MALEZI YA MASAHABA WATUKUFU

Masjid an-Nabawi

Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) alipoipa heshima Madina, jambo la kwanza alilotaka ni kujengwa kwa msikiti ambamo Masahaba Wake wangelelewa na sala ingesaliwa kwa jamaa. Wakati huo Jibril alaihis-salaam alikuja akasema: “Ewe Mtume wa Allah! Allahu taala anakuamuru umjengee nyumba (msikiti) ya mawe na matofali ya udongo yaliyokaushwa juani.” Bwana wetu Habib-i akram (Kipenzi Mtukufu) mara moja alitaka kununua kutoka kwa wenyewe kiwanja ambapo ngamia Wake Qaswa alipiga magoti walipofika Madina. Wenyewe walisema: “Ewe Mtume wa Allah! Hatutarajii thamani yake kutoka kwa mwingine yeyote isipokuwa Allah Mtukufu. Tunakupa kiwanja hiki kama zawadi kwa ajili ya radhi ya Allah.” Walitamani sana kumpa zawadi. Hata hivyo Bwana wetu Mtume hakukubali pendekezo lao, bali alilipa zaidi ya thamani yake.1

Wakati kiwanja kikisawazishwa, matofali ya udongo yalikuwa yakifinyangwa na mawe yakisombwa. Maandalizi yote yalipokamilika, walikusanyika kuweka msingi. Bwana wetu Muhammad Mustafa (sallallahu taala alayhi wasallam) aliweka jiwe la kwanza la msingi kwa mikono Yake iliyobarikiwa. Kisha akasema kwa zamu: “Abu Bakr aweke jiwe lake kando ya jiwe langu! Umar aweke jiwe lake kando ya jiwe la Abu Bakr! Uthman aweke jiwe lake kando ya jiwe la Umar! Ali aweke jiwe lake kando ya jiwe la Uthman!” Amri Yake ilipotekelezwa, aliwaambia Masahaba Wake waliokuwepo: “Sasa nanyi wekeni mawe yenu.” Nao wakaanza kuyaweka.

Wakiongozwa na Mtume wetu mpendwa, Masahaba watukufu wote walifanya kazi bila kuchoka wala kupumzika katika ujenzi wa msikiti. Walibeba mawe na matofali ya udongo migongoni mwao. Msingi waliuinua kwa mawe hadi mita moja na nusu, na juu yake wakajenga kwa matofali ya udongo. Siku moja Bwana wetu Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa akibeba matofali ya udongo. Mmoja wa Masahaba Wake alimwendea akasema kwa adabu kubwa mno: “Ewe Mtume wa Allah! Je, utaniruhusu nibebe tofali hilo?” Bwana wetu Khatam al-Anbiya hakumpa tofali, bali kwa upole mkubwa zaidi alimjulisha kwamba Yeye Mwenyewe ana haja zaidi ya kupata thawabu (ujira) na anataka kuzipata. Akamshauri aende akalete mawe.

Bwana wetu Rasulullah alikuwa mmoja wa wale waliofanya kazi zaidi katika ujenzi wa Masjid an-Nabawi. Alibeba mawe mazito kabisa na kuwapelekea mafundi, kiasi kwamba kifua Chake kilichobarikiwa kilibanwa na uzito wake. Alipokuwa akibeba mawe na matofali hayo, aliwahamasisha Masahaba Wake kwa kuwaeleza thamani ya kazi waliyokuwa wakiifanya na kuwapa habari njema za neema watakazozipata.

Waislamu, walipoona juhudi hizi za Bwana wetu, walifanya kazi kwa mapenzi makubwa. Wakati wengine wote walibeba tofali moja moja, Ammar bin Yasir alibeba mawili – moja kwa ajili ya Bwana wetu Mtume na jingine kwa ajili yake mwenyewe. Bwana wetu Rasulullah alipoona hivyo, alimwendea. Alimpapasa Hadhrat Ammar mgongoni kwa mkono Wake uliobarikiwa akasema: “Ewe mwana wa Sumayya! Wewe una ujira mara mbili, wengine wana ujira mmoja!”

Kuta za msikiti zilikamilika kwa muda mfupi, na msikiti ukaezekwa. Vyumba, kwa mujibu wa desturi ya Waarabu, vilitengenezwa kwa makuti ya mitende, na juu yake vilifunikwa kwa kitambaa kinene cha manyoya. Milangoni mwao lilitundikwa pazia tu. Vyumba vilikuwa upande wa kusini-mashariki na wa kaskazini wa msikiti. Milango ya vyumba vingi ilifunguka kuelekea msikitini. Urefu wa dari zao ulikuwa shibiri moja zaidi ya kimo cha mtu wa wastani. Kati ya vyumba vya Hadhrat Fatima na Hadhrat Aisha kulikuwa na mlango. Zaidi ya hayo, vyumba viwili vya matofali ya udongo vilijengwa kwa ajili ya Bwana wetu Rasulullah, vikiwa vimeungana na msikiti. Navyo pia viliezekwa kwa magogo na makuti ya mitende. Baada ya muda idadi ya vyumba iliongezeka hadi tisa. Ujenzi wa msikiti ulipokamilika, Bwana wetu Mtume alihama kutoka nyumba ya Hadhrat Khalid bin Zayd kwenda kwenye nyumba iliyojengwa kwa ajili Yake.2

“Ewe Mola wangu! Tujaalie tuipende Madina kama ulivyotujaalia tuipende Makka. Tujaalie tuipende zaidi kuliko Makka. Ewe Mola wangu! Weka baraka katika vipimo vyetu na pishi zetu. Uufanye mji wa Madina uwe wa afya kwetu. Uifanye hewa yake iwe nzuri!” Hadithi sharif

EWE MTUME WA ALLAH!
Kinachowafanya wapenzi daima wapagawe kwa shauku
ni uso Wako mzuri, ewe Mtume wa Allah.
Kinachowafanya waugue kwa uchungu asubuhi na jioni
ni hamu ya kukuona Wewe, ewe Mtume wa Allah!
Kinachofanya kulalamika mchana na usiku kuwe kazi yangu pekee,
kinachouchoma moyo wangu kwa moto wa hamu,
kinachoyafanya macho yangu yalie kila dakika,
ni kutengana Nawe, ewe Mtume wa Allah!
Lutfu ya Allah wanayoiona asfiya,3
furaha na raha wanayoionja mawalii,4
daraja waliyoifikia Mitume, ewe Shah,
ni neema na utukufu Wako, ewe Mtume wa Allah!
Nihurumie mimi, mgeni na mzururaji,
mimi ni mkosaji, nirehemu mimi mwenye uso mweusi,
kuwahurumia wasio na mtu na wanyonge
ni desturi Yako, ewe Mtume wa Allah!
Ewe mwombezi wa wakosaji, nuru ya Ahad (Mmoja),
Nasuhi ni mtumwa Wako, usimfukuze.
Uwe mkarimu, usimrudishe kutoka mlango wa lutfu Yako,
yeye ni wa umma Wako, ewe Rasulallah!
Nasûhî Üsküdârî

Shina la mtende lililolia

Katika Masjid an-Nabawi kulikuwa na shina la mtende lililosimikwa. Siku za Ijumaa Bwana wetu Mtume alikuwa akitoa hotuba (khutba – mawaidha anayoyatoa imam juu ya minbar katika sala ya Ijumaa na katika sikukuu za Kiislamu) akiegemea shina hili, lililoitwa Hannana.

Baadaye aliamuru itengenezwe minbar yenye vidato vitatu. Ijumaa moja Bwana wetu Rasulullah na Masahaba watukufu walikuwa wamekusanyika katika Masjid an-Nabawi. Bwana wetu alipopanda minbar mpya ili kutoa hotuba, shina kavu la mtende alilokuwa akiliegemea zamani lilianza kulia na kuomboleza kwa sauti iliyofanana na kilio cha ngamia mwenye mimba, kiasi kwamba kila mtu alisikia. Masahaba watukufu wote walisikiliza sauti hii kwa mshangao. Lakini sauti haikukoma. Hapo Bwana wa walimwengu alishuka kutoka minbar akalipapasa shina kwa mikono Yake iliyobarikiwa. Papo hapo kilio na maombolezo vilikoma. Masahaba, walipoona mapenzi na shauku hii ya shina kavu la mtende kwa Mtume wetu, hawakuweza kuyazuia machozi yao.

Kuhusu tukio hili Hadhrat Anas bin Malik alisema: “Hata msikiti ulitikisika kwa sauti yake,” na Ibn Abi Wadaa alisema: “Shina la mtende lilipasuka na kutikisika kutoka mahali pake. Bwana wetu Rasulullah alikuja akaweka mkono Wake uliobarikiwa juu yake, ndipo likanyamaza.”

Bwana wetu Mtume alisema: “Naapa kwa Allahu taala, ambaye nafsi yangu iko katika mkono Wake wa uweza: kama nisingelipapasa, lingeendelea kulia hivi hadi Kiama kwa hamu na huzuni ya kutengana nami.” Katika riwaya nyingine imeelezwa hivi: Mtume alaihis-salaam aliligeukia shina kavu la mtende akasema: “Ukitaka, nitakurudisha kwenye bustani uliyokuwamo. Utachipua tena matawi na vitawi na kurudi katika hali yako ya zamani. Na ukitaka, nitakupanda Peponi ili marafiki wa Allahu taala wale matunda yako.” Bwana wetu Rasulullah alilitegea sikio akalisikia likisema: “Nipande Peponi, ili marafiki wa Allahu taala wale kutoka kwangu, na niwe mahali ambapo sitazeeka wala kuoza.” Maneno haya ya mti yalisikiwa pia na waliokuwa pamoja na Bwana wetu Mtume. Hapo Bwana wetu Rasulullah alilijibu: “Nitafanya ulichoomba.” Kisha akawageukia Masahaba Wake akasema: “Limechagua dar al-baqa (nyumba ya kudumu, akhera) kuliko dar al-fana (nyumba ya kutoweka, dunia hii).”5 Baada ya hapo, kwa amri ya Rasulullah, shina la mtende lilizikwa.

Watu wa familia wanakuja Madina

Wakati wa kuhama, Bwana wetu Sarwar-i alam (sallallahu alayhi wasallam) na Hadhrat Abu Bakr walikuwa wamewaacha watoto wao Makka. Katika hadithi sharif iliyosimuliwa na Imam al-Bukhari, Hadhrat Aisha alisema: “Bwana wetu Rasulullah aliniambia: ‘Ewe Aisha! Ulionyeshwa kwangu mara mbili ndotoni. Nadhani niliiona sura yako katika kipande cha kitambaa cha hariri ya kijani, nikaambiwa: “Mwenye sura hii ndiye mke wako wa baadaye.”’” Baada ya ndoto hii (mwaka mmoja baada ya kifo cha mama yetu Hadhrat Khadija), Bwana wetu Mtume na mama yetu Hadhrat Aisha walichumbiana wakiwa bado Makka. Lakini harusi haikufanyika mara moja. Mama yetu Hadhrat Aisha alilisimulia hili hivi: “Rasulullah alipohamia Madina, alikuwa ametuacha sisi na binti Zake Makka. Alipoipa heshima Madina, alimtuma kwetu mtumwa Wake aliyemwacha huru, Zayd bin Haritha, na Abu Rafi, pamoja na dirham 500 za matumizi, ili wanunue ngamia wawili na vitu ambavyo huenda tungevihitaji.

Baba yangu naye alimtuma Abdullah bin Uraykit pamoja nao akiwa na ngamia wawili au watatu, akamwandikia barua ndugu yangu Abdullah akimwamuru atupandishe ngamia – mama yangu, mimi na dada yangu Asma – na kutuleta. Mimi, mama yangu Ummu Ruman, binti za Rasulullah Hadhrat Fatimat az-Zahra na Ummu Kulthum, mke Wake Sawda, pamoja na Ummu Ayman na Usama, sote kwa pamoja tulianza safari. Tulipofika mahali paitwapo Qudayd, Zayd alinunua ngamia wengine watatu kwa dirham 500. Talha bin Ubaydullah naye alijiunga na msafara. Tulipofika mahali paitwapo Bayd, karibu na Mina, ngamia wangu alikimbia. Mimi nilikuwa ndani ya mahmil (kiti chenye kifuniko kinachobebwa juu ya ngamia). Mama yangu alikuwa kando yangu. Mama yangu alihangaika akilia: ‘Ole wangu, binti yangu mdogo! Ole wangu, bibi harusi wangu mdogo!’ Allahu taala alimtuliza ngamia wetu, akatuokoa. Hatimaye tulifika Madina. Mimi nilishuka pamoja na watu wa nyumba ya baba yangu. Watu wa nyumba ya Rasulullah walishuka mbele ya vyumba vyao.”

“Kama nisingelikumbatia (Hannana), lingelia kwa kutengana nami hadi Kiama” Hadithi sharif

Mama yetu Hadhrat Aisha alikaa kwa muda nyumbani kwa baba yake Hadhrat Abu Bakr. Harusi yao ilifanyika baada ya Vita vya Badr.

Ana bahati kiasi gani mtu yule
ambaye anachokisoma ni Quran!
Akisikia adhana na ikama,
moyo wake hujaa imani!

Adhana ya Muhammad

Baada ya Masjid an-Nabawi kujengwa, hapakuwa na utaratibu wowote wa kutangaza kwamba wakati wa sala umeingia na kuwaita Waislamu msikitini. Ilikuwa ikisemwa tu: “As-salatu jamia (Njooni kwenye sala).”

Siku moja Bwana wetu Rasulullah alishauriana na Masahaba Wake, akauliza jinsi waumini wanavyopaswa kuitwa msikitini nyakati za sala. Baadhi walipendekeza kwamba, kama wanavyofanya Wakristo, ipigwe naqus, yaani kengele, ili kutangaza nyakati za sala; wengine walipendekeza ipigwe baragumu, kama wanavyofanya Wayahudi. Na wengine walitoa maoni yao: “Wakati wa sala tuwashe moto na kuuinua juu.” Bwana wetu Rasulullah hakukubali pendekezo lolote kati ya hayo.6

Abdullah bin Zayd bin Thalaba na Hadhrat Umar waliona ndotoni adhana ikiadhiniwa. Hadhrat Abdullah alikuja kwa Mtume wetu mpendwa akaisimulia ndoto yake hivi: “Nilimwona mtu aliyejitanda shali ya kijani na kujifunga kikoi, akiwa ameshika kengele mkononi mwake. Nilimuuliza: ‘Je, utaniuzia kengele hiyo uliyoishika mkononi?’ Akauliza: ‘Utaifanyia nini?’ Nilipojibu: ‘Nitaigonga ili kutangaza nyakati za sala,’ alisema: ‘Hebu nikufundishe kilicho bora zaidi,’ akaelekea kibla, akaanza kusema kwa sauti kubwa: ‘Allahu akbar, Allahu akbar…’ Alipomaliza, alisema: ‘Na utakaposimama kwa ajili ya sala,’ akairudia adhana, na mwishoni mwake akaongeza maneno ‘Qad qamatis-salatu.’”

Hapo Bwana wetu Rasulullah alisema: “Ndoto hii ni ya kweli. Mfundishe Bilal maneno hayo ili ayaadhini!” Hii ikaitwa adhana.7

Ndipo Hadhrat Bilal alipanda juu ya paa refu lililokuwa karibu na Masjid ash-Sharif, akaadhini adhana ya kwanza kwa maneno aliyofundishwa.

Hadhrat Umar, aliposikia sauti ya adhana, alikuja mbio kwa Bwana wetu Rasulullah. Alieleza kwamba aliyaona ndotoni mwake maneno yale yale aliyoyasema Hadhrat Bilal. Usiku ule baadhi ya Masahaba watukufu nao walikuwa wameota ndoto ile ile. Na wakati huo huo iliteremshwa aya tukufu ya tisa ya Surat al-Jumua, na hivyo ikajulishwa pia kwa wahyi.

Siku moja, wakati wa sala ya alfajiri, Bilal al-Habashi aliita mara mbili mbele ya mlango wa Mtume wetu mpendwa: “As-salatu khayrun minan-nawm.”8 Bwana wetu Mtume alilipenda hili. Alisema: “Ewe Bilal, haya ni maneno mazuri mno! Yaseme pia unapoadhini adhana ya alfajiri.” Hivyo maneno haya yalianza kusemwa katika adhana ya alfajiri pia.

Bilal al-Habashi, aliyekuwa muadhini hadi kifo cha Mtume wetu, alikuwa na sauti yenye nguvu, nzuri sana na yenye kugusa moyo. Alipoanza kuadhini, kila mtu alisikiliza kwa mapenzi makubwa na kwa shauku, akajisahau kabisa. Alipokuwa akiadhini, aliwaliza watu wote.

Kitendo cha Masahaba watukufu kuitana msikitini nyakati za sala kwa Adhana ya Muhammad kilionekana kuwa cha ajabu sana kwa washirikina na Wayahudi wa Madina. Adhana ilipokuwa ikiadhiniwa, waliifanyia mzaha na dhihaka. Kwa sababu ya dhihaka zao hizi, Allahu taala alisema katika Quran tukufu kwa maana: “Mnapoita kwenye sala kwa adhana, wao huifanya mchezo na upuuzi. Hivyo ni kwa sababu wao ni watu wasiotumia akili.”9

Muadhini aliita, kisha akasimama akakimu ikama,
akaelekeza uso wake Kaaba na akatia nia.
Watu wa imani waliposikia, walisikiliza kwa heshima,
kisha wakasimama kusali wakamwabudu Mola wao.

Ashab as-Suffa

Bwana wetu Mtume aliamuru kujengwa kibanda cha makuti ya mitende kando ya ukuta wa kaskazini wa Masjid an-Nabawi. Aliamuru hapo wakae Masahaba wasiooa waliohama kutoka Makka na wasiokuwa na mali yoyote.10 Masahaba hawa wasiooa na maskini wa Ansari na Muhajirun waliishi chini ya kibanda kikubwa kilichoitwa Suffa, kando ya Masjid an-Nabawi, na walishughulika na kujifunza na kufundisha elimu. Idadi yao ilibadilika kati ya kumi na mia nne. Mara nyingi walikuwa sabini. Masahaba hawa hawakutengana kamwe na Bwana wetu Rasulullah, wala hawakukosa suhba Zake. Mchana na usiku walisoma Quran tukufu, walijifunza elimu na kuhifadhi hadithi sharif. Siku zao nyingi walikuwa wamefunga, na hawakuacha ibada na utii hata kwa muda mfupi. Waliolelewa hapo walitumwa kwa makabila yaliyokuwa yamesilimu karibuni, wakawafundisha Quran tukufu na sunna sharif, yaani dini ya Uislamu. Masahaba hawa waliobarikiwa, waliokuwa na fadhila nyingi mno, walikuwa jeshi kubwa la elimu na hekima. Bwana wetu Mtume aliwapenda sana; alikaa pamoja nao, alizungumza nao na kula pamoja nao. Waliokaa hapo waliitwa Ashab as-Suffa. Siku moja Bwana wetu Rasulullah aliwatazama Ashab as-Suffa akafikiri jinsi walivyokuwa maskini kupita kiasi. Pamoja na hali hiyo walikuwa wakiabudu kwa moyo uliotulia na unaong’aa. Bwana wetu Mtume aliwahurumia akawaambia: “Enyi Ashab as-Suffa! Habari njema kwenu! Kama atabaki katika umma wangu mtu atakayeridhika na hali hizi ngumu mlizomo sasa, hakika atakuwa miongoni mwa marafiki zangu.”

“Mnapoita kwenye sala kwa adhana, wao huifanya mchezo na upuuzi. Hivyo ni kwa sababu wao ni watu wasiotumia akili” Al-Maida: 58

Habib-i akram (sallallahu alayhi wasallam) kwanza kabisa alikuwa akishughulikia mahitaji ya Masahaba Wake hawa teule, na baadaye ndipo alijitahidi kutimiza mahitaji ya Ahl al-Bayt Wake. Abu Hurayra alisimulia: “Naapa kwa Allahu taala, ambaye hakuna mungu mwingine isipokuwa Yeye: wakati mwingine kwa njaa nilikuwa nikilaza tumbo langu ardhini, na wakati mwingine nikilikandamiza tumbo langu kwa jiwe nililoliokota ardhini. Siku moja nilikuwa tena katika hali kama hiyo. Siku hiyo nilikuwa nimeketi kando ya njia ambayo Rasulullah alikuwa akipita kwenda msikitini. Wakati huo pambo la dunia mbili, aliyetumwa kuwa rehema kwa walimwengu, alinijia akitoa nuru. Alielewa hali yangu, akatabasamu akasema: ‘Ewe Abu Hurayra!’ Nilipojibu: ‘Nafsi yangu iwe fidia Kwako; sema, ewe Mtume wa Allah!’, alisema: ‘Njoo pamoja nami.’ Mara moja nilimfuata. Aliingia katika nyumba Yake tukufu (Hujrat as-Saada). Nyumbani kulikuwa na kikombe cha maziwa. Alisema: ‘Haya, nenda kwa Ahl as-Suffa. Waite waje kwangu.’ Nilipokuwa nikienda kuwaita, nilijiwazia: ‘Kikombe kimoja cha maziwa kitawatosha vipi Ahl as-Suffa wote? Je, hata mimi nitapata funda moja?’ Niliwaita. Tulifika katika nyumba Yake tukufu, tukaomba ruhusa tukaingia. Tulipokwisha kuketi mahali pa kufaa, Bwana wetu Rasulullah alisema: ‘Ewe Abu Hurayra! Chukua kikombe hiki cha maziwa uwape!’ Nilichukua kikombe nikawapa wenzangu mmoja mmoja. Kila mmoja alikichukua kikombe, akanywa hadi akashiba, akanirudishia. Kila mara nilipokipokea, niliona kwamba kikombe hakikupungua hata kidogo, bali kilikuwa kimejaa maziwa kama mwanzo. Hivyo niliwapa wenzangu wote waliokuja. Wote walikunywa wakashiba. Kisha Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alikichukua kikombe, akanitabasamu akasema: ‘Ewe Abu Hurayra! Sasa tumebaki mimi na wewe ambao hatujanywa maziwa. Haya, nawe keti unywe!’ Niliketi nikanywa. Akasema: ‘Kunywa tena!’ Nikanywa. Bwana wetu alisema ‘Kunywa!’ mara kadhaa, na kila mara nilikunywa. Hatimaye nilisema: ‘Baba yangu na mama yangu wawe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Siwezi kunywa zaidi. Naapa kwa Allahu taala aliyekutuma kwa dini ya haki: nimeshiba kabisa.’ Ndipo alisema: ‘Basi nipe kikombe.’ Nikampa. Baada ya kumhimidi (hamdu) na kumsifu Allahu taala, akasoma Basmala, akanywa maziwa.”

Masahaba wa Madina walikuwa na mapenzi yasiyo na mfano kwa Masahaba hawa bora, waliojifunza elimu msikitini bila kukosa hata suhba moja ya Bwana wetu Rasulullah. Jioni moja Sahaba mmoja wa Suffa, aliyekuwa amedhoofika kabisa kwa njaa, alikuja kwa Bwana wetu Rasulullah akamweleza hali yake. Bwana wetu Mtume aliuliza nyumbani Kwake kama kulikuwa na chochote cha kula. Alipopata jibu: “Kwa sasa hakuna chochote nyumbani isipokuwa maji,” aliwaambia Masahaba Wake waliokuwepo: “Ni nani atakayemkaribisha mgeni huyu mwenye njaa?” Mmoja wa Masahaba watukufu wa Madina, akiwatangulia wote, alisema: “Baba yangu na mama yangu wawe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Mimi nitamkaribisha.” Alimpeleka mgeni wake nyumbani akamwambia mkewe: “Andaa kitu cha kumkirimu mgeni wa Rasulullah.” Mkewe alijibu: “Kwa sasa hatuna chochote nyumbani isipokuwa chakula cha watoto.” Sahaba alisema: “Kwanza walaze watoto, kisha ulete chakula hicho.” Kisha alichukua chakula kilichotosha mtu mmoja tu, akaingia chumbani alimokuwa mgeni. Akaweka chakula akamkaribisha ale. Walipoanza kula pamoja, aliinuka, akajifanya anairekebisha taa, akaizima. Kisha akaketi tena kwenye chakula gizani. Alifanya kana kwamba anakula, akingoja mgeni ashibe. Mgeni aliposhiba, aliondoa chakula. Usiku huo walilala na njaa pamoja na watoto wao hadi asubuhi. Asubuhi walipokwenda kwa Bwana wetu Mtume, alisema: “Allahu taala ameridhika na mlichokifanya usiku huu.” Baada ya hapo Allahu taala aliteremsha aya tukufu ya tisa ya Surat al-Hashr, akasema kwa maana: “Wao (Ansari) huwatanguliza (Muhajirun) kuliko nafsi zao, hata kama wao wenyewe wana umaskini na shida.”

Mshororo mmoja:

Lolote liwalo, kumzungumzia Rafiki ni kutamu zaidi!

Suhba ya Sultani wa Nyoyo

Ili kuwalea na kuwakamilisha Masahaba Wake watukufu, Bwana wetu Fakhr-i kainat (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa akiketi nao katika Masjid an-Nabawi katika suhba (mazungumzo; kukaa pamoja; ushirika) zisizo na mfano, akimimina katika nyoyo zao faidh na baraka ambazo Allahu taala alikuwa amemjaalia. Wale waliopata heshima ya kuhudhuria suhba ya Bwana wetu Mtume walihisi mabadiliko makubwa nyoyoni mwao tangu suhba ya kwanza, na walifikia maarifa ya kiungu ya daraja ya juu sana. Kwa baraka ya suhba hizi, Masahaba watukufu walianza kumpenda kwanza kabisa Mtume wetu mpendwa, na kisha ndugu zao wote Masahaba, kuliko nafsi zao wenyewe. Allahu taala aliwasifu kwa aya tukufu. Mbele ya Bwana wetu Rasulullah walikaa kwa adabu na usikivu mkubwa, kana kwamba ndege ametua vichwani mwao na angeruka kwa mtikisiko mdogo kabisa. Hivyo Masahaba watukufu wakawa bora na wa juu kabisa kuliko viumbe vyote baada ya Mitume na malaika wakubwa. Bwana wetu Rasulullah aliwaeleza na kuwafundisha Masahaba Wake kwa undani kabisa amri na makatazo ya dini yetu: masharti ya imani na ya Uislamu; hukumu zote za sala, funga (saumu), hija na zaka; tafsiri za aya tukufu; vyakula na mavazi yaliyo haramu na halali; viapo, nadhiri11 na kafara; elimu ya biashara; adabu za kula na kunywa, kuvaa, kuonana, kuzungumza na kusalimiana; uhusiano na majirani, jamaa na marafiki; hukumu za ndoa, matumizi ya familia (nafaqa), mpangilio wa urithi na mirathi; kesi, adhabu, mikataba na ushirika; elimu ya afya; kupigana na adui na sheria za vita… kwa ufupi, elimu yote inayohusu dini ya Uislamu kuanzia mwanzo hadi mwisho – ya akhera na ya dunia. Aliyaeleza kwa namna ambayo kila mtu angeweza kuelewa, na jambo aliloliona kuwa muhimu alilirudia mara tatu.12 Elimu inayowahusu wanawake aliwafundisha kupitia wake Zake watukufu.

Hadithi sharif ya Jibril

Imam shujaa wa Waislamu, mmoja wa Masahaba watukufu wa daraja ya juu kabisa, aliyejulikana kwa kusema kweli daima, mkubwa wetu mpendwa Umar bin Khattab radhiyallahu anhu anasema:

– Ilikuwa siku moja ambapo baadhi yetu, Masahaba watukufu, tulikuwa mbele ya Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) tukimhudumia. Siku ile na saa ile zilikuwa za heshima kubwa, za thamani kubwa na zisizopatikana tena. Siku hiyo tulijaaliwa heshima ya kuwa katika suhba ya Rasulullah na karibu Naye, na kuuona uso Wake mzuri ambao ni chakula cha roho na furaha na raha kwa nyoyo. (Ili kueleza heshima na thamani ya siku hii, alisema: “Ilikuwa siku moja ambapo…” Je, kunaweza kuwa na wakati wenye heshima na thamani kama siku ambayo mtu alijaaliwa kumwona Jibril alaihis-salaam katika sura ya binadamu, kusikia sauti yake na kusikia kutoka katika kinywa kilichobarikiwa cha Rasulullah, kwa uzuri na uwazi mkubwa, elimu wanayoihitaji waja wa Allah?)

“Enyi Ashab as-Suffa! Habari njema kwenu! Kama atabaki katika umma wangu mtu atakayeridhika na hali hizi ngumu mlizomo sasa, hakika atakuwa miongoni mwa marafiki zangu” Hadithi sharif

Wakati huo mtu mmoja alitujia – kana kwamba mwezi umechomoza. Nguo zake zilikuwa nyeupe sana na nywele zake nyeusi mno. Hapakuwa na alama zozote za safari juu yake – vumbi, udongo wala jasho. Hakuna hata mmoja wetu, Masahaba wa Rasulullah, aliyemjua. Yaani hakuwa mmoja wa wale tuliowaona na kuwajua. Aliketi mbele ya Rasulullah. Aliyakutanisha magoti yake na magoti Yake yaliyobarikiwa. (Aliyekuja alikuwa Jibril. Alikuwa amechukua sura ya binadamu. Jibril alaihis-salaam aliketi hivi ili kuonyesha jambo muhimu. Hili linaonyesha kwamba si sahihi kuona haya katika kujifunza elimu ya dini, na kwamba kiburi na majivuno havimfai mwalimu. Kwa hali yake hii, Jibril alaihis-salaam aliwafundisha Masahaba watukufu kwamba ni lazima kila mtu awaulize walimu kwa uhuru na bila kusita yale anayotaka kujifunza katika dini. Hii ni kwa sababu si sahihi kuona haya katika kujifunza dini, wala kusita katika kutimiza haki ya Allahu taala na katika kuifundisha dini na kuijifunza.)

Mtu huyu mtukufu aliweka mikono yake juu ya magoti yaliyobarikiwa ya Bwana wetu Mtume Mtukufu akasema: “Ewe Mtume wa Allah! Nieleze Uislamu ni nini, na kuwa Mwislamu maana yake ni nini.”

Mtume Mtukufu alisema: “Sharti la kwanza la Uislamu ni kusema Kalimat ash-shahada. (Kusema Kalimat ash-shahada maana yake ni kusema: ‘Ashhadu an la ilaha illallah wa ashhadu anna Muhammadan abduhu wa rasuluhu.’ Yaani, mtu mwenye akili timamu, aliyebalehe na anayeweza kuzungumza, aseme: ’Hakuna kitu chochote wala mtu yeyote ardhini wala mbinguni, isipokuwa Yeye, anayestahili kuabudiwa na kutukuzwa.

Mwabudiwa wa kweli ni Allahu taala peke Yake. Yeye ni Wajib al-wujud (Ambaye kuwepo Kwake ni lazima). Kila ukamilifu umo ndani Yake. Hakuna upungufu wowote ndani Yake. Jina Lake ni Allah,’ na kuliamini hili kwa moyo kwa uthabiti. Na pia aseme: ‘Mtu yule mtukufu mwenye rangi ya waridi, mweupe na mwekundu, mwenye uso unaong’aa na wa kupendeza, mwenye nyusi nyeusi na macho meusi, mwenye paji pana lililobarikiwa, mwenye tabia njema, ambaye kivuli Chake hakikuanguka ardhini na aliyezungumza kwa maneno matamu; aliyeitwa Mwarabu kwa sababu alizaliwa Makka huko Arabia, na ambaye jina Lake lilikuwa Muhammad, mwana wa Abdullah wa ukoo wa Hashim, ni mja wa Allahu taala na Rasul Wake, yaani Mtume Wake.’)

Kisha ni kusali sala wakati wake unapoingia, kutoa zaka ya mali, kufunga kila siku katika mwezi wa Ramadhani ash-Sharif, na, kwa anayeweza, kuhiji mara moja katika umri wake.”

Mtu yule, aliposikia majibu haya ya Rasulullah, alisema: “Umesema kweli, ewe Mtume wa Allah!” Sisi wasikilizaji tulistaajabu kwamba anauliza na pia analisadiki jibu.

Mtu yule alisema tena: “Ewe Mtume wa Allah! Sasa nieleze pia imani ni nini.” (Katika hadithi sharif hii mtu asifikirie maana ya kilugha ya neno imani. Hii ni kwa sababu maana ya kilugha ni kusadiki na kuamini, na hapakuwa na yeyote kati ya Waarabu wajinga asiyeijua. Basi vipi Masahaba watukufu (radhiyallahu taala anhum ajmain) wasiijue? Jibril alaihis-salaam alitaka kuwafundisha Masahaba watukufu maana ya imani. Hapa kinachoulizwa ni kitu gani kinachoitwa imani katika Uislamu.) Na Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alieleza kwamba imani ni kuamini mambo sita yaliyobainishwa, hivi: “Kwanza ni kumwamini Allahu taala, malaika Wake, vitabu Vyake, Mitume Wake, siku ya akhera, qadar (makadirio), na kwamba kheri na shari zinatoka kwa Allahu taala.” Mtu yule alisema tena: “Umesema kweli,” akalisadiki jibu.

Kisha alisema tena: “Ewe Mtume wa Allah! Nieleze pia ihsan ni nini.” Bwana wetu Rasulullah alisema: “Ni kumwabudu Allahu taala kana kwamba unamwona; kwa maana hata kama wewe humwoni, Yeye hakika anakuona.” Mtu yule alisema tena: “Ewe Mtume wa Allah! Nipe habari za Kiama!” Mtume alaihis-salaam alisema: “Katika jambo hili, anayeulizwa hajui zaidi kuliko anayeuliza.” Mtu yule akasema: “Basi nieleze alama zake.” Bwana wetu Rasulullah alisema: “Ni kwamba jariya (wajakazi) watawazaa mabwana zao, na kwamba utawaona wachungaji wasiokuwa na viatu, walio uchi na maskini** (wakiwa wametajirika) wakishindana wao kwa wao katika kujenga majengo marefu.” Kisha mtu yule aligeuka akaondoka. Rasulullah alinigeukia akauliza: “Ewe Umar! Je, unamjua aliyekuwa akiuliza ni nani?” Nilijibu: “Allahu taala na Mtume Wake wanajua zaidi.” Ndipo Rasulullah alisema: “Huyo alikuwa Jibril (Jibrail). Alikuja kuwafundisha dini yenu.”**13 Mtume wetu mpendwa alikuwa akiwaeleza Masahaba Wake mambo kulingana na daraja zao katika dini, ili waweze kuelewa.

Hadhrat Umar, mmoja wa Masahaba watukufu wa daraja ya juu kabisa, siku moja alipokuwa akienda msikitini, aliona kwamba Bwana wetu Rasulullah alikuwa akimweleza Hadhrat Abu Bakr as-Siddiq jambo fulani. Aliwaendea akasikiliza. Wengine nao waliona hivyo, lakini waliona haya kwenda kusikiliza. Siku iliyofuata, walipomwona Hadhrat Umar, walisema: “Ewe Umar! Jana Rasulullah alikuwa akiwaeleza jambo fulani. Tuambie, ili nasi tujifunze.” Hii ni kwa sababu Bwana wetu Rasulullah daima alikuwa akisema: “Mnayoyasikia kutoka kwangu, wasimulieni pia ndugu zenu katika dini! Mjulishane!” Hadhrat Umar alisema: “Jana Hadhrat Abu Bakr aliuliza maana ya aya moja ya Quran tukufu ambayo hakuweza kuielewa, na Rasulullah alikuwa akimweleza. Nilisikiliza kwa saa nzima, lakini sikuelewa chochote.” Hii ni kwa sababu Rasulullah alikuwa akieleza kulingana na daraja ya juu ya Hadhrat Abu Bakr. Daraja ya Hadhrat Umar ilikuwa ya juu kiasi kwamba Bwana wetu Rasulullah alisema: “Mimi ni wa mwisho wa Mitume. Baada yangu hatakuja Mtume. Kama angekuja Mtume baada yangu, Umar angekuwa Mtume.” Ingawa daraja yake ilikuwa ya juu hivyo, na aliijua sana lugha yake ya asili ya Kiarabu, hakuielewa tafsiri ya Quran tukufu aliyoelezwa Hadhrat Abu Bakr. Daraja ya Abu Bakr ilikuwa ya juu zaidi kwa mbali kuliko yake. Hadhrat Abu Bakr, na hata Jibril alaihis-salaam, walikuwa wakimuuliza Rasulullah maana na siri za Quran tukufu. Rasulullah aliwajulisha Masahaba Wake tafsiri ya Quran tukufu yote.

Mtume wetu mpendwa, mbali na kuwafundisha Masahaba Wake dini, alikuwa akisikiliza kesi, akiwasikiliza mashahidi na kutatua migogoro migumu kabisa. Alijitahidi sana ili Uislamu ujulikane na kuenea, ili mtu mmoja zaidi aokolewe na moto wa Jahannam. Kwa mwenendo na matendo Yake alikuwa kielelezo kwa watu, na pia alihakikisha zinachukuliwa hatua zinazohitajika kuwalinda waumini dhidi ya shari ya washirikina.

“Ewe Umar! Je, unamjua aliyekuwa akiuliza ni nani? Huyo alikuwa Jibril (Jibrail). Alikuja kuwafundisha dini yenu” Hadithi sharif

Ewe uzuri ulio nuru ya macho ya mawalii,
nisaidie, ewe chimbuko la nuru ya Allah!
Mavumbi ya miguu Yako ni wanja kwa macho ya asfiya,
nisaidie, ewe chimbuko la nuru ya Allah!
Bila Wewe hakuna anayeweza kumfikia Haki,
kwa faidh ya lutfu Yako mtu hukubaliwa,
Wewe ndiye “rehema kwa walimwengu”, ewe Mtume,
nisaidie, ewe chimbuko la nuru ya Allah!
Nimefanya makosa na dhambi bila kipimo,
nimekuwa rafiki wa wanaofuata matamanio,
niombee shafaa kwa uasi wangu, ewe Mkarimu,
nisaidie, ewe chimbuko la nuru ya Allah!
Ewe chimbuko la ukarimu, Mtume wa Mwenye Kibriya,
Selimi huyu mwenye makosa tele ni mja Wako duni kabisa,
anakimbilia mlangoni Mwako akiomba kipawa Chako,
nisaidie, ewe chimbuko la nuru ya Allah!
Sultani Yavuz Selim (Selimi)