Mtume Wangu Mpendwa
Soma mtandaoniYaliyomo

VITA VYA UHUD

Mwaka wa tatu wa Hijra, mwezi wa Shawwal… Washirikina wa Makka, mbali na kutopata funzo kutokana na kushindwa vibaya katika Vita vya Badr, hawakuweza kabisa kuusahau uchungu wake. Katika vita hivyo Makuraishi walikuwa wamepoteza wengi wa watu wao mashuhuri. Zaidi ya hayo, kuingia kwa njia ya biashara ya Sham chini ya udhibiti wa Waislamu kuliwatia hasira kupita kiasi.

Msafara wa biashara ulioongozwa na Abu Sufyan ulikuwa umerudi Makka ukiwa na faida ya asilimia mia moja. Kwa kuwa wengi wa wale waliochangia mtaji walikuwa wameuawa katika Vita vya Badr, faida ya msafara ilihifadhiwa katika jengo liitwalo Dar an-Nadwa, ambamo washirikina walikusanyika kufanya maamuzi.

Wale waliopoteza baba zao, ndugu zao, waume zao na wana wao huko Badr, kama Safwan bin Umayya, Ikrima bin Abi Jahl na Abdullah bin Rabia, walimwendea Abu Sufyan wakasema: “Waislamu wamewaua wakubwa wetu. Wametuangamiza. Sasa umefika wakati wa kulipiza kisasi kwao. Tuandae jeshi kwa faida ya msafara. Tuivamie Madina na tulipize kisasi chetu.”

Kwa kuwa makafiri wakaidi kama Abu Jahl, Utba na Shayba walikuwa wameshauawa, aliyekuwa kiongozi wa washirikina alikuwa Abu Sufyan, ambaye bado hakuwa Mwislamu. Katika biashara ya Sham zilipatikana dhahabu laki moja. Nusu yake ilikuwa mtaji na nusu nyingine faida. Mtaji uligawiwa mara moja kwa wenyewe, na faida ikagawanywa sehemu mbili: kwa nusu moja zilinunuliwa silaha, na kwa nusu nyingine wakakusanywa askari. Zaidi ya hayo, washairi na wahutubu nao walipewa fedha. Wahutubu na washairi walikuwa wakisoma mashairi na tenzi za maombolezo ili kuwachochea watu na kuwahimiza kupigana, na wanawake wakishiriki pamoja nao kwa kupiga dufu na ngoma. Washirikina, ambao lengo lao lilikuwa kuwatoa Waislamu Madina, kumwondoa Mtume wetu mpendwa na kuuangamiza Uislamu, walizunguka pia kwa makabila ya jirani wakikusanya askari.

Hatimaye huko Makka liliandaliwa jeshi kubwa la watu 3,000. Kati yao 700 walivaa deraya na 200 walikuwa wapanda farasi; pia walikuwa na ngamia 3,000. Jeshi hili kubwa, ambalo ndani yake walikuwemo pia wapiga ala za muziki na wanawake, liliongozwa na Abu Sufyan. Mkewe Hind naye alikuwa kiongozi wa wanawake, na alipita kiasi katika kuwachochea washirikina kupigana, kwa sababu katika Vita vya Badr alikuwa amempoteza baba yake na ndugu zake wawili. Hakuweza kuusahau uchungu huo, na wale waliotaka wanawake wasishiriki vitani aliwanyamazisha kwa kusema: “Kumbukeni Vita vya Badr! Mlikimbia kutoka Badr ili mrudi kwa wake zenu na watoto wenu! Tangu sasa, wanaotaka kukimbia watatukuta sisi mbele yao!” Kwa njia hii aliwachochea Makuraishi na kuwahimiza kwa nguvu zake zote kupigana.1

Mmoja wa washirikina, Jubayr bin Mutim, alikuwa na mtumwa aitwaye Wahshi, aliyekuwa hodari mno wa kurusha mkuki. Alikuwa mlengaji mahiri, aliyepiga kila alichokilenga. Hadhrat Hamza alikuwa amewaua huko Badr Utba, baba yake Hind, na Tuayma, ami yake Jubayr; kwa hiyo Hind na Jubayr walikuwa wakiwaka moto wa kutisha wa kisasi dhidi yake. Jubayr alimwambia mtumwa wake Wahshi:

“Ukimuua Hamza, nitakuacha huru!” Na Hind akamwahidi Wahshi akisema: “Ukimuua, nitakupa dhahabu nyingi na vito!”2

“Uhud inatupenda, nasi tunaipenda” Hadithi sharif

Jeshi la Makuraishi, baada ya kukamilisha matayarisho yake yote, lilifungua bendera zake: moja walimpa Talha bin Abi Talha, nyingine mtu mmoja wa Ahabish, na ya tatu Sufyan mwana wa Uwayf.

Matayarisho huko Makka yalikuwa yamekamilika. Hadhrat Abbas mara moja alipeleka barua Madina kupitia mtu aliyemwamini. Ndani yake aliarifu kwamba washirikina wamekusanya jeshi la watu elfu tatu, ambao mia saba kati yao wamevaa deraya na mia mbili ni wapanda farasi, kwamba wana ngamia elfu tatu na silaha zisizohesabika. Aliarifu kwamba jeshi liko karibu kuanza safari, na akaomba zichukuliwe tahadhari dhidi yao.

Hapo Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) aliwapa baadhi ya wenzi Wake jukumu la kuchunguza hali. Masahaba hao walishika njia kuelekea Makka. Njiani walipata habari kwamba jeshi la washirikina linakuja, wakaanza kufanya uchunguzi. Baada ya kumaliza kazi yao kwa muda mfupi, walirudi Madina haraka. Yale waliyoyaona na habari walizozipata yalilingana na barua iliyokuja.

Bwana wa walimwengu mara moja alianza matayarisho. Zaidi ya hayo, ili wasishambuliwe ghafla, alichukua tahadhari kwa kuweka walinzi kuzunguka Madina. Masahaba watukufu walijikusanya kwa muda mfupi na kukamilisha matayarisho yao. Baada ya kuagana na waliobaki nyumbani na kusameheana, walikusanyika kumzunguka Bwana wetu, Sultani wa Mitume.

Siku hiyo ilikuwa Ijumaa. Bwana wetu Mtume aliwasalisha Masahaba Wake sala ya Ijumaa. Katika hotuba alisisitiza umuhimu wa kufanya jihadi ili kueneza dini ya Allahu taala na kupigana katika njia ya Allah (fi sabilillah). Aliwapa habari njema kwamba wale wanaokufa katika njia hii huwa mashahidi na wataingia Peponi. Aliwajulisha kwamba Allahu taala atawasaidia wale wanaosimama imara mbele ya adui na kuvumilia mashaka.

Bwana wetu Mtume Mtukufu aliwaambia Masahaba Wake watukufu kwamba anataka kushauriana nao kuhusu mahali vita vinapopaswa kupiganwa, na akawasimulia ndoto aliyoiona usiku ule. Alisema: “Katika ndoto yangu nilijiona nikiwa ndani ya deraya imara. Niliona kwamba upanga wangu Dhulfiqar umepata pengo katika makali yake, nikaona ng’ombe aliyechinjwa, na baada yake nikaona kondoo dume akiletwa.” Masahaba Wake walipouliza: “Ewe Mtume wa Allah! Ndoto hii umeitafsiri vipi?”, alisema: “Kuvaa deraya imara ni ishara ya Madina, ya kubaki Madina. Bakini huko…

Kuona kwangu kwamba upanga wangu umepata pengo katika makali yake ni ishara kwamba nitapata hasara. Ng’ombe aliyechinjwa ni ishara kwamba baadhi ya Masahaba wangu watakufa mashahidi. Na kuhusu kondoo dume aliyeletwa baada yake, kondoo huyo ni ishara ya kikosi cha jeshi ambacho, inshaallah, Allah Mtukufu atakiangamiza.”

Katika riwaya nyingine alisema: “Katika ndoto yangu niliupiga upanga wangu chini, makali yake yakavunjika. Hii ni ishara kwamba siku ya Uhud baadhi ya Masahaba wangu watakufa mashahidi. Niliupiga tena upanga wangu chini, ukarudi katika hali yake ya zamani, mzima na ulionyooka. Na hii ni ishara kwamba kutoka kwa Allahu taala utakuja ushindi (fat-h) na kwamba waumini watakusanyika.”

Katika mambo ambayo hakujulishwa kwa wahyi, Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa akishauriana na Masahaba Wake na kutenda kwa mujibu wa shauri hilo. Kuhusu mahali pa kumkabili adui, baadhi ya Masahaba walisema: “Tubaki Madina na tupigane vita vya kujihami.” Pendekezo hili lililingana pia na matakwa ya Bwana wetu Mtume. Wakubwa wa Masahaba, kama Hadhrat Abu Bakr, Umar na Saad bin Muadh (radhiyallahu anhum), walikuwa na rai moja na Bwana wetu Mtume. Lakini Masahaba vijana na mashujaa hawakuwa wameweza kushiriki katika Vita vya Badr. Kila walipomsikia Bwana wetu Mtume akieleza ajri na thawabu3 walizozipata Masahaba walioshiriki Badr na daraja za juu walizozifikia mashahidi wa Badr, walihuzunika mno kwa kutokuwepo katika vita hivyo. Kwa sababu hiyo walitaka kumkabili adui nje ya Madina na kupigana ana kwa ana. Miongoni mwao walikuwa Hadhrat Hamza, Numan bin Malik na Saad bin Ubada. Hadhrat Khaythama aliomba ruhusa kusema, akasema: “Ewe Mtume wa Allah! Washirikina wa Kikuraishi wamekusanya askari kutoka makabila mbalimbali ya Kiarabu. Wamepanda ngamia na farasi wao na kuingia katika ardhi yetu. Watatuzingira katika nyumba zetu na ngome zetu, kisha watarudi na kwenda zao. Nyuma yetu watasema maneno mengi juu yetu. Hali hii itawaongezea ujasiri, na watafanya mashambulizi mapya. Tusipotoka kuwakabili sasa, makabila mengine ya Kiarabu nayo yatatutamani. Natumaini kwamba Allahu taala atatujaalia ushindi dhidi ya washirikina.

Na likitokea lile la pili, nalo ni kufa shahidi; Badr ilininyima hilo. Na mimi nilikuwa nikilitamani mno. Mwanangu aliposikia kwamba nataka kushiriki katika Vita vya Badr, alipiga kura pamoja nami. Yeye alikuwa na bahati kuliko mimi, akaifikia heshima ya kufa shahidi.

Ewe Mtume wa Allah! Ninatamani mno kufa shahidi. Jana usiku nilimwona mwanangu ndotoni katika sura nzuri. Alikuwa akitembea kati ya bustani na mito ya Peponi, akaniambia: ‘Jiunge na watu wa Peponi! Mimi nimeikuta kweli ile aliyoiahidi Allahu taala!’

Ewe Mtume wa Allah! Wallahi, tangu asubuhi nimeanza kutamani kupita kiasi kuwa mwenzi wa mwanangu Peponi. Tena nimekwisha kuzeeka. Sina tamaa nyingine isipokuwa kukutana na Mola wangu.

Roho yangu iwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Niombee kwa Allahu taala ili nife shahidi na nipate heshima ya kuwa mwenzi wa mwanangu Peponi!” Hivyo ndivyo alivyoomba kwa unyenyekevu. Bwana wetu Mtume hakulikataa ombi lake, akamwombea dua ili afe shahidi.

Mtume wetu mpendwa, alipoona kwamba wengi walikuwa na rai hii, aliamua kumkabili adui nje ya Madina. Kisha alisema: “(Enyi Masahaba wangu!) Mkisubiri na kusimama imara, Allah Mtukufu atawajaalia msaada Wake mara hii pia. Lililo juu yetu ni kuonyesha azma na juhudi!”

Sultani wa Ulimwengu, baada ya kuwasalisha sala ya alasiri, aliingia katika nyumba Yake tukufu. Nyuma Yake waliingia Hadhrat Abu Bakr na Umar baada ya kuomba ruhusa. Walimsaidia Bwana wetu Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam) kuzungusha kilemba Chake na kuvaa deraya Yake. Bwana wetu alijifunga upanga Wake na akaiweka ngao Yake mgongoni.

Wakati huo Masahaba watukufu walikuwa wamekusanyika nje wakimsubiri Bwana wetu Mtume. Wale waliotaka kubaki Madina na kupigana vita vya kujihami waliwaambia wengine: “Rasulullah hakuwa na nia ya kutoka nje ya Madina. Amekubali hilo kwa sababu ya maneno yenu. Lakini Rasulullah hupokea amri kutoka kwa Allahu taala. Mwachieni Yeye jambo hili. Fanyeni lile analoliamrisha.” Wengine nao walijuta kwa yale waliyoyafanya, wakasema: “Tusiwe tumempinga Mtume Mtukufu,” wakaiacha rai yao. Mtume wetu mpendwa alipotoka katika nyumba Yake tukufu, walimwendea na kuomba radhi wakisema: “Roho zetu ziwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Fanya vile unavyotaka. Ukitaka kubaki Madina, na tubaki. Tunajikinga kwa Allah Mtukufu tusije tukaipinga amri Yako.”

“Msiwasemee vibaya Masahaba wangu! Hata mkitoa sadaka ya dhahabu kiasi cha mlima Uhud, haitafikia thawabu ya sadaka yao ya konzi moja ya shayiri!” Hadithi sharif

Bwana wetu Habib-i akram (Kipenzi Mtukufu) alisema: “Mtume havui deraya aliyoivaa bila kupigana, mpaka Allah Mtukufu ahukumu kati Yake na maadui Zake. Nasaha yangu kwenu ni hii: mkiyafanya yale ninayowaamrisha, na mkasubiri na kusimama imara huku mkilitaja jina la Allahu taala, Allahu taala atawasaidia…”

Wakati huo Hadhrat Amr bin Jamuh alikuwa nyumbani akiwaambia wanawe wanne: “Wanangu! Nipelekeni na mimi katika vita hivi!” Wanawe nao walijaribu kumshawishi baba yao wakisema: “Baba yetu mpendwa! Kwa sababu ya ulemavu wa mguu wako, Allahu taala amekuhesabu kuwa mwenye udhuru. Rasulullah naye amekuhesabu kuwa mwenye udhuru. Hulazimiki kutoka kwenda jihadi. Sisi tunakwenda badala yako!” Lakini Hadhrat Amr alisema: “Ole wenu, wana kama nyinyi! Hata katika Vita vya Badr mlinizuia kuipata Pepo kwa kusema hivi hivi. Je, mtaninyima hata safari hii?” Kisha akaenda mbele ya Mtume wetu mpendwa, akasema: “Roho yangu iwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Wanangu, kwa kutoa visingizio fulani, wanataka kuninyima vita hivi. Wallahi, ninataka kutoka safarini pamoja Nawe na kupata heshima ya kuingia Peponi. Ewe Mtume wa Allah! Je, huoni kuwa inafaa nipigane katika njia ya Allah, nife shahidi na nitembee Peponi kwa miguu yangu hii iliyolemaa?” Bwana wetu Fakhr-i alam alisema: “Ndiyo, naona inafaa.” Hadhrat Amr bin Jamuh alifurahi sana kwa hili, akajitayarisha na kujiunga na jeshi.4

Abdullah bin Ummu Maktum aliachwa Madina ili awasalishe watu.5

Sultani wa Mitume alifunga bendera tatu. Moja alimpa Hubab bin Mundhir, nyingine Usayd bin Hudayr, na ya tatu Musab bin Umayr. Katika jeshi, lililokuwa na watu wapatao elfu moja, walikuwemo wapanda farasi wawili na watu mia moja waliovaa deraya.6

Siku ya Ijumaa baada ya sala ya alasiri, huku sauti za takbira “Allahu akbar!” zikivuma, Mtume wetu mpendwa (alaihis-salaam) aliondoka kuelekea Uhud pamoja na jeshi, kana kwamba walikuwa wakienda sikukuu. Mbele ya jeshi walikwenda Hadhrat Saad bin Ubada na Saad bin Muadh wakiwa wamevaa deraya zao. Muhajirun walikuwa upande wa kulia na Ansari upande wa kushoto.

Njiani walikutana na kikosi cha kijeshi cha Wayahudi mia sita. Hawa walikuwa washirika wa kiongozi wa wanafiki, Abdullah bin Ubayy bin Salul, na walitaka kujiunga na jeshi la Kiislamu. Bwana wetu Mtume aliuliza: “Je, wamesilimu?” Walijibu: “Hapana, ewe Mtume wa Allah.” Hapo Bwana wetu alisema: “Nendeni mkawaambie warudi, kwa sababu sisi hatuombi msaada wa makafiri dhidi ya washirikina.” Bwana wetu Nabiyy-i muhtaram (sallallahu alayhi wasallam) alifika mahali paitwapo Shaykhayn, kati ya Madina na Uhud. Hapo walipiga kambi ili kulala usiku. Jua lilikuwa bado halijatua. Katika jeshi walikuwemo Masahaba waliokuwa bado watoto, lakini walitamani kupigana na adui na kuifikia daraja ya shahidi. Mtume wetu mpendwa alipolikagua jeshi pale, aliona kwamba walikuwemo watoto wapatao kumi na saba.

Mmoja wao, Rafi bin Khadij, alikuwa akisimama kwa ncha za vidole vya miguu ili aonekane mrefu. Hadhrat Zuhayr aliposema: “Ewe Mtume wa Allah! Rafi ni hodari wa kupiga mishale,” alikubaliwa kuingia jeshini. Samura bin Jundub alipoliona hilo, alisema: “Mimi naweza kumshinda Rafi mweleka, kwa hiyo mimi pia nataka kushiriki vitani.” Bwana wetu Mtume alitabasamu na kuwaacha wawili hao washindane mweleka. Hadhrat Samura alipomshinda Rafi mweleka, naye pia alikubaliwa katika safu za mujahidina. Watoto wengine walirudishwa Madina ili kuwalinda watu waliokuwa huko.7

Adhana ya magharibi na ya isha ilitolewa na Bilal al-Habashi kwa sauti yake yenye kugusa moyo. Mtume wetu mpendwa, baada ya kuwasalisha, alimweka Muhammad bin Maslama kuwa kiongozi wa kikosi cha watu hamsini na akawaamrisha walinde hadi asubuhi. Masahaba watukufu walikwenda kupumzika. Usiku ule heshima ya kulinda karibu na kichwa cha Bwana wetu Mtume ilimwangukia Hadhrat Dhakwan.

Wakati huo jeshi la adui lilipata habari kwamba jeshi la Kiislamu limepumzika Shaykhayn, likatuma kikosi cha wapanda farasi chini ya uongozi wa Ikrima kama doria ya upelelezi. Ikrima, ambaye bado hakuwa Mwislamu, alilikaribia jeshi la Kiislamu pamoja na kikosi chake hadi mahali paitwapo Harra, lakini kwa kuogopa doria ya mujahidina alirudi nyuma. Baada ya alfajiri Bwana wa walimwengu aliwaamsha Masahaba Wake. Walifika kwenye mlima Uhud. Hapa majeshi mawili yaliweza kuonana. Bilal al-Habashi aliadhini adhana ya alfajiri kwa sauti yake ya huzuni iliyozisisimua roho na kuziyeyusha nyoyo. Mujahidina, wakiwa na silaha zao, walisali sala yao nyuma ya Mtume wetu mpendwa (kwa jamaa) na wakaomba dua zao. Sultani wa Ulimwengu alivaa deraya ya pili juu ya ile ya kwanza, na kofia ya chuma juu ya kichwa Chake kilichobarikiwa.

Wakati huo, kiongozi wa wanafiki, Abdullah bin Ubayy, alisema: “Je, tumekuja hapa ili tuuawe? Kwa nini hatukulielewa hili tangu mwanzo?” Akaliacha jeshi la Kiislamu na kurudi Madina pamoja na wanafiki wapatao 300.

Waumini waliobaki walikuwa karibu mia saba. Walikuwa na nyoyo moja, waliweka maisha yao katika njia hii bila kupepesa jicho, na walikuwa na hamu kubwa ya kuifikia daraja ya kufa shahidi. Wote waliahidi kumlinda Mtume wetu mpendwa hadi tone la mwisho la damu yao.

Bwana wa Mitume (sallallahu alayhi wasallam) aliwapanga mujahidina. Aliliweka jeshi kwa namna ambayo mgongo wake uliuelekea mlima Uhud na uso wake ukaielekea Madina.

“Mtume havui deraya aliyoivaa bila kupigana, mpaka Allah Mtukufu ahukumu kati Yake na maadui Zake” Hadithi sharif

Vita vya Uhud

Alimweka Ukkasha bin Mihsan kuwa kamanda wa ubavu wa kulia, na Abu Salama bin Abdulasad kuwa kamanda wa ubavu wa kushoto. Saad bin Abi Waqqas na Abu Ubayda bin Jarrah walikuwa mbele, wakiongoza vikosi vya wapiga mishale. Zubayr bin Awwam alikuwa kiongozi wa vikosi vilivyovaa deraya, na Hadhrat Hamza kiongozi wa vikosi vya mbele visivyovaa deraya. Miqdad bin Amr alipewa jukumu la kuongoza vikosi vya nyuma.

Aliwapenda watu kwa ajili ya Allah tu, na kwa ajili Yake tu aliwachukia,
hakuwa rafiki wala adui kwa ajili ya nafsi Yake – yule chemchemi ya ukarimu.
Hakucheka kwa kicheko kikubwa kamwe, wala hakumtukana yeyote kamwe,
kila wakati alikuwa na maneno mazuri na uso wenye tabasamu – yule chemchemi ya ukarimu.
Alipambwa kwa haya na upole, kwa wema na heshima,
hakumwacha kamwe aliyekuja kuomba aondoke akilia – yule chemchemi ya ukarimu.

Upande wa kushoto wa jeshi la Kiislamu kulikuwa na kilima cha Aynayn. Katika kilima hiki palikuwa na njia nyembamba. Bwana wetu Mtume Mtukufu aliweka katika njia hii wapiga mishale hamsini chini ya uongozi wa Abdullah bin Jubayr. Wapiga mishale walishika nafasi zao katika njia hiyo. Mtume wetu mpendwa alikuja kwao na akawapa amri hii ya mkazo:

“Tulindeni upande wetu wa nyuma. Simameni mahali penu na msiondoke hapa kabisa. Hata mkituona tumemshinda adui, msiondoke mahali penu kamwe maadamu hatujawapa habari, maadamu hatujawatumia mtu. Hata mkiona kwamba maadui watatuua, au wametuua, msije kutusaidia.

Msijaribu kutulinda dhidi yao. Kila wapanda farasi wa adui watakapowaelekea, wapigeni kwa mishale, kwa sababu wapanda farasi hawawezi kusonga mbele dhidi ya mishale inayorushwa. Ewe Allah! Ninakufanya Wewe shahidi kwamba nimewafikishia haya!” Mtume wetu mpendwa, baada ya kuirudia amri Yake mara kadhaa, alisema: “Hata mkiona ndege wakinyang’anyana maiti zetu, msiondoke mahali penu kabisa maadamu sijawatumia mtu.8 Hata mkituona tukiwavunja makafiri na kuwakanyaga chini ya miguu yetu, bado msipaache mahali penu kamwe maadamu sijawapelekea habari!” Kisha akaondoka hapo na kushika nafasi Yake mbele ya jeshi.

Bendera alimpa Musab bin Umayr. Hadhrat Musab, akiwa na bendera mkononi, alishika nafasi yake mbele ya Bwana wetu Mtume.9 Wakati huo Hadhrat Hanzala, aliyekuwa amefunga ndoa karibuni, alikuja kwa haraka kutoka Madina hadi Uhud na kujiunga na safu za mujahidina.

Jeshi la washirikina, lililofika Uhud siku tatu kabla, liliongozwa na Abu Sufyan. Walijipanga kwa namna ambayo Madina ilikuwa nyuma yao. Wapanda farasi wa ubavu wa kulia wangeongozwa na Khalid bin Walid, na wapanda farasi wa ubavu wa kushoto na Ikrima. Imepokewa pia kwamba Safwan bin Umayya alipewa jukumu la kuongoza vikosi vya wapanda farasi. Bendera ya washirikina ilibebwa na Talha bin Abi Talha.

Nguvu za majeshi mawili hazikulingana hata kidogo. Jeshi la Makuraishi, kwa idadi, silaha na zana, lilikuwa zaidi ya mara nne ya jeshi la Kiislamu.

Katika jeshi la Makuraishi kelele na ghasia hazikukoma; wanawake ambao macho yao yalikuwa yamepofushwa na tamaa ya kisasi walipiga dufu na ngoma, waliimba nyimbo ili kuwahimiza askari kupigana, na waliomba msaada kutoka kwa masanamu waliyokuwa wakiyaabudu.

Ama upande wa mujahidina, dua zilikuwa zikiombwa na takbira zikisemwa: “Allahu akbar! Allahu akbar!” Waliomba msaada kutoka kwa Allahu taala ili dini ya Uislamu ilindwe na kuenea.

Mtume wetu mpendwa naye alikuwa akiwahimiza Masahaba Wake mashujaa kufanya jihadi na kupigana katika njia ya Allah Mtukufu, akiwaeleza thawabu watakazozipata katika njia hii, na alisema: “Enyi Masahaba wangu! Kwa watu walio wachache kwa idadi, ni vigumu kupigana na adui. Wakionyesha uthabiti na juhudi, Allahu taala huwafikisha kwenye faraja. Hakika Allahu taala yuko pamoja na wale wanaomtii… Ombeni malipo aliyowaahidi Allahu taala…” Na katika aya tukufu zinazohusu Vita vya Uhud imesemwa kwa maana: “(Enyi waumini!) Mtiini Allahu taala na Mtume Wake (katika yale aliyoyaamrisha), ili mpate kurehemewa.

Kimbilieni (kana kwamba mnashindana) kuomba maghfira kutoka kwa Mola wenu na kuiendea Pepo ambayo upana wake ni kama mbingu na ardhi, iliyoandaliwa kwa ajili ya wale wanaomcha Allahu taala. (Hao wachamungu) hutoa mali zao katika njia ya Allah katika wakati wa wasaa na wakati wa dhiki. Wanajua kuizuia hasira yao na huwasamehe watu. Allahu taala huwapenda wanaofanya ihsani (wema).”10

“Hao, malipo yao ni maghfira kutoka kwa Mola wao na Pepo ambazo chini ya miti yake hupita mito. Watakaa humo milele. Ni mazuri mno malipo ya wanaofanya hivyo, ya wanaomtii Allahu taala na Mtume Wake!”11

“Hata mkituona tukiwavunja makafiri na kuwakanyaga chini ya miguu yetu, bado msipaache mahali penu kamwe maadamu sijawapelekea habari!” Hadithi sharif

Masahaba watukufu, ambao nyoyo zao zilijaa imani, macho yao yakitoa cheche za ujasiri na wakiungua kwa hamu ya kufa shahidi, hawakuweza kutulia mahali pao; walikuwa wakisubiri amri ya kumvamia adui haraka iwezekanavyo. Kama ilivyokuwa katika Vita vya Badr, Hadhrat Ali alifunga kichwani kilemba cheupe, Zubayr bin Awwam cha njano, na Abu Dujana cha rangi nyekundu. Hadhrat Hamza naye alijivika pambo lake la manyoya ya mbuni. Majeshi mawili yalikaribiana sana. Sasa msisimko ulikuwa umefika kileleni.

Baada ya muda mfupi, vita vikubwa vya uwanjani vingeanza kati ya mujahidina wa Kiislamu upande mmoja – ambao hawakusita hata kidogo kupigana na jamaa zao wa karibu kabisa ili kueneza dini ya Allahu taala – na maadui wa Uislamu upande mwingine, waliong’ang’ania njia zao za batili.

Walipokaribiana kiasi cha masafa ya mshale mmoja, mshirikina mmoja aliyevaa deraya aliendesha ngamia wake mbele kutoka katika safu za adui, akaomba mmoja wa mujahidina atoke kupigana naye ana kwa ana. Akidhani kwamba kila mtu anamwogopa, aliyarudia matakwa yake mara tatu. Hapo kutoka katika jeshi la Kiislamu alitokea mujahidi shujaa, mrefu, mwenye kilemba cha njano, akaingia uwanjani kwa miguu. Huyu alikuwa Zubayr bin Awwam (radhiyallahu anhu), mwana wa shangazi wa Bwana wetu Mtume. Kutoka katika jeshi la Kiislamu sauti za “Allahu akbar!” zilipaa, na dua zikaombwa ili Hadhrat Zubayr ashinde. Zubayr bin Awwam, mara tu alipomkaribia, aliruka juu ya ngamia wa yule mshirikina. Juu ya ngamia yakaanza mapambano ya kutisha. Wakati huo ilisikika sauti ya Mtume wetu mpendwa akisema: “Mwangushe chini!” Hadhrat Zubayr, mara tu alipopokea amri hii, alimsukuma mpinzani wake chini. Kisha yeye mwenyewe akaruka chini na kumpiga upanga shingoni, kiasi kwamba kichwa cha mshirikina chenye kofia ya chuma kilitengana na kiwiliwili chake kilichovaa deraya. Bwana wetu alimwombea dua Hadhrat Zubayr.

Kisha mbeba bendera wa washirikina, Talha bin Abi Talha, aliruka kuingia uwanjani, akipiga kelele: “Je, yuko miongoni mwenu mtu atakayetoka kunikabili?” Alitoka kumkabili simba wa Allahu taala, Hadhrat Ali. Kwa pigo moja tu, alikipasua kichwa cha mbeba bendera wa washirikina, aliyejifunika deraya kutoka kichwani hadi miguuni, hadi kidevuni. Mtume wetu mpendwa alipoliona hilo, alisema takbira: “Allahu akbar! Allahu akbar!” Masahaba watukufu walipoungana Naye, sauti za takbira zilitikisa ardhi na mbingu.12

Kisha Uthman bin Abi Talha, ndugu yake Talha, alipoona kwamba bendera ya washirikina imeanguka chini, alikimbia kuingia uwanjani. Aliinua bendera yao na kuomba mpinzani wa kupigana naye. Hadhrat Hamza alitoka kumkabili. Akisema: “Ya Allah!”, alimpiga Uthman upanga begani kwa nguvu kiasi kwamba mkono wake uliokuwa umeshika bendera ulikatika, na yule mshirikina akaanguka chini na kufa.13

Safari hii, Abu Saad bin Abi Talha, alipoona kwamba bendera ya washirikina imeanguka, alitoka kwa miguu kuingia uwanjani. Yeye pia alikuwa amevaa deraya kutoka kichwani hadi miguuni. Aliiinua bendera ya ukafiri kutoka ardhini, akaligeukia jeshi la Kiislamu na kuanza kupiga kelele: “Mimi ni baba wa Qutham. Nani anayeweza kutoka kunikabili?” Bwana wetu Mtume alimtoa tena Hadhrat Ali kumkabili. Hadhrat Ali, baada ya kumuua mshirikina huyo pia na kuiangusha bendera yao chini, alirudi kushika nafasi yake katika safu za mujahidina.

Baada ya hapo washirikina wengi walitoka uwanjani mmoja baada ya mwingine, wakiiinua bendera yao iliyoanguka chini na kudai shujaa kutoka kwa mujahidina atoke kuwakabili. Lakini kila mara Masahaba mashujaa, kwa idhini ya Allahu taala, walishinda. Kila mbeba bendera alipouawa, sauti za takbira zilipaa kutoka kwa askari wa Kiislamu, na huzuni kubwa na kukata tamaa vikazishukia safu za adui. Hata wanawake wa washirikina, ambao kelele zao zilifika mbinguni, waliwatukana askari wao wenyewe wakisema: “Ole wenu!”, huku wakiwahimiza kupigana wakisema: “Mnangoja nini zaidi?”

Nani atakayeupa upanga huu haki yake?

Katika wakati huo mkali ambapo hakuna upande ulioweza kutulia mahali pake, Mtume wetu mpendwa alionyesha upanga aliokuwa ameushika mkononi, ambao juu yake kuliandikwa ubeti huu:

Katika woga kuna aibu, na katika kusonga mbele kuna heshima na hadhi.
Mtu hawezi kuepuka qadari (makadirio) kwa kuogopa.

Alisema: “Nani atakayeuchukua upanga huu kutoka kwangu?” Masahaba watukufu wengi waliposikia hivyo, wote kwa pamoja walinyoosha mikono yao ili kuuchukua. Mtume wetu alisema tena: “Nani atakayeuchukua ili aupe haki yake?” Hapo Masahaba watukufu walinyamaza na kusita. Zubayr bin Awwam, mmoja wa wale waliokuwa wakiutaka upanga huo kwa hamu kubwa, alisema: “Mimi nitauchukua, ewe Mtume wa Allah.” Mtume wetu hakumpa Hadhrat Zubayr upanga huo. Maombi ya Abu Bakr, Umar na Ali (radhiyallahu anhum) nayo hayakukubaliwa na Mtume wetu.

Abu Dujana aliuliza: “Ewe Mtume wa Allah! Haki ya upanga huu ni nini?” Mtume wetu mpendwa alisema: “Haki yake ni kuwapiga nao maadui mpaka upinde na kujikunja. Haki yake ni kwamba usimuue nao Mwislamu, na kwamba usiwakimbie nao makafiri. Ni kwamba upigane nao katika njia ya Allah mpaka Allahu taala akujaalie ushindi au ufe shahidi.” Abu Dujana alisema: “Ewe Mtume wa Allah! Mimi ninauchukua ili niitekeleze haki yake.” Mtume wetu akamkabidhi upanga uliokuwa mkononi Mwake.14

Abu Dujana (radhiyallahu anhu), kama alivyokuwa jasiri na shujaa sana, ndivyo alivyokuwa pia mjanja sana katika viwanja vya vita, na alikuwa akiifuata kikamilifu hadithi sharif: “Vita ni hila.”15 Hadhrat Abu Dujana alipouchukua upanga, alianza kutembea kuelekea uwanja wa vita kwa maringo, kwa heshima na kwa majivuno, huku akisoma beti za mashairi. Hakuwa na kitu juu yake isipokuwa kanzu yake na kilemba chake chekundu kichwani.

Mwendo huu wa Hadhrat Abu Dujana haukuwapendeza sana Masahaba watukufu. Hapo Bwana wetu Mtume alisema: “Huu ni mwendo ambao, nje ya mahali kama hapa (viwanja vya vita), ni sababu ya ghadhabu ya Allahu taala,” hivyo akajulisha kwamba kutembea kwa maringo kunajuzu mbele ya adui tu.

Kutoka katika safu za washirikina, Khalid bin Walid, asiyeweza kusubiri zaidi, aliinuka kushambulia pamoja na vikosi vilivyokuwa chini ya amri yake. Mtume wetu mpendwa naye aliwapa Masahaba watukufu, waliokuwa hawawezi kutulia mahali pao, amri ya kushambulia. Kwa ghafla sauti za “Allahu akbar” zilijaza uwanja wa vita. Mbele kabisa, Hadhrat Hamza, akiwa kiongozi wa vikosi visivyovaa deraya, alianza kumpiga kila kafiri aliyemjia kwa panga zilizokuwa mikononi mwake. Vikosi vya Khalid bin Walid, vilivyokuja kwa hamasa kubwa, vilirudishwa nyuma mara moja. Safari hii Khalid bin Walid alizunguka kwa mzunguko mpana ili apite kwenye njia ya mlima na kushambulia kwa nyuma, akafika kwenye kilima cha Aynayn. Lakini Hadhrat Abdullah bin Jubayr na mashujaa hamsini waliokuwa chini ya amri yake waliwarudisha nyuma kwa mvua kali ya mishale.

Sasa vita vilikuwa vimepamba moto. Pande zote mbili zilipigana kwa nguvu zao zote. Kila Sahaba alijitahidi kusonga mbele huku akipambana na washirikina wasiopungua wanne.

“Enyi Masahaba wangu! Kwa watu walio wachache kwa idadi, ni vigumu kupigana na adui. Wakionyesha uthabiti na juhudi, Allahu taala huwafikisha kwenye faraja” Hadithi sharif

Hadhrat Hamza alisonga mbele akiwavunja maadui, huku akipaza sauti “Allahu akbar! Allahu akbar!” na kusema: “Mimi ni simba wa Allahu taala!” Safwan bin Umayya alikuwa akiwaambia waliokuwa karibu naye: “Hamza yuko wapi? Nionyesheni,” huku akiuchunguza uwanja wa vita. Wakati mmoja macho yake yalimwona mtu anayepigana kwa panga mbili, akauliza: “Ni nani huyu anayepigana?” Waliokuwa karibu naye walisema: “Ndiye yule unayemtafuta! Ni Hamza!” Safwan alisema: “Hadi leo sijaona mtu mwingine anayeshambulia kuwaua watu wa kaumu yake kwa hamasa na ujasiri kama yeye.”

Vita vilipokuwa vimepamba moto kabisa, Zubayr bin Awwam, mmoja wa Muhajirun, kwa kuwa alihuzunika kwa kutopewa upanga ule, alijisemea mwenyewe: “Nilimwomba Rasulullah upanga, lakini Yeye akampa Abu Dujana. Na hali mimi ni mwana wa Safiyya, shangazi Yake. Tena mimi ni Mkuraishi. Tena ni mimi niliyeuomba kwanza. Nitakwenda nione Abu Dujana atafanya nini zaidi yangu?” Kisha akaanza kumfuata Abu Dujana. Hadhrat Abu Dujana alikuwa akisema takbira, “Allahu akbar!”, na kila mshirikina aliyekutana naye alimpiga na kumuua. Mmoja wa washirikina wakaidi zaidi, mtu mwenye mwili mkubwa, aliyefunikwa na deraya kila upande kiasi kwamba macho yake tu ndiyo yaliyoonekana, alikutana na Abu Dujana. Kwanza yeye alimshambulia Hadhrat Abu Dujana. Abu Dujana alijikinga na pigo lake kwa ngao yake. Upanga wa mshirikina ulizama ndani ya ngao ya Abu Dujana. Aliuvuta upanga wake, lakini hakuweza kuutoa. Sasa ikawa zamu ya Abu Dujana. Kwa pigo moja la upanga alimuua mpinzani wake.

Baada ya hapo Abu Dujana, akimwangusha kila asiye na imani aliyejitokeza mbele yake, alifika hadi kwa wanawake waliokuwa chini ya mlima wakiwachochea washirikina kwa dufu zao. Lakini ingawa alikuwa ameshauinua upanga wake, aliacha kumuua Hind, mke wa Abu Sufyan.16 Zubayr bin Awwam alipoliona hilo, alijisemea: “Allah na Mtume Wake wanajua kuliko mimi upanga unapaswa kupewa nani.” Akasema: “Wallahi, sijawahi kuona mtu anayepigana na kupambana vizuri kuliko yeye.”

Miqdad bin Aswad, Zubayr bin Awwam, Hadhrat Ali, Hadhrat Umar, Talha bin Ubaydullah na Musab bin Umayr wote walikuwa kama ngome zisizopitika. Masahaba watukufu walipoona kwamba Bwana wetu Mtume anapigana karibu sana na adui na kushambulia tena na tena, hawakuweza kutulia mahali pao. Wakisema: “Huenda Rasulullah akapatwa na madhara,” walikusanyika kumzunguka na hawakumpa adui aliyejifunika deraya nafasi ya kupumua. Wakati huo ilionekana kwamba Hadhrat Abdullah bin Amr amekufa shahidi. Huyu alikuwa shahidi wa kwanza wa Uhud. Wenzake walipoona kwamba amekufa shahidi, walipigana kama simba, wakajitosa katikati ya maadui kwa ajili ya kupata radhi ya Allahu taala.

Katika wakati mmoja ambapo vita vilikuwa vikali sana, Hadhrat Abdullah bin Jahsh, nembo ya ushujaa, na Hadhrat Saad bin Abi Waqqas, gwiji wa wapiga mishale, walikutana. Wote wawili walikuwa wamejeruhiwa sehemu mbalimbali. Hadhrat Saad bin Abi Waqqas anasimulia: “Ilikuwa wakati mkali wa vita huko Uhud. Ghafla Abdullah bin Jahsh alinisogelea, akanishika mkono na kunivuta hadi chini ya jabali. Akaniambia: ‘Sasa hapa wewe uombe dua, na mimi niseme “Amin”. Kisha mimi niombe dua, na wewe useme “Amin”!’ Nami nikasema: ‘Sawa.’ Mimi niliomba dua hivi: ‘Ewe Allah! Niletee maadui wenye nguvu sana na wakali. Nipigane nao bila huruma. Niwaue wote. Nirudi nyumbani nikiwa ghazi (mshiriki wa vita aliyerudi salama).’ Kwa dua yangu hii alisema “Amin” kwa moyo wake wote.

Kisha yeye mwenyewe akaanza kuomba dua: ‘Ewe Allah! Niletee maadui wenye nguvu, nipigane nao bila huruma. Niitekeleze haki ya jihadi. Niwaue wote. Na mwishowe mmoja wao aniue, nife shahidi. Kisha anikate midomo yangu, pua yangu na masikio yangu. Nije mbele Yako nikiwa nimetapakaa damu. Utakaponiuliza: “Abdullah! Umefanya nini na midomo yako, pua yako na masikio yako?”, niseme: “Ewe Allah! Kwa viungo hivyo nilifanya makosa mengi, sikuvitumia ipasavyo. Nilionea haya kuvileta mbele Yako. Katika vita alivyokuwemo Mtume wangu mpendwa (alaihis-salaam), nimejaa vumbi na udongo, na hivyo ndivyo nilivyokuja.”’ Moyo wangu haukutaka kusema “Amin” kwa dua kama hiyo. Lakini kwa kuwa yeye aliitaka na kwa kuwa nilikuwa nimeahidi mapema, nilisema bila kupenda: ‘Amin.’

Baada ya hapo tulichomoa panga zetu na kuendelea na vita. Sote wawili tulikuwa tukimuua kila aliyejitokeza mbele yetu. Yeye alishambulia kwa ushujaa mkubwa na kuzitawanya safu za adui. Alimpiga adui tena na tena, na kwa hamu isiyokwisha ya kufa shahidi alishambulia upya. Alipokuwa akipigana huku akisema: ‘Allahu akbar! Allahu akbar!’, upanga wake ulivunjika. Wakati huo huo Mtume wetu mpendwa alimpa tawi la mtende na akamwamrisha aendelee kupigana. Kwa muujiza, tawi hilo likawa upanga, naye akaendelea kupigana na kila aliyejitokeza mbele yake. Aliwaua maadui wengi. Karibu na mwisho wa vita, aliufikia ushahidi aliokuwa akiutamani: mshirikina mmoja aitwaye Abul-Hakam alimpiga kwa mishale. Alipokufa shahidi, makafiri waliuvamia mwili wake na kumkata pua, midomo na masikio. Mwili wake wote ulitapakaa damu.”

Katika safu za mujahidina alikuwemo Quzman. Aliivunja ala ya upanga wake, akasema: “Kufa ni bora zaidi kuliko kukimbia!”, na akajitosa katikati ya washirikina akiwa na upanga mtupu. Alionyesha ujasiri na ushujaa mwingi. Peke yake aliwaua makafiri saba au wanane. Mwishowe alijeruhiwa na kuanguka chini. Masahaba watukufu walishangazwa na ushujaa wake huu, na walipomweleza Bwana wetu Mtume, alisema: “Yeye ni mtu wa Jahannam.” Hadhrat Qatada bin Numan alikwenda kwa Quzman na kusema: “Ewe Quzman! Hongera kwa kufa shahidi!” Quzman alisema: “Sikupigana kwa ajili ya bidii ya dini; nilipigana ili Makuraishi wasije Madina wakaharibu shamba langu la mitende!” Kisha akajiua kwa kutoboa mishipa ya kifundo cha mkono wake kwa mshale. Hapo hekima ya kauli ya Bwana wetu Mtume: “Yeye ni mtu wa Jahannam!” ikaeleweka.

Tangu mwanzo wa vita, Masahaba watukufu wote, Bwana wa walimwengu, Mtume wetu mpendwa, akiwa mbele yao, walipambana kwa ushujaa mkubwa. Kwa mashambulizi makali walilirudisha nyuma jeshi la washirikina. Kundi la washirikina – walioomba manufaa na msaada kutoka kwa masanamu waliyoyatengeneza kwa mawe na miti, na waliyoyaabudu wakisema “Lat, Uzza, Hubal!” – lilivurugika mbele ya ushujaa huu wa mujahidina, likaanza kukimbia. Wanawake waliokuja kuwachochea kupigana walipiga mayowe na vilio, wakijaribu kuwafikia askari waliokuwa wakikimbia.

Washirikina wa Kikuraishi waliuacha uwanja wa vita, wakaziacha mali walizokuja nazo na kuanza kukimbia kuelekea Makka. Askari wa Kiislamu walifurahi na wakamhimidi Allahu taala kwa kuufikia ushindi aliowaahidi. Ingawa washirikina waliwazidi Waislamu mara nyingi kwa idadi na nguvu, walikuwa wameshindwa vibaya mbele yao. Walipokuwa wakikimbia huku wakikanyagana wao kwa wao, Masahaba watukufu waliwafuatilia na kuwapiga na kuwaua wale waliowafikia. Katika vurugu hii Hadhrat Hanzala bin Abi Amir, aliyekuwa amefunga ndoa karibuni, alimfikia Abu Sufyan, kamanda mkuu wa jeshi la washirikina, aliyekuwa akijaribu kukimbia kwa farasi wake. Alimpiga farasi upanga miguuni na kumwangusha chini. Abu Sufyan, alipoanguka chini, alianza kupiga mayowe kwa nguvu zake zote: “Enyi Makuraishi! Nisaidieni! Mimi ni Abu Sufyan! Hanzala anataka kunikatakata kwa upanga!” Ingawa washirikina waliokuwa wakijaribu kukimbia pamoja naye waliiona hali hii, walishughulika na kuokoa roho zao wenyewe tu, wala hawakumjali kamanda wao.

“Vita ni hila” Hadithi sharif

Lakini wakati huo huo, mshirikina Shaddad bin Aswad, aliyekuwa nyuma kabisa ya Hadhrat Hanzala, alimchoma Hanzala mkuki mgongoni. Ingawa Hadhrat Hanzala alitaka kushambulia tena akisema: “Allahu akbar!”, alianguka chini akafa shahidi, na roho yake iliyobarikiwa ikaruka kwenda Peponi. Bwana wetu Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam) alisema: “Nimewaona malaika wakimwosha Hanzala kati ya mbingu na ardhi kwa maji ya mvua ndani ya sinia ya fedha.” Abu Usayd alisimulia: “Niliposikia maneno haya ya Rasulullah, nilikwenda kwa Hanzala. Maji ya mvua yalikuwa yakidondoka kutoka kichwani mwake. Nilirudi nikamweleza Mtume Mtukufu.” Hadhrat Hanzala aliitwa “Ghasil al-malaika”, yaani yule aliyeoshwa na malaika.17

Baadhi ya wapiga mishale waliokuwa katika njia ya Aynayn, walipoona kwamba washirikina wanakimbia, walidhani kwamba vita vimekwisha, wakapaacha mahali pao. Kamanda wao Abdullah bin Jubayr na watu kumi na wawili walibaki mahali pao.18

Ushujaa wa Hadhrat Ali

Wakati huu, Khalid bin Walid, kamanda wa kikosi cha wapiga mishale wa Makuraishi, aliyekuwa akisubiri kwa tahadhari na kujaribu kutumia kila fursa, alipoona kwamba mujahidina katika njia ile wamepungua, aliwapeleka mbele wapanda farasi waliokuwa chini ya amri yake.

Ghafla yeye pamoja na Ikrima bin Abi Jahl walifika kwenye njia ya Aynayn. Hadhrat Abdullah bin Jubayr na wenzake waaminifu na watiifu walijipanga safu na kujitandaza. Walimnyeshea adui mvua ya mishale mpaka mishale iliyokuwa katika podo zao ilipokwisha. Kisha walipigana kwa mikuki yao, na vita vilipokuwa vya ana kwa ana, walionyesha ushujaa mwingi kwa panga zao wakisema: “Allahu akbar! Allahu akbar!” Kati ya wenye imani na wasio na imani kulikuwa na hali isiyo na uwiano kabisa: mmoja dhidi ya ishirini na tano. Masahaba watukufu walipigana hadi tone la mwisho la damu yao ili kuitekeleza amri ya Mtume wao. Mmoja baada ya mwingine walikunywa sharubati ya kufa shahidi, miili yao iliyobarikiwa ikaanguka udongoni, na roho zao zikaruka kwenda Peponi (radhiyallahu anhum).

Washirikina, kwa sababu ya chuki yao, walimvua Hadhrat Abdullah nguo zake na kuutoboa mwili wake uliobarikiwa kwa mikuki kila upande. Walimpasua tumbo na kutoa nje viungo vyake vya ndani.

Khalid bin Walid na Ikrima, baada ya kuwaua mujahidina waliokuwa katika njia ile, ambao walikufa mashahidi, walilishambulia kwa haraka jeshi la Kiislamu kwa nyuma. Masahaba watukufu, walipomwona ghafla adui aliyetokea nyuma yao, hawakupata nafasi ya kujikusanya, kwa sababu wengi wao walikuwa wameweka chini hata silaha zao. Kila kitu kilibadilika ghafla. Washirikina wa Kikuraishi waliokuwa wakikimbia mbele, walipoona kwamba Khalid bin Walid ameshambulia kwa nyuma, waligeuka tena. Mujahidina walijikuta kati ya mioto miwili. Adui alishambulia kwa mbele na kwa nyuma, akaanza kuwabana mujahidina. Mawasiliano ya Masahaba wao kwa wao yalikatika. Walilazimika kutawanyika.19

Hadhrat Ali alisimulia hivi: “Nilijitosa katikati ya kikosi cha washirikina ambacho miongoni mwao alikuwemo pia Ikrima bin Abi Jahl. Walinizunguka, nikawapitisha wengi wao kwa upanga. Nilijitosa katikati ya kikosi kingine, na pia wengi wao nikawaondoa vitani. Kwa kuwa ajali yangu (saa ya kifo iliyokadiriwa) ilikuwa haijafika, sikupatwa na chochote. Kwa muda sikuweza kumwona Rasulullah. Nilijisemea: ‘Naapa kwamba Yeye si mtu wa kuuacha uwanja wa vita na kwenda zake. Huenda Allahu taala, kwa sababu ya matendo yetu yasiyofaa, amemchukua kutoka kati yetu na kumwinua juu! Sasa kwangu hakuna njia nyingine isipokuwa kupigana mpaka nife.’ Nikaivunja ala ya upanga wangu. Nilipowashambulia washirikina na kuwatawanya, nilimwona Rasulullah yuko katikati yao. Nikaelewa kwamba Allahu taala alikuwa akimlinda Rasulullah kwa malaika Wake.”

Askari wa adui walikuwa wamekaribia hadi kwa Bwana wetu Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam). Hali ilikuwa ya hatari sana. Mtume wetu mpendwa alisimama imara kama jabali, bila kuondoka mahali Pake. Huku akipigana na adui, alijaribu kuwakusanya Masahaba Wake waliotawanyika akisema: “Ewe fulani, njoo kwangu! Ewe fulani, njoo kwangu! Mimi ni Rasulullah.

Anayerudi kwangu ana Pepo!” Hadhrat Abu Bakr, Hadhrat Umar, Abdurrahman bin Awf, Talha bin Ubaydullah, Ali bin Abi Talib, Zubayr bin Awwam, Abu Dujana, Abu Ubayda bin Jarrah, Saad bin Muadh, Saad bin Abi Waqqas, Hubab bin Mundhir, Usayd bin Hudayr, Sahl bin Hunayf, Asim bin Thabit na Harith bin Simma (radhiyallahu anhum) mara moja walimzunguka Mtume wetu mpendwa kama pete, wakaunda ukuta hai wa ngome ili kumlinda.

Wakati huo ilisikika sauti ya Hadhrat Abbas bin Ubada, akiwaita Masahaba watukufu waliotawanyika wakusanyike: “Enyi ndugu zangu! Msiba huu uliotupata ni matokeo ya kutoitekeleza amri ya Mtume wetu. Msitawanyike! Njooni kumzunguka Mtume wetu! Ikiwa hatutashika nafasi miongoni mwa wanaomlinda, na tukawa sababu ya Rasulullah kupatwa na madhara, basi hatutakuwa na udhuru wowote wa kutoa mbele ya Mola wetu!” Hadhrat Abbas bin Ubada, akiwa pamoja na Kharija bin Zayd na Aws bin Arqam, alijitosa katikati ya adui akiwa na upanga mtupu huku akipaza sauti: “Allahu akbar!” Walipigana kishujaa kwa ajili ya Rasulullah ili kumlinda. Kharija bin Zayd alikuwa amejeruhiwa sehemu kumi na tisa. Majeraha ya wengine hayakuwa machache kuliko yake. Hivyo wote watatu waliifikia daraja ya kufa shahidi waliyokuwa wakiitamani sana.

Katika wakati huu wa hatari kubwa, Masahaba watukufu polepole walianza kukusanyika kumzunguka Bwana wetu Mtume. Washirikina walimzingira Mtume wetu mpendwa pamoja na Masahaba Wake watukufu walioifanya miili yao kuwa ngao Kwake. Wakisonga mbele kwa pamoja kutoka kila upande, waliubana mzingiro. Bwana wa walimwengu, alipoona kwamba kundi moja la Makuraishi linasonga mbele, aliwauliza Masahaba Wake waliokuwa pamoja Naye na waliokuwa tayari kutoa roho zao: “Nani atakayekikabili kikosi hiki?” Hapo hapo Hadhrat Wahb bin Qabus aliruka mbele akisema: “Roho yangu iwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Mimi nitakikabili!” Shujaa huyu, ambaye ulimi wake haukuacha kulitaja jina tukufu la Allahu taala hata kwa kitambo, alijitosa katikati ya washirikina akiwa na upanga mtupu. Bwana wetu Mtume alisema: “Nakupa habari njema ya Pepo.” Na alipouona uthabiti wake na juhudi yake mbele ya adui, alisema: “Ewe Allah! Mrehemu! Mhurumie!”

Saad bin Abi Waqqas, alipoona kwamba washirikina wamemzingira Hadhrat Wahb katikati yao, wakamuua kwa mikuki, akafa shahidi, aliruka mbele kumsaidia, akaingia katikati ya adui na kuonyesha ushujaa usio na mfano. Aliwaondoa vitani makafiri wengi, akawarudisha nyuma wengine, akarudi kwa Mtume wake mpendwa. Bwana wetu Mtume Mtukufu alisema kuhusu Hadhrat Wahb: “Mimi niko radhi nawe. Na Allahu taala naye awe radhi nawe.” Bwana wetu Habib-i akram, alipoona kwamba kikosi cha washirikina kimeuvunja mzingiro wa mujahidina na kinasonga kumwelekea Yeye, alimwambia Hadhrat Ali: “Washambulie!” Hadhrat Ali alishambulia, akamuua Amr bin Abdullah, na wengine akawafukuza. Upanga wake ulipovunjika, Mtume wetu alimpa Dhulfiqar. Kundi jingine lilipokuja, Bwana wetu Mtume alisema: “Ewe Ali! Niondolee shari ya hawa.” Simba wa Allahu taala, aliyeitoa roho yake fidia kwa Rasulullah, alishambulia mara moja. Alimuua Shayba bin Malik, na wengine akawarudisha nyuma. Wakati huo Jibril alaihis-salaam alikuja na kumwambia Bwana wetu Mtume: “Ewe Mtume wa Allah! Huu ni ushujaa wa ajabu uliodhihirika kutoka kwa Ali.” Bwana wetu Rasulullah alisema: “Yeye anatokana nami, nami natokana naye.”

“Nimewaona malaika wakimwosha Hanzala kati ya mbingu na ardhi kwa maji ya mvua ndani ya sinia ya fedha” Hadithi sharif

Jibril alaihis-salaam alisema: “Nami natokana nanyi nyote wawili.” Wakati huo sauti moja ilikuwa ikisema: “Hakuna shujaa kama Ali, wala hakuna upanga kama Dhulfiqar.”

Washirikina walipoelewa kwamba hawawezi kumkaribia Mtume wetu mpendwa, walianza kurusha mishale. Mishale iliyorushwa ama ilipita juu Yake, ama ilianguka mbele Yake, kulia Kwake au kushoto Kwake.

Masahaba watukufu, waliokuwa wakipigana kwa kuhatarisha roho zao ili kumrudisha adui nyuma, mara tu walipoiona hali hii, walikusanyika kumzunguka Bwana wa walimwengu, wakaanza kuifanya miili yao iliyobarikiwa kuwa ngao dhidi ya mishale iliyokuwa ikija. Bwana wetu Mtume alipowaamrisha Masahaba Wake wajibu kwa mishale, Masahaba nao walianza kumrushia adui mishale. Mtume wetu mpendwa alimketisha Hadhrat Saad bin Abi Waqqas mbele Yake. Hadhrat Saad, aliyekuwa mlengaji mahiri mno, alianza kwa haraka kumnyeshea adui mishale, mshale mmoja baada ya mwingine. Kila alipochomoa mshale kutoka katika podo lake, yaani mfuko wa mishale, alikuwa akisema: “Ewe Mola wangu! Huu ni mshale Wako. Mpige adui kwa mshale huu!” Na Bwana wetu Mtume alikuwa akisema: “Ewe Allah! Ikubali dua ya Saad! Ewe Allah! Unyooshe mshale wa Saad! Endelea, Saad! Endelea! Mama yangu na baba yangu wawe fidia kwako!” Kwa namna hii, kwa kila mshale uliorushwa, Bwana wetu Mtume alikuwa akizirudia dua Zake zile zile.

Mishale ya Hadhrat Saad ilipokwisha, Mtume wetu mpendwa alimpa mishale Yake mwenyewe akamwacha airushe. Kila mshale wa Hadhrat Saad bin Abi Waqqas ulimpata ama adui, ama mnyama aliyempanda.

Washirikina walipokuwa wakinyesha mvua ya mishale, Hadhrat Abu Talha alisimama mbele ya Mtume wetu mpendwa akaufunga upande huo, na akaufanya mwili wake na ngao yake kuwa kinga dhidi ya kila mshale uliokuwa ukija; mara kwa mara alipiga kelele kubwa zilizomshangaza adui. Bwana wetu Mtume alisema: “Katika jeshi, sauti ya Abu Talha ni bora kuliko watu mia moja.” Kila Abu Talha alipopata nafasi, hakuacha kuwarushia washirikina mishale; alirusha kwa nguvu na kwa haraka sana, na hakuna mshale wake uliokosa shabaha. Kila Bwana wetu Mtume Mtukufu alipoinua kichwa Chake kilichobarikiwa juu kwa shauku ya kutaka kuona mishale yake inakopiga, Abu Talha, kwa kuogopa kwamba mshale ungempata Rasulullah, alikuwa akisema: “Mama yangu na baba yangu, na roho yangu, viwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Usiinue kichwa Chako, mshale wa adui usije ukakupata na kukudhuru! Mwili wangu ni ngao ya mwili Wako mtukufu na ni fidia Kwako! Maadamu hawajanichinja, hawawezi kukufikia! Maadamu mimi sijafa, hutapatwa na chochote!” Hivyo ndivyo alivyomtanguliza Mtume wetu mpendwa juu ya nafsi yake mwenyewe.

Katika kila upande wa uwanda wa Uhud, mapambano yasiyo na huruma na ya kutisha yaliendelea kwa ukali wake wote; baadhi wakiwa juu ya farasi na wengine kwa miguu, waliendeleza mapambano ya imani na ukafiri. Masahaba watukufu walikuwa bado hawajaweza kujikusanya. Kumzunguka Bwana wetu Mtume walikuwepo Masahaba wapatao thelathini tu, wakizunguka kama vipepeo wanavyozunguka taa. Waliifanya miili yao kuwa ngao dhidi ya mishale, mikuki na mapigo ya panga yaliyokuwa yakija. Tamaa yao pekee ilikuwa kuitekeleza amri ya Bwana wetu Mtume na kumwondolea kila aina ya madhara ambayo yangeweza kumfikia. Kiongozi wa mashujaa, Hadhrat Hamza, katika vurugu hii alikuwa ametengana na Bwana wetu Mtume. Katikati ya umati alipigana akiwa na panga mbili katika mikono yake miwili, na kwa sauti zake za “Allahu akbar!” alitia hofu katika nyoyo za maadui. Hadi wakati huo, yeye peke yake alikuwa amewaua washirikina thelathini na mmoja kamili, na wengi wengine aliwakata mkono au mguu. Alipokuwa akilitawanya kundi la washirikina ambalo alikuwa ameangukia katikati yake, Sibaa bin Ummu Anmar alimpa Hadhrat Hamza changamoto akisema: “Je, yuko shujaa anayeweza kunipinga?” Hadhrat Hamza alisema: “Njoo kwangu, ewe mwana wa mwanamke mtahiri! Kumbe wewe unampa changamoto Allah na Mtume Wake, sivyo?” Na kabla hajapepesa jicho, alimkamata miguu yake na kumbwaga chini.20 Akamwangukia juu yake na kukitenganisha kichwa chake na kiwiliwili chake. Kisha alimwona Wahshi, ambaye bado hakuwa Mwislamu, nyuma ya jabali lililokuwa mbele yake, akimlenga akiwa na mkuki mkononi. Mara moja alimwendea. Alipofika kwenye shimo lililochimbwa na mafuriko mbele yake, mguu wake uliteleza na akaanguka chali. Wakati huo huo deraya yake ilifunguka upande wa tumbo. Wahshi aliitumia fursa hiyo, akaurusha mkuki wake! Mkuki uliruka, ukauchoma mwili uliobarikiwa wa Hadhrat Hamza na kutokea upande wa pili. Mkubwa wa mashujaa alianguka pale akisema: “Ewe Allah!” Alikuwa amekufa shahidi na kuifikia daraja aliyokuwa akiitamani. Aliitoa roho yake fidia katika njia ya Allahu taala, kwa ajili ya Mtume wake mpendwa (radhiyallahu anhu).

“Ewe Saad! Mama yangu na baba yangu wawe fidia kwako! Ewe Mola wangu! Ifikishe mishale yake kwenye shabaha zake na uikubali dua yake!” Hadithi sharif

Wakati huo mtu mmoja katika safu za adui alikuwa akiwachochea washirikina kumshambulia Bwana wa ulimwengu (sallallahu alayhi wasallam) akisema: “Enyi jamaa ya Makuraishi! Msiache kupigana na Muhammad, asiyezijali haki za ujamaa na aliyeigawa kaumu yenu. Muhammad akiokoka, basi mimi nisiokoke!” Sauti hii ilikuwa ya Asim bin Abi Awf. Hadhrat Abu Dujana aliisikia sauti hii. Huku akipigana, alimtafuta Asim bin Abi Awf, akamwona na kumuua mara moja. Lakini mshirikina Mabad, aliyekuwa nyuma yake, alimshushia Hadhrat Abu Dujana upanga wake kwa nguvu zake zote. Kwa ihsani ya Allahu taala, Abu Dujana, kwa harakati ya ghafla na ya kasi sana, aliinama chini na kuokoka na pigo la kuua. Mara moja aliinuka, akampiga Mabad upanga na kumuua.

Shabaha ya washirikina wa Kikuraishi ilikuwa Bwana wa walimwengu. Walitumia nguvu zao zote ili wamkaribie. Lakini hawakuweza kwa namna yoyote kuwapita Masahaba Wake watukufu na wenye heshima, waliokuwa wakimzunguka kama vipepeo wanavyozunguka taa, na ambao, kwa kuogopa kwamba Yeye atapatwa na madhara, hawakusita hata chembe kutoa roho zao. Mashujaa hawa thelathini walisema mbele ya Bwana wetu Rasulullah: “Ewe Mtume wa Allah! Hatutaondoka kando Yako kamwe; nyuso zetu ni kinga na ngao mbele ya uso Wako uliobarikiwa, na miili yetu ni fidia kwa mwili Wako mtukufu; ilimradi Wewe uwe salama!”

Washirikina walikuwa wakishambulia kwa makundi. Bwana wetu Fakhr-i alam (Fahari ya ulimwengu), akionyesha kundi moja, aliwauliza Masahaba Wake mashujaa waliokuwa pamoja Naye na walioifanya miili yao kuwa ngao Kwake: “Nani atakayeitoa nafsi yake fidia kwa ajili yetu katika njia ya Allahu taala?” Hapo Masahaba watano wa Madina waliruka mbele. Vipepeo hawa mashujaa walipigana mbele ya macho yaliyobarikiwa ya Bwana wetu Rasulullah, wakisema takbira na kuzunguka huku na huko. Hatimaye wanne kati yao walikufa mashahidi pale pale. Wa tano alipojeruhiwa sehemu kumi na nne na kuanguka chini, Bwana wa walimwengu alisema: “Mleteni karibu yangu.” Damu ilikuwa ikitoka kila sehemu ya mwili wake. Mtume wetu mpendwa aliketi, akaiweka miguu Yake mitukufu kuwa mto chini ya kichwa chake. Sahaba huyu mwenye bahati, aliyeifikia heshima ya kufa shahidi katika hali hiyo, alikuwa Hadhrat Umara bin Yazid.

Ushujaa wa Talha bin Ubaydullah

Washirikina walipokaribia sana, Mtume wetu alisema: “Nani atakayewakabili hawa, nani atakayewazuia?” Hadhrat Talha bin Ubaydullah alisema: “Mimi! Ewe Mtume wa Allah!”, akataka kuruka mbele. Bwana wetu Mtume alisema: “Ni nani mwingine aliye kama wewe?” Mmoja wa Masahaba wa Madina aliomba ruhusa akisema: “Ewe Mtume wa Allah! Mimi!” Mtume wetu mpendwa aliposema: “Haya, wewe wakabili,” aliruka mbele na kuwavamia washirikina.

Alionyesha ushujaa usio na mfano. Baada ya kuwaua watu kadhaa wasio na imani, alikunywa sharubati ya kufa shahidi.21 Bwana wetu Mtume Mtukufu alisema tena: “Nani atakayewapinga hawa?” Tena Hadhrat Talha alitangulia kabla ya wote. Bwana wetu Mtume alipouliza: “Ni nani mwingine aliye kama wewe?”, mtu mmoja aliyebarikiwa miongoni mwa Ansari alisema: “Mimi nitawakabili, ewe Mtume wa Allah.” Mtume wetu alisema: “Haya, wewe wakabili.” Naye alipigana na washirikina mpaka akafa shahidi. Kwa namna hii, Masahaba wote waliokuwa pamoja na Bwana wetu Mtume wakati huo waliufikia ushahidi wakipigana.

Sasa pamoja na Bwana wetu, Sultani wa Ulimwengu, hakubaki mtu yeyote isipokuwa Hadhrat Talha bin Ubaydullah. Hadhrat Talha alihofu kwamba Rasulullah atapatwa na madhara; alikimbia pande zote nne na kupigana na makafiri bila huruma. Jinsi alivyoupeleka upanga wake kwa kasi, jinsi alivyowajibu kwa mara moja maadui waliokuwa kila upande wa Rasulullah, na jinsi alivyoufanya mwili wake kuwa ngao dhidi ya mapigo ya mishale, mikuki na panga – hilo lilikuwa jambo lisilo na mfano. Hadhrat Talha alizunguka kama kipepeo, wala hakujali hata kidogo panga zilizomgusa. Tamaa yake ilikuwa kumlinda Sultani wa Ulimwengu na, kama ndugu zake wengine, kufa shahidi katika njia hii. Hapakubaki mahali katika mwili wake pasipojeruhiwa, na juu ya nguo zake hapakuonekana kitu isipokuwa damu. Lakini pamoja na hayo, alikuwa akiwahi pande zote nne kwa wakati mmoja. Wakati huo Hadhrat Abu Bakr na Hadhrat Saad bin Abi Waqqas walifika kwa Bwana wetu Mtume Mtukufu.

Wakati huo, kiongozi wa mashujaa, Hadhrat Talha, naye, kwa sababu ya kupoteza damu, alianguka juu ya ardhi yenye joto akazimia. Kila sehemu ya mwili wake ilikuwa imetobolewa kwa mapigo ya panga, mikuki na mishale. Alikuwa na majeraha makubwa sitini na sita, na madogo yasiyohesabika. Mtume wetu mpendwa alimwamrisha Hadhrat Abu Bakr amkimbilie Hadhrat Talha mara moja kumsaidia. Abu Bakr as-Siddiq alimnyunyizia maji uso wake uliobarikiwa ili apate fahamu. Hadhrat Talha bin Ubaydullah, mara tu alipopata fahamu, alisema: “Ewe Abu Bakr! Je, Rasulullah yu mzima?”, na hivyo akaonyesha mapenzi na utiifu katika sura yake nzuri kabisa. Kumpenda Mtume Mtukufu na kuitoa roho fidia kwa mwili Wake uliobarikiwa hakuwezi kuwa zaidi ya hivi. Hadhrat Abu Bakr aliposema: “Rasulullah yu mzima. Yeye ndiye aliyenituma,” Talha alipumua kwa faraja, akasema: “Shukrani zisizo na mwisho ni za Allahu taala. Maadamu Yeye yu hai, kila msiba si kitu.” Wakati huo Masahaba wengine kadhaa nao walifika.

Bwana wa walimwengu, Muhammad Mustafa (sallallahu taala alayhi wasallam), alimheshimu Hadhrat Talha kwa kumjia. Mujahidi aliyejeruhiwa, alipomwona Rasulullah yu hai, alilia kwa furaha. Bwana wetu Mtume, baada ya kuupangusa mwili wake kwa mkono Wake, aliinua mikono Yake akaomba dua: “Ewe Allah! Mpe shifaa (uponyaji), mjaalie nguvu.” Kwa muujiza wa Bwana wetu Mtume Mtukufu, Hadhrat Talha alisimama mzima kabisa na mwenye nguvu, akaanza tena kupigana na adui. Mtume wetu mpendwa alisema kumhusu: “Siku ya Uhud niliona kwamba juu ya ardhi hapakuwa na mtu yeyote karibu nami isipokuwa Jibril upande wangu wa kulia na Talha bin Ubaydullah upande wangu wa kushoto.”22 “Anayetaka kumtazama mtu wa Peponi anayetembea juu ya ardhi, amtazame Talha bin Ubaydullah.”

“Talha na Zubayr ni majirani zangu Peponi” Hadithi sharif

Mapigano yaliendelea kwa ukali wake wote katika uwanja wote wa vita. Kumzunguka Bwana wetu Mtume walikuwepo Masahaba kama Abu Dujana, mbeba bendera Musab bin Umayr, Talha bin Ubaydullah, Bibi Nusayba, aliyekuja mbio kutoka safu za nyuma ili kumlinda Mtume wetu, na Masahaba wengine wachache. Walikuwa wakipigana na washirikina pamoja na Bwana wetu Rasulullah. Mshirikina mkaidi Abdullah bin Hunayd alikuwa na silaha kutoka kichwani hadi miguuni; alikuwa amejifunika deraya na kuvaa kofia ya chuma. Alipomwona Mtume wetu mpendwa, alimchochea farasi wake kwa makonzo. Alikuwa akipiga kelele: “Mimi ni mwana wa Zuhayr. Nionyesheni Muhammad. Ama nitamuua Yeye, ama nitakufa kando Yake!” Alipokuwa akimwendesha farasi wake kumwelekea Bwana wetu Mtume, Hadhrat Abu Dujana alisimama mbele yake kumzuia, akasema: “Njoo basi! Mimi ni mtu ninayeulinda mwili uliobarikiwa wa Muhammad alaihis-salaam kwa mwili wangu. Maadamu hujanikanyaga, huwezi kumfikia!” Alimpiga farasi upanga miguuni, akamwangusha Abdullah bin Hunayd chini, kisha akainua upanga wake na kusema: “Chukua, na hili ni kutoka kwa mwana wa Kharasha!”, akamwangusha kwa pigo moja. Bwana wa walimwengu, aliyeliona tukio hilo, aliomba dua akisema: “Ewe Allah! Kama mimi nilivyo radhi na mwana wa Kharasha (Abu Dujana), Wewe pia uwe radhi naye hivyo hivyo!”

Mshirikina Malik bin Zuhayr, mlengaji mahiri mno na mpiga mishale aliyepiga kila alichokilenga, alikuwa akimtafuta Bwana wetu Mtume kila mahali, akitaka kumpiga kwa mshale mara tu atakapopata fursa. Alifika karibu na Bwana wetu Rasulullah, akavuta upinde wake, akakilenga kichwa kilichobarikiwa cha Mtume wetu mpendwa na kuurusha mshale wake. Hapakuwa na muda hata wa kufumba na kufumbua. Hadhrat Talha papo hapo alinyoosha kiganja chake na kuwa shabaha yeye mwenyewe. Mshale ulizama katika kiganja cha Hadhrat Talha na kuuharibu mkono wake. Mishipa yote ya vidole vyake ilikatika, na mifupa ya mkono wake ikavunjika. Bwana wetu Fakhr-i alam (sallallahu alayhi wasallam) naye aliyaona yaliyotokea, akahuzunika sana, akasema: “Kama ungalisema Bismillahirrahmanirrahim (ulipounyoosha mkono wako kwa mshale ili kunilinda), malaika wangalikupandisha mbinguni huku watu wakikutazama.”23

Washirikina wanne wa Makka – Abdullah bin Qamia, Ubayy bin Khalaf, Utba bin Abi Waqqas na Abdullah bin Shihab az-Zuhri – walikuwa wamekubaliana na kuapa kuyakomesha maisha ya Bwana wetu Mtume Mtukufu. Katika wakati huu mgumu, Bwana wetu Rasulullah, akiwa na Masahaba wachache kando Yake, alikuwa akipambana na adui bila huruma. Mbele ya Bwana wetu Mtume alikuwa mbeba bendera Hadhrat Musab bin Umayr. Hadhrat Musab, kwa sababu ya deraya aliyoivaa mwilini, alifanana sana na Mtume wetu mpendwa. Yeye pia, akiwa na bendera ya Kiislamu katika mkono wake wa kulia, alikuwa ameingia katika mapambano ya kutisha na washirikina. Wakati huo Ibn Qamia, aliyejifunika deraya, alikaribia mahali pale akiwa juu ya farasi. Akipiga kelele kwa sauti kubwa kabisa: “Nionyesheni Muhammad! Yeye akiokoka, mimi nisiokoke!”, alimchochea farasi wake kumwelekea Bwana wetu Mtume. Hadhrat Musab na Bibi Nusayba walisimama kumpinga, wakaanza kupigana huku wakiifanya miili yao kuwa ngao ya Bwana wetu Mtume. Kila walipompiga kafiri huyu kwa upanga, mapigo hayakumdhuru kwa sababu ya deraya yake. Ibn Qamia alimpiga Bibi Nusayba upanga na kulivunja bega lake. Kisha akaushusha upanga wake juu ya mkono wa kulia wa Hadhrat Musab uliokuwa umeshika bendera. Mkono wa kulia wa Musab bin Umayr ulikatika, lakini hakuiacha bendera iliyobarikiwa ya Uislamu, aliyoithamini kuliko roho yake, ianguke chini; aliichukua kwa mkono wake wa kushoto.

Wakati huo alikuwa akisoma aya tukufu ambayo maana yake ni: “Muhammad alaihis-salaam ni Mtume. Na kabla Yake walikuja Mitume.”24 Safari hii Ibn Qamia aliushusha upanga wake juu ya mkono wa kushoto wa Hadhrat Musab. Mbeba bendera huyo mtukufu, ambaye mkono wake wa kushoto pia ulikatwa, bado hakuiacha bendera ya Uislamu ianguke chini. Sahaba huyo shujaa aliishika bendera kwa sehemu zilizobaki za mikono yake, akaibana kifuani mwake na kuendelea kuipeperusha. Hatimaye Ibn Qamia aliuchoma mwili wa Sahaba huyo mtukufu kwa mkuki wake. Naye, kama wenzake wengine, alihamia akhera akiwa shahidi.

Hadhrat Musab alipoanguka, bendera tukufu ya Uislamu haikuanguka chini: malaika aliyechukua sura ya Musab aliinyakua mara moja. Mtume wetu mpendwa aliposema: “Songa mbele, ewe Musab! Songa mbele!”, malaika aliyeishika bendera alisema: “Mimi si Musab.” Hapo Bwana wetu, Sultani wa Ulimwengu, alielewa kwamba ni malaika, akampa Hadhrat Ali bendera.25

Ama Ibn Qamia, kwa kuwa alidhani kwamba Hadhrat Musab ndiye Bwana wetu Mtume, alirudi haraka kati ya washirikina akaanza kupiga kelele: “Nimemuua Muhammad!” Washirikina waliposikia hivyo, walizidi kujaa jeuri kwa furaha ya kulifikia lengo lao. Ama Masahaba watukufu, ambao hawakujua ukweli wa jambo hilo, walipooza mikono na miguu. Hewa ya maombolezo ilitanda kila mahali. Hata mikono ya Hadhrat Umar ilianguka pembeni, akabaki ameketi pale alipokuwa pamoja na wenzake. Anas bin Nadr alipowaona katika hali hiyo, aliuliza: “Kwa nini mmeketi?”

Wao walijibu: “Rasulullah ameuawa!” Hadhrat Anas alisema: “Ikiwa Rasulullah ameuawa, Mola Wake (Allahu taala) ni wa milele. Tutafanya nini sisi tukibaki hai baada ya Rasulullah! Haya, simameni! Na sisi tuzitoe roho zetu kwa ajili ya lile ambalo Mtume wetu alipigania na kwa ajili yake akaitoa roho Yake iliyobarikiwa.” Akaivunja ala ya upanga wake26 na, akipaza sauti “Allahu akbar!”, alijitosa katikati ya adui akiwa na upanga mtupu. Aliwaangusha wengi wa makafiri na akafa shahidi. Usoni peke yake alikuwa na majeraha sabini. Kwa kuwa mwilini mwake kulikuwa na majeraha yasiyohesabika, hakuna aliyeweza kumtambua isipokuwa dada yake.

Masahaba watukufu wengi walikuwa wametawanyika, na baadhi yao walikuwa wameufikia ushahidi. Washirikina, wakitumia fursa ya kutawanyika kwao huku, walikusanyika kumzunguka Bwana wetu Mtume Mtukufu. Kwa mawe na panga walijaribu kumuua Sultani wa dunia mbili. Kwa kuwa alikuwa amevaa deraya mbili, mapigo hayakumdhuru. Mawe aliyoyarusha Utba bin Abi Waqqas yaliupata uso uliobarikiwa wa Mtume wetu mpendwa, na mdomo Wake wa chini ukajeruhiwa. Jino Lake tukufu la rabaiyya la kulia la taya ya chini, yaani jino la mbele, likavunjika. Wakati huo yule mshirikina aitwaye Ibn Qamia naye alikuja, akampiga Bwana wa walimwengu upanga juu ya kichwa Chake. Kofia ya chuma ya Mtume wetu mpendwa ilivunjika, na pete zake mbili zikazama katika pande mbili za paji la uso Wake lililobarikiwa.

Kwa pigo jingine la upanga wa Ibn Qamia, alijeruhiwa katika bega Lake lililobarikiwa, akaanguka kwa ubavu ndani ya shimo refu ambalo Abu Amir alilichimba ili Waislamu waangukie ndani yake. Mtume wetu mpendwa aliomba dua dhidi ya Ibn Qamia, yule msaliti, akisema: “Allahu taala akufanye dhalili na akuangamize!” Ibn Qamia alifurahi kupita kiasi. Akipiga kelele: “Nimemuua Muhammad! Nimemuua Muhammad!”, alikwenda kwa Abu Sufyan. Washirikina walikuwa wamelifikia lengo lao! Sasa hawakumjali tena Mtume wetu. Waliondoka kutoka kandokando ya shimo alimokuwa Bwana wetu Mtume, wakaanza kupigana na Masahaba watukufu.27

“Anayetaka kumtazama mtu wa Peponi anayetembea juu ya ardhi, amtazame Talha bin Ubaydullah” Hadithi sharif

Bwana wetu Mtume Mtukufu (alaihis-salaam) alipoanguka shimoni, shavu Lake lililobarikiwa lilikuwa likivuja damu. Alipoupangusa uso Wake kwa mikono Yake, aliona kwamba mikono Yake na ndevu Zake tukufu zimetapakaa damu. Kabla hata tone moja halijaanguka chini, Jibril alaihis-salaam aliwahi, akaidaka damu ile tukufu na kusema: “Ewe Habibullah! Naapa kwa haki ya Allahu taala: kama tone moja la damu hii lingeanguka chini, hakuna majani ambayo yangeota juu ya ardhi hadi Kiama.” Bwana wetu Fakhr-i alam naye alisema: “Tone moja la damu yangu likianguka chini, adhabu itashuka kutoka mbinguni. Ewe Mola wangu! Isamehe kaumu yangu, kwa sababu hawajui,” na hivyo akawaombea hidaya (kuongozwa kwenye njia ya haki) wale watu waliojaribu kumuua, waliompiga upanga mwili Wake mtukufu, waliovunja meno Yake na waliotapakaza damu uso Wake.

Wakati huo Hadhrat Kaab bin Malik alikuwa akipiga kelele kwa sauti kubwa: “Enyi Waislamu! Habari njema! Huyu hapa Rasulullah!” Masahaba watukufu, waliposikia sauti hii, walikimbilia pale kwa furaha kana kwamba wamepata uhai upya. Hadhrat Ali na Talha bin Ubaydullah walifika mara moja na kumtoa shimoni. Hadhrat Abu Ubayda bin Jarrah alizitoa kwa meno yake pete za kofia ya chuma zilizozama katika pande za paji la uso lililobarikiwa la Mtume wetu mpendwa. Alipokuwa akivitoa vipande hivi vya chuma, meno yake mawili ya mbele nayo yalitoka. Hadhrat Malik bin Sinan, mmoja wa Masahaba watukufu, aliifyonza damu iliyokuwa ikitoka katika uso mtukufu wa Bwana wetu Rasulullah. Hapo Bwana wetu Mtume alisema: “Moto wa Jahannam haumgusi mtu ambaye damu yake imechanganyika na damu yangu.”

Washirikina walianza tena kuwashambulia. Masahaba watukufu, kwa furaha ya kumpata tena Bwana wetu Mtume, kwa ghafla walimzunguka Rasulullah kama pete, wala hawakumwacha mshirikina yeyote amkaribie. Washirikina, walipoelewa kwamba hawawezi tena kumfanya Bwana wetu Mtume lolote, walianza kupanda kuelekea kilele cha mlima. Sultani wa dunia mbili alimwambia Hadhrat Saad bin Abi Waqqas aliyekuwa kando Yake: “Warudishe nyuma.” Hadhrat Saad aliuliza: “Ewe Mtume wa Allah! Nina mshale mmoja tu. Nitawarudishaje nyuma kwa huo?” Bwana wetu Mtume Mtukufu alirudia amri ile ile. Hapo gwiji wa wapiga mishale, Hadhrat Saad bin Abi Waqqas, alipeleka mkono wake kwenye podo lake na kuurusha mshale wake. Mshale ulipata shabaha yake na kumwangusha mshirikina mmoja. Alipoupeleka tena mkono wake kwenye podo, aliona kwamba kuna mshale mwingine. Aliuangalia kwa makini: ulikuwa ni ule ule mshale wa kabla. Mshirikina mwingine akafa. Hali hii ilijirudia mara nyingi. Kwa muujiza wa Mtume wetu mpendwa, kila mara Hadhrat Saad alikuta katika podo lake ule mshale aliourusha punde. Makuraishi, walipoona kwamba watu wao wanauawa mmoja baada ya mwingine, waliacha kupanda mlimani. Walishuka chini na kurudi nyuma.

Miongoni mwao, Ubayy bin Khalaf alimwendesha farasi wake kumwelekea Bwana wetu Mtume, akaanza kupiga kelele: “Yuko wapi yule anayedai kuwa ni Mtume? Na asimame mbele yangu apigane nami!” Ingawa Masahaba watukufu walitaka kutoka kumkabili, Mtume wetu mpendwa hakuwaruhusu. Alichukua mkuki wa Hadhrat Harith bin Simma, akasonga mbele. Ubayy, yule mnyonge, alimchochea farasi wake kwa makonzo, akakaribia na kusema: “Ewe Muhammad! Wewe ukiokoka, mimi nisiokoke!” Alikuwa amejifunika deraya kutoka kichwani hadi miguuni. Bwana wa walimwengu aliurusha mkuki uliokuwa mkononi Mwake kwenye shingo ya Ubayy. Mkuki uliruka ukamchoma shingoni, kati ya kofia yake ya chuma na ukosi wa deraya yake. Ubayy alilia kama ng’ombe, akaanguka kutoka juu ya farasi wake. Mbavu zake zilivunjika. Washirikina walimwinua na kumchukua. Njiani alikufa huku akipiga kelele: “Muhammad ameniua!” Bwana wetu Rasulullah, pamoja na Masahaba Wake waliokuwa kando Yake, alianza kupanda kuelekea majabali ya Uhud. Alipofika kwenye majabali, alitaka kupanda juu. Lakini hakuweza, kwa kuwa alikuwa amechoka mno, alikuwa amevaa deraya mbili moja juu ya nyingine, na mwili Wake uliobarikiwa ulikuwa umepigwa mapigo ya upanga zaidi ya sabini. Hapo Hadhrat Talha alimbeba Bwana wetu Mtume mgongoni na kumpandisha juu ya majabali. Mtume wetu mpendwa alisema: “Talha alipomsaidia Rasulullah, Pepo imekuwa wajibu kwake.” Kwa kuwa hakuwa na nguvu tena, aliisali sala ya adhuhuri akiwa ameketi.

Chini ya mlima, Masahaba, kila mmoja wao akiwa amegeuka simba, walikuwa wakiwavamia washirikina. Wale waliompiga Mtume wetu upanga waliwafanya waione dunia kuwa gereza. Wakati mmoja Hatib bin Abi Baltaa alikuja kwa Mtume wetu mpendwa akauliza: “Roho yangu iwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Ni nani aliyekufanyia hivi?” Bwana wetu alisema:

“Utba bin Abi Waqqas alinirushia jiwe, likanipiga usoni na kulivunja jino langu la rabaiyya.” Hapo Hadhrat Hatib aliuliza tena: “Ewe Mtume wa Allah! Ameelekea upande gani?” Bwana wetu Mtume alionyesha kwa ishara upande alioelekea. Hadhrat Hatib alikimbia upande huo mara moja. Baada ya kumtafuta sana, alimpata Utba. Alimwangusha kutoka juu ya farasi wake, akakikata kichwa chake kwa pigo moja, akakileta mbele ya Rasulullah na kumpa habari njema. Bwana wetu Mtume alimwombea dua akisema: “Allahu taala awe radhi nawe. Allahu taala awe radhi nawe.” Washirikina hawakuweza kustahimili mbele ya Masahaba watukufu waliojikusanya na kushambulia tena. Baada ya kupoteza watu wapatao thelathini, waliuacha uwanja wa vita na kushika njia kuelekea Makka. Uvumi wa uongo kwamba Bwana wetu Mtume ameuawa shahidi ulikuwa umefika Madina. Wanawake kama Hadhrat Fatima, Hadhrat Aisha, Ummu Sulaym, Ummu Ayman, Hamna binti Jahsh na Kuayba walikimbia hadi Uhud. Hadhrat Fatima, alipomwona baba yake, Mtume wetu mpendwa, amejeruhiwa, alilia. Bwana wetu Rasulullah alimfariji. Hadhrat Ali alileta maji kwa ngao yake. Mama yetu Fatima aliuosha kwa maji hayo uso uliobarikiwa wa Bwana wetu Mtume na kuisafisha damu. Lakini damu ya uso Wake haikukoma. Hadhrat Fatima alipochoma kipande cha mkeka na kulibandika jivu lake kwenye jeraha, damu ilikoma.28

Kisha alishuka kwenda uwanja wa vita. Kwanza waliojeruhiwa walitafutwa na majeraha yao yakafungwa. Washirikina walikuwa wamewaharibu baadhi ya mashahidi kiasi kwamba hawatambuliki.

Walikuwa wamewakata masikio, pua na viungo vingine, na kuwapasua matumbo. Hadhrat Abdullah bin Jahsh alikuwa miongoni mwao. Mtume wetu mpendwa na Masahaba Wake walipoiona hali hii, walihuzunika sana. Masahaba Wake bora kabisa walikuwa wamekunywa sharubati ya kufa shahidi, wakainywesha ardhi ya Uhud kwa damu yao na kuruka kwenda Peponi. Lakini namna mashahidi walivyotendewa ilikuwa jambo lisilovumilika. Si Bwana wetu Mtume peke Yake; nyoyo za Masahaba wote nazo zilikamuliwa na huzuni. Mbele ya mandhari hii, Bwana wa walimwengu alilia. Huku machozi yakitiririka kutoka macho Yake yaliyobarikiwa, alisema: “Mimi nitashuhudia Siku ya Kiama kwamba mashahidi hawa wamezitoa roho zao katika njia ya Allahu taala. Wazikeni pamoja na damu yao. Wallahi, Siku ya Kiama watakuja Mahshar29 huku majeraha yao yakivuja damu. Rangi ya damu yao itakuwa rangi ya damu, na harufu yake itakuwa harufu ya miski.”

Kisha Mtume wetu mpendwa alisema: “Simwoni Hamza. Hali yake imekuwaje?” Hadhrat Ali alimtafuta akampata. Mtume wetu alipofika pale na kukutana na mandhari isiyowazika, hakuweza kuistahimili. Hadhrat Hamza alikuwa amekatwa masikio, pua na viungo vingine, uso wake ulikuwa umeharibiwa kiasi kwamba hautambuliki, tumbo lake lilikuwa limepasuliwa na ini lake limetolewa. Huku machozi yakitiririka kutoka macho Yake yaliyobarikiwa, Bwana wetu Mtume alimsemeza Hadhrat Hamza: “Ewe Hamza! Kamwe hakuna mtu yeyote aliyepatwa na msiba kama uliokupata wewe, wala hatapatwa. Ewe ami wa Rasulullah! Ewe Hamza, simba wa Allahu taala na wa Mtume Wake! Ewe Hamza, mtenda mema! Ewe Hamza, mlinzi wa Rasulullah! Allahu taala akurehemu!”

“Talha alipomsaidia Rasulullah, Pepo imekuwa wajibu kwake” Hadithi sharif

Wakati huo mwanamke mmoja alikuja kwa haraka na wasiwasi mkubwa. Huyu alikuwa shangazi wa Mtume wetu mpendwa, mama yetu Hadhrat Safiyya. Yeye pia, kama wanawake wengine, aliposikia uvumi kwamba Bwana wetu Rasulullah ameuawa shahidi, alisahau kila kitu akaja Uhud mbio. Bwana wetu Mtume Mtukufu, alipomwona shangazi Yake, akifikiri kwamba hataweza kustahimili hali ya mashahidi, alimwambia mwanawe Zubayr bin Awwam: “Mrudishe mama yako, asiuone mwili wa ndugu yake.” Hadhrat Zubayr alikimbia hadi kwa mama yake. Mwanamke huyo aliyebarikiwa alisema kwa msisimko: “Mwanangu! Nipe habari za Rasulullah!” Hadhrat Ali naye alikuwa amefika kwao. Hadhrat Ali aliposema: “Alhamdulillah30, Rasulullah yu mzima,” alipata faraja, lakini hakuweza kujizuia kusema: “Nionyesheni Yeye.” Hapo Hadhrat Ali alimwonyesha Bwana wa walimwengu kwa ishara. Mama yetu Hadhrat Safiyya, alipomwona Jua la dunia mbili yu hai, alifurahi sana na akamhimidi (hamd) Allahu taala. Sasa alitaka kusonga mbele ili aone hali ya ndugu yake Hadhrat Hamza. Mwanawe Zubayr aliposema: “Mama yangu mpendwa! Rasulullah anakuamrisha urudi,” Hadhrat Safiyya alisema: “Ikiwa ni lazima nirudi ili nisione kile alichofanyiwa, basi tayari nimejua kwamba mwili wa ndugu yangu umekatwakatwa na kuharibiwa. Yeye amepatwa na hali hii katika njia ya Allahu taala. Sisi tuko radhi hata na yaliyo mabaya zaidi katika njia hii. Thawabu yake tutaingojea kutoka kwa Allahu taala. Inshaallah tutasubiri na kustahimili.” Hadhrat Zubayr bin Awwam alipokuja kumweleza hayo, Bwana wetu Mtume alisema: “Basi mwache amwone.”

Hadhrat Safiyya aliketi kando ya mwili wa Hadhrat Hamza akalia kimya kimya. Hadhrat Safiyya, alipokuwa akija, alikuwa ameleta majoho mawili. Aliyatoa akasema: “Haya nimemletea ndugu yangu Hamza; mfunikeni kwayo.” Hadhrat Hamza, “Sayyid ash-shuhada” yaani bwana wa mashahidi, alikafiniwa kwa mojawapo ya majoho hayo.31 Bwana wetu Habibullah alifika karibu na kichwa cha mbeba bendera Musab bin Umayr. Mikono ya Hadhrat Musab ilikuwa imekatwa, na alikuwa amejeruhiwa sehemu nyingi. Kumzunguka kulikuwa na dimbwi la damu. Bwana wetu Mtume alihuzunika sana hapa pia, na akiwasemeza mashahidi hawa watukufu, alisoma aya tukufu ya ishirini na tatu ya Surat al-Ahzab, ambayo maana yake ni: “Miongoni mwa waumini wapo wanaume ambao wametekeleza kwa uaminifu ahadi waliyompa Allahu taala. Baadhi yao wameitimiza ahadi yao ya kupigana mpaka wafe mashahidi (wamekufa mashahidi). Na baadhi yao wanangoja kufa mashahidi. Wala hawakuibadilisha ahadi yao hata kidogo.” Baada ya hapo Bwana wetu Mtume alisema: “Mtume wa Allahu taala anashuhudia kwamba Siku ya Kiama mtafufuliwa mbele ya Allahu taala mkiwa mashahidi.”

Kisha akawageukia waliokuwa pamoja Naye akasema: “Watembeleeni hawa. Wapeni salamu. Naapa kwa Allahu taala kwamba yeyote atakayewasalimu katika dunia hii, mashahidi hawa watukufu watamjibu salamu yake Siku ya Kiama.”

Hawakupata kitu cha kumkafinia Hadhrat Musab bin Umayr. Kanzu yake mwenyewe haikutosha kuufunika mwili wake wote. Wakifunika kichwa, miguu ilibaki wazi, na wakifunika miguu, kichwa kilibaki wazi. Bwana wetu Habib-i akram alaihis-salaam alisema: “Funikeni kichwa chake kwa kanzu, na miguu yake kwa nyasi za idhkhir.”32

Sahaba huyu mwenye bahati, aliyeyatumia maisha yake katika kuutumikia Uislamu na kuifikia daraja ya kufa shahidi katika njia hii, aliiacha dunia akiwa na nusu ya sanda.33

Mashahidi wengine, baada ya kusaliwa sala ya jeneza, walizikwa wakiwa na nguo zao zenye damu, wawili wawili na watatu watatu katika kila kaburi (radhiyallahu anhum). Katika Vita vya Uhud walikufa mashahidi sabini. Sitini na wanne kati yao walikuwa Ansari, na sita walikuwa Muhajirun.

Wengi wa Masahaba watukufu walikuwa wamepoteza jamaa zao waliokufa mashahidi. Kwa sababu hiyo nyoyo zao zilikuwa zimejeruhiwa. Ili kuwafariji waliobaki, Bwana wetu Habib-i akram (sallallahu alayhi wasallam) alisema: “Wallahi, jinsi ninavyotamani kwamba mimi pia ningekufa shahidi pamoja na Masahaba wangu na kulala usiku katika kifua cha mlima Uhud. Ndugu zenu walipokufa mashahidi, Allahu taala aliziweka roho zao katika matumbo ya ndege wa kijani.

Wao huja kwenye mito ya Peponi na kunywa maji yake. Hula matunda yake. Hutazama kila upande wa Pepo. Huruka katika bustani zake za waridi. Kisha huingia ndani ya kandili za dhahabu zilizotundikwa chini ya Arshi (mpaka wa maada unaozunguka mbingu saba na Kursi, iliyo nje ya mbingu ya saba na ndani ya Arshi), na hukaa humo jioni. Wanapouona utamu na uzuri wa vyakula na vinywaji hivyo, husema: ‘Laiti ndugu zetu wangejua yale ambayo Allahu taala ametukirimu, wasingejiepusha na jihadi, wasingeogopa kupigana, wala wasingempa adui mgongo!’ Na Allahu taala alisema: ‘Mimi nitawajulisha hali zenu.’” (Na Allah Mtukufu aliteremsha aya tukufu na kusema kwa maana:) “Kamwe msiwadhanie wale waliokufa mashahidi katika njia ya Allahu taala kuwa ni wafu! Bali wao ni hai, wanaruzukiwa kwa Mola wao. Wamo katika furaha kwa yale aliyowapa Allahu taala (daraja ya kufa shahidi aliyowajaalia). Na kuhusu wale ambao bado hawajajiunga nao nyuma yao (kwa kufa shahidi), wanataka kuwapa habari njema kwamba: ‘Hawatakuwa na hofu yoyote, wala hawatahuzunika.’ Wanafurahi kwa neema na fadhila zinazotoka kwa Allahu taala, na kwa habari njema kwamba Allahu taala hapotezi malipo ya waumini.”34 “Allahu taala huwadhihirikia na kusema: ‘Enyi waja Wangu! Semeni nafsi zenu zinatamani nini, nami nitawaonjesha kwa wingi.’ Nao husema: ‘Ewe Mola wetu! Hakuna neema iliyo bora kuliko neema ulizotujaalia ili tuiombe. Sisi Peponi tunakula daima kutoka katika vitu tunavyovitamani. Lakini kama tungeomba, tungeomba roho zetu zirudishwe katika miili yetu, turudishwe duniani na tuuawe tena tukipigana katika njia Yako.’”

Sasa hapakubaki jambo la kufanya hapa. Walijikusanya na kujiandaa. Huko Uhud, walikokuja kwa ajili ya jihadi fi sabilillah, yaani ili kueneza dini ya Allahu taala, vilipiganwa vita visivyo na mfano katika historia. Ushujaa mwingi wa Masahaba watukufu, ambao macho hayajawahi kuuona na unaopita mawazo, ulishuhudiwa, na makafiri wakapewa funzo jingine.

“Ewe Hamza! Kamwe hakuna mtu yeyote aliyepatwa na msiba kama uliokupata wewe, wala hatapatwa. Ewe ami wa Rasulullah! Ewe Hamza, simba wa Allahu taala na wa Mtume Wake! Ewe Hamza, mtenda mema! Ewe Hamza, mlinzi wa Rasulullah! Allahu taala akurehemu!” Hadithi sharif

Bwana wa walimwengu (sallallahu alayhi wasallam), pamoja na Masahaba Wake waliobarikiwa, alianza safari kuelekea Madina yenye nuru. Walipofika mahali paitwapo Harra, aliwapanga Masahaba Wake safu, akainua mikono Yake mitukufu, akaanza kumnyenyekea Allahu taala na kuomba dua hivi: “Ewe Allah! Himidi na sifa zote kwa wingi kabisa ni Zako. Ewe Allah! Hakuna wa kumwongoza yule uliyemwacha katika upotevu, wala wa kumpoteza yule uliyemwongoza… Ewe Allah! Tupendezeshe imani. Zipambe nyoyo zetu kwa imani. Tufanye tuuchukie ukafiri, uasi na kupita mipaka. Tujaalie tuwe miongoni mwa wanaojua yale yanayodhuru dini yetu na dunia yetu, na miongoni mwa walioongoka kwenye njia iliyonyooka. Ewe Allah! Tujaalie tuishi tukiwa Waislamu na tufe tukiwa Waislamu. Tuunganishe na kundi la watu wema na wachamungu, ambao si miongoni mwa wanaopoteza heshima na hadhi yao, wala si miongoni mwa wanaoritadi dini yao. Ewe Allah! Wape adhabu yao makafiri wanaomkadhibisha Mtume Wako, wanaoipa mgongo njia Yako na wanaopigana na Mtume Wako! Washushie adhabu Yako iliyo haki na kweli! Amin!”

Masahaba watukufu nao walishiriki katika dua hii wakisema: “Amin! Amin!” Mtume wetu mpendwa pamoja na Masahaba Wake walikuwa wamekaribia Madina. Wanawake na watoto waliobaki Madina walikuwa wamejaa njiani, wakijaribu kwa shauku na huzuni kumwona Bwana wa ulimwengu katikati ya jeshi lililokuwa likija. Walipouona uso Wake wenye nuru unaoangaza ulimwengu, walimhimidi (hamd) Allahu taala. Kisha macho yao yalilitazama jeshi, wakiwatafuta baba zao, waume zao, wana wao, wajomba zao na ami zao. Wasipowaona, hawakuweza kuyazuia machozi yao. Bwana wetu Mtume Mtukufu, bahari ya rehema, alipoiona hali hii ya huzuni ya Masahaba Wake, alihuzunika sana, na machozi yakatiririka kutoka macho Yake yaliyobarikiwa.

Wakati mmoja Bibi Kabsha, mama wa Hadhrat Saad bin Muadh, alimkaribia Bwana wetu Mtume. Mwanawe Amr alikuwa amekufa shahidi huko Uhud. Alipofika katika hadhara Yake iliyobarikiwa, alisema: “Ewe Mtume wa Allah, mama yangu na baba yangu, na roho yangu, viwe fidia Kwako! Alhamdulillah kwamba nimekuona mzima na salama. Maadamu Wewe uko salama, misiba yote kwangu si kitu!” Hakuuliza habari za mwanawe, kipande cha moyo wake. Mtume wetu mpendwa, baada ya kumpa pole kwa ajili ya mwanawe Amr, alisema: “Ewe mama wa Saad! Habari njema kwako na kwa watu wa nyumbani mwake: wote waliokufa mashahidi miongoni mwao wamekusanyika Peponi na wamekuwa marafiki wao kwa wao. Nao watawaombea shafaa watu wa nyumbani mwao.”

Bibi Kabsha alisema: “Sisi tuko radhi na kila kinachotoka kwa Allahu taala, ewe Mtume wa Allah! Baada ya habari njema hizi, ni nani atakayewalilia tena? Waombee dua wale waliobaki nyuma.” Bwana wa walimwengu naye aliomba dua hivi: “Ewe Allah! Iondoe huzuni iliyomo katika nyoyo zao! Na wale waliowaacha nyuma, uwafanye kuwa bora zaidi ya wote waliobaki nyuma!”

Bwana wetu Mtume, akikusudia mapambano dhidi ya matamanio ya mwili, aliwaambia Masahaba Wake: “(Enyi Masahaba wangu! Sasa) tumerudi kutoka jihadi ndogo, na tutaanza jihadi kubwa.”35 Kisha akawashauri wote wakapumzike majumbani mwao, na waliojeruhiwa wayatibu majeraha yao. Yeye Mwenyewe pia alikuwa amejeruhiwa. Alikwenda moja kwa moja nyumbani Kwake kwenye baraka.

Vita vya Hamra al-Asad

Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam), aliporudi Madina, alichukua tahadhari, kwa sababu kulikuwa na uwezekano kwamba washirikina wangerudi wakati wowote na kuivamia Madina.

Siku ya Jumatatu iliyofuata Vita vya Uhud, ingawa alikuwa amejeruhiwa, alitaka kuonyesha kwamba Waislamu hawakudhoofika kwa sababu ya vita vya jana, na kumtia adui hofu asirudi tena Madina. Kwa hiyo alimwambia Bilal al-Habashi: **“Sema: ’Rasulullah** (alaihis-salaam) anawaamrisha kumfuatilia adui! Wale ambao jana hawakupigana pamoja nasi huko Uhud wasije; watakuja wale tu walioshiriki katika mapigano!’” Alipowatangazia Masahaba amri hii, walijiandaa mara moja, ingawa wengi wao walikuwa wamejeruhiwa. Hata ndugu wawili, Abdullah na Rafi, waliokuwa wamejeruhiwa vibaya, mara tu walipousikia wito huu wa Mtume wetu mpendwa, pamoja na maumivu yao yote, walikimbilia katika safu za mujahidina wakisema: “Je, tutaikosa fursa ya kwenda vitani pamoja na Rasulullah?”

Mtume wetu mpendwa, pamoja na Masahaba Wake watukufu, alianza kuwafuatilia washirikina. Mahali paitwapo Rawha walipata habari kwamba washirikina walikuwa wamekusanyika na kuamua kuivamia Madina na kuwaangamiza Waislamu. Hapo ikadhihirika kwamba tahadhari hii ya Bwana wetu Mtume nayo ilikuwa mojawapo ya miujiza Yake.

Washirikina, waliposikia kwamba Bwana wetu Mtume anawaendea, waliogopa wakaondoka mahali walipokuwa. Walirudi Makka.36

Bwana wetu Mtume aliwafuatilia hadi mahali paitwapo Hamra al-Asad. Washirikina wawili walikamatwa. Walikaa pale siku tatu, kisha wakarudi Madina.

Allahu taala, katika aya tukufu, aliwasifu Masahaba hawa watukufu waliokwenda Hamra al-Asad hivi, kwa maana: “Wale ambao, hata baada ya kujeruhiwa, walikimbilia kuitika wito wa Allahu taala na wa Mtume Wake, na hasa wale miongoni mwao wanaofanya wema na kujiepusha na uovu, wana malipo makubwa mno.”37

Ibn Qamia, mmoja wa wale walioapa huko Uhud kumuua Mtume wetu mpendwa, aliporudi Makka, siku moja alipanda mlimani kuwaangalia kondoo wake. Aliwakuta kondoo wake juu ya kilele cha mlima. Kondoo dume mmoja kati yao alikuja mbio kwa kasi akaanza kumpiga Ibn Qamia kwa pembe zake. Alimpiga tena na tena mpaka akamraruararua na kumuua.

Abdullah Shihab az-Zuhri naye, alipokuwa akienda Makka, aliumwa na nyoka mwenye madoa meupe akafa.

Wote waliojaribu kuyaangamiza maisha ya Bwana wetu Mtume, ndani ya mwaka mmoja walipata adhabu yao wakafa.

“Enyi Masahaba wangu! Sasa tumerudi kutoka jihadi ndogo, na tutaanza jihadi kubwa” Hadithi sharif

Rafiki Yake akinywa sumu ya nyoka, inakuwa maji ya uhai,
Adui Yake akinywa maji, kwa hakika maji hugeuka sumu ya nyoka.
Katika kila tone huchafuka bahari elfu za rehema,
Mkono Wake unapoyafikia maji ili kutawadha uso Wake wa waridi.
Maisha yote maji hutangatanga bila kupumzika, yakigonga kichwa jiwe kwa jiwe,
Bila kukoma, ili yalifikie vumbi la nyayo Zako.
Chembe kwa chembe maji hutamani kumwaga nuru juu ya udongo wa kizingiti Chako,
Hata yakivunjwa vipande vipande, maji hayaondoki kwenye kizingiti hicho.
Wakosaji wanajua kwamba kurudia kukusifu (naat) ni dawa,
Kama mlevi anavyokunywa maji ili kuondoa
Uzito wa ulevi.
Ewe Habibullah, ewe mbora wa wanadamu! Nina shauku Kwako,
Kama wenye kiu wanaoungua wanavyotamani maji daima.
Wewe ndiwe bahari ya karama ambayo usiku wa Miraji
Kwa umande wa fadhila Zako iliinywesha nyota na sayari.