa azwajihi wa dhurriyyatihi kama barakta ala Ibrahima innaka Hamidun Majid.’”7

Baadhi ya salawat sharif ni hizi:

“Alaihis-salaam.”

“Sallallahu alayhi wasallam.”

“Alaihis-salatu was-salamu wat-tahiyya.”

“Allahumma salli ala sayyidina Muhammad.”

“Allahumma salli ala Muhammadin wa ala alihi wa sahbihi ajmain.”

“Alayhi wa ala jamii minas-salawati atammuha wa minat-tahiyyati aymanuha.”

“Allahumma salli ala Muhammadin wa ala ali Muhammad, kama sallayta ala Ibrahima wa ala ali Ibrahim …”

Mtu mmoja alisimulia hivi: Mmoja wa marafiki zangu, katika barua aliyonitumia, kila mahali palipotajwa jina lililobarikiwa la Rasulullah aliandika “sallallahu alayhi wasallam tasliman kathiran kathira”. Nilipoliona hilo nikamuuliza sababu, akasema: “Katika ujana wangu niliandika vitabu vya hadithi. Kila nilipoandika jina lililobarikiwa la Rasulullah, sikuandika salawat. Ndotoni nilimwona Bwana wa walimwengu, nikamwendea. Akanigeuzia mbali uso Wake uliobarikiwa. Nikahamia upande Wake mwingine, akaugeuza tena. Nilipokwenda mbele Yake nikasema: ‘Ewe Mtume wa Allah! Kwa nini unanigeuzia mbali uso Wako?’, akajibu: ‘Kwa sababu ulipoandika jina langu katika kitabu chako, hukunisalia!’ Tangu wakati huo, daima huliandika jina Lake tukufu pamoja na sala.”

Katika hadithi sharif imesemwa:

“Anayenisalia mara moja, Allahu taala humsalia (humrehemu) mara kumi, humsamehe dhambi kumi na humpandisha daraja kumi.”

“Siku ya Kiama aliye karibu zaidi nami na anayestahili zaidi shafaa yangu ni yule aliyenisalia na kunisalimu kwa wingi zaidi.” Haki taala alimwambia Hadhrat Musa alaihis-salaam: “Ewe Musa, je, unataka niwe karibu zaidi na ulimi wako kuliko maneno yako, karibu zaidi na moyo wako kuliko mawazo yako, karibu zaidi na mwili wako kuliko roho yako na karibu zaidi na macho yako kuliko nuru yake?” Aliposema: “Ndiyo, ewe Mola wangu!”, Allahu taala akasema: “Basi msomee Muhammad** (sallallahu alayhi wasallam) salawat kwa wingi.” Allahu taala akasema: “Ewe Musa, je, unataka usipatwe na kiu Siku ya Kiama?” Aliposema: “Ndiyo, ewe Mola wangu!”, Allahu taala akasema: “Basi msomee Muhammad** (sallallahu alayhi wasallam) salawat kwa wingi.”8

Bwana wetu Mtume alisema:

“Yule miongoni mwenu aliyenisomea salawat nyingi duniani, Siku ya Kiama atakuwa karibu zaidi nami katika kila mahali. Anayenisomea salawat mia moja siku ya Ijumaa na usiku wa kuamkia Ijumaa, Allahu taala humtimizia haja mia moja. Sabini kati yake ni za akhera, na thelathini ni za dunia. Kisha Allahu taala humwamuru malaika azilete sala hizo kaburini kwangu. Hizo huwa kama zawadi zinazowajia nyinyi. Malaika huyo hunijulisha jina, nasaba na kabila la aliyezituma, na kuliandika katika ukurasa mweupe ulio kwangu. Kujua kwangu baada ya kufa ni kama kujua kwangu nikiwa hai.”9

“Anayenisalia mara moja, Allahu taala humsalia (humrehemu) mara kumi, humsamehe dhambi kumi na humpandisha daraja kumi” Hadithi sharif

“Inapofika siku ya Alhamisi, Allahu taala hutuma malaika walio na madaftari ya fedha na kalamu za dhahabu. Wao huwaandika wale wanaomsalia Mtume kwa wingi siku ya Alhamisi na usiku wa kuamkia Ijumaa.” “Waislamu wawili wanapokutana, wakapeana mikono (musafaha) na wakamsalia Mtume, dhambi zao za mwanzo na za mwisho husamehewa kabla hawajaachana.” “Mmoja wenu anapoingia msikitini, amsalimu Mtume na aseme: ‘Ewe Mola wangu! Nilinde na shetani!’”10

Katika riwaya nyingine: “Anapotoka msikitini, aseme: ‘Allahumma inni asaluka min fadlika.’”

Ikiwa mwanzoni mwa dua hakuna thanaa (kumhimidi) Allahu taala na salawat kwa Rasulullah, dua hubaki nyuma ya pazia. Dua ambayo mwanzoni mwake kuna himidi na salawat hukubaliwa. Maadamu Rasulullah na Aali Zake hawajasaliwa, kati ya dua na mbingu kuna pazia. Salawat zinaposomwa, pazia hili hupasuka na dua hupanda mbinguni. Zisiposomwa, dua hurudi.

Katika baraza ambamo Allahu taala hatajwi na Rasulullah hasaliwi, juu ya waliohudhuria kuna mjeledi; Allahu taala akitaka huwaadhibu, na akitaka huwasamehe.

“Ambaye sikio lake linavuma, anikumbuke mimi na anisalie.”

“Anayekusudia kufanya jambo, ashauriane kuhusu jambo hilo. Hapo Allahu taala atamjaalia uongofu katika jambo lake. Mtu akitaka kusema neno kisha akalisahau, anisalie, kwa sababu sala yake kwangu ni badala ya neno lake. Huenda akalikumbuka.”11

“Jambo la kheri lisipoanzwa kwa jina la Allah na kwa kunisalia, hakuna kheri katika jambo hilo, na baraka yake yote imeondolewa.”12 Alipofariki Hadhrat Abu Hafs Kaghidi, mmoja wa wakubwa wa Uislamu, mtu mmoja alimwona ndotoni akamuuliza: “Allahu taala amekufanyia nini?” Akajibu: “Alinirehemu, akanisamehe na akaniweka Peponi.” Yule mtu akauliza: “Kwa sababu gani?” Akajibu: “Aliniamuru nisimame kati ya malaika. Wakazihesabu dhambi zangu na salawat zangu kwa Rasulullah, wakakuta salawat ni nyingi zaidi. Hapo Allahu taala akawaambia malaika Wake: ‘Enyi malaika Wangu! Kazi yenu imekwisha. Msimuulize hesabu nyingine. Mpelekeni Peponi Kwangu!’”

Mmoja wa salaf (as-salihin) anasimulia: “Alifariki rafiki yangu ambaye tulijifunza hadithi pamoja. Nilimwona ndotoni amevaa mavazi ya kijani (hulla). Nilipomuuliza sababu yake, alisema: ‘Katika kila hadithi niliyoiona, kando ya jina la Rasulullah nilikuwa nikiandika “sallallahu alayhi wasallam”. Kwa kazi hiyo Haki taala amenilipa hivi.’”

Mmoja wa salaf pia anasimulia: “Alifariki jirani yangu aliyekuwa mwandishi. Nilimwona ndotoni nikamuuliza Allahu taala amemfanyia nini. Akanieleza kwamba Allahu taala amemsamehe. Nilipomuuliza ni kwa sababu gani, alisema: ‘Kwa sababu kila mara nilipoandika jina la Rasulullah, niliandika pamoja nalo maneno “sallallahu alayhi wasallam”.’” Abu Sulayman Darani anasimulia: “Nilipokuwa nikiandika hadithi, kila nilipoandika jina tukufu la Mtume wetu, niliandika ‘sallallahu alayh’, lakini sikuandika ‘wasallam’. Nilimwona ndotoni. Akaniambia: ‘Ewe Abu Sulayman! Unapoliandika jina langu katika hadithi, pamoja na sala andika pia “wasallam”. Hizo ni herufi nne. Kwa kila herufi kuna thawabu kumi. Usipoliandika, maana yake ni kwamba unaacha thawabu arobaini.’”

Kulikuwa na mtu mwingine aliyekuwa na desturi hiyo hiyo. Rasulullah alimwambia ndotoni: “Kwa nini hukamilishi sala unapoliandika jina langu?”

Abu Bakr as-Siddiq alisema: “Anayeogopa kusahau, amsalie Rasulullah kwa wingi.”

Muhammad bin Said bin Mutarrif, mmoja wa wakubwa wa watu wema (salihin), anasimulia: “Kila usiku nilipokwenda kulala nilikuwa nikisoma salawat kwa idadi maalumu. Usiku mmoja nilimwona Rasulullah ndotoni. Aliingia ndani. Chumba changu kikajaa nuru. Kisha akanijia akasema: ‘Lete, niubusu mdomo wako huu unaonisalia kwa wingi.’ Lakini niliona haya kumpa mdomo wangu, nikampa shavu langu. Akalibusu kwa mdomo Wake uliobarikiwa. Niliamka nikiwa na furaha. Nikakuta chumba changu kimejaa harufu ya miski. Kwa siku nane harufu ile nzuri haikuondoka katika shavu langu.” Alipofariki Khallad bin Kathir, mmoja wa wakubwa wa salaf, chini ya kichwa chake ilikutwa karatasi iliyoandikwa: “Hii ni hati ya kuokoka na Jahannam ya Khallad bin Kathir.” Ndipo jamaa zake wakaulizwa amali zake zilikuwa zipi. Wakajibu: “Kila siku ya Ijumaa alikuwa akimsalia Mtume.” Katika kitabu cha Shaykh Ayni Zayn al-majalis imeandikwa: Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alisema: “Siku ya Kiama makundi matatu ya watu yatakuwa chini ya Arshi, siku ambayo hakutakuwa na kivuli kingine isipokuwa kivuli chake.” Alipoulizwa ni akina nani, alijibu: “Wale wanaouokoa umma wangu na dhiki, wale wanaoihuisha sunna yangu, na wale wanaonisalia kwa wingi.”

Shaykh Abu Musa Dariri anasimulia: “Baharini tulikumbwa na kimbunga. Kila mtu alikuwa akilia kwa hofu ya kifo. Katika hali hiyo usingizi ulinishika. Ndotoni nilimwona Mtume Mtukufu. Aliniamuru niwaambie watu waliokuwa pamoja nami katika merikebu wasome mara elfu moja: ‘Allahumma salli ala sayyidina Muhammadin wa ala ali sayyidina Muhammad, salatan tunjina biha min jamiil ahwali wal-afat wa taqdi lana biha jamial hajat wa tutahhiruna biha min jamiis-sayyiat wa tarfauna biha indaka alad-darajat wa tuballighuna biha aqsal-ghayat min jamiil khayrati fil-hayati wa badal mamat.’ Kabla hatujafikia mara mia tatu, dhoruba ilitulia, tukaokoka.” Sala hii imeshauriwa isomwe katika kila jambo muhimu na katika kila balaa, maafa na tetemeko la ardhi.

Usiku na mchana ulimi wangu unasema sala na salamu kwa roho Yako iliyobarikiwa, ewe Fakhr al-anam!

Katika vitabu vinavyotegemewa kuna hadithi zaidi ya arobaini kuhusu namna ya kumsalia Mtume.

Mojawapo ni hii:

“Ambaye sikio lake linavuma, anikumbuke mimi na anisalie” Hadithi sharif

Allahumma salli ala Muhammadin wa ala ali Muhammad, kama sallayta ala Ibrahima wa ala ali Ibrahim, wa barik ala Muhammadin wa ala ali Muhammad, kama barakta ala Ibrahima wa ala ali Ibrahim, innaka hamidun majid.

Allahumma salli wa sallim wa barik warham ala sayyidina Muhammadin huwa sayyidul-Arabi wal-Ajam.

Wa imami Makkatil-mukarramati wal-Madinatil-munawwarati wal-haram. Allamal-insana ma lam yalam.

Asluhu nurun wa nasluhu Adam.

Bathuha muakhkharun wa khalquha muqaddam.

Ismuhush-sharifu maktubun alal-Lawhil-mahfudhi biyaqutil-qalam.

Wa jismuhush-sharifu madfunun fil-Madinatil-munawwarati wal-haram.

Ya laytani aktahilu turaballadhi tahtal-qadam.

Fatuba thumma tuba liman daa wa tabiahu wa liman aslama sahibish-shafaati lil-alamin.

Qailan ya Rabbi! Sallim ummati, ummati wa ummata ya dhal-lutfi wal-karam.

Fayunadil-munadi min qibalir-Rahman, qabiltu shafaataka ya Nabiyyal-muhtaram.

Udkhulul-Jannata la khawfun alaykum wa la huznun wa la alam.

Thumma radhiyallahu taala an Abi Bakrin wa Umara wa Uthmana wa Aliyyin dhil-karam.

Wa sallallahu ala sayyidina Muhammadin wal-hamdu laka ya Rabbal-alamin.

Bihurmati Sayyidil-mursalin.

Upepo wa alfajiri ulipozigusa nywele Zake,
hewa ilijaa miski na ambari.
Kwa mng’aro wa meno Yake kama lulu,
usiku sindano ikianguka ingeonekana.
Kwa nuru ya kifua Chake, katika usiku wa giza vijana na wazee waliiona njia.
Kipenzi kile cha Haki kilipoashiria
mwezi kwa kidole Chake, ukapasuka vipande viwili.
Alipotokwa na jasho, kila tone la jasho Lake likawa waridi,
na watu kwa furaha wakayachuma mawaridi kutoka katika jasho Lake.
Sultani yule wa ulimwengu alipanda mtende,
na saa ile ile ukazaa matunda.
Kama miujiza Yake ingesimuliwa bila kukoma hadi Kiama,
isingemalizika, hata kama Kiama kingekuja mara nyingi kiasi gani.
Ikiwa mnataka kuokoka na moto,
semeni as-salat kwa mapenzi na kwa shauku.
Assalatu wassalamu alaika ya Rasulallah!
Assalatu wassalamu alaika ya Habiballah!
Assalatu wassalamu alaika ya Nural-Arshillah.