TUKIO LA HUDAYBIYA

Nia ni umra, mwisho ni Hudaybiya

Ulikuwa mwezi wa Dhul-qaada wa mwaka wa sita wa Hijra. Usiku mmoja Nabii mtukufu, Bwana wetu sallallahu alayhi wasallam, aliona katika ndoto kwamba Yeye pamoja na Masahaba watukufu walikwenda Makka al-Mukarrama na kuitufu Kaaba al-Muazzama, na kwamba baadhi yao walipunguza nywele zao na wengine walinyoa. Bwana wetu Rasulullah alipowasimulia Masahaba Wake ndoto hii, walisisimka mno. Kwa mara ya kwanza tangu Hijra wangekwenda Makka – nchi yao nzuri, walimozaliwa na kukulia, iliyojaa kumbukumbu chungu na tamu. Wangeizuru na kuitufu Kaaba takatifu, waliyoielekea katika sala tano za kila siku na waliyoitamani. Hakika hii ilikuwa habari njema kubwa! Masahaba watukufu, mara tu walipopata habari njema ya Mtume wetu mpendwa: “Hakika mtaingia Masjid al-Haram!”, walianza maandalizi. Bwana wetu Habib-i akram (Kipenzi Mtukufu), baada ya kumaliza maandalizi Yake, alimwacha Abdullah bin Ummu Maktum kuwa naibu Wake huko Madina. Siku ya Jumatatu ya kwanza ya mwezi wa Dhul-qaada alipanda ngamia Wake jike aitwaye Qaswa. Pamoja na Masahaba Wake elfu moja na mia nne waliojiandaa, waliwaaga waliobaki Madina. Wakanuia kufanya umra, wakaelekea mji mtakatifu wa Makka. Walichukua panga zao, zilizokuwa silaha za msafiri, na ngamia sabini wa kuchinjwa kafara. Kati ya wasafiri, mia mbili walikuwa wapanda farasi, na wanne walikuwa Masahaba wanawake. Mmoja wa wanawake hao alikuwa mama yetu Hadhrat Ummu Salama, mke aliyebarikiwa na msafi wa Mtume wetu mpendwa. Walipofika mahali pa miqat paitwapo Dhul-Hulayfa (mojawapo ya mahali nje ya mipaka ya Makka ambapo Waislamu hukusanyika kabla ya kuingia Haram; wanapofika mahali hapa pa kukusanyika hujiandaa kimwili na kiroho kwa ajili ya ibada hii takatifu), waliingia katika ihram na kusali sala ya adhuhuri. Kisha waliweka alama masikioni mwa ngamia wa kuchinjwa na kuwafunga kamba shingoni. Najiya bin Jundub al-Aslami, akipewa wasaidizi, alikabidhiwa kazi ya kuwashughulikia ngamia. Abbad bin Bishr aliteuliwa kuwa kamanda wa kikosi cha wapanda farasi ishirini na kupelekwa mbele kupeleleza. Bishr bin Sufyan alitumwa Makka kama mjumbe wa habari.1 Mtume wetu mpendwa na Masahaba mashujaa, waliovaa nguo za ihram na kuvikwa weupe, walianza kumhimidi Allahu taala, kuthibitisha utukufu wa shani Yake na kumwomba kwa unyenyekevu:

“Labbayk! Allahumma labbayk! Labbayk! La sharika laka labbayk! Innal-hamda wan-nimata laka wal-mulk, la sharika lak!”

(Nimekuitikia, ewe Allah, nimekuitikia! Nimeuitikia mwito Wako mara kwa mara kwa maneno yangu na kwa nafsi yangu yote, nimeinamia amri Yako. Wewe huna mshirika; nimekuelekea Wewe kwa kuwepo kwangu kote. Himidi na neema ni Zako pekee. Ufalme pia ni Wako. Wewe huna mshirika.) Ardhi na mbingu zilikuwa zikivuma kwa talbiya hii iliyobarikiwa, na Dhul-Hulayfa ikavikwa hali ya nuru. Kila mtu alikuwa amesisimka, na waliondoka Dhul-Hulayfa ili wafike Makka haraka iwezekanavyo.

Njiani Hadhrat Umar na Hadhrat Saad bin Ubada walimkaribia Bwana wetu Habib-i akram wakaeleza wasiwasi wao: “Ewe Mtume wa Allah! Je, tutakwenda bila silaha dhidi ya watu walio katika hali ya vita nawe? Tunaogopa kwamba Makuraishi watakushambulia na kuudhuru mwili Wako uliobarikiwa!” Bwana wa dunia mbili akawaambia: “Mimi nimenuia umra (ziara ya sunna ya Kaaba). Nikiwa katika hali hii, sitaki kubeba silaha.”

Safari ilikuwa ya utulivu. Walipita kwa makabila mbalimbali yaliyokuwa njiani, na Bwana wetu Mtume alikuwa akiwaalika kwenye Uislamu. Baadhi yao walisita kukubali, na wengine walituma zawadi. Hivyo walimaliza nusu ya safari, wakafika mahali paitwapo Ghadir al-Ashtat, nyuma ya Usfan. Hapa Hadhrat Bishr bin Sufyan, aliyekuwa amepewa kazi ya kupeleka habari kwa watu wa Makka, alirudi baada ya kuzungumza na Makuraishi. Alimweleza Bwana wetu Mtume aliyoyaona hivi: “Ewe Mtume wa Allah! Makuraishi wamepata habari kwamba Wewe unakuja. Kwa hofu yao, wameyaandalia karamu makabila ya jirani na kuomba msaada wao. Wametuma kikosi cha wapanda farasi mia mbili kuja upande wenu kupeleleza. Makabila ya jirani yamelikubali ombi hili na kuungana mahali paitwapo Baldah. Wamekusanya majeshi mengi na wameapa kutowaruhusu kuingia Makka.”

Bwana wa walimwengu alihuzunika sana kwa habari hii akasema: “Makuraishi wameangamia. Vita vimekwisha kuwala na kuwamaliza… Je, washirikina wa Makuraishi wanadhani kwamba wana nguvu yoyote? Wallahi, sitaacha kamwe kupigana nao mpaka dini hii, ambayo Allahu taala amenituma kuieneza, itawale na kuwa juu, au mpaka kichwa changu kitengane na mwili wangu!” Kisha akawageukia Masahaba Wake mashujaa akauliza maoni na rai zao juu ya jambo hili. Masahaba watukufu, waliojitoa kwa Rasulullah kwa nafsi zao zote, wakasema: “Allahu taala na Mtume Wake wanajua zaidi. Roho zetu ziwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Sisi tumetoka kwa nia ya kuitufu Baytullah. Hatukuja kumuua mtu yeyote wala kupigana. Lakini wakitaka kutuzuia kuizuru Kaaba, hakika tutapigana nao na kulifikia lengo letu!” Msimamo huu thabiti wa Masahaba watukufu ulimpendeza Mtume wetu mpendwa. Akasema: “Basi songeni mbele kwa jina tukufu la Allahu taala!” Masahaba, wakiwa wamemzunguka Bwana wetu Mtume, walianza kusonga mbele kuelekea Makka wakisema talbiya “Labbayk! Allahumma labbayk!” na takbira “Allahu akbar! Allahu akbar!”

Wakati wa adhuhuri Hadhrat Bilal al-Habashi, kwa uzuri wote wa sauti yake, aliadhini adhana ya Muhammad alaihis-salaam na kutangaza kwamba wakati wa sala umeingia. Wakati huo kikosi cha wapanda farasi mia mbili wa Makuraishi kilikuwa kimefika huko, kikaingia kati ya Masahaba na Makka na kusimama tayari kushambulia. Licha ya hayo, Bwana wa walimwengu pamoja na Masahaba Wake watukufu walipanga safu wakaanza kusali. Kusimama kwa Masahaba wapatao elfu moja na mia nne nyuma ya Mtume wetu mpendwa katika safu, bila kutikisika katika kiyamu (kisimamo), na kuinama kwao katika rukuu, kulikuwa mandhari yanayostahili kuonekana. Hasa walipokwenda sijda wote kwa pamoja, ilikuwa kana kwamba mlima wa kutisha unainama na kunyooka tena.

“Kwa haki ya Allahu taala, chochote Makuraishi watakachoniomba, nitakikubali kwa sharti la kuiheshimu Bayt ash-Sharif” Hadithi sharif

Safari ya Hudaybiya

Kusugua kwao vipaji vyao vya uso vitukufu juu ya ardhi kwa unyenyekevu mbele ya Allahu taala kulitia mapenzi ya Uislamu katika nyoyo za baadhi ya wapanda farasi wa Makuraishi. Masahaba watukufu walipotoa salamu na kumaliza sala, kamanda wa wapanda farasi wa Makuraishi alijuta akisema: “Tungetumia hali hii ya Waislamu na kuwashambulia ghafla, tungewaua wengi wao! Kwa nini hatukuwashambulia walipokuwa katika sala?” Kisha akawaambia wenzake kwamba safari hii hawataiacha fursa ipite: “Msiwe na wasiwasi. Kwa vyovyote vile watasimama tena kwa sala nyingine, ambayo wanaipenda kuliko hata roho zao na watoto wao!” Allahu taala, kwa kuteremsha wahyi kupitia Jibril alaihis-salaam, alimjulisha Bwana wetu Mtume maneno yao haya. Katika aya tukufu iliyoteremka imesemwa kwa maana: “(Ewe Habibu Wangu!) Unapokuwa kati yao na (mbele ya adui) ukawaongoza (Masahaba Wako) katika sala, (wagawe makundi mawili,) kundi moja lisimame pamoja Nawe (katika sala, na jingine limkabili adui). Na wachukue silaha zao. Wale waliosali rakaa moja pamoja Nawe (wakijiepusha na matendo yanayobatilisha sala) waende wakamkabili adui. Kisha kundi jingine ambalo bado halijasali lije lisali rakaa ya pili pamoja Nawe, nao pia wachukue deraya zao, vifaa vyao vya kujikinga na silaha zao. (Wasome tashahhud pamoja Nawe. Unapotoa salamu, wao waende kumkabili adui bila kutoa salamu; wale waliosali rakaa moja mwanzoni warudi, wasali peke yao rakaa nyingine moja na kutoa salamu. Na wale waliosali rakaa ya pili pamoja na imam nao warudi, wasali rakaa nyingine moja, waikamilishe sala na kutoa salamu.) Makafiri wanatamani mghafilike na silaha zenu na vitu vyenu ili wawashambulie kwa ghafla… Mkipata taabu kwa sababu ya mvua, au mkiwa wagonjwa, hapana dhambi juu yenu kuweka chini silaha zenu. Lakini hata hivyo chukueni tahadhari zote. Bila shaka Allahu taala amewaandalia makafiri adhabu ya kudhalilisha.”2 Hadhrat Bilal alipoadhini wakati wa alasiri, wapanda farasi wa Makuraishi tena walisimama kati ya Makka na Masahaba watukufu wakiwa tayari kushambulia. Bwana wetu Mtume aliwasalisha Masahaba Wake kama ilivyoelezwa katika aya tukufu. Washirikina walishangaa kuona Waislamu wakisali kwa tahadhari hii. Allahu taala alitia hofu nyoyoni mwao. Hawakuthubutu kufanya harakati yoyote. Waliondoka hapo ili kupeleka habari Makka. Bwana wetu Mtume na Masahaba Wake nao waliondoka hapo kuelekea Makka. Walipofika kwenye mpaka wa Makka takatifu, ngamia jike wa Bwana wetu Rasulullah sallallahu alayhi wasallam, Qaswa, ghafla alipiga magoti bila sababu yoyote ya dhahiri. Walihangaika sana kumwinua, lakini hakuinuka. Hapo Sultani wa Ulimwengu akasema: “Yeye hana tabia ya kupiga magoti hivi. Lakini Allahu taala, aliyemzuia tembo (wa Abraha) zamani asiingie Makka, sasa amemzuia Qaswa. Naapa kwa Allahu taala ambaye nafsi yangu iko katika mkono wa uwezo Wake: chochote Makuraishi watakachoniomba katika mambo ambayo Allahu taala ameyaharamisha kufanywa ndani ya Haram (kama kuacha mapigano na umwagaji damu), hakika nitayatimiza matakwa yao hayo!”

Baada ya hapo walijaribu kumwinua Qaswa. Ngamia aliruka akasimama. Hakuingia ndani ya mipaka ya Haram, bali alisimama mahali paitwapo Hudaybiya, palipokuwa sawasawa juu ya mpaka. Bwana wetu Mtume na Masahaba watukufu walipiga kambi mahali hapa penye maji machache.

“Je, washirikina wa Makuraishi wanadhani kwamba wana nguvu yoyote? Wallahi, sitaacha kamwe kupigana nao mpaka dini hii, ambayo Allahu taala amenituma kuieneza, itawale na kuwa juu, au mpaka kichwa changu kitengane na mwili wangu!” Hadithi sharif

Mtume Mtukufu aliamuru hema Lake lipigwe nje ya mpaka wa Makka iliyobarikiwa. Akaanza kungoja hapo pamoja na Masahaba Wake. Wakati wa sala ulipoingia, walikuwa wakisali ndani ya mipaka ya Makka al-Mukarrama. Visimani hapakubaki maji ya kunywa wala ya kutumia. Maji yalikuwa tu katika birika la Bwana wetu Mtume. Masahaba, waliokuwa katika hali ngumu, walisema: “Roho zetu ziwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Hatuna maji isipokuwa yale yaliyo katika birika Lako. Tumeangamia.”

Bwana wa walimwengu akasema: “Maadamu mimi niko kati yenu, hamtaangamia.” Kisha akasema “Bismillah” na kuweka mkono Wake uliobarikiwa juu ya birika. Alipouinua na kusema: “Chukueni!”, maji yalianza kububujika kama chemchemi kutoka kati ya vidole Vyake. Masahaba watukufu walikunywa mpaka wakatosheka, wakatawadha, wakajaza viriba vyao vyote na kuwanywesha farasi na ngamia wao. Mtume wetu mpendwa, bahari ya rehema, akiwatazama Masahaba Wake huku akitabasamu, alimhimidi Allahu taala. Siku ile Hadhrat Jabir bin Abdullah, aliyekuwepo hapo, alisema: “Tulikuwa watu elfu moja na mia nne. Hata kama tungekuwa watu laki moja, maji yale yangetutosha sote.”

Baia ar-Ridhwan

Bwana wetu Mtume Mtukufu alipokuwa Hudaybiya, Budayl, kiongozi wa kabila la Khuzaa lililokuwa tangu zamani rafiki wa Waislamu, alikuja mbele Yake akamweleza kwamba jeshi la Makuraishi, likiwa limejiunga na makabila ya jirani, limepiga kambi karibu na Hudaybiya, na kwamba wameapa kupigana mpaka jeshi lao litawanyike. Hapo Bwana wetu Mtume akasema: “Sisi hatukuja hapa kupigana na mtu yeyote. Tumekuja tu kufanya umra, kuitufu na kuizuru Kaaba al-Muazzama. Hata hivyo, yeyote atakayejaribu kutuzuia kuizuru Baytullah, tutapigana naye. Bila shaka vita vimewachakaza Makuraishi kupita kiasi, vimewadhoofisha na kuwasababishia hasara nyingi. Wakitaka, nitawawekea muda wa kusimamisha vita. Katika muda huo wawe na amani nami. Wasiingilie kati yangu na makabila mengine; waniache peke yangu nayo. Ikiwa nitayashinda makabila hayo, na Allah Mtukufu akayajaalia hidaya yakawa Waislamu, washirikina wa Makuraishi, wakitaka, wanaweza kuwa Waislamu kama yalivyokuwa. Na ikiwa, kama wanavyodhani, sitaweza kuyashinda makundi mengine, basi wao wenyewe watakuwa wamepata raha na nguvu. Lakini washirikina wa Makuraishi wasipoyakubali haya na wakajaribu kupigana nami, naapa kwa Allahu taala ambaye nafsi yangu iko katika mkono wa uwezo Wake, kwamba nitapigana nao kwa ajili ya dini hii ninayojitahidi kuieneza mpaka kichwa changu kitengane na mwili wangu. Hapo Allahu taala bila shaka atatimiza ahadi Yake ya kunisaidia!”

Budayl, kiongozi wa kabila la Khuzaa, alianza safari ili kufikisha maneno ya Bwana wetu Mtume kwenye kambi ya Makuraishi. Washirikina, baada ya kusikia kutoka kwa Budayl aliyoyasema Bwana wetu Rasulullah, walimtuma mmoja wa watu wao maarufu, Urwa bin Masud, ili kuzungumza na Bwana wetu Mtume. Urwa aliposema kwamba Makuraishi wameamua kabisa kutomruhusu mtu yeyote kuingia Makka, Bwana wetu Habib-i akram (Kipenzi Mtukufu) akasema: “Ewe Urwa! Sema kwa ajili ya Allah! Je, inafaa kuzuia ngamia hawa wa kafara wasichinjwe, na kuzuia kuizuru na kuitufu Kaaba al-Muazzama hii?” Kisha akamweleza Urwa pia yale aliyomwambia kiongozi wa kabila la Khuzaa.

Urwa, huku akimsikiliza Bwana wetu Mtume, alikuwa pia akichunguza hali na mienendo ya Masahaba watukufu, jinsi wanavyotendeana wao kwa wao na jinsi wanavyomtendea Bwana wa walimwengu, heshima na taadhima yao. Baada ya kulisikiliza pendekezo la Mtume wetu mpendwa, alisimama akaenda kuwaeleza Makuraishi. Alipofika kwao alisema: “Enyi Makuraishi! Mnajua kwamba nimekwenda kama mjumbe mbele ya wafalme wengi kama Kaisari, Najashi na Kisra. Naapa kwamba sijawahi kuona mfalme yeyote akipewa heshima na taadhima kama Waislamu wanavyompa Muhammad. Hakuna hata mmoja wa Masahaba Wake anayesema mpaka Yeye amruhusu. Unywele mmoja ukianguka kutoka kichwani Mwake, wanaudaka na kuuhifadhi vifuani mwao ili wapate baraka. Wanapozungumza mbele Yake, hushusha sauti zao kiasi kwamba hazisikiki. Kwa heshima yao Kwake hawawezi kumtazama usoni; huinamisha macho yao chini. Akiwapa Masahaba Wake ishara au amri, hujitahidi kuitekeleza hata ikiwagharimu maisha yao.

Enyi jamaa ya Makuraishi! Hata mkishika panga zenu kiasi gani na kutumia kila njia, wao hawatawakabidhi hata unywele mmoja wa Mtume wao. Hata hawataacha dhara lolote limfikie wala mtu yeyote amguse. Hali ndiyo hii. Fikirini vizuri yatakayofuata! Hali ikiwa hivi, Muhammad anatupendekezea mapatano mazuri; yatumieni!”

Washirikina wa Makuraishi hawakuyakubali maneno haya; walimtendea Urwa kwa ukali na kumkasirisha. Kwa kuwa hakuna habari iliyokuja kutoka kambi ya Makuraishi, Bwana wetu Mtume Mtukufu sallallahu alayhi wasallam alimtuma Khirash bin Umayya kama mjumbe ili kurudia mapendekezo Yake. Washirikina walimtendea mjumbe wa Uislamu kwa ukali sana. Walimchinja ngamia wake wakamla, na wakamwendea ili kumuua. Khirash bin Umayya, aliyeponyoka mikononi mwao kwa shida, alipokuja mbele ya Bwana wetu Mtume na kueleza hali, Bwana wetu Mtume alihuzunika sana kwa udhalilishaji huu aliofanyiwa mjumbe Wake. Wakati huo kutoka kambi ya washirikina alitokea Hulays, kiongozi wa kabila la Ahabish. Alikuwa akija kuelekea kwa Bwana wetu Mtume. Washirikina walikuwa wamempa kazi ya kuwa mjumbe. Mtume wetu mpendwa alipomwona Hulays akija, alisema: “Huyu anayekuja ni wa kaumu inayoheshimu wanyama wa kafara, na inayojitahidi kutekeleza amri za Allahu taala na kufanya ibada.** (Enyi Masahaba wangu!) Waswageni ngamia wa kafara kuelekea kwake ili awaone!” Masahaba watukufu waliwaachia ngamia wa kafara waende kuelekea kwake, wakasema talbiya: “Labbayk! Allahumma labbayk!” Hulays, alipowaona wanyama wa kafara wenye kamba shingoni na alama masikioni, aliwatazama kwa muda mrefu. Macho yake yalijaa machozi, na kwa sauti ya huzuni iliyotoka katika vina vya roho yake hakuweza kujizuia kusema: “Waislamu hawana nia nyingine yoyote isipokuwa kuitufu na kuizuru Kaaba. Ni kitendo kibaya mno kuwazuia wasifanye hili! Naapa kwa Mola wa Kaaba kwamba Makuraishi wataangamia kwa sababu ya kitendo chao hiki kibaya!” Bwana wa walimwengu, aliposikia maneno haya, alisema: “Ndiyo, ni hivyo, ewe ndugu wa Bani Kinana.”** Hulays, kwa aibu yake, hakuweza kuja mbele ya Bwana wetu Rasulullah, wala hata kuutazama uso Wake uliobarikiwa. Alirudi kwenye kambi ya Makuraishi. Akaeleza aliyoyaona, na akasema waziwazi maoni yake: “Sioni kuwa ni sahihi kwamba mnamzuia Yeye kuizuru Kaaba.” Washirikina wa Makuraishi walikasirika sana wakamtuhumu Hulays kwa ujinga.

“Ewe Urwa! Sema kwa ajili ya Allah! Je, inafaa kuzuia ngamia hawa wa kafara wasichinjwe, na kuzuia kuizuru na kuitufu Kaaba al-Muazzama hii?” Hadithi sharif

Safari hii washirikina walimtuma kama mjumbe Mikraz bin Hafs, aliyejulikana kwa ukatili wake. Naye pia alipata jibu lake akarudi. Baada ya ujumbe wa Mikraz, washirikina waliingiwa na hofu kwamba Waislamu wangeweza kuwashambulia ghafla.

Bwana wetu Mtume hakutaka kuliacha jambo nusu njiani, na alitaka kumtuma mmoja wa Masahaba Wake aliyeheshimiwa na Makuraishi. Mwishowe iliamuliwa kwamba Hadhrat Uthman atumwe. Mtume wetu mpendwa alimwambia Uthman bin Affan: “Waambie: ‘Sisi hatukuja hapa kupigana na mtu yeyote. Tumekuja tu kuitufu na kuizuru Kaaba al-Muazzama. Tutawachinja ngamia wa kafara tulio nao kisha turudi’, na uwaalike kwenye Uislamu!” Pia alimuusia awape Waislamu waliokuwa Makka habari njema kwamba Makka itatekwa karibuni.3

Hadhrat Uthman alikwenda kwa washirikina akawaeleza sawasawa maneno ya Bwana wetu Mtume. Walilijibu vibaya pia pendekezo aliloleta Hadhrat Uthman. Walisema kwamba yeye peke yake, akitaka, anaweza kuitufu Baytullah. Hadhrat Uthman akasema: “Maadamu Mtume alaihis-salaam hajaitufu Baytullah, mimi pia sitaitufu!” Washirikina walikasirika sana kwa hili wakamzuia. Habari hii iliwafikia Masahaba hivi: “Uthman ameuawa, amekufa shahidi.” Walipomweleza Bwana wetu Mtume hali hii, alihuzunika sana akasema: “Ikiwa habari hii ni ya kweli, hatutaondoka hapa mpaka tupigane na kaumu hii.” Kisha aliketi chini ya mti uliokuwepo hapo uitwao Samura, akawaalika Masahaba Wake kutoa baia (kiapo cha utii) akisema: “Allahu taala ameniamuru mnipe baia.” Masahaba mashujaa waliweka mikono yao juu ya mkono uliobarikiwa wa Bwana wetu Mtume wakaahidi: “Tumekupa baia kwamba tutapigana mbele Yako mpaka Allahu taala akujaalie ushindi na ufunguzi utimie, au tufe mashahidi katika njia hii!” Bwana wetu Mtume aliweka mkono Wake mmoja juu ya mkono Wake mwingine, akajipa baia Mwenyewe kwa niaba ya Hadhrat Uthman, ambaye hakuwepo. Bwana wetu Mtume Mtukufu sallallahu alayhi wasallam alifurahi sana kwa baia hii ya Masahaba Wake akasema: “Hakuna hata mmoja kati ya wale waliotoa baia kwa ikhlasi chini ya mti atakayeingia Jahannam.” Baia hii iliitwa Baia ar-Ridhwan.4 Masahaba watukufu (radhiyallahu anhum) walikuwa wamechomoa panga zao na hawakuweza kutulia mahali pao; walikuwa wakingoja ishara ya Mtume alaihis-salaam. Wakati huo majasusi wa Makuraishi waliokuwa wakiipeleleza kambi ya Kiislamu waliona kwamba mujahidina wamempa Mtume wetu mpendwa baia ya kupigana katika njia hii mpaka wanywe sharubati ya kufa shahidi, na kwamba wanajiandaa. Mara moja walikimbilia kwenye kambi ya Makuraishi wakaeleza yaliyotokea. Bwana wetu Mtume, kwa tahadhari, alikuwa akiweka walinzi usiku ili kuwalinda Masahaba Wake. Usiku mmoja kati ya siku ambazo Hadhrat Uthman alikuwa amezuiliwa, kundi la washirikina hamsini chini ya uongozi wa Mikraz lilishambulia ili kuwavamia askari wa Kiislamu wakiwa usingizini. Usiku ule Muhammad bin Maslama na wenzake walikuwa katika zamu ya ulinzi. Baada ya mapambano mafupi waliwakamata makafiri waliokuja. Ni Mikraz tu aliyeweza kukimbia. Waliwaleta mateka mbele ya Bwana wetu Rasulullah. Baadhi yao walifungwa, na wengine wakasamehewa. Usiku uliofuata washirikina walitaka kushambulia tena, lakini tena wakakamatwa. Bwana wetu Mtume aliwasamehe nao pia akawaachilia.

Mkataba wa amani wa Hudaybiya

Jeshi la makafiri lilipotambua kwamba jeshi la Kiislamu liko tayari kwa vita mchana na usiku na linaweza kushambulia wakati wowote, hofu iliingia nyoyoni mwao. Waliona kwamba hapana njia nyingine isipokuwa kufanya mkataba, wakachagua ujumbe kwa haraka. Ujumbe huu, ulioongozwa na Suhayl bin Amr, uliambiwa: “Fanyeni mkataba kwa sharti kwamba mwaka huu hawataingia Makka.”

Mtume wetu mpendwa aliwapokea wajumbe wa Makuraishi. Ombi la kwanza la wajumbe lilikuwa kuachiliwa kwa watu wao waliokuwa wamefungwa. Bwana wa walimwengu akasema: “Maadamu hamjawaachilia Masahaba wangu mliowazuia Makka, mimi sitawaachilia watu wenu hawa!” Suhayl akasema: “Kwa kweli umetutendea kwa uadilifu na insafu kubwa”, akahakikisha kwamba Hadhrat Uthman, aliyezuiliwa Makka, na Masahaba wapatao kumi waliowafunga hapo kabla wanaachiliwa. Baada ya hapo, washirikina waliokamatwa na kufungwa wakati wa shambulio la kushtukiza waliachiliwa.

Baada ya mazungumzo marefu, walifikia makubaliano. Sasa ikawa zamu ya kuyaandika. Hadhrat Ali alichaguliwa kuwa mwandishi. Karatasi na wino viliandaliwa ili kuandika mkataba wa amani. Bwana wetu Habibullah, aliyetumwa kuwa rehema kwa walimwengu, alimwambia Hadhrat Ali: “Andika:

‘Bismillahirrahmanirrahim!’” Suhayl mara moja alipinga akasema: “Naapa kwamba mimi sijui neno Rahman lina maana gani. Usiandike hivyo; andika ‘Bismika Allahumma’! Vinginevyo sitakubali amani!” Bwana wetu Mtume aliona hekima kubwa sana katika kufanywa kwa amani. Kwa sababu hiyo alisema: “‘Bismika Allahumma’ nalo ni zuri”, akamwamuru Hadhrat Ali aandike hivyo. Baada ya hayo kuandikwa, Bwana wetu Mtume aliposema: “Haya ni masharti ambayo Muhammad Rasulullah amekubaliana na Suhayl bin Amr na kufanya amani juu yake, na ameyatia sahihi ili pande zote ziyatimize”, Suhayl aliushika mkono wa Hadhrat Ali. Akamgeukia Bwana wetu Mtume akasema: “Tunaapa kwamba kama tungekubali kwamba Wewe ni Rasulullah, tusingekupinga wala kukuzuia kuizuru Kaaba. Kwa hiyo, badala ya ‘Rasulullah’, andika ‘Muhammad mwana wa Abdullah’!”

Bwana wetu Mtume alikubali hilo pia akasema: “Wallahi, hata mkinikadhibisha, mimi bila shaka yoyote ni Mtume wa Allahu taala. Kuandikwa jina langu na jina la baba yangu hakuuondoi utume wangu. Ewe Ali! Lifute hilo, andika ‘Muhammad bin Abdullah’.”

Hakuna hata mmoja wa Masahaba watukufu ambaye moyo wake uliridhika na kufutwa kwa neno “Rasulullah”. Wakisahau kila kitu kwa kitambo, walisema: “Ewe Ali! Andika ‘Muhammad Rasulullah’; vinginevyo kati yetu na washirikina hawa hakuna kitakachoamua isipokuwa upanga!” Bwana wetu Mtume alifurahishwa na bidii hii ya Masahaba Wake, lakini kwa mikono Yake iliyobarikiwa aliwaashiria wanyamaze. Alipomwamuru Hadhrat Ali alifute, yeye aliomba radhi akisema: “Roho yangu iwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Mkono wangu hauthubutu kuifuta sifa Yako hii iliyobarikiwa!” Mtume wetu mpendwa alimwomba amwonyeshe mahali pale. Alipomwonyesha, alichukua hati kutoka mkononi mwake, akalifuta neno lile kwa kidole Chake, akaamuru liandikwe “mwana wa Abdullah”. Kisha masharti yalianza kuandikwa: 1- Mkataba utadumu kwa miaka kumi; katika muda huu pande mbili hazitapigana.

“Hakuna hata mmoja kati ya wale waliotoa baia kwa ikhlasi chini ya mti atakayeingia Jahannam” Hadithi sharif

2- Mwaka huu Waislamu hawataizuru Kaaba, lakini wataweza kuizuru mwaka mmoja baadaye. 3- Waislamu watakaokuja kuizuru Kaaba watakaa siku tatu, na hawatakuwa na silaha nyingine isipokuwa silaha za msafiri. 4- Waislamu watakapokuwa wakiitufu Kaaba, washirikina wa Makka watatoka nje mbali na Kaaba ili Waislamu waweze kutufu kwa uhuru.

5- Mtu wa Makuraishi atakayesilimu na kwenda Madina bila idhini ya walii wake atarudishwa; na Mwislamu atakayehamia upande wa Makuraishi na kwenda Makka hatarudishwa. Kuhusu sharti hili, Hadhrat Umar aliuliza: “Ewe Mtume wa Allah! Je, utalikubali sharti hili pia?” Mtume wetu mpendwa alitabasamu akasema: “Ndiyo. Allahu taala awaweke mbali nasi wale kati yetu watakaotaka kwenda kwao!”

6- Mmoja wa Masahaba akija Makka kwa nia ya kufanya hija au umra, nafsi yake na mali yake vitakuwa salama.

7- Mmoja wa washirikina, akienda Sham, Misri au mahali pengine akapitia Madina, nafsi yake na mali yake pia vitakuwa salama.

8- Makabila mengine ya Kiarabu yataweza kuingia chini ya hifadhi ya upande wowote yanayoutaka, na yatakuwa huru kujiunga na Waislamu au na washirikina.5

Sasa ikawa zamu ya kutia sahihi mkataba. Wakati huo walimwona mtu mmoja akija kuelekea jeshi la Kiislamu huku akiburuta minyororo iliyofungwa miguuni mwake. Alikaribia, akakaribia zaidi, akapiga kelele: “Niokoeni!” Kiongozi wa ujumbe wa Makuraishi aliposikia sauti hii, mara moja aliruka kutoka mahali pake. Alichukua tawi la mti wenye miiba mkononi, akaanza kumpiga nalo mtu yule kichwani na usoni. Yeye, akikusanya nguvu zake zote, alijitupa karibu na magoti yaliyobarikiwa ya Bwana wetu Rasulullah akaomba kwa unyenyekevu: “Niokoe, ewe Mtume wa Allah!” Huyu alikuwa Mwislamu aliyefungwa minyororo na baba yake mwenyewe kwa sababu alipata heshima ya kuwa Mwislamu huko Makka. Kila siku aliteswa vikali na kulazimishwa kuabudu masanamu. Akitumia fursa ya washirikina kwenda Hudaybiya, alikata minyororo yake, akatoka Makka bila mtu kumwona, akajitupa kati ya Waislamu. Mtu huyu, aliyepata hidaya, alikuwa Hadhrat Abu Jandal, mwana wa Suhayl, kiongozi wa ujumbe wa washirikina. Suhayl, akimwonyesha mwanawe Abu Jandal, alimwambia Bwana wetu Mtume: “Kwa mujibu wa mkataba tulioandika muda mfupi uliopita, huyu ndiye mtu wa kwanza utakayenirudishia!”

Bwana wetu Mtume na Masahaba walihuzunika mno. Kila mtu alikuwa akingoja kwa hamu jibu atakalotoa Bwana wetu Rasulullah. Upande mmoja mkataba wa amani, upande mwingine Sahaba anayeteswa… Bwana wa walimwengu alimwambia Suhayl: “Sisi bado hatujautia sahihi mkataba huu wa amani!” Suhayl alishikilia msimamo wake akasema: “Ewe Muhammad! Tulikuwa tumemaliza kuandika masharti ya mkataba kabla mwanangu hajafika hapa. Usipomrudisha mwanangu, mimi kamwe sitautia sahihi mkataba huu wa amani!” Bwana wetu Mtume akasema: “Mwache nje ya mkataba kwa ajili yangu”, lakini washirikina hawakukubali hilo. Suhayl bin Amr alipokuwa akimburuta mwanawe, Abu Jandal alikuwa akipiga kelele kwa uchungu: “Ewe Mtume wa Allah! Enyi ndugu zangu Waislamu! Je, mnanikabidhi kwa washirikina, ingawa nimepata heshima ya kuwa Mwislamu na nimekimbilia kwenu? Je, mnaona inafaa nifanyiwe kila siku mateso yasiyovumilika? Ewe Mtume wa Allah! Je, unanirudisha ili wanitoe katika dini yangu?!”

Ilikuwa vigumu sana kustahimili ombi hili la kuhuzunisha moyo. Masahaba, ambao nyoyo zao zilikuwa zimejeruhiwa, walianza kulia. Macho yaliyobarikiwa ya bahari ya rehema, Mtume wetu mpendwa, nayo yalijaa machozi. Alimwendea Suhayl akamwomba: “Usifanye hivyo! Nipe yeye zawadi!” Lakini Suhayl akajibu: “Haiwezekani, sitakupa!” Hapo Mtume wetu mpendwa alimfariji Abu Jandal kwa maneno: “Ewe Abu Jandal! Subiri kidogo zaidi! Vumilia unayofanyiwa! Omba malipo yake kwa Allahu taala. Allahu taala hakika atakujaalia wewe na Waislamu wengine dhaifu na wasio na mtu kama wewe faraja na njia ya kutokea”, akaongeza: “Haitufai sisi kutoitimiza ahadi tuliyotoa.” Abu Jandal akasema: “Sawa, ewe Mtume wa Allah”, akaeleza kwamba atasubiri.

Hata washirikina waliokuwa katika ujumbe hawakuweza kustahimili tukio hili la kuhuzunisha moyo, wakasema: “Ewe Muhammad! Kwa ajili Yako tunamchukua Abu Jandal chini ya hifadhi yetu. Hatutamruhusu Suhayl amtese!”

Baada ya hapo Bwana wetu Rasulullah na Masahaba watukufu walipata faraja kidogo. (Suhayl bin Amr alisilimu baada ya kutekwa kwa Makka akawa mmoja wa Masahaba watukufu.) Mkataba wa amani uliandikwa nakala mbili na kutiwa sahihi na pande zote. Washirikina walirudi kambini mwao.6 Ujumbe wa Makuraishi ulifurahi sana kwa masharti haya, yaliyoonekana kuwa dhidi ya Waislamu. Lakini kinyume chake, mkataba huu wa amani ulikuwa ushindi mkubwa kwa waumini, na masharti yake yalikuwa kwa manufaa ya Waislamu. Kwanza kabisa, washirikina walikubali kwamba Waislamu ni dola. Mshirikina wa Makka, akienda Sham au Misri kwa biashara au kwa jambo jingine lolote akapitia Madina, nafsi yake na mali yake vingekuwa salama. Hivyo washirikina wangeona kwa karibu maisha ya Waislamu, wangestaajabia uadilifu wa Uislamu na tabia nzuri ya Masahaba wao kwa wao, na wangeupenda Uislamu. Mwishowe wangesilimu na kujiunga na safu za Masahaba. Kwa mkataba huu, uliopaswa kudumu miaka kumi, Waislamu wangeongezeka na kupata nguvu. Uislamu ungeenea kila mahali. Lakini sharti lililosema: “Mtu wa Makuraishi akisilimu na kutaka kukimbilia Madina, atarudishwa” lilimhuzunisha Bwana wetu Mtume, akasema: “Allahu taala hakika atawaumbia faraja na njia ya kutokea.” Hapakubaki tena jambo la kufanya na washirikina. Bwana wetu Mtume Mtukufu sallallahu alayhi wasallam aliwaambia Masahaba watukufu: “Inukeni! Chinjeni wanyama wenu wa kafara. Baada ya kunyoa vichwa vyenu, tokeni katika ihram.” Bwana wetu Mtume alichinja mnyama Wake wa kafara kabla ya kila mtu. Kisha kinyozi Wake, Hadhrat Khirash bin Umayya, alimnyoa. Masahaba watukufu walizidaka hewani nywele zile zilizobarikiwa kabla hazijaanguka chini, wakazihifadhi ili kupata baraka. Masahaba nao walichinja wanyama wao wa kafara; baadhi yao walinyoa nywele zao na wengine walizipunguza.7

“Ewe Abu Jandal! Subiri kidogo zaidi! Vumilia unayofanyiwa! Omba malipo yake kwa Allahu taala. Allahu taala hakika atakujaalia wewe na Waislamu wengine dhaifu na wasio na mtu kama wewe faraja na njia ya kutokea” Hadithi sharif

Walikaa Hudaybiya karibu siku ishirini. Bwana wetu Mtume na Masahaba Wake walianza safari ya kurudi Madina. Njiani Allahu taala alimteremshia Bwana wetu Mtume Surat al-Fath, akampa habari njema kwamba atakamilisha neema Yake na msaada Wake. Katika siku zile ambazo Sultani wa Ulimwengu sallallahu alayhi wasallam aliiheshimu Madina yenye nuru kwa kurudi Kwake akiwa mshindi, Abu Basir wa kabila la Thaqif la Makuraishi alipata heshima ya kuwa Mwislamu. Abu Basir, alipotambua kwamba hawezi kuishi kati ya washirikina, alikuja Madina kwa miguu. Lakini, kama mkataba wa Hudaybiya ulivyodai, aliondoka Madina akaishi mahali paitwapo Is, kwenye pwani ya Bahari ya Shamu.8

Mahali hapa palikuwa kwenye njia ya biashara ambayo washirikina wa Makuraishi waliitumia kwenda Sham. Baada ya hapo, wale wa Makuraishi waliosilimu waliiacha Makka, na badala ya kwenda Madina walikwenda Is, kwa Abu Basir. Wa kwanza wao alikuwa Hadhrat Abu Jandal. Kisha jambo hili likaendelea. Wakawa watu hamsini, mia moja, mia mbili, mia tatu. Misafara ya Makuraishi, ikienda Sham, ililazimika kupita huko. Hadhrat Abu Basir na Waislamu waliokuwa pamoja naye walikuwa wakiwakamata washirikina waliopita hapo na kuwataka wasilimu. Wale wasiosilimu walipigana nao na kuwaweka katika hali ngumu. Washirikina wa Makka, walipoona kwamba njia zao za biashara za Sham zimekatika, walituma ujumbe Madina. Waliomba kwa unyenyekevu kwamba sharti la mkataba wa amani wa Hudaybiya lililosema: “Mtu wa Makuraishi atakayesilimu na kwenda Madina bila idhini ya walii wake atarudishwa!” liondolewe. Bwana wetu Mtume aliwahurumia na akakubali ombi lao hili. Hivyo njia ya biashara ya Makuraishi ya Sham ilifunguliwa tena. Na Waislamu, kama malipo ya subira yao, walikuja Madina kwa Bwana wetu Mtume.

EWE MZURI KULIKO WAZURI WOTE!

Ewe mzuri kuliko wazuri wote, umenichoma kwa mapenzi Yako!
Macho yangu hayaoni kitu; akili yangu kila wakati iko katika ndoto Zako!
Wewe ni mfalme wa “Qaba qawsayn”, nami ni mtumwa muasi,
Mtu huyu aliyechanganyikiwa atasemaje kwamba anataka kuwa mgeni Wako?
Ulipotazama kwa huruma, ulizihuisha nyoyo zilizokufa,
Nimekimbilia rehema Yako isiyo na mwisho, nikabisha mlango Wako!
Wewe ni chemchemi ya wema, Wewe ni bahari ya dawa!
Nijaalie tone moja la fadhili; nimebaki bila dawa ya uchungu wangu!
Kila mtu huja Makka, kwenye Kaaba, Safa na Marwa,
Lakini mimi kwa ajili Yako nimevuka milima na vilima!
Usiku wa jana katika ndoto kichwa changu kiligusa mbingu,
Nilidhani watumishi wa mlangoni Kwako walinikanyaga shingoni!
Ewe Hadhrat Jami, bulbuli wa kipenzi changu!
Kati ya mashairi yako nimechagua ubeti huu:
“Kama mbwa wenye upele, ndimi zao zikining’inia,
Nimeifikia bahari ya ihsani Yako, nikitumaini tone dogo.”
Mawlana Khalid al-Baghdadi (quddisa sirruhu)

“Hakika Sisi tumekujaalia ushindi ulio wazi” Al-Fath: 1

Barua za Mwaliko za Bwana wetu Rasulullah

Jua lisingeangaza ulimwengu,
kama nafsi ile isingekuja,
lisingeupa ulimwengu nuru,
kama saa ya kuzaliwa Kwake isingefika.
Uzuri Wake wa waridi usingefinyangwa
kwa bilauri na kwa furaha,
kwa nuru inayoakisi ndani ya nyoyo,
kama Yeye asingekuja kwa mwili.
Eyyübî