HIJRA
Kusilimu kwa ghafla kwa makabila ya Aws na Khazraj, na uwezekano wa Waislamu wa Makka na wa Madina kuungana, kuliwatisha mno washirikina na kuwatia wazimu wa hasira. Washirikina wa Makka, waliposikia habari za baia ya pili ya Aqaba, walianza kuchukua msimamo mkali sana na wa hatari kubwa. Kubaki Makka kukawa jambo lisilovumilika kwa Waislamu. Baada ya baia ya mwisho ya Aqaba, Madina ikawa mahali ambapo Waislamu wangepata utulivu na kimbilio. Walitamani kupata njia ya kuhama kutoka mji huu kwenda katika nchi ambamo wangeweza kupumua kidogo na kuishi kwa uhuru kidogo. Walimweleza Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) hali yao na wakaomba ruhusa ya kuhama. Aliwausia Masahaba Wake kusubiri, kwa kuwa ruhusa ya kuiacha Makka ilikuwa bado haijaja. Hatimaye ruhusa ya kiungu iliyotarajiwa kwa ajili ya Hijra ilikuja. Siku hiyo Mtume wetu mpendwa alikuja kwa Masahaba watukufu akiwa na furaha, akasema: “Nimejulishwa mahali mtakapohamia. Ni Yathrib (Madina). Hamieni huko. Ungananeni huko na ndugu zenu Waislamu. Allahu taala amewafanya kuwa ndugu zenu. Ameifanya Yathrib (Madina) kuwa nchi kwenu ambamo mtapata usalama na utulivu.” Kufuatia ruhusa na ushauri wa Bwana wetu Rasulullah, Waislamu walianza kuhamia Madina kundi baada ya kundi, mmoja baada ya mwingine.1 Bwana wetu Mtume aliwasisitizia sana wanaohama wawe waangalifu mno na wenye tahadhari. Ili wasivute macho ya washirikina, Waislamu walianza safari katika misafara midogo na walienda kwa siri kadiri iwezekanavyo. Abu Salama, wa kwanza kuhamia Madina, alikuwa ameteswa sana na washirikina. Baada ya muda washirikina waligundua kinachoendelea, wakaanza kuwarudisha baadhi ya Waislamu waliowakamata njiani, kuwatenganisha wanawake na waume zao na kuwatupa gerezani wale waliowaweza, na wakawatesa kwa kila namna. Walifanya kila aina ya mateso ili kuwafanya waiache dini yao. Lakini, kwa kuogopa kuzuka kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe, hawakuthubutu kuwaua. Hata hivyo Waislamu walitumia kila fursa na kushika njia ya kwenda Madina. Siku moja Hadhrat Umar naye alijifunga upanga wake. Alichukua mishale yake na mkuki wake, akaizunguka Kaaba mara saba (akafanya tawafu) mbele ya macho ya wote. Kwa sauti kubwa aliwaambia washirikina waliokuwa pale: “Tazameni, nami ninahama katika njia ya Allahu taala ili kuilinda dini yangu. Anayetaka kumfanya mkewe mjane, watoto wake yatima na kumliza mama yake, na anikabili nyuma ya bonde lile!” Hivyo Hadhrat Umar na Waislamu wapatao ishirini walianza safari ya kwenda Madina mchana kweupe bila woga. Kwa kumwogopa Hadhrat Umar, hakuna aliyethubutu kuugusa msafara huu. Tangu hapo uhamiaji haukukoma, na Masahaba watukufu walifika Madina kundi baada ya kundi.
“Nimejulishwa mahali mtakapohamia. Ni Yathrib (Madina). Hamieni huko” na “Ungananeni huko na ndugu zenu Waislamu. Allahu taala amewafanya kuwa ndugu zenu. Ameifanya Yathrib (Madina) kuwa nchi kwenu ambamo mtapata usalama na utulivu” Hadithi sharif
Njia ya Hijra
Wakati huo Hadhrat Abu Bakr naye aliomba ruhusa ya kuhama. Bwana wetu Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam) alisema: “Subiri. Natumaini kwamba Allahu taala atanipa ruhusa mimi pia. Ndipo tutahama pamoja.” Hadhrat Abu Bakr alipouliza: “Baba yangu na mama yangu wawe fidia Kwako! Je, jambo hilo linawezekana?”, Mtume wetu alimfurahisha kwa kujibu: “Ndiyo, linawezekana.” Hadhrat Abu Bakr alinunua ngamia wawili kwa dirham mia nane, akaanza kuisubiri siku ile. Sasa Makka walibaki Mtume wetu mpendwa, Hadhrat Abu Bakr, Hadhrat Ali, maskini, wagonjwa, wazee, na waumini ambao washirikina walikuwa wamewatupa gerezani.
Kwa upande mwingine watu wa Madina (Ansari) waliwapokea vizuri sana watu wa Makka waliohama (Muhajirun) na wakawakaribisha majumbani mwao. Umoja imara ulizuka kati yao.
Washirikina wa Makka walitaharuki kwa uwezekano kwamba Rasulullah naye angehama na kuwa kiongozi wa Waislamu. Walikusanyika katika Dar an-Nadwa, mahali walipokuwa wakikutana kujadili mambo muhimu, wakaanza kuzungumza juu ya la kufanya. Shetani alikuja kwa washirikina katika sura ya Shaykh an-Najdi, yaani mzee mmoja kutoka Najd. Aliyasikiliza mazungumzo yao. Mapendekezo mbalimbali yalitolewa, lakini hakuna lililopendwa. Kisha shetani aliingilia mazungumzo akatoa maoni yake: “Hakuna kati ya mliyoyafikiria kinachoweza kuwa suluhisho, kwa sababu uso Wake wenye tabasamu na ulimi Wake mtamu huvunja kila mpango. Fikirieni njia nyingine.”
Abu Jahl, kiongozi wa Makuraishi, alisema: “Tumchague mtu mmoja mwenye nguvu kutoka kila kabila. Wamshambulie Muhammad wakiwa na panga mikononi mwao. Wampige kwa panga na kumwaga damu Yake. Hivyo haitajulikana ni nani aliyemuua. Kwa njia hii watalazimika kukubali diya (fidia ya damu). Nasi tutalipa diya Yake na kuondokana na tatizo hili.” Shetani naye aliliunga mkono wazo hili, akalihimiza na kulipendekeza kwa nguvu.2
Wakati washirikina walipokuwa katika maandalizi haya, Jibril alaihis-salaam alikuja akamjulisha Mtume Mtukufu uamuzi wa washirikina, akamwambia pia asilale kitandani Mwake usiku ule, na akamfikishia amri ya Allahu taala ya Hijra. Kufuatia amri hii ya kiungu, Mtume wetu mpendwa alimwambia Hadhrat Ali alale kitandani Mwake na awarudishie wenyewe amana alizoziacha, akasema: “Usiku huu lala kitandani mwangu, na ujifunike kwa joho langu hili (khirqa)! Usiogope, hakuna dhara litakalokupata.”
Hadhrat Ali alilala kama alivyoamuru Bwana wetu Mtume. Wakati huo alikuwa na umri wa miaka ishirini na mitatu. Alikuwa tayari kuitoa nafsi yake badala ya Habibullah bila woga wowote.
Usiku wa Hijra makafiri walikuwa wameizingira nyumba iliyobarikiwa ya Bwana wetu Rasulullah. Usiku huo ziliteremshwa aya za mwanzo za Surat Yasin. Bwana wetu Mtume, alipokuwa akitoka katika nyumba Yake, aliwasomea aya tukufu ya tisa ya Surat Yasin: “Tumeweka kizuizi mbele yao na kizuizi nyuma yao, na tumewafunika, kwa hiyo hawaoni,” akachukua konzi ya udongo ardhini akaimwaga juu ya vichwa vya makafiri. (Imesimuliwa kwamba wote ambao udongo huu uliwagusa vichwani waliuawa katika Vita vya Badr.) Bwana wetu Rasulullah alipita katikati yao salama salimini akafika nyumbani kwa Hadhrat Abu Bakr. Hakuna hata mmoja wa washirikina aliyeweza kumwona.
“Ewe Abu Bakr! Subiri. Natumaini kwamba Allahu taala atanipa ruhusa mimi pia. Ndipo tutahama pamoja” Hadithi sharif
Baada ya muda mtu mmoja alikuja kwa washirikina akauliza: “Mnangoja nini hapa?” Wakajibu: “Tunangoja Muhammad atoke nyumbani.” Mtu yule akasema: “Naapa kwamba Muhammad amepita katikati yenu akaenda zake, na hata amewamwagia udongo vichwani mwenu.” Washirikina walipeleka mikono yao vichwani. Kweli walikuta udongo vichwani mwao. Waliufuta udongo nyusoni na vichwani mwao. Mara moja walikimbilia mlangoni wakaingia ndani. Walipomwona Hadhrat Ali kitandani mwa Mtume alaihis-salaam, waliuliza Mtume Mtukufu yuko wapi.
Hadhrat Ali alijibu: “Sijui! Je, mlinifanya kuwa mlinzi Wake?” Hapo walimshambulia Hadhrat Ali kwa ukali. Makafiri walitoka nje wakaanza kumtafuta Bwana wetu Rasulullah. Hadhrat Ali walimfunga kwa muda karibu na Kaaba, kisha wakamwachia.3
Kisha walikwenda nyumbani kwa Hadhrat Abu Bakr wakamuuliza Asma, binti wa Hadhrat Abu Bakr. Alipokataa kujibu, walimpiga. Ingawa walitafuta kila mahali, hawakuwapata, wakapandwa na wazimu wa hasira. Abu Jahl, mkatili zaidi kati yao, aliwatuma watangazaji kupiga kelele Makka na viunga vyake, na akaahidi ngamia 100 kwa yeyote atakayewatafuta na kuwarudisha Mtume wetu mpendwa na Hadhrat Abu Bakr, au atakayeonyesha walipo. Baadhi ya watu, waliposikia ahadi yake hii na kutamani mali, walijizatiti kwa silaha, wakapanda farasi zao, wakaanza kutafuta.
Bwana wetu Rasulullah alipoipa heshima nyumba ya Hadhrat Abu Bakr kwa kufika huko na kusema: “Nimepewa ruhusa ya kuhama,” Hadhrat Abu Bakr as-Siddiq aliuliza kwa msisimko: “Niruhusu nipake uso wangu mavumbi ya miguu Yako iliyobarikiwa, ewe Mtume wa Allah! Je, nami nitakuwa pamoja Nawe?” Bwana wetu alijibu: “Ndiyo…” Hadhrat Siddiq alilia kwa furaha. Huku akitokwa na machozi alisema: “Baba yangu na mama yangu, hata nafsi yangu, viwe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Ngamia wamekwisha kuandaliwa. Pokea yule unayemtaka.” Sultani wa walimwengu alisema: “Sipandi ngamia ambaye si wangu. (Lakini) nitamnunua kwa thamani yake.” Hadhrat Siddiq, akiwa amelazimika mbele ya amri hii thabiti, alitaja bei ya ngamia. Hadhrat Abu Bakr alimwita mtu mmoja aitwaye Abdullah bin Uraykit, aliyejulikana kwa kuwa kiongozi hodari wa njia, akamkodi kwa ujira ili awaonyeshe njia, na akamwamuru awalete ngamia baada ya siku tatu kwenye pango lililoko katika mlima Thawr.
Siku ya Alhamisi, tarehe 27 ya mwezi wa Safar wa mwaka wa kumi na tatu wa utume, Bwana wetu Mtume na Abu Bakr as-Siddiq walichukua chakula kidogo, wakaanza safari.
Njiani Hadhrat Abu Bakr alikuwa akitembea akimzunguka Rasulullah – mara upande wa kulia, mara upande wa kushoto, mara mbele na mara nyuma Yake. Mtume wetu alipomuuliza kwa nini anafanya hivyo, alisema: “Ili kuzuia hatari yoyote inayoweza kutokea upande wowote. Dhara lolote likija, linifikie mimi kwanza. Nafsi yangu iwe fidia ya nafsi Yako tukufu, ewe Mtume wa Allah!”
Hapo Bwana wetu Sarwar-i alam alisema: “Ewe Abu Bakr! Je, ungependa msiba ambao ungenipata mimi ukupate wewe mahali pangu?” Hadhrat Siddiq alijibu: “Ndiyo, ewe Mtume wa Allah! Naapa kwa Allahu taala, aliyekutuma kwa dini ya haki kuwa Mtume wa kweli: ningependa msiba utakaokuja unipate mimi mahali Pako.”4
Kwa kuwa viatu vya Mtume wetu mpendwa vilikuwa vyembamba, vilichanika njiani, na miguu Yake iliyobarikiwa ikajeruhiwa kiasi kwamba hakubaki na nguvu ya kutembea. Kwa shida kubwa walipanda mlima wakafika pangoni. Walipofika mlangoni, Hadhrat Abu Bakr alisema: “Kwa ajili ya Allah, ewe Mtume wa Allah, usiingie ndani! Niingie mimi. Kama kuna kitu chenye madhara humo, kinipate mimi, ili huzuni wala maumivu yoyote yasiiguse nafsi Yako iliyobarikiwa,” akaingia ndani. Alilifagia pango na kulisafisha. Upande wa kulia na wa kushoto kulikuwa na mashimo mengi makubwa na madogo. Alilichana joho lake akayaziba mashimo, lakini shimo moja likabaki wazi. Hilo akaliziba kwa kisigino chake, kisha akamkaribisha Rasulullah aingie pangoni. Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) aliingia, akaweka kichwa Chake mapajani mwa Hadhrat Abu Bakr, akalala.
Wakati huo nyoka alimuuma Hadhrat Abu Bakr mguuni. Ili asimwamshe Rasulullah, aliyavumilia maumivu na hakujitikisa hata kidogo. Lakini chozi lake lilipodondokea uso uliobarikiwa wa Rasulullah, Yeye aliuliza: “Kuna nini, ewe Abu Bakr?” Hadhrat Abu Bakr alisema: “Nyoka kutoka kwenye shimo nililoliziba kwa mguu wangu ameniuma mguu.” Bwana wetu Rasulullah alipolipaka jeraha la Abu Bakr mate kidogo ya kinywa Chake ili lipone, maumivu yalitulia mara moja na jeraha likapona.
Wakati Bwana wetu Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) na Hadhrat Abu Bakr as-Siddiq walipokuwa ndani ya pango, washirikina, wakifuata nyayo, walifika mdomoni mwa pango. Waliona kwamba buibui alikuwa amesuka utando wake mdomoni mwa pango, na njiwa wawili walikuwa wamejenga kiota pale. Mfuatiliaji nyayo Kurz bin Alqama alisema: “Nyayo zinakatikia hapa.” Makafiri walisema: “Kama wangekuwa wameingia katika pango hili, utando wa buibui ulioko mlangoni ungekuwa umechanika.”
Baadhi yao waliposema: “Tumefika mpaka hapa, basi mmoja wenu aingie pangoni aangalie!”, kafiri Umayya bin Khalaf alisema: “Hamna akili kabisa? Mna haja gani na pango hili ambalo juu yake kuna utando wa buibui tabaka juu ya tabaka? Naapa kwamba buibui huyu aliusuka utando wake kabla Muhammad hajazaliwa.”
Wakati washirikina walipokuwa wakibishana mlangoni mwa pango, ndani Hadhrat Abu Bakr alishikwa na wasiwasi akasema: “Ewe Mtume wa Allah! Wallahi sina wasiwasi kwa ajili yangu mwenyewe. Lakini naogopa jambo lisije likaipata nafsi Yako tukufu. Nikiuawa mimi, ni mtu mmoja tu, na hakuna kitakachobadilika. Lakini Wewe ukidhurika, umma wote utaangamia na dini itaporomoka.” Bwana wetu Sultani wa Ulimwengu alisema: “Ewe Abu Bakr! Usihuzunike! Hakika Allahu taala yu pamoja nasi.”
Abu Bakr as-Siddiq aliposema: “Ewe Mtume wa Allah! Nafsi yangu iwe fidia Kwako! Mmoja wao akiinamisha kichwa na kutazama chini, atatuona!”, Bwana wetu alisema: “Ewe Abu Bakr! Ni watu wawili ambao wa tatu wao ni Allahu taala. Usihuzunike! Hakika Haki taala yu pamoja nasi.” Washirikina walirudi bila kuangalia ndani.5
Allahu taala analieleza tukio hili katika Quran tukufu, akisema kwa maana: “Msipomsaidia (Habibu Wangu), (basi kumbukeni wakati ule) makafiri walipomtoa (Makka) akiwa wa pili wa wawili (pamoja na Hadhrat Abu Bakr): walipokuwa pangoni (juu ya mlima Thawr), Allahu taala alimsaidia (Rasulullah). Wakati huo alimwambia sahiba Wake (Abu Bakr as-Siddiq): ‘Usihuzunike, msaada wa Allahu taala, nusra, hakika uko pamoja nasi.’ Allahu taala alimteremshia sakina Yake inayozipa nyoyo utulivu, akamtia nguvu (Habibu Wake) kwa majeshi (ya kiroho) msiyoyaona (alimlinda kwa malaika), na akalidhalilisha kabisa neno la makafiri. Na neno la Allahu taala (la tawhidi) ndilo lililo juu kabisa (alilieneza jina la Allah ulimwenguni kote na kulifanya litawale). Allahu taala ni Mshindi kabisa. Yeye peke Yake ndiye Mwenye hukumu na hekima.”6
“Kwa ajili ya Allah, ewe Mtume wa Allah, usiingie ndani! Niingie mimi. Kama kuna kitu chenye madhara humo, kinipate mimi, ili huzuni wala maumivu yoyote yasiiguse nafsi Yako iliyobarikiwa” Abu Bakr as-Siddiq (radhiyallahu anhu)
Mtume wetu mpendwa na Hadhrat Abu Bakr walikaa katika pango hili siku tatu, usiku na mchana. Abdullah, mwana wa Hadhrat Abu Bakr, alikuwa akija pangoni usiku na kuwapa habari za yale aliyoyasikia Makka. Na Amir bin Fuhayra, mtumwa aliyeachwa huru na Hadhrat Abu Bakr na mchungaji wa makundi yake, alikuwa akiwaletea maziwa usiku na kufuta nyayo.
Siku ya nne, usiku wa kuamkia Jumatatu wakati wa sahari (kabla ya alfajiri), Mtume wetu mpendwa aliondoka katika pango la Thawr akampanda ngamia Wake jike aitwaye Qaswa. Kwa mujibu wa riwaya moja, alimpakia Hadhrat Abu Bakr nyuma Yake juu ya ngamia. Hadhrat Amir bin Fuhayra na Abdullah bin Uraykit, aliyezijua njia vizuri, walimpanda ngamia mwingine.
Bwana wa walimwengu (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa akiiacha nchi Yake, Makka al-Mukarrama, mji wenye thamani kuliko miji yote, uliosifiwa na Allahu taala. Alimgeuza ngamia Wake kuelekea Haram ash-Sharif, akasema kwa moyo wenye huzuni: “Wallahi! Wewe ni mahali bora kuliko mahali pote alipopaumba Allahu taala, na unapendwa zaidi mbele ya Mola wangu! Kama nisingetolewa kwako, nisingetoka. Hakuna nchi iliyo nzuri zaidi na inayopendwa zaidi kwangu kuliko wewe. Kama kaumu yangu isingenitoa kwako, nisingetoka, wala nisingefanya makazi na maskani mahali pengine pasipokuwa wewe.”
Wakati huo Jibril alaihis-salaam aliteremka akasema: “Ewe Mtume wa Allah! Je, unaitamani nchi Yako, unaikumbuka?” Bwana wetu alijibu: “Ndiyo, naitamani!” Jibril alaihis-salaam alisoma aya tukufu ya themanini na tano ya Surat al-Qasas, iliyotoa habari njema kwamba hatimaye atarudi Makka, akaufariji moyo Wake uliobarikiwa.
Safari ilienda kwa utulivu. Ingawa washirikina walitafuta kila mahali, hawakuwapata: Allah Mtukufu alikuwa akimlinda Habibu Wake dhidi ya shari yao. Walipofika mahali paitwapo Qudayd, Bwana wetu Rasulullah alisimama mbele ya hema la mwanamke mmoja mwenye akili na staha aitwaye Ummu Mabad, aliyejulikana kwa ukarimu wake. Walitaka kununua chakula, tende na nyama. Ummu Mabad alisema: “Kama ningekuwa na kitu, nisingechukua pesa, bali ningewaandalia karamu na kuwakirimu. Kwa sababu ya ukame na ugumu wa maisha hatujabaki na kitu chochote.” Walipouliza: “Je, kuna maziwa?”, alijibu: “Hapana, wanyama ni tasa.” Hapo Sultani wa Ulimwengu (sallallahu alayhi wasallam) alimwonyesha kondoo dhaifu aliyesimama kando ya hema akasema: “Ewe Ummu Mabad! Kwa nini kondoo huyu amefungwa hapa?” Alijibu: “Amebaki nyuma ya kundi kwa sababu ni mgonjwa sana na dhaifu. Hana nguvu ya kutembea.” Mtume wetu alipouliza: “Je, ana maziwa? Utaniruhusu nimkamue kondoo huyu?”, alijibu: “Baba yangu na mama yangu wawe fidia Kwako, hana maziwa, lakini hakuna kinachokuzuia kumkamua.”
Hapo Bwana wetu Rasulullah alimwendea kondoo akalitaja jina la Allahu taala. Baada ya kuomba dua ya baraka, alipitisha mkono Wake uliobarikiwa juu ya kiwele cha kondoo. Papo hapo kiwele kilijaa maziwa, na maziwa yakaanza kutiririka. Mara moja walileta chombo wakakijaza. Kwanza alimpa Ummu Mabad. Baada ya yeye kunywa, aliwapa Hadhrat Abu Bakr na wengine, akawanywesha hadi wakashiba. Yeye Mwenyewe alikunywa mwisho. Kisha aligusa tena kiwele cha kondoo kwa mkono Wake, akamkamua, akaomba chombo kikubwa kabisa kilichokuwemo hemani. Nacho akakijaza akamkabidhi Ummu Mabad. Kwa mujibu wa riwaya, kondoo huyo aliishi miaka kumi na minane, na katika muda wote huo, kwa baraka ya Bwana wetu Fakhr-i alam, waliishi kwa maziwa yake asubuhi na jioni. Baada ya wao kuondoka, mume wa Ummu Mabad alirudi nyumbani akayaona maziwa. Alifurahi akauliza: “Maziwa haya yametoka wapi?” Ummu Mabad alijibu: “Mtu mmoja aliyebarikiwa alikuja akaipa heshima nyumba yetu. Unachokiona ni himma Yake (msaada Wake wa kiroho) na baraka Yake.” Akauliza: “Je, unaweza kumweleza? Sifa Zake na uzuri Wake ni vipi?”
Ummu Mabad alisema: “Mtu yule aliyebarikiwa niliyemwona alikuwa na umbo zuri sana na uso wenye tabasamu. Machoni Mwake kulikuwa na wekundu kidogo, na sauti Yake ilikuwa na upole. Kope Zake zilikuwa ndefu. Weupe wa macho Yake ulikuwa mweupe kabisa na weusi wake mweusi kabisa, na macho Yake yalikuwa kama yamepakwa wanja kwa maumbile. Nywele Zake zilikuwa nyeusi na ndevu Zake nzito. Alipokuwa kimya, alikuwa na heshima na utulivu wa kujistahi. Alipozungumza, alitabasamu, na maneno yalitoka kinywani Mwake kwa utamu kama lulu zilizopangwa kwenye uzi. Kwa mbali alionekana mwenye haiba kubwa, na alipokaribia alikuwa mtamu sana na mwenye kuvutia. Waliokuwa pamoja Naye walikimbia kwa moyo wote kutekeleza amri Zake.” Hivyo alitaja sifa Zake nyingine nyingi. Mumewe, aliyesikiliza kwa mshangao, alisema: “Naapa kwamba mtu huyu ndiye anayetafutwa na Makuraishi. Kama ningekutana Naye, ningepata heshima ya kumtumikia, wala nisingetengana Naye.” Mume wa Ummu Mabad alimfuata Bwana wetu Rasulullah, akamkuta katika bonde la Rim, akawa Mwislamu. Alipata heshima ya kuwa Sahaba. Baadaye Ummu Mabad naye akawa Mwislamu.7
Suraqa bin Malik
Washirikina walikuwa wakimtafuta bila kukoma Muhammad alaihis-salaam na Hadhrat Abu Bakr, waliokuwa wakisafiri kuelekea Madina. Wasipowapata, hatari kubwa sana ingewakabili wao wenyewe, kwa sababu walidhani kwamba Waislamu wangeweza kuanzisha “Dola ya Kiislamu” na kuwaondoa wao kwa muda mfupi. Kwa sababu hiyo washirikina walitumia kila walichokuwa nacho. Waliahidi ngamia mia moja pamoja na mali na fedha nyingi zisizohesabika kwa yeyote atakayewaua au kuwateka Bwana wetu Mtume na Hadhrat Abu Bakr. Habari hii ilienea pia kati ya Bani Mudlij, kabila alilotoka Suraqa bin Malik.
Suraqa bin Malik alikuwa hodari wa kufuatilia nyayo. Kwa sababu hiyo alifuatilia kwa makini yaliyokuwa yakitokea.
Siku moja ya Jumanne, Bani Mudlij walikuwa wamekusanyika huko Qudayd, eneo alimoishi Suraqa bin Malik. Suraqa bin Malik naye alikuwepo katika mkusanyiko huo. Wakati huo mtu mmoja wa Makuraishi alikuja akamwambia Suraqa: “Ewe Suraqa! Wallahi punde hivi nimeona msafara wa watu watatu au wanne ukielekea pwani. Bila shaka hao ni Muhammad na Masahaba Wake.” Suraqa alilielewa jambo hilo. Lakini, kwa kuwa zawadi iliyoahidiwa ilikuwa kubwa sana, alitaka kuipata peke yake. Kwa hiyo hakutaka mtu mwingine yeyote alijue. Alizungumza kana kwamba si jambo muhimu: “Hapana, hao uliowaona ni fulani na fulani. Walipita hapa muda mfupi uliopita. Nasi pia tuliwaona.”
Suraqa bin Malik alingoja kidogo zaidi. Bila kuvuta macho ya watu, alikwenda nyumbani kwake. Alimwambia mtumishi wake achukue farasi wake na silaha zake amngoje nyuma ya bonde. Yeye mwenyewe alichukua mkuki wake, akaielekeza ncha yake chini ili mng’ao wake usivute macho. Alianza kumkimbiza farasi wake. Akiendelea na njia aliyosikia habari zake, hatimaye aliziona nyayo zao. Aliwakaribia sana hata akaweza kusikia Quran tukufu aliyokuwa akiisoma Bwana wetu Mtume. Lakini Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam) hakugeuka nyuma hata kidogo. Hadhrat Abu Bakr, alipogeuka nyuma na kumwona Suraqa, alitaharuki. Bwana wetu Mtume alimwambia, kama alivyomwambia pangoni: “Usihuzunike! Allahu taala yu pamoja nasi.”
“(Ewe Makka al-Mukarrama!) Hakuna nchi iliyo nzuri zaidi na inayopendwa zaidi kwangu kuliko wewe. Kama kaumu yangu isingenitoa kwako, nisingetoka, wala nisingefanya makazi na maskani mahali pengine pasipokuwa wewe” Hadithi sharif
Kwa mujibu wa riwaya ya Hadhrat Bukhari, Hadhrat Abu Bakr alipomjulisha Mtume Mtukufu kwamba mpanda farasi amewafikia, Bwana wetu Mtume aliomba dua: “Ewe Mola wangu! Mwangushe!” Kwa mujibu wa riwaya nyingine, Suraqa alipowakaribia kabisa, Hadhrat Abu Bakr alianza kulia. Bwana wetu Mtume Mtukufu alipomuuliza kwa nini analia, alisema: “Wallahi silii kwa ajili yangu mwenyewe. Nalia kwa sababu naogopa dhara lisije likakupata.” Suraqa alimkaribia Bwana wetu Mtume kiasi kwamba angeweza kumshambulia. Akasema: “Ewe Muhammad! Ni nani atakayekulinda Wewe dhidi yangu leo?” Bwana wetu Sarwar-i alam alijibu: “Atanilinda Allahu taala, ambaye ni Jabbar** (Anayefanya alitakalo) na Qahhar (Mwenye kushinda kila kitu).” Wakati huo miguu miwili ya mbele ya farasi wa Suraqa ilizama ardhini hadi magotini. Alipojinasua na kujaribu kushambulia tena, miguu ya farasi wake ilizama tena ardhini. Ingawa Suraqa alimlazimisha farasi wake kwa nguvu zote, hakuweza kumtoa. Hakuwa na jingine la kufanya, hivyo alianza kumsihi Bwana wetu Rasulullah, mwenye huruma na rehema. Mtume wetu, aliyekusanya ndani Yake ukamilifu wote na tabia njema zote, na aliyeumbwa juu ya tabia na umbile tukufu kabisa, alilikubali ombi lake hilo. Suraqa alisema: “Ewe Muhammad! Nimeelewa kwamba Wewe unalindwa. Niombee dua ili nijinasue. Kuanzia sasa sitakudhuru kamwe. Wala sitawaambia neno lolote kuhusu Wewe wale wanaokutafuta.” Bwana wa Ulimwengu alipoomba dua: “Ewe Mola wangu! Ikiwa anasema kweli na ni mkweli moyoni, mwokoe farasi wake,”** Allahu taala aliikubali dua hii. Ni baada ya dua hii tu ndipo farasi wa Suraqa bin Malik aliweza kujinasua kutoka shimoni. Wakati huo, kutoka mahali miguu ya farasi ilipokuwa imezama, kitu kama moshi kilipanda kuelekea mbinguni. Suraqa alishangaa mno, na kutokana na yote yaliyotokea alielewa kwamba Muhammad alaihis-salaam analindwa daima. Alikuwa ameshuhudia mambo mengi. Hatimaye alisema: “Ewe Muhammad! Mimi ni Suraqa bin Malik! Usinishuku hata kidogo. Nakupa ahadi yangu: kuanzia sasa sitafanya jambo lolote usilolipenda. Kaumu Yako imeahidi zawadi kubwa kwa yeyote atakayekukamata Wewe na wenzako.” Kisha aliwaeleza mmoja mmoja mambo ambayo washirikina wa Makuraishi walitaka kufanya. Hata alitaka kuwapa chakula cha safari na ngamia wa kupanda, lakini Mtume wetu mpendwa hakukubali, akamwambia: “Ewe Suraqa! Maadamu hujaikubali dini ya Uislamu, mimi sitaki wala sihitaji ngamia wako wala ng’ombe wako. Ficha kwamba umetuona – hilo latosha.” Ibn Saad anasimulia hivi: Suraqa alipomwambia Bwana wetu Rasulullah: “Niamuru unalotaka,” Yeye alisema: “Baki katika nchi yako. Usimwache mtu yeyote atufikie.” Kila kitu kilitokea Allahu taala alipotaka. Mtu alipomtegemea kwa ikhlasi na kutembea katika njia ya radhi Yake, mambo yasiyoweza kufikirika yalitokea. Suraqa, aliyeanza safari kama simba anayenguruma, akiwa na tamaa ya kumuua Rasulullah na kupata zawadi kubwa, sasa alikuwa kama mtoto mpole na mtiifu. Allahu taala, Mwenye uweza juu ya kila kitu, aliugeuza moyo wa Suraqa kuelekea wema ili asimdhuru Habibu Wake. Bila shaka Allahu taala asingemwacha peke Yake Habibu Wake (sallallahu alayhi wasallam), kwa sababu Yeye alikuwa Mtume Wake mpendwa, aliyemtuma kuwa rehema kwa wanadamu, ili wapate furaha ya milele duniani na akhera. Kisha Suraqa alirudi kwa njia ile ile aliyokuja nayo. Hakuwaeleza wale aliokutana nao yaliyompata.8
Sultani wa Ulimwengu anakuja!
Baada ya safari ya wiki moja, Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam), Hadhrat Abu Bakr, Amir bin Fuhayra na kiongozi wao wa njia Abdullah bin Uraykit walifika katika kijiji cha “Quba” siku ya Jumatatu wakati wa dhuha, tarehe 20 Septemba katika mwaka wa kumi na tatu wa utume (622 Miladi), ambayo ilikuwa tarehe 8 ya mwezi wa Rabiul-awwal wa mwaka wa kwanza wa Hijra. Walikuwa wageni nyumbani kwa Mwislamu mmoja aitwaye Kulthum bin Hidm. Hata kabla Mtume Mtukufu hajafika Madina, Muhajirun wa kwanza walikuwa wamefanya mahali pa kukaushia tende pa Bani Amr bin Awf huko Quba kuwa namazgah (mahali pa wazi pa kusalia, palipowekwa jiwe linaloonyesha kibla). Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam), alipofika Quba, aliipanua namazgah hii akajenga msikiti wa kwanza. Walisali sala zao katika msikiti wa Quba (Masjid Quba). Msikiti wa Quba umesifiwa katika aya tukufu ya mia moja na nane ya Surat at-Tawba, ambapo imesemwa kwa maana: “… msikiti ulioasisiwa juu ya taqwa (uchaji wa Allah).”9
Tarehe 23 Septemba, siku ambayo mchana na usiku vilikuwa sawa kwa urefu, pia waliikaa katika kijiji cha Quba, na siku ya Ijumaa, tarehe 12 ya mwezi wa Rabiul-awwal, waliondoka kwenda Madina. Wakati wa sala ya adhuhuri walisimama katika bonde la Ranuna, lililoko kati ya Madina na Quba. Hapa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) aliongoza sala ya kwanza ya Ijumaa na akatoa hotuba (khutba) ya kwanza.10 Siku hiyo hiyo waliwasili Madina. (Baadaye mahali hapa, kwa kumbukumbu ya sala ya kwanza ya Ijumaa, palijengwa msikiti ulioitwa “Masjid al-Jumua”.) Wakati huo Hadhrat Ali, aliyebaki Makka, aliketi mahali pale katika Kaaba ash-Sharif ambapo Bwana wetu Rasulullah alikuwa akiketi daima. Aliamuru itangazwe: “Yeyote aliye na kitu alichomwachia Mtume Mtukufu kama amana, aje akichukue!” Wote walikuja, wakataja alama zake, wakachukua amana zao. Hivyo amana zilikabidhiwa kwa wenyewe. Simba wa Allah, Hadhrat Ali, alikwenda mahali walipokusanyika makafiri wa Makuraishi akawaambia: “Inshaallahu taala kesho naondoka kwenda Madina al-Munawwara. Je, mna la kusema? Semeni nikiwa bado niko hapa.” Wote waliinamisha vichwa vyao, hawakusema lolote. Asubuhi ilipofika, Hadhrat Ali alikusanya vitu binafsi vya Bwana wetu Mtume Mtukufu akaanza safari. Watu wanne au watano wa Makuraishi walimzuia njia, lakini alipigana nao akawashinda. Njiani alikutana na Miqdad bin Aswad. Alimwangusha chini kwa pigo moja na kumwita kwenye imani. Naye akakubali akawa Mwislamu. Aliendelea na safari, akamfikia Bwana wetu Rasulullah huko Quba, miguu yake ikiwa imevimba na ikitoka damu. Katika safari hii alijificha mchana na kutembea kwa miguu usiku; mwishoni mwake alikuwa katika hali ambayo hakuweza kwenda kwa Mtume wetu. Bwana wetu Mtume Mtukufu, mara tu aliposikia hilo, alikuja Mwenyewe kwa Hadhrat Ali. Alipomwona, alimhurumia, akamkumbatia binamu Yake mpendwa na mwenye kujitolea, akaipapasa kwa mikono Yake iliyobarikiwa miguu yake laini na nyororo iliyovumilia mashaka maelfu katika njia ya haki, akamwombea dua apone. Hata imesimuliwa kwamba aya tukufu, ambayo maana yake ni: “Miongoni mwa watu wapo wanaoitoa nafsi yao (wenyewe) ili kupata radhi ya Allahu taala,”11 iliteremshwa kuhusu kujitolea huku kwa Hadhrat Ali.12
“Ewe Suraqa! Ni kana kwamba sasa hivi ninakuona umevaa bangili za Kisra, umejifunga mkanda wake na umevaa taji lake!” Hadithi sharif
Masahaba watukufu waliokuwa wamehamia Madina mapema na Waislamu wa Madina, waliposikia kwamba Sultani wa Ulimwengu ameondoka Makka kuhamia kwao, walianza kusubiri kufika Kwake kwa hamu kubwa na msisimko. Kwa hiyo waliweka walinzi nje kidogo ya Madina al-Munawwara, na walikuwa na shauku kubwa ya kumpokea Bwana wetu wakati atakapoupa heshima mji wao. Wale walioungua kwa mapenzi Yake walisubiri kwa siku nyingi wakikodolea macho upeo wa macho, kama jangwa lenye joto kali linavyotamani maji.
Hatimaye ghafla sauti ilisikika: “Wanakuja! Wanakuja!” Waliosikia sauti hiyo walianza kuyatupa macho yao katikati ya jangwa lenye joto. Ndiyo! Ndiyo! Nao waliona kwamba, licha ya joto kali la jua, wale waliokuwa wakija walikuwa wakiwasogelea kwa haiba kubwa katikati ya jangwa lenye joto. Wakiwa wamejaa furaha, walianza kupigiana kelele: “Habari njema! Habari njema! Rasulullah anakuja! Mtume wetu anakuja! Furahini, enyi watu wa Madina! Shangilieni sikukuu! Habibullah anakuja! Taji la vichwa vyetu linakuja!” Habari hii ilijaza mitaa ya Madina al-Munawwara kwa muda mfupi. Kila mtu – kuanzia mtoto wa miaka saba hadi mzee wa miaka sabini, wazee na wagonjwa – alikuwa akisubiri habari hii ya furaha isiyo na mfano.
Watu wote wa Madina walivaa nguo zao nzuri kabisa wakakimbia kwa haraka kumpokea Bwana wa walimwengu. Sauti za takbira (“Allahu akbar”) zilivuma angani, na machozi ya furaha yalitiririka kama mafuriko. Hali iliyojaa huzuni na furaha ilienea, na Madina ilikuwa ikiishi siku nzuri kabisa katika historia yake. Upande mmoja walikuwa wale walioahidi zawadi kwa yeyote atakayemuua Habibu wa Allahu taala – ambaye wote walimjua kwa lakabu ya “al-Amin” (Mwaminifu); upande mwingine walikuwa wale waliotaka kumlinda Yeye na wenzake, kuwakumbatia vifuani mwao na kuzitoa nafsi zao kwa ajili hiyo.
Watu wa Madina walitaka kuuona uso wenye nuru wa Mtume wetu mpendwa haraka iwezekanavyo. Tangu Madina iwe Madina, mji huu ulikuwa haujawahi kuona wakati wa furaha na wenye baraka kama huu. Hii ilikuwa sikukuu ambayo haikuwahi kuonekana hadi siku hiyo. Katika sikukuu hii isiyokuwa na mfano na ambayo haitakuwa na mfano, watoto, vijana, watu wazima na watu wenye bahati njema waliimba kwa mara ya kwanza, wakati mmoja na kwa sauti moja, shairi hili:13
Tala al-badru alayna,
Mwezi mpevu umetuchomozea
Min thaniyyati l-wada,
kutoka vilima vya Wada.
Wajaba sh-shukru alayna,
Shukrani zimekuwa wajibu juu yetu,
Ma da lillahi da.
maadamu mwitaji anaita kwa Allah.
Ayyuha l-mabuthu fina,
Ewe uliyetumwa kwetu,
Jita bil-amri l-muta,
umekuja na Amrullah (amri ya Allah).
Jita sharrafta l-Madina,
Umeipa Madina heshima,
Marhaban ya khayra da.
karibu, ewe mbora wa waitaji!
Anta shamsun, anta badrun,
Wewe ni jua, Wewe ni mwezi,
Anta nurun ala nur,
Wewe ni nuru juu ya nuru,
Anta misbahu th-Thurayya,
Wewe ni mwanga wa Kilimia,
Ya Habibi, ya Rasul!
ewe Kipenzi, ewe Mtume!
Qad labisna thawba izzin,
Tumejaa heshima na utukufu,
Bada athwabi r-riqa,
tumeyaondoa matambara ya zamani,
Wa radana sadya majdin,
tumefikia utukufu na tumeshiba,
Bada ayyami d-daya.
tulikuwa hasarani, sasa tumepata faida.
Qalat ahmaru d-dayaji,
Mwezi unaoondoa giza husema:
Qul li-arbabi l-Islam,
“Waambieni watu wa Uislamu:
Kullu man yatba Muhammad,
kila anayemfuata Muhammad (alaihis-salaam),
Yanbaghi an la yudam.
msimdhulumu kamwe.”
Wa taahadna jamian,
Sote tuliahidiana
Yawma aqsamna l-yamin,
siku kiapo kilipoapwa:
Lan nakhuna l-ahda yawman,
ukweli ndiyo njia yetu,
Wattakhadhna s-sidqa din.
hakuna hiana katika dini.
Lasta wallahi nasiyyan,
Wallahi sitasahau,
Ma yuqasihi l-ibad,
hapakuwa na siku isiyo na maumivu.
Mashhadan ya najma amnin,
Wewe ni shahidi, ewe nyota ya amani:
Dhu wafain wa widad.
uaminifu Wako na mapenzi Yako yalikuwa makubwa mno.
Kutoka pande zote kelele zilivuma: “Karibu, ewe Mtume wa Allah” na “Karibu kwetu, ewe Mtume wa Allah”. Baadhi ya watu mashuhuri wa Madina walishika hatamu ya Qaswa wakamsihi sana: “Ewe Mtume wa Allah! Karibu kwetu…” Hapo Mtume wetu aliwaambia: “Iachieni hatamu ya ngamia wangu, yeye ameamrishwa. Nitakuwa mgeni katika nyumba ambayo mbele yake atapiga magoti!”
“Miongoni mwa watu wapo wanaoitoa nafsi yao (wenyewe) ili kupata radhi ya Allahu taala” Al-Baqara: 207
Wote walishikwa na msisimko mkubwa na hamu ya kujua. Qaswa atapiga magoti wapi? Qaswa aliendelea kusonga ndani zaidi ya Madina, na alipokuwa akipita mbele ya kila mlango, wenye nyumba walisihi: “Ewe Mtume wa Allah! Utupe heshima ya kuja kwetu, utupe heshima ya kuja kwetu!” Bwana wetu Mtume aliwatabasamia akisema: “Mpisheni ngamia! Ameamrishwa mahali atakapopiga magoti.”
Hatimaye Qaswa alipiga magoti mahali ulipo leo mlango wa msikiti mtukufu wa Bwana wetu Mtume. Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) hakushuka kutoka kwa ngamia Wake. Mnyama aliinuka tena akaanza kutembea. Kisha alipiga magoti mahali pale pale pa mwanzo, na hakuinuka tena. Hapo Bwana wetu alishuka kutoka kwa Qaswa akasema: “Inshaallah, makazi yetu ni hapa,” akauliza: “Mahali hapa ni pa nani?” Wakajibu: “Ewe Mtume wa Allah! Ni pa Suhayl na Sahl, wana wa Amr.” Watoto hawa walikuwa yatima. Mtume wetu aliuliza: “Ni nyumba ya nani kati ya jamaa zetu iliyo karibu zaidi na mahali hapa?” Hii ni kwa sababu mama wa Abdulmuttalib, babu wa Bwana wetu Rasulullah, alikuwa wa Bani Najjar. Hadhrat Khalid bin Zayd Abu Ayyub al-Ansari, akiwa amejaa furaha na msisimko, alisema: “Ewe Mtume wa Allah! Nyumba yangu ndiyo iliyo karibu zaidi. Hii hapa nyumba yangu, na huu hapa mlango wake.” Kisha akashusha mzigo wa Qaswa, akamkaribisha Bwana wetu Rasulullah aingie.14
Waislamu wa Madina na Muhajirun walifurahi mno kwa Hijra ya Bwana wetu. Mwaka huu unaitwa “Sanat al-idhn” (Mwaka wa ruhusa).
Wakati wa Hijra, Bwana wetu Mtume – dawa ya nyoyo, taji la ubinadamu na Habibu wa Allahu taala – alikuwa na umri wa miaka hamsini na mitatu.
HALI YANGU ITAKUWAJE?
Hali yangu itakuwaje, ewe Mtume wa Allah?
Roho na mwili wangu vinaungua, ewe Mtume wa Allah.
Kama mwali unaorukaruka na kama chetezo,
ninafuka moshi kwa mapenzi Yako, ewe Mtume wa Allah.
Kwa uchungu wa kutengana Nawe tangu zamani,
ninayeyuka na kwisha, ewe Mtume wa Allah.
Wewe ni Mfalme wa “Kama si Wewe”; mbele ya mlango Wako mtukufu
mimi ninainamisha shingo yangu, ewe Mtume wa Allah.
Katika ardhi uliyoikanyaga, waridi zimechanua,
mimi ni mwiba wake, ewe Mtume wa Allah.
Abu Ayyub al-Ansari radhiyallahu anhu