BAIA ZA AQABA

Baia ya kwanza ya Aqaba

Katika mwezi wa Dhul-hijja wa mwaka wa kumi na moja wa utume (bi’tha – kutumwa Kwake kuwa Mtume), Asad bin Zurara na wenzake kumi na mmoja waliokuwa wamesilimu walikuja tena Makka wakati wa hija. Ulikuwa umepita mwaka mmoja kamili tangu walipokutana mara ya kwanza na Bwana wa walimwengu. Mwaka huo washirikina waliwatesa na kuwaudhi Waislamu kuliko miaka yote iliyotangulia. Walikuwa wakimfuatilia Bwana wetu Rasulullah daima, na kumtesa kila aliyezungumza Naye. Watu wa Madina walipojua hili, waliahidiana kukutana na Mtume wetu usiku huko Aqaba. Usiku ulipoingia, walikutana. Walimpa baia (kiapo cha utii): walieleza utii wao na wakaahidi kujisalimisha kwa amri na matakwa Yake yote. Katika ahadi hii walijifunga kwamba: “Hatutamshirikisha Allahu taala na chochote, hatutazini, hatutaiba, tutajiepusha na kusingizia, na hatutawaua watoto wetu kwa kuogopa aibu au kwa kuogopa kukosa riziki.”1

Mtume wetu mpendwa aliwafanya watu hawa kumi na wawili kuwa wawakilishi wa makabila yao; wawili kati yao walikuwa wa kabila la Aws, na waliobaki wa kabila la Khazraj. Walipaswa kuwaeleza watu wa makabila yao kuhusu Uislamu na kuwa wadhamini wao mbele ya Bwana wetu Rasulullah kwa niaba ya makabila yao. Asad bin Zurara aliteuliwa kuwa mwakilishi wa wote. Wale watano waliohudhuria mkutano wa Aqaba mwaka uliopita na wale saba waliosilimu karibuni walikuwa hawa: kutoka Bani Malik bin Najjar – Asad bin Zurara, Awf bin Harith na Muadh bin Harith; kutoka Bani Zurayq bin Amir – Rafi bin Malik na Dhakwan bin Abdiqays; kutoka Bani Ghanm bin Awf – Ubada bin Samit; kutoka Bani Ghusayna – Yazid bin Thalaba; kutoka Bani Ajlan bin Zayd – Abbas bin Ubada; kutoka Bani Haram bin Kaab – Uqba bin Amir; kutoka Bani Sawad bin Ghanm – Qutba bin Amir; kutoka Bani Abdulashhal bin Jusham – Abul-Haytham Malik bin Tayyihan; na kutoka Bani Amr bin Awf – Uwaym bin Saida.

Jua lililochomoza Madina

Baada ya baia ya kwanza ya Aqaba, Hadhrat Asad bin Zurara na wenzake walirudi Madina. Usiku na mchana waliwaeleza watu wa makabila yao kuhusu Uislamu na kuwaita kwenye dini ya haki. Kutokana na mwito huu, Uislamu ulianza kuenea kwa kasi Madina. Hata makabila ya Aws na Khazraj, yaliyokuwa maadui wao kwa wao hapo kabla, yaliungana na kumwomba Bwana wetu Rasulullah awapelekee mwalimu ili wajifunze Uislamu vizuri zaidi. Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam) alimtuma Madina Hadhrat Musab bin Umayr, mmoja wa Masahaba Wake huko Makka, kuwa mwalimu wao, ili awafundishe Quran tukufu na Uislamu. Hadhrat Musab alikaa nyumbani kwa Hadhrat Asad. Pamoja naye walipita nyumba kwa nyumba wakimjulisha kila mtu Uislamu. Waliwaomba watu wampende Rasulullah na waahidi kwamba watajitahidi kwa nafsi zao zote kumlinda dhidi ya maadui Wake wote. Kwa njia hii waliwaandaa kwa baia. Kiongozi wa kabila la Hadhrat Asad bin Zurara alikuwa Saad bin Muadh, nao walikuwa jamaa. Wakati huo ilikuwa desturi ya Waarabu kujiepusha na kuwadhalilisha jamaa zao. Kwa hiyo Saad bin Muadh, ambaye alikuwa bado hajaamini, hakwenda yeye mwenyewe nyumbani kwa Hadhrat Asad bin Zurara kujaribu kulizuia jambo hilo. Kama kiongozi wa kabila, hakutaka kuliingilia jambo hili yeye mwenyewe. Kwa hiyo alimwambia Usayd bin Hudayr, mmoja wa watu mashuhuri wa kabila lake: “Nenda mtaani kwetu. Mwangalie mtu huyo aliyekuja, ufanye unavyoona inafaa. Kama Asad asingekuwa mwana wa dada wa mama yangu, nisingekukabidhi jambo hili.”

Ndipo Usayd bin Hudayr alichukua mkuki wake akaenda kwenye nyumba alimokuwa akikaa Hadhrat Musab bin Umayr. Alipofika huko, alianza kusema kwa hasira: “Kwa nini mmekuja kwetu? Mnawadanganya watu! Kama hamtaki kupoteza maisha yenu, ondokeni hapa mara moja!” Musab bin Umayr, alipoona hasira yake, alimjibu kwa upole na adabu kubwa: “Hebu keti kidogo usikilize tunayosema! Elewa tunachokusudia. Ukikipenda, utakikubali. La sivyo, utaweza kutuzuia…” Usayd alitulia akasema: “Umesema kweli.” Akauchomeka mkuki wake ardhini, akaketi. Aliyasikiliza mazungumzo matamu ya Hadhrat Musab, maneno yake yaliyoingia moja kwa moja moyoni, na aya za Quran tukufu alizozisoma kwa sauti yake nzuri. Alivutiwa kabisa, akasema: “Ni jambo zuri kama nini hili!” Kisha akauliza: “Ni lazima mtu afanye nini ili aingie katika dini hii?” Wakamweleza, na Usayd bin Hudayr akasema Kalimat ash-shahada (ushahidi wa imani) akawa Mwislamu. Hadhrat Usayd, ambaye hakuweza kutulia mahali pake kwa furaha, alisema: “Nitakwenda kuwatumia mtu mmoja. Akiwa Mwislamu, hatabaki Madina hata mtu mmoja wa kaumu yake ambaye hajaamini…” Akainuka akaondoka haraka, akaenda moja kwa moja kwa Saad bin Muadh. Saad bin Muadh alipomwona, alisema: “Naapa kwamba Usayd harudi na uso ule ule aliokwenda nao kutoka hapa.” Kisha akauliza: “Umefanya nini, ewe Usayd?” Hadhrat Usayd bin Hudayr, kwa kuwa alitamani sana Saad bin Muadh awe Mwislamu, alijibu: “Nimezungumza na mtu yule (Musab bin Umayr), na sikuona ubaya wowote kwao. Lakini tumesikia kwamba Bani Haritha wanamshuku Asad, mwana wa dada wa mama yako, kwa kumkaribisha mtu kama huyo nyumbani kwake, na kwamba wameondoka kwenda kumuua.” Maneno haya yalimuuma sana Saad bin Muadh, kwa sababu miaka michache kabla ya hapo walikuwa wamewashinda Bani Haritha vitani na kuwalazimisha kukimbilia Khaybar. Mwaka mmoja baadaye waliwasamehe na kuwaruhusu kurudi katika nchi yao. Wazo kwamba, licha ya hayo, wangethubutu kufanya hivyo lilimkasirisha sana Saad bin Muadh. Kwa kweli hapakuwa na jambo kama hilo. Kwa kutumia hila hii, Usayd bin Hudayr alitaka kumzuia Saad bin Muadh asimdhuru dada wa mama yake na mwanawe Asad bin Zurara, na kwa hiyo pia Musab bin Umayr. Kwa njia hii aliandaa njia ya yeye kuhamia upande wao na hatimaye kuwa Mwislamu. Saad bin Muadh, aliposikia maneno haya ya Usayd bin Hudayr, aliruka kutoka mahali pake akaenda kwa Hadhrat Asad bin Zurara. Alipofika huko, aliona kwamba Asad na Musab bin Umayr walikuwa wameketi wakizungumza kwa utulivu na amani kamili. Aliwakaribia akasema: “Ewe Asad! Kama pasingekuwa na ujamaa kati yetu, usingeweza kufanya mambo haya…” Hadhrat Musab bin Umayr alijibu: “Ewe Saad! Ngoja kidogo, keti, utusikilize na uelewe… Maneno yetu yakikupendeza, ni vizuri sana. Yasipokupendeza, hatutakulazimisha jambo hili, nawe utaweza kuinuka na kuondoka!” Baada ya maneno haya ya upole na matamu, Saad bin Muadh alitulia, akaketi, akaanza kuwasikiliza. Kwanza Hadhrat Musab bin Umayr alimweleza Saad bin Muadh kuhusu Uislamu. Alimfafanulia misingi ya Uislamu. Kisha kwa sauti yake tamu na nzuri akasoma sehemu ya Quran tukufu. Kadiri alivyosoma, hali ya Saad bin Muadh ilibadilika, na akavutiwa kabisa. Mbele ya ufasaha usio na mfano wa Quran tukufu, moyo wake ulilainika na akaguswa sana. Hakuweza kujizuia, akauliza: “Nyinyi mnafanya nini ili kuingia katika dini hii?” Musab bin Umayr mara moja alimfundisha Kalimat ash-shahada. Naye akawa Mwislamu kwa kusema: “Ashhadu an la ilaha illallah wa ashhadu anna Muhammadan abduhu wa rasuluhu.” Saad bin Muadh hakuweza kutulia mahali pake kwa sababu ya amani na furaha aliyoihisi kwa kuwa Mwislamu. Mara moja alikwenda nyumbani kwake na, kama alivyofundishwa, akaoga josho (ghusl – kuoga mwili mzima). Kisha akaomba watu wa kaumu yake wakusanyike. Akamchukua Usayd bin Hudayr, akaenda mahali walipokuwa watu. Akiwahutubia Bani Abdulashhal, aliuliza: “Enyi Bani Abdulashhal! Mnanijua kuwa mtu wa namna gani?” Wote kwa sauti moja walijibu: “Wewe ni kiongozi wetu na mkubwa wetu, nasi tunakufuata!” Hapo Saad bin Muadh alisema: “Basi nawatangazia nyote: nimepata heshima ya kuwa Mwislamu. Nataka nanyi pia mumwamini Allahu taala na Mtume Wake. Msipoamini, sitazungumza wala kuonana na yeyote kati yenu!”

“Basi nawatangazia nyote: nimepata heshima ya kuwa Mwislamu. Nataka nanyi pia mumwamini Allahu taala na Mtume Wake” Saad bin Muadh (radhiyallahu anhu)

Sanat as-surur (Mwaka wa furaha)

Mara tu Bani Abdulashhal waliposikia kwamba kiongozi wao Saad bin Muadh amekuwa Mwislamu na anawaita nao kwenye Uislamu, wote kwa pamoja wakawa Waislamu. Siku hiyo, hadi jioni, anga la Madina lilivuma kwa sauti za Kalimat ash-shahada na za takbira.2 Muda mfupi baada ya Bani Abdulashhal kusilimu kwa pamoja, watu wote wa Madina – makabila ya Aws na Khazraj – waliukubali Uislamu. Kila nyumba iliangazwa na nuru ya Uislamu. Saad bin Muadh na Usayd bin Hudayr waliyavunja masanamu yote yaliyokuwa ya makabila yao. Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam) alipojulishwa jambo hili, alifurahi sana. Waislamu wa Makka walijaa furaha. Kwa sababu hiyo mwaka huu (621 Miladi) uliitwa Sanat as-surur (Mwaka wa furaha).

Assalatu wassalamu alaika ya Rasulallah!
Assalatu wassalamu alaika ya Habiballah!
Assalatu wassalamu alaika ya Sayyidal-awwalina wal-akhirin!

Baia ya pili ya Aqaba

Katika mwaka wa kumi na mbili wa utume, dhuluma ya washirikina wa Makka dhidi ya Waislamu ilifikia kilele chake na ikawa isiyovumilika. Na huko Madina, kwa sababu ya huduma za Asad bin Zurara na Musab bin Umayr, watu wa Aws na Khazraj walikuwa wamejaa mapenzi na shauku ya kuwapokea Waislamu kwa mikono miwili, kuwakumbatia vifuani mwao na kujitolea kila kitu kwa ajili yao. Walitamani Bwana wetu Rasulullah aje Madina haraka iwezekanavyo, na waliahidi kwamba hawatazionea huruma mali zao wala nafsi zao kwa ajili Yake. Wakati wa hija ulifika. Katika mwezi wa Dhul-hijja, wanaume 73 na wanawake 2 Waislamu kutoka Madina walikuja Makka pamoja na Musab bin Umayr. Baada ya hija, wote walikutana tena na Mtume wetu huko Aqaba. Wawakilishi kumi na wawili, akiwemo Asad bin Zurara, kwa niaba ya makabila yao walimsihi Mtume wetu ahamie Madina na wakampendekezea hilo. Bwana wetu Rasulullah, baada ya kuwasomea baadhi ya aya za Quran tukufu, aliwataka wampe ahadi thabiti kwamba watamlinda kama wanavyozilinda na kuzihifadhi nafsi zao, wake zao na watoto wao. Hadhrat Abbas, ami wa Bwana wetu Rasulullah, ambaye alikuwa bado hajasilimu, alikuwepo pale. Alilihutubia kundi hili lililokuja kutoa baia kwa maneno haya: “Enyi watu wa Madina! Huyu ni mwana wa ndugu yangu. Ndiye ninayempenda kuliko watu wote. Ikiwa mnamsadiki na kuamini yale aliyoyaleta kutoka kwa Allah, na mnataka kumchukua pamoja nanyi, ni lazima mnipe ahadi thabiti itakayonituliza moyo. Kama mjuavyo, Muhammad alaihis-salaam ni mmoja wetu. Tumemlinda dhidi ya wale wasiomwamini. Anaishi kati yetu akiwa amelindwa pamoja na heshima na utukufu Wake. Pamoja na hayo yote, amewapa wote mgongo na ameamua kujiunga nanyi na kwenda pamoja nanyi. Ikiwa mna nguvu za kivita za kutosha kuyakabili makabila yote ya Waarabu yatakapoungana na kuwashambulia, basi lishikeni jambo hili. Lijadilini na kulizungumza vizuri kati yenu, ili baadaye msigawanyike. Je, mtatimiza ahadi mnayoitoa na kuweza kumlinda dhidi ya maadui Wake? Ikiwa mnaweza kufanya hivyo ipasavyo, ni vizuri sana. Lakini ikiwa mtamwacha peke Yake baada ya kutoka Makka, liacheni jambo hili tangu sasa, ili aishi katika nchi Yake akiwa amelindwa pamoja na heshima Yake.” Waislamu wa Madina walihuzunika kwa maneno haya ya Hadhrat Abbas. Ilikuwa kana kwamba wamesikia kwamba, wakimpeleka Bwana wetu Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) katika nchi yao, hawataweza kumlinda dhidi ya washirikina na watamwacha mambo yatakapokuwa magumu. Hadhrat Asad bin Zurara, mmoja wa Masahaba wa Madina, alimgeukia Bwana wetu Mtume akasema: “Ewe Mtume wa Allah! Ukiniruhusu, nina maneno machache. Niruhusu nikuelezee.” Bwana wetu Fakhr-i kainat (Fahari ya ulimwengu) alipompa ruhusa, alisema: “Baba yangu na mama yangu wawe fidia Kwako, ewe Mtume wa Allah! Kila mwito una njia na utaratibu wake – laini au mkali. Sasa Wewe unatuita kwenye jambo ambalo ni gumu sana kwa watu kulikubali. Hii ni kwa sababu ni vigumu mno kwa watu kuyaacha masanamu waliyoyaabudu tangu zamani na kuukubali Uislamu. Hata hivyo sisi tumeukubali Uislamu kwa moyo wetu wote. Pia umetuamuru tukate uhusiano na jamaa zetu washirikina, na hilo pia tumelikubali kwa ikhlasi. Unajua kwamba hilo nalo ni gumu sana kulikubali. Hata ami Zako walikugeuka wakawa maadui Zako, wala hawakukulinda; lakini sisi tumekupokea kwa mikono miwili, na tumeliona jukumu hili tukufu kuwa wajibu na lazima juu yetu. Sote tunakubaliana juu ya maneno yetu haya. Tunayoyasema kwa ndimi zetu tunayasadiki kwa nyoyo zetu. Tunaapa kwamba tutaulinda mwili Wako uliobarikiwa hadi tone la mwisho la damu yetu, kama tunavyowalinda wake zetu na watoto wetu. Tukivunja ahadi yetu hii, tuwe miongoni mwa waovu wasiotimiza ahadi waliyompa Allahu taala. Ewe Mtume wa Allah! Sisi ni wakweli katika neno letu hili. Allahu taala atuwezeshe!” Kisha akaendelea: “Ewe Mtume wa Allah! Unaweza kuchukua kutoka kwetu dhamana yoyote unayoitaka kwa ajili Yako na kuweka masharti yoyote unayoyataka.”

Bwana wetu Mtume aliwahimiza kushikamana na Uislamu na akasoma Quran tukufu. Kisha akasema: “Sharti langu kwenu kwa ajili ya Mola wangu ni kwamba mumwabudu Allahu taala na msimshirikishe na chochote. Sharti langu kwa ajili yangu mwenyewe na kwa ajili ya Masahaba wangu ni kwamba mtupe makazi, mnisaidie mimi na Masahaba wangu, na mtulinde dhidi ya kila kitu mnachojilinda nacho na kujihifadhi nacho.”

Bara bin Marur alisema: “Naapa kwa Allahu taala, aliyekutuma Wewe kuwa Mtume pamoja na dini ya haki na Kitabu: tutakulinda kama tunavyowalinda na kuwahifadhi wake zetu na watoto wetu! Pokea baia kutoka kwetu, ewe Mtume wa Allah!” Ili kuiimarisha ahadi iliyofanywa na Bwana wetu Mtume, Abbas bin Ubada, mmoja wa Waislamu wa Madina, aliwaambia wenzake: “Enyi watu wa Khazraj! Je, mnajua kwa nini mmempokea Muhammad alaihis-salaam?” Wakajibu: “Ndiyo.” Hapo akasema: “Mnampokea na kumfuata wakati wa amani na wakati wa vita pia. Ikiwa mnakusudia kumwacha Mtume wetu peke Yake bila msaada, pale mali zenu zitakapopata hasara na jamaa na watu wenu wa karibu watakapoangamia, fanyeni hivyo tangu sasa. Wallahi, mkifanya hivyo mtaangamia duniani na akhera! Lakini ikiwa mnaona kwamba mtaweza kuwa waaminifu Kwake katika kile anachowaitia, hata kama mtapoteza mali zenu na jamaa zenu wa karibu wakauawa, basi mshikeni. Wallahi, hilo ni kheri kwa dunia yenu na kwa akhera yenu.” Wenzake wakajibu: “Hatutamwacha Mtume wetu, hata kama mali zetu zitapotea na watu wetu wa karibu wakauawa. Hatutatengana Naye kamwe. Ni kheri kufa kuliko kurudi nyuma!”

“Tukivunja ahadi yetu hii, tuwe miongoni mwa waovu wasiotimiza ahadi waliyompa Allahu taala. Ewe Mtume wa Allah! Sisi ni wakweli katika neno letu hili. Allahu taala atuwezeshe!” Asad bin Zurara (radhiyallahu anhu)

Kisha wakamgeukia Mtume wetu mpendwa wakauliza: “Ewe Mtume wa Allah! Tutapata nini tukitimiza ahadi yetu hii?” Ndipo Mtume wetu mpendwa alisema: “Radhi ya Allahu taala na Pepo!” Kila mmoja wao alitoa ahadi kama mwakilishi na wakili wa kaumu yake. Wa kwanza, Hadhrat Asad bin Zurara, alifanya musafaha (kupeana mkono kwa namna ya Kiislamu) akasema: “Natoa baia kwamba nitatimiza ahadi niliyompa Allahu taala na Mtume Wake, na kwamba nitatekeleza ahadi yangu ya kumsaidia kwa nafsi yangu na mali yangu.” Baada yake, kila mmoja alitoa baia vivyo hivyo, wakaeleza furaha yao na kujisalimisha kwao kwa maneno haya: “Tumeukubali mwito wa Allahu taala na wa Mtume Wake, tumesikia na tumetii.” Kwa njia hii walizitoa nafsi zao na mali zao bila kusita kwa ajili ya Rasulullah. Baia ya wanawake ilifanywa kwa maneno tu (bila musafaha). Mtume wetu mpendwa (sallallahu alayhi wasallam) alichukua kutoka kwao ahadi ya “kutomshirikisha Allahu taala na chochote, kutoiba, kutosingizia wala kuzini, kutowaua watoto wao, kutosema uongo na kutopinga mambo ya kheri…” Wakati watu wa Madina walipokuwa wakitoa baia kwa Bwana wetu Mtume, sauti moja ilipiga kelele kutoka kilima cha Aqaba: “Enyi mliopiga kambi Mina! Mtume na Waislamu wa Madina wamekubaliana kupigana nanyi.” Kuhusu sauti hii Mtume wetu alisema: “Huyu ni shetani wa Aqaba,” kisha akamwambia aliyepiga kelele: “Ewe adui wa Allahu taala! Nitakushughulikia wewe pia!” Baada ya hapo aliwaamuru watu wa Madina waliotoa baia: “Rudini mara moja mahali penu pa kambi.” Abbas bin Ubada alisema: “Ewe Mtume wa Allah! Naapa: ukitaka, kesho asubuhi tutawashambulia makafiri walioko Mina na kuwapitisha wote kwa upanga.” Bwana wetu Mtume alifurahi, lakini akajibu: “Bado hatujaamrishwa kufanya hivyo. Kwa sasa rudini mahali penu.” Kwa mujibu wa riwaya ya Imam an-Nasai kutoka kwa Abdullah bin Abbas, wale Ansari waliohudhuria baia ya Aqaba walikuwa pia miongoni mwa Muhajirun, kwa sababu walikuja kwa Rasulullah.3

Msonobari hujivuna, hasikii ombi la hua,
isipokuwa maji yamwangukie miguuni na kumsihi.
Waridi hutaka kwa hila kunywa damu ya bulbuli,
isipokuwa maji yaingie mishipani mwa tawi la waridi na kumwokoa.
Maji yameudhihirishia ulimwengu umbile lake safi,
kwa kuifuata njia ya Ahmad al-Mukhtar.
Bwana wa wanadamu, bahari ya lulu teule –
miujiza Yake ni maji kwa moto wa waovu.
Ili kuifanya upya fahari ya bustani ya waridi ya utume,
kwa muujiza Wake alitoa maji kutoka katika jabali gumu.
Muujiza Wake ni bahari isiyo na mwisho ulimwenguni,
maji yake yalifika hata kwenye hekalu la moto la makafiri.
Anayesikia huuma kidole chake kwa mshangao:
siku ya shida aliwapa Ansari maji kutoka vidoleni Mwake.