ISTIGHFAARA NABIYYII KEENYA KABAJAMAA1

Akkuma Nabiyyiin keenya kabajamaan uumamtoota keessaa isa caalaatti ol’aanaa ture, Allaahu ta’aalaa haala Isaaf maluun beekee Isa caalaatti kan sodaatus isuma ture. Janaab-i Haqq cubbuu hojjechuu irraa utuu isa eegee jiruu, inni utuu hin dhaabatin ibaadaa godha, Allaahu ta’aalaaf du’aa fi istighfaara godha ture. Jalqaba halkanii (salaata Ishaa’ii booda) rafa, dhuma isaa immoo ibaadaa godha ture. Ibn Abbaas akkana jedha: “Halkan tokko mana haadha mu’minootaa, Maymuunaa, keessummaa ture. Ergamaan Rabbii hanga walakkaa halkanii, yookaan xiqqoo isaa dura yookaan booda, rafe. Achiis dammaqee taa’e; harka isaatiin mallattoo hirribaa fuula isaa irraa haqe. Ka’ee qodaa bishaanii kan rarra’ee ture fudhatee udhuu godhate. Dhuma Suuraa Aal Imraan irraa aayatoota kabajamoo kudhan dubbisee salaataaf dhaabate. Anis ka’ee akkuma Ergamaan Rabbii godhate udhuu godhadhee, salaata keessatti Hogganaa sana cinaa dhaabadhe. Ergamaan Rabbii salaata rak’aa lamaa salaate. Achiis rak’aa lama biraa salaate. Itti aansees ammas rak’aa lama salaate. Achiis salaata witriitiif dhaabate. Kana booda hanga azaanni Subhii waamamutti ciise. Achiis ka’ee ammas salaata rak’aa lamaa salaatee, masjiida ba’ee farda salaata Subhii salaate.”2 Haati teenya Aa’ishaan akkana jetti: “Halkan tokko Sayyida keenya Ergamaan Rabbii rafee ture. Yeroo dammaqu: ‘Yaa Aa’ishaa, yoo naaf hayyamte, halkan kana ibaadaa Rabbii kootiin haa qabamu’ jedhe. Achiis ka’e. Qur’aana Kabajamaa dubbisee boo’e; hamma jilbi isaa lamaan imimmaaniin jiidhutti. Dubbisuu itti fufe; utuu dubbisuu imimmaan isaa eebbifamaan iddoo qaama isaa tuqe hunda jiisise. Haalli kun hanga ganamaatti itti fufe.

Ganama Bilaal Habashii dhufee haala sana yommuu argu: ‘Abbaan koo fi haati koo isiniif haa wareegaman, yaa Ergamaa Rabbii! Allaahu ta’aalaan dogoggora keessan kan darbee fi kan dhufu isiniif hin dhiifnee?’ yommuu jedhu, Ergamaan Rabbii: ’Yaa Bilaal! Ani garbicha galateeffatu hin ta’uu, utuu Allaahu ta’aalaan halkan kana3 aayata kabajamaa 190ffaa Suuraa Aal Imraan, kan hiikni isaa: Dhugumatti uumama samiiwwanii fi lafaa keessatti, akkasumas halkanii fi guyyaan wal duukaa dhufuu keessatti, warra sammuu qabaniif mallattoowwanii fi akeekkiiwwan baay’eetu jira, ta’e buusee jiruu?’ jedhe.” Hadiisa shariifa “Muslim” keessatti beeksifame keessattis akkana jedhe: “Onnee kootti wantoonni akkasii dhufu, kan ani sababa isaaniitiin guyyaa fi halkan hunda al torbaatama Allaahu ta’aalaa dhiifama kadhadhu (istighfaara godhu)”; akkasumas: “Onnee koo keessatti golgaan (kan nuuraawwan Rabbii dhufuu dhoorku) uumama. Kanaafuu guyyaa hunda al 70 istighfaara nan godha”; ammas: “Guyyaa hunda Allaahu ta’aalaaf al dhibba istighfaara nan godha” jedhe.4

Sodaan Nabiyyiin keenya kabajamaan Allaahu ta’aalaaf qabu hamma inni sagalee guddaan kolfee gonkumaa hin argamnetti guddaa ture. Hadiisa shariifa Imaam Tirmiziin Abuu Zarr irraa marfuu’aan5 gabaase keessatti akkana jedhe: “Shakkii malee ani waan isin hin argine nan arga, waan isin hin dhageenyes nan dhaga’a. Samii keessatti iddoon duwwaan quba afurii kan maleykonni itti hin sujuudne hin jiru. Wallaahi, utuu waan ani beeku beektanii, xiqqoo kolfitanii baay’ee boochu turtan. Karaawwanitti ba’itanii, hamma sagaleen keessan ga’utti iyyitanii Allaahu ta’aalaa kadhattu turtan.”6

Hadiisa shariifa Abuu Hurayraan gabaase keessatti Sayyida keenya Ergamaan Rabbii: “Nama tokkollee hojiin isaa Jannata hin galchu” jedhe. “Isinis moo, yaa Ergamaa Rabbii?” jedhamee yommuu gaafatamu: “Eeyyee, anas hojiin koo Jannata na hin galchu. Garuu tolli (fadlli) fi rahmanni Allaahu ta’aalaa na haguuga” jedhe.

Ibn Umar akkana jedha: “Yeroo Ergamaa Rabbii wajjin walga’ii tokko keessa turre, al dhibba: ‘Yaa Rabbii! Naaf dhiisi, tawbaa koos fudhadhu. Ati Isa tawbaa fudhatu, Isa rahmata qabeessa dha’ jechuu isaa lakkaa’aa turre.”7

Anas bin Maalik akkana gabaase: “Ergamaan Rabbii (sallallaahu alayhi wa sallam) yeroo hunda: ‘Allaahumma yaa muqallibal-quluub, sabbit qalbii alaa diinik’ jedha ture.”8 Hadiisa shariifa Tirmiziin Abuu Sa’iid Khudrii irraa gabaase keessatti Nabiyyiin keenya kabajamaan akkana jedhe: “Namni yeroo siree isaa seenu al sadii: ‘Astaghfirullaahal-aziim, allazii laa ilaaha illaa huwal-hayyul-qayyuum, wa atuubu ilayh’ jedhu, cubbuun isaa hamma fooroo galaanaa, yookaan cirracha biyya Tamiim, yookaan baala mukkeenii, yookaan guyyoota addunyaa baay’ate illee, Allaahu ta’aalaan cubbuu isaa ni dhiisaaf.”

Akka Bukhaarii fi Muslim gabaasanitti, Ergamaan Rabbii akkana jedhee istighfaara godha ture: “Allaahummaghfir lii khaxii’atii wa jahlii wa israafii fii amrii wa maa anta a’lamu bihii minnii.” (Yaa Rabbii! Dogoggora ani daangaa koo darbuun, (beekees) utuu hin beekin hojjedhe, kan Ati beektu naaf dhiisi!)

Akka Abuu Muusaa Ash’arii (radiyallaahu anhu) irraa gabaafametti, Rasuula Kabajamaan (sallallaahu alayhi wa sallam) akkanas jedhee istighfaara godha ture:

“Allaahummaghfir lii hazlii wa jiddii wa khaxa’ii wa amdii wa kullu zaalika indii. Allaahummaghfir lii maa qaddamtu wa maa akhkhartu wa maa asrartu wa maa a’lantu wa maa anta a’lamu bihii minnii, antal-muqaddimu wa antal-mu’akhkhiru wa anta alaa kulli shay’in qadiir.”9 (Yaa Rabbii! Hir’ina koo hunda, kan qoosaan, kan dhugaan, kan irraanfannaan fi kan beekaan narraa ta’uu danda’u naaf dhiisi. Yaa Rabbii! Hir’ina koo gosa hundaa kan Ati beektu, kan ani dursee fi kan duubatti hambise, kan dhoksaa fi kan ifaan hojjedhe naaf dhiisi. Isa dursu fi Isa duubatti hambisu Ati dha. Waan hunda irratti Isa danda’u Ati dha.)

Ergamaan Rabbii guyyaa ni sooma ture,
Halkan immoo salaataaf ni dhaabata ture.
Yoo ummata Mujtabaa sanaa taate,
Yeroo hunda sunnaa fi makruuhaaf of eeggadhu.

“Onnee koo keessatti golgaan (kan nuuraawwan Rabbii dhufuu dhoorku) uumama. Kanaafuu guyyaa hunda al 70 istighfaara nan godha” Hadiisa shariifa