GHAZWA NA SARIYYA

Safari, ghazwa na sariyya

Bwana wetu Fakhr-i kainat (sallallahu alayhi wasallam), ili kulinda usalama wa Madina na kufuatilia hali ya maadui, alipanga sariyya (vikosi vya mashambulizi, vikosi vidogo), yaani vikundi vidogo vya kijeshi. Idadi ya walioshiriki katika sariyya hizi, ambazo Rasulullah Mwenyewe hakushiriki ndani yake bali alizituma dhidi ya makafiri, ilikuwa kati ya watu watano na mia nne. Vita ambavyo Bwana wetu Mtume alishiriki ndani yake na kuviongoza Yeye Mwenyewe huitwa ghazwa (ghaza). Kwenda kwa askari vitani huitwa safar (safari ya kijeshi).

Mtume wetu mpendwa alichukua hatua za lazima za usalama ili kuzuia mashambulizi ya ghafla ya adui: aliweka utaratibu wa ulinzi wa zamu huko Madina na akatuma doria.

Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alifanya ghazwa ishirini na saba. Nazo ni: Abwa (Waddan), Buwat, Badr ya Kwanza (Safawan), Dhul-Ushayra, Badr (Badr al-Kubra), Qarqarat al-Kudr, Bani Qaynuqa, Sawiq, Ghatafan (Anmar, Dhi Amr), Bahran (Bani Sulaym, Najran), Uhud, Hamra al-Asad, Bani Nadir, Badr Ndogo (Badr as-Sughra), Dhat ar-Riqa, Dumat al-Jandal, Muraysi (Bani Mustalaq), Khandaq (Ahzab), Bani Qurayza, Bani Lihyan, Ghaba (Dhi Qarad), Khaybar, Wadi al-Qura, Fat-hu Makka, Hunayn, Taif na Tabuk.

Ni katika ghazwa tisa tu kati ya hizi ndipo yalipotokea mapigano. Ghazwa hizo ni: Badr (Badr al-Kubra), Uhud, Muraysi (Bani Mustalaq), Khandaq (Ahzab), Bani Qurayza, Khaybar, Wadi al-Qura, Hunayn na Taif. Makka ilifunguliwa bila vita, na wakazi wake wote wakawa Waislamu.

Katika ghazwa nyingine hapakutokea mapigano yoyote: katika baadhi yake mikataba ilifanywa, katika nyingine adui alijisalimisha; baadhi ya makafiri hawakuthubutu kukutana na askari wa Uislamu, na wengi wa makafiri, mara tu waliposikia kwamba askari wa Uislamu wanakuja, walikimbilia milimani na kutoweka.

Kwa methali hii, dola zote hupata wokovu na kufaulu:
“Kuwa tayari kwa vita, ikiwa unataka amani na ustawi.”
Abdülhak Molla

“Nanyi piganeni katika njia ya Allahu taala na wale wanaowapiga vita. Lakini msivuke mipaka wala msipindukie” Al-Baqara: 190

Sariyya zilizotumwa na Bwana wetu Rasulullah

Sariyya za kwanza – kikosi cha Hadhrat Hamza

Ilikuwa lazima kuwadhoofisha washirikina kibiashara na kiuchumi na kuwarudisha kwenye busara. Kwa ajili hiyo ilibidi njia za biashara za kwenda Sham zikatwe. Wakati huo ikasikika habari kwamba msafara wa washirikina ulikuwa ukipita karibu na Madina. Mwanzoni mwa Ramadhani, mwezi wa saba wa mwaka wa kwanza wa Hijra, Mtume wetu mpendwa aliamuru maandalizi ya safari yafanywe mara moja, na akamteua Hadhrat Hamza kuwa kamanda wa wapanda farasi thelathini. Alimnasihi amche Allahu taala na awatendee wema walio chini ya amri yake, kisha akasema: “Tokeni kwenda ghazwa katika njia ya Allahu taala, mkilitaja jina la Allahu taala! Piganeni na wale wasiomtambua Allahu taala …” Alimpa Hadhrat Hamza bendera nyeupe na akamuaga.

Hadhrat Hamza pamoja na wapanda farasi wake alielekea kwenye msafara wa washirikina uliolindwa na wapanda farasi mia tatu. Msafara uliokuwa ukitoka Sham kwenda Makka ulipofika mahali paitwapo Sif al-Bahr, ulikutana na mujahidina. Masahaba watukufu mara moja walijipanga kwa mpangilio wa vita na wakawa tayari kwa mapigano. Wakati huo Majdi bin Amr al-Juhani, aliyekuwa mahali hapo, aliwahi na akaingia kati yao. Majdi bin Amr al-Juhani alikuwa mshirika wa pande zote mbili. Alipoona kwamba Waislamu ni wachache mno kwa idadi na washirikina ni wengi sana, alidhani kwamba Waislamu wangeweza kushindwa. Kwa kutumaini kwamba dola ya Waislamu idumu milele, alifanya usuluhishi na akazizuia pande zote mbili zisipigane. Kisha Hadhrat Hamza na wenzake walirudi Madina. Kitendo cha Majdi kilipoelezwa kwa Bwana wetu Mtume, alionyesha kuridhika Kwake na akasema: “Amefanya kazi yenye baraka, njema na sahihi.”1

Kikosi cha Ubayda bin Harith

Baada ya hapo sariyya hazikukatika. Hadhrat Ubayda bin Harith alipewa uongozi wa mujahidina sitini au themanini hivi, akatumwa Rabigh. Mara tu majeshi mawili yalipokabiliana, pande zote mbili zilianza kurusha mishale. Wa kwanza miongoni mwa askari wa Uislamu kurusha mshale alikuwa Saad bin Abi Waqqas. Washirikina mia mbili waliokuwa chini ya amri ya Abu Sufyan, wakidhani kwamba sehemu kubwa ya jeshi la Uislamu ilikuwa imejificha ikivizia, waliwaogopa Waislamu na wakaona wokovu wao katika kukimbia.2

Tupigane katika njia ya Allah, tupate utukufu, naam utukufu …
Katika Quran, Hadhrat Yazdan anaahidi ushindi.

“Tokeni kwenda ghazwa katika njia ya Allahu taala, mkilitaja jina la Allahu taala! Piganeni na wale wasiomtambua Allahu taala” Hadithi sharif

Ghazwa za Bwana wetu Rasulullah

Vita vya kwanza – Vita vya Waddan

Huitwa pia Vita vya Abwa. Ni ghazwa ya kwanza ya Rasulullah. Ilitokea katika mwezi wa kumi na mbili baada ya Hijra. Huko Madina, Hadhrat Saad bin Ubada aliachwa kama naibu. Walikwenda dhidi ya Makuraishi na kabila la Bani Damra wakiwa watu sitini. Bendera ilibebwa na Hadhrat Hamza. Hawakukutana na watu wa Makka. Walifika mahali paitwapo Waddan. Mkataba wa maandishi ulifanywa na kabila la Bani Damra. Kwa mujibu wake:

1- Wana wa Damra hawatamsaidia adui kwa hali yoyote ile,

2- Usalama wa maisha na mali za wana wa Damra utakuwa chini ya dhamana ya Waislamu,

3- Na kwa upande wao, wana wa Damra watakimbilia kusaidia mara moja Bwana wetu Mtume atakapowaita kwa ajili ya vita.

Vita vya Buwat

Hii ni ghazwa ya pili ya Rasulullah. Ilikuwa katika mwezi wa Rabiul-awwal wa mwaka wa pili wa Hijra. Huko Madina, Hadhrat Saib bin Uthman bin Madhun aliachwa kama naibu. Ilipopatikana habari kwamba msafara wa washirikina wa watu mia moja, chini ya uongozi wa Abu Sufyan, ulikuwa ukienda Sham pamoja na ngamia elfu mbili na mia tano, walikwenda dhidi ya msafara wa Makuraishi wakiwa watu mia mbili. Ingawa walitafuta kila mahali hadi mlima Buwat, hawakuwakamata washirikina.

Vita vya Dhul-Ushayra

Vilifanyika mwanzoni mwa mwezi wa kumi na sita baada ya Hijra. Ilipatikana habari kwamba msafara mkubwa wa biashara wa washirikina wa Makka, chini ya amri ya Abu Sufyan, ulikuwa ukienda Sham. Rasulullah alimwacha Abu Salama bin Abdulasad kama naibu Wake. Bendera aliitoa kwa Hadhrat Hamza (radhiyallahu anhu). Walikuwa na ngamia thelathini, wakiwapanda kwa zamu. Wakiwa na mujahidina mia moja na hamsini au mia mbili hivi, walifika mahali paitwapo Ushayra na wakasubiri huko siku kadhaa. Lakini haikuwezekana kuukamata msafara. Walifanya amani na wana wa Mudlij na wakarudi Madina.

Vita vya kwanza vya Badr

Huitwa pia Vita vya Safawan. Siku chache tu zilikuwa zimepita tangu warudi kutoka Vita vya Buwat, ndipo ilipopatikana habari kwamba Mkuraishi mmoja aitwaye Kurz bin Jabir Fihri, pamoja na watu wake, alivamia mlima Jamma na akawaswaga ng’ombe na ngamia waliokuwa wakichungwa huko.

Bwana wetu Mtume alimwacha Zayd bin Haritha kama naibu Wake na akaondoka pamoja na baadhi ya Masahaba kuelekea mahali pa tukio. Safari hii bendera aliitoa kwa Hadhrat Ali.

Mujahidina walipofika mahali pa tukio, Kurz na wenzake walikuwa wamekwisha kuwaacha wanyama na kufuta nyayo zao. Ingawa walitafuta kila mahali hadi bonde la Safawan karibu na Badr, hawakuwapata.

Kikosi cha Abdullah bin Jahsh (Sariyya ya Batn Nakhla)

Siku moja Bwana wetu Mtume alitaka kupanga sariyya kwenda Nakhla ili kuwachunguza washirikina wa Kikuraishi. Alitaka kumteua Hadhrat Abu Ubayda bin Jarrah kuwa kamanda wa askari watakaotumwa. Abu Ubayda bin Jarrah alipopokea amri hii, alianza kulia kwa uchungu wa kukaa mbali na Mtume wetu.

“Habari njema kwa wanaokufa katika njia ya hija na kwa wanaokwenda ghazwa katika njia ya Allah!” Hadithi sharif

Rasulullah alimteua Hadhrat Abdullah bin Jahsh kuwa amiri badala yake.3

Abdullah bin Jahsh alikuwa mmoja wa watu walioishi Uislamu kwa shauku kubwa. Aliposilimu, makafiri walimtesa kwa mateso yasiyoweza kufikirika, lakini aliwakabili kwa nguvu ya imani na akastahimili maudhi na mateso yao kwa uthabiti. Kwa sababu hiyo Bwana wetu Mtume aliwaambia Masahaba Wake kumhusu: “… yeye ndiye anayestahimili na kuvumilia njaa na kiu kuliko nyinyi nyote.” Abdullah bin Jahsh, akiwa amesikia habari njema alizozitoa Bwana wetu Mtume kuhusu mashahidi, daima alitamani sana kufa shahidi. Vitani alipigana kishujaa katika safu za mbele kabisa.

Hadhrat Abdullah bin Jahsh anasimulia: “Siku hiyo, Mtume alaihis-salaam, baada ya kusali sala ya usiku (isha), aliniita Kwake na akasema: ‘Njoo kwangu kesho asubuhi na mapema. Silaha yako iwe nawe pia. Nitakutuma mahali fulani.’

Ilipofika asubuhi nilikwenda msikitini. Nilikuwa nimejifunga upanga, upinde, mishale na mfuko wangu, na ngao yangu ilikuwa kando yangu. Mtume alaihis-salaam, baada ya kuongoza sala ya asubuhi, alirudi nyumbani Kwake. Kwa kuwa nilikuwa nimefika kabla Yake, nilikuwa nikisubiri mbele ya mlango. Alipata watu kadhaa miongoni mwa Muhajirun watakaokwenda pamoja nami. Akasema: ‘Nimekuteua kuwa kamanda juu ya watu hawa’, akanipa barua. Akasema: ‘Nenda! Baada ya kusafiri siku mbili, ifungue barua. Tenda kwa mujibu wa yaliyoamrishwa humo.’ Nikauliza: ‘Ewe Mtume wa Allah! Niende upande gani?’ Akasema: ‘Shika njia ya Najdiyya. Elekea Rakiyya, kwenye kisima!’”

Abdullah bin Jahsh alipopewa jukumu la safari ya Nakhla, kwa mara ya kwanza alipewa cheo cha Amir al-muminin. Yeye ndiye amiri wa kwanza katika Uislamu kuitwa kwa jina hili. Alipofika mahali paitwapo Malal baada ya siku mbili pamoja na kikosi cha watu wanane au kumi na wawili, aliifungua barua. Ndani yake ilikuwa imeandikwa:

“Bismillahirrahmanirrahim. Utakapoisoma barua hii, endelea na safari kwa jina na baraka za Allahu taala mpaka ushuke katika bonde la Nakhla, kati ya Makka na Taif. Usimlazimishe yeyote kati ya wenzako kwenda pamoja nawe! Wachunguze, uwafuatilie na uwadhibiti Makuraishi na msafara wa Makuraishi katika bonde la Nakhla. Utuletee habari zao.”

Baada ya kuisoma barua, Amir al-muminin Hadhrat Abdullah bin Jahsh alisema: “Sisi ni waja wa Allahu taala, na sote tutarejea Kwake. Nimesikia na nimetii. Nitaitekeleza amri ya Allahu taala na ya Mtume Wake mpendwa,” akaibusu barua na akaiweka juu ya kichwa chake kwa heshima. Kisha akawageukia wenzake akasema: “Yeyote kati yenu anayetamani kufa shahidi, aje pamoja nami. Asiyetaka kuja, anaweza kurudi. Simlazimishi yeyote kati yenu. Msipokuja, nitakwenda peke yangu na kuitekeleza amri ya Mtume alaihis-salaam.” Wenzake wakajibu kwa sauti moja: “Tumezisikia amri za Bwana wetu Mtume. Sisi tunamtii Allahu taala, Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) na wewe. Nenda popote utakapo kwa baraka za Allahu taala.”

Jeshi hili dogo, ambalo Hadhrat Saad bin Abi Waqqas alikuwa ndani yake, lilielekea Hijaz na likafika Nakhla. Walijificha mahali fulani na wakaanza kuwachunguza Makuraishi waliopita hapo. Wakati huo msafara wa Makuraishi ulipita. Ngamia wao walikuwa wamebeba mizigo. Mujahidina waliukaribia msafara na wakawaita kwenye Uislamu, na walipokataa, walianza kupigana nao. Mmoja wao walimuua, wawili wakawachukua mateka; mmoja hawakuweza kumkamata kwa sababu alikuwa amepanda farasi. Mali yote ya makafiri iliwaangukia mujahidina. Abdullah bin Jahsh alitenga sehemu moja ya tano ya ngawira hii kwa ajili ya Bwana wetu Rasulullah. Hii ilikuwa ngawira ya kwanza waliyoipata Waislamu.4

Bwana wetu Mtume aliwaeleza mateka Uislamu na akawataka waamini. Hakam bin Kaysan alisilimu. Uthman bin Kaysan aliukataa Uislamu na akaenda Makka.

Masjid al-Qiblatayn

Miezi kumi na saba ilikuwa imepita tangu Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam) ahamie Madina al-Munawwara. Hadi wakati huo walikuwa daima wakisali wakielekea Bayt al-Maqdis huko Quds ash-Sharif (Yerusalemu). Katika siku hizo, habari ilimfikia Bwana wetu Rasulullah kwamba Wayahudi walikuwa wakisema: “Ajabu ilioje! Dini Yake ni tofauti na yetu, lakini kibla Chake ni kama chetu!” Maneno haya yaliuumiza moyo mtukufu wa Mtume wetu.

Siku moja Jibril alaihis-salaam alipokuja, Mtume wetu alimwambia: “Ewe Jibril! Natamani Allahu taala auelekeze uso wangu kutoka kwenye kibla cha Wayahudi kwenda kwenye Kaaba.”

Jibril alaihis-salaam akajibu: “Mimi ni mja tu. Muombe Allahu taala jambo hili!”

Baada ya hapo iliteremshwa aya tukufu ya 144 ya Surat al-Baqara. Ndani yake imesemwa kwa maana: “(Ewe Habibu Wangu!) Hakika tunauona uso Wako ukigeukageuka kuelekea mbinguni (ukisubiri kuja kwa wahyi). Kwa hiyo tutakuelekeza kwenye kibla utakachokiridhia. Basi sasa elekeza uso Wako upande wa Masjid al-Haram (Kaaba). (Enyi waumini!) Popote mlipo, nanyi elekezeni nyuso zenu upande huo katika sala. Bila shaka wale waliopewa Kitabu wanajua kwa hakika kwamba mabadiliko haya ya kibla ni haki kutoka kwa Mola wao. Na Allahu taala si mwenye kughafilika na wanayoyafanya.”

Aya hii tukufu ilipoteremshwa siku ya Jumanne katikati ya mwezi wa Shaaban, Bwana wetu Rasulullah alikuwa akiwaongoza Masahaba Wake katika sala ya adhuhuri au ya alasiri katika msikiti wa Bani Salima. Walipokuwa katika rakaa ya tatu ya sala, ikaja amri ya kuelekea Kaaba. Mara tu alipoupokea wahyi, aligeukia Kaaba al-Muazzama. Masahaba watukufu walimfuata Bwana wetu Habib-i akram (Kipenzi Mtukufu) na wakageukia upande huo. Tangu wakati huo msikiti huu uliitwa Masjid al-Qiblatayn, yaani msikiti wa vibla viwili.

Bwana wetu Rasulullah alikwenda pia Quba, akajenga upya kwa mikono Yake iliyobarikiwa mihrabu ya msikiti wa kwanza uliojengwa, na akazifanya upya kuta za msikiti.5

“Ewe Jibril! Natamani Allahu taala auelekeze uso wangu kutoka kwenye kibla cha Wayahudi kwenda kwenye Kaaba” Hadithi sharif

Kibla cha kwanza cha Waislamu kilikuwa Masjid al-Aqsa, ulioko upande wa kaskazini-magharibi. Hicho kilikuwa pia kibla cha Wayahudi. Wayahudi waliwadhihaki Masahaba watukufu wakisema kwamba Waislamu wanaelekea kibla chetu. Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam) alimwomba Allah Mtukufu kibla chetu kiwe Kaaba al-Muazzama. Bwana wetu Rasulullah alipokuwa akiongoza sala ya adhuhuri katika msikiti huu (kwa riwaya nyingine – sala ya alasiri), iliteremshwa aya tukufu yenye maana ya “Elekeeni Kaaba”, naye akageukia kusini-mashariki, kwenye Kaaba al-Muazzama. Kwa hiyo msikiti huu unaitwa Masjid al-Qiblatayn, msikiti wa vibla viwili.