SHAFAA’AA NABIYYII KEENYA KABAJAMAA

Rasuula Kabajamaan Guyyaa Qiyaamaa ummata isaatiif shafaa’aa godhee, rakkoo fi gadda irraa isaan baasa. Hadiisa shariifa isaa tokko keessatti akkana jedhe: “Walakkaan ummata koo Jannata seenuu fi shafaa’aa gidduutti filannoon naaf kenname. Ani shafaa’aa filadhe; sababni isaas inni caalaatti bal’aa dha. Warra taqwaa ga’an qofaaf jettanii hin yaadinaa; inni cubbamoota dogoggora keessa seenaniifis ni ta’a…”1

Hadiisa shariifa Abuu Hurayraan gabaase keessatti Nabiyyiin keenya kabajamaan: “Shafaa’aan koo nama haala onneen isaa arraba isaa mirkaneessuun, ikhlaasaan ‘Laa ilaaha illallaah’ jedhee kalima-i shahaadaa dubbatuuf ti” jedhe.2

Hadiisota shariifaa tokko tokko keessattis akkana jedhe:

“Ummata koo keessaa warra Ahlul-Bayt koo jaallataniif shafaa’aa nan godha.” “Ummata koo keessaa warra cubbuu gurguddaa hojjetaniif shafaa’aa nan godha.” “Warra Sahaabota kootti arraba diriirsan malee, nama hundaaf shafaa’aa gochuu nan danda’a.” “Ummata koo keessaa warra lubbuu isaanii miidhanii fi nafsii isaaniitiin gowwoomfamaniif shafaa’aa nan godha.” “Guyyaa Qiyaamaa jalqaba ani shafaa’aa nan godha.”3

“Namni shafaa’aa kootti hin amanne, isa hin argatu.”4

Guyyaa Qiyaamaa, sodaa Suur afuufuu irraa kan ka’e rifeensi qaamaa ol dhaabata, ijji eessa akka ilaaltu wallaalti, mu’minoonnii fi kaafiroonni gara Mahsharaatti oofamu. Kun adabbii cimina Guyyaa Qiyaamaa dabalu dha. Yeroo kanatti maleykonni saddeet Arshii baatu. Maleykota sana keessaa tokko tarkaanfii tokkoon karaa addunyaa waggaa kuma digdamaa deema. Maleykonnii fi duumessonni, hanga Arshii a’laan qubatutti, tasbiiha sammuun hubachuu hin dandeenyeen tasbiiha godhu. Haala kanaan Arshii a’laan lafa adii Allaahu ta’aalaan isaaf uume irratti qubata. Yeroo kanatti, sodaa adabbii Allaahu ta’aalaa, kan wanti tokkollee danda’uu hin dandeenyeetiin, mataan gad jedha. Uumamni hundi rakkoo isaa keessatti hidhamee fi burjaaja’ee rahmata barbaada. Mahshara irratti haalli namootaa baay’ee hammaata. Rakkinni fi dadhabbiin isaanii dabala. Namoota keessaa tokkoon tokkoon isaa qabeenya addunyaa irratti cimsee kuusate morma isaatti godhata. Warri zakaa gaalaa hin baasne, gaalli morma isaanii irratti fe’ama. Ni iyya; hamma tulluu guddaa ta’utti ni ulfaata. Warri zakaa loonii fi hoolaa hin baasnes akkasuma ta’u. Iyyi isaanii akka kakawwee samii ti.5 Warri zakaa midhaanii, jechuunis ushrii hin baasne, morma isaanii irratti fe’iin midhaanii ni fe’ama. Addunyaa keessatti gosa midhaanii kamii zakaa hin baasin, gosuma sana irraa fe’iin itti fe’ama: qamadii yoo ta’e qamadii, garbuu yoo ta’e garbuu. Ulfaatina isaatiin jala isaatii: “Waa waylaa, waa subuuraa!” jedhee iyya. (“Wayl” jecha adabbii ti. Namni yeroo adabbii danda’uu dadhabu akkana jedhee iyya. Jechi “subuur” immoo yeroo badiisaatti itti fayyadamu.) Warra zakaa warqee, meetii, maallaqa (waraqaa) fi qabeenya daldalaa biroo hin baasnetti bofni sodaachisaan tokko itti gadhiifama. Iyyanii: “Kun maali?” yommuu jedhan, maleykonni: “Kun qabeenya keessan kan addunyaa keessatti zakaa isaa hin baasin dha” jedhanii deebisu. Haalli sodaachisaan kun aayata kabajamaa 180ffaa Suuraa Aal Imraan keessatti, kan hiikni isaa: “Wanti isaan addunyaa keessatti kennuu didan Guyyaa Qiyaamaa morma isaanii irratti marfama” ta’een beeksifameera.

“Namni shafaa’aa kootti hin amanne, isa hin argatu” Hadiisa shariifa

Garee biraa tokko immoo iddoo qaama isaanii dhoksaa (awraa) irraa malaa fi dhiigni xuraa’aan ni yaa’a. Urgaa isaanii hamaa irraa kan ka’e warri naannoo isaanii jiran baay’ee rakkatu. Isaan warra ejja (zinaa) hojjetanii fi haraama hojjetan dha. Garee biraa tokko immoo damee mukkeenii irratti fannifamu. Isaan warra addunyaa keessatti liwaaxa hojjetan dha.

Garee biraa ammoo arrabni isaanii afaan isaanii keessaa ba’ee qoma isaanii irratti rarra’ee, haala baay’ee fokkataa keessa jiru. Namoonni isaan arguu hin barbaadan. Isaan warra soba fi maqaa balleessii dubbatan dha.

Garee tokko immoo garaan isaanii hamma tulluuwwan dhedheeroo guddatee jira. Isaan warra addunyaa keessatti dirqama malee, mu’aamalaa utuu hin godhin, qabeenyaa fi maallaqa ribaadhaan fudhatanii kennan dha. Cubbuun warra haraama akkasii hojjetanii haala fokkisaa ta’een ifatti baafama. Sodaan nabiyyootaa fi hayyootatti dhufa. Awliyaa fi shahiidonni adabbii Allaahu ta’aalaa kan danda’uun rakkisaa ta’e irraa iyyu. Isaan haala kana irra utuu jiranii, nuurri ifa aduu caalaa baay’ee cimaa ta’e isaan haguuga. Namoonni, kanneen duraanuu ho’a aduu danda’uu hin dandeenye, kana yommuu argan guutummaatti burjaaja’u. Waggaa kuma tokkoof haala kana irra turu. Allaahu ta’aalaa biraa waan tokkollee hin jedhamaniif. Yeroo kanatti namoonni gara nabiyyii jalqabaa, Aadam alayhis-salaam, deemanii akkana jedhanii kadhatu: “Yaa Aadam alayhis-salaam! Isin nabiyyii ulfina qabeessa fi ulfaataa dha. Allaahu ta’aalaan isin uume, maleykotas isiniif sujuudsise, ruuhii Isaa irraas isinitti afuufe. Akka herregni jalqabamuuf shafaa’aa nuuf godhaa; akka waan Allaahu ta’aalaan fedheen murteeffamnuu fi namni hundi iddoo Inni ajajetti deemuuf. Allaahu ta’aalaan, Murteessaa fi Abbaan waan hundaa, uumamtoota Isaatti waan fedhe haa godhu.”

Aadam alayhis-salaam akkana jedha: “Ani ija muka Allaahu ta’aalaan dhoorke irraa nyaadheera. Kanaafuu amma Allaahu ta’aalaa nan qaana’a. Garuu isin gara Nuuh deemaa.” Kana irratti waggaa kuma tokkoof wal mari’achaa turu. Achiis Nuuh alayhis-salaam bira deemanii: “Nuti haala gonkumaa obsuun hin danda’amne keessa jirra. Akka murtiin keenya dafee kennamuuf shafaa’aa godhaa. Adabbii Mahsharaa kana irraa haa baraaramnu!” jedhanii kadhatu. Nuuh alayhis-salaam deebii godhee akkana isaaniin jedha: “Ani Allaahu ta’aalaaf du’aa godheen ture; sababa du’aa sanaatiin namoonni lafa irra turan hundi bishaaniin liqimfaman. Kanaafuu Allaahu ta’aalaa nan qaana’a. Garuu isin gara Ibraahiim alayhis-salaam, isa Khaliilullaah ta’e, deemaa. Allaahu ta’aalaan aayata isa dhumaa Suuraa al-Hajj keessatti hiikaan akkana jedhe: ’Amantii abbaa keessanii Ibraahiim (alayhis-salaam) hordofaa. Akka Nabiyyiin isinitti ragaa ta’uu fi isinis namootatti ragaa taataniif, Allaahu ta’aalaan kitaabota kanaan dura turan keessattis, Qur’aana Kabajamaa keessattis maqaa Muslimootaa isiniif moggaaseera.’ Tarii inni isiniif shafaa’aa godha.”

Ammas akkuma isa duraa waggaa kuma tokko gidduu isaaniitti wal haasa’u. Achiis Ibraahiim alayhis-salaam bira dhufanii akkana jedhu: “Yaa abbaa Muslimootaa! Isin nama Allaahu ta’aalaan michuu (khaliila) Isaa godhate dha. Shafaa’aa nuuf godhaa! Allaahu ta’aalaan uumamtoota gidduutti murtii Isaa haa kennu.” Ibraahiim alayhis-salaam akkana isaaniin jedha: “Ani addunyaa keessatti al sadii dubbii hiika dhokataa qabu (kinaayaa) dubbadheera. Isaan dubbachuudhaan karaa amantii irratti qabsaa’eera. Amma iddoo kanatti Allaahu ta’aalaa irraa hayyama shafaa’aa gaafachuu nan qaana’a. Isin gara Muusaa alayhis-salaam deemaa; sababni isaas Allaahu ta’aalaan isa wajjin dubbate, dhiheenya ma’nawii isaaf argisiise. Inni isiniif shafaa’aa godha.” Kana irratti ammas waggaa kuma tokko dhaabatanii wal mari’atu. Garuu yeroo kanatti haalli isaanii baay’ee cimaa ta’a. Iddoon Mahsharaa baay’ee dhiphata. Achiis Muusaa alayhis-salaam bira dhufanii akkana jedhu: “Yaa ilma Imraan! Isin nabiyyii Allaahu ta’aalaan isin wajjin dubbatee Tawraata isinitti buuse dha. Akka herregni jalqabamuuf shafaa’aa nuuf godhaa! Sababni isaas asitti turuun keenya baay’ee dheerateera. Walitti qabamuu irraa kan ka’e miilli wal irra tuulame.” Muusaa alayhis-salaam akkana isaaniin jedha: “Ani akka warri Fir’awn waggoota hedduuf wantoota hin jaallanneen adabamaniif Allaahu ta’aalaa kadhadheera. Achiis akka warra isaan booda dhufaniif barumsa ta’aniif kadhadheera. Amma shafaa’aa gochuu nan qaana’a. Garuu Janaab-i Haqq Abbaa rahmataa fi dhiifamaa ti. Isin gara Iisaa alayhis-salaam deemaa; sababni isaas mirkanaa’ummaa (yaqiina) irraa rasuulota keessaa isa caalaatti cimaa, ma’rifaa fi zuhdaa irraa isa caalaatti ol’aanaa, hikmaa irraas isa caalaatti guddaa isuma. Inni isiniif shafaa’aa godha.” Rakkoo Mahsharaa irraa baraaramuuf, achiis Iisaa alayhis-salaam bira dhufanii akkana jedhu: “Isin ruuhii fi jecha (kalimaa) Allaahu ta’aalaa ti. Allaahu ta’aalaan waa’ee keessan aayata 45ffaa Suuraa Aal Imraan keessatti hiikaan: ’Addunyaa fi Aakhiraa keessatti wajiiha, jechuunis baay’ee gatii qabeessa (ulfina fi kabaja qabeessa)’ jedhe. Rabbii keessan biratti shafaa’aa nuuf godhaa!”

Iisaa alayhis-salaam akkana jedha: “Sabni koo anaa fi haadha koo Rabbii malee ‘waaqota’ godhatan. Haala kanaan akkamittan shafaa’aa godha? Ana illee gabbaran; ana ‘ilma’, Allaahu ta’aalaa immoo ‘abbaa’ jedhan. Garuu isin keessaa namni tokko korojoo qabaatee, keessa isaa nyaanni hin jirre, afaan isaas hin chaappoofne utuu jiruu argitaniittuu? Chaappaa sana utuu hin cabsin nyaata sana ga’uun ni danda’amaa? Gara Muhammad (sallallaahu alayhi wa sallam), isa nabiyyoota keessaa caalaatti ol’aanaa fi isa dhumaa, deemaa. Sababni isaas inni du’aa isaa fi shafaa’aa isaa ummata isaatiif qopheessee kaa’eera. Sabni isaa al baay’ee isa miidhaniiru. Adda isaa eebbifamaa madeessan. Ilkaan isaa eebbifamaa cabsan. Maraatummaa itti maxxansan. Ta’us Nabiyyiin ol’aanaan sun waan ittiin boonan keessatti isaan keessaa isa hunda caalu, ulfina irraas isa caalaatti ol’aanaa ture. Miidhaa fi cunqursaa isaanii kan danda’amuu hin dandeenyeef, aayata kabajamaa dubbii Yuusuf alayhis-salaam obboloota isaatiin jedhe ibsu, kan hiikni isaa: ’Har’a ani waan isin hojjettaniif isin hin gaafadhu (dogoggora keessan fuula keessanitti hin himu). Rabbiin, Inni Arhamur-raahimiin ta’e, isiniif ni dhiisa’ ta’een deebii kenna ture.”6 Iisaa alayhis-salaam yeroo fadiilaawwan Nabiyyii keenyaa (sallallaahu alayhi wa sallam) ibsu, hundi isaanii yeroo dafaa isa bira ga’uu barbaadu. Battaluma minbara Muhammad alayhis-salaam bira dhufanii akkana jedhu: “Isin Habiibullaah! Habiibni immoo gidduu-galeessota hunda keessaa isa caalaatti fayyadu dha. Shafaa’aa nuuf godhaa! Sababni isaas nuti gara nabiyyii jalqabaa Aadam alayhis-salaam deemne. Inni gara Nuuh alayhis-salaam nu erge. Gara Nuuh alayhis-salaam deemne. Inni gara Ibraahiim alayhis-salaam nu erge. Gara Ibraahiim alayhis-salaam deemne; inni gara Muusaa alayhis-salaam nu erge. Gara Muusaa alayhis-salaam deemne; inni gara Iisaa alayhis-salaam nu erge. Gara Iisaa alayhis-salaam deemne; inni immoo gara keessan nu erge. Yaa Ergamaa Rabbii (sallallaahu alayhi wa sallam)! Isin booda iddoon itti deemnu hin jiru.”

“Wanti isaan addunyaa keessatti kennuu didan Guyyaa Qiyaamaa morma isaanii irratti marfama” Aal Imraan: 180

Sayyida keenya Ergamaan Rabbii (sallallaahu alayhi wa sallam) akkana jedha: “Yoo Allaahu ta’aalaan hayyamee jaallate, shafaa’aa nan godha.”

Iddoo Suraadiqaat al-Jalaal jedhamu, jechuunis golgaa jalaalaatti, ni ga’a. Allaahu ta’aalaa irraa shafaa’aaf hayyama gaafata. Hayyamni ni kennamaaf. Golgaawwan ni ka’u. Arshii a’laa seena. Sujuudatti kufa. Waggaa kuma tokko sujuuda keessa tura. Kana booda Janaab-i Haqq faaruu, kan erga aalamni uumamee namni tokkollee Allaahu ta’aalaa akkasitti hin faarsiniin, faarsa. Aarifoonni tokko tokko akkana jedhan: “Allaahu ta’aalaan yeroo aalamoota uume, faaruuwwan akkasiitiin Of faarse.” Allaahu ta’aalaan hiikaan akkana jedha: “Yaa Muhammad, mataa kee sujuuda irraa ol qabadhu! Dubbadhu, ni dhaggeeffatama. (Waan jette hundi ni dhaggeeffatama. Waan kadhatte hundi siif ni kennama.) Shafaa’aa godhi, ni fudhatama.” Kana irratti Nabiyyiin keenya kabajamaan (sallallaahu alayhi wa sallam): “Yaa Rabbii! Gabroota Kee gidduudhaa warra gaggaarii fi warra hamoo adda baasi; sababni isaas eeggannaan isaanii baay’ee dheerateera. Tokkoon tokkoon isaanii cubbuu isaaniitiin dirree Arasaat irratti qaana’anii salphataniiru” jedha.

Janaab-i Haqq akka Jannanni fidamu ajaja. Jannanni miidhagina gosa hundaatiin miidhagfamee gara dirree Arasaatitti fidama. Urgaan ishee gaariin karaa waggaa dhibba shanii irraa ni dhaga’ama. Kanaan onneewwan ni gammadu, ruuhiiwwanis ni jiraatu. (Garuu kaafiroonni, murtaddoonni, warri Muslimootatti qoosan, warri dargaggoota gowwoomsanii iimaana isaanii hatanii fi) warri hojiin isaanii xuraa’aa fi hamaa ta’e urgaa Jannataa hin dhaga’an.

Maleykonni Jahannam sansalataan hidhanii gara dirree Mahsharaatti fidu. Yeroo sanatti Jahannam ni iyyiti, ni huursiti, ibidda facaafti, aara cimaa samii guutuu gurraacha godhu qabdi. Iyyi ishee, huursaan ishee fi ho’i ishee hamma danda’amuu hin dandeenye ta’a. Jilbi nama hundaa ni laafa; iddoo jiranitti gad kufu. Nabiyyoonni fi rasuulonni illee of qabachuu hin danda’an. Ibraahiim, Muusaa fi Iisaa Arshii a’laa qabatu. Ibraahiim alayhis-salaam Ismaa’iil alayhis-salaam, isa qaluu barbaade, ni irraanfata; Muusaa alayhis-salaam obboleessa isaa Haaruun alayhis-salaam, Iisaa alayhis-salaam immoo haadha isaa Maryam ni irraanfatu. Tokkoon tokkoon isaanii: “Yaa Rabbii! Har’a lubbuu koo malee waan biraa Si hin kadhadhu” jedha.

Muhammad alayhis-salaam garuu: “Yaa Rabbii! Ummata kootiif nagaa fi baraarama kenni!” jedha. Achitti namni kana danda’u hin argamu. Sababni isaas Allaahu ta’aalaan kana beeksisee aayata 28ffaa Suuraa al-Jaasiyaa keessatti hiikaan akkana jedheera: “Ummata hunda sodaa Janaab-i Haqqiitiin jilbeenfatee kufee argita. Tokkoon tokkoon isaanii gara kitaaba hojii addunyaa keessatti hojjetanii ni waamamu.”

Allaahu ta’aalaan aayata 8ffaa Suuraa al-Mulk keessatti hiikaan akkana jedha: “Baay’ina dheekkamsa isaa fi cimina isaatiin, Ibiddi bakka lamatti baqaquuf ga’a.”

Kana irratti Nabiyyiin keenya (sallallaahu alayhi wa sallam) fuulduratti ba’ee Jahannam ni dhaabsisa. Akkana jedha: “Salphattee fi xiqqaattee duubatti deebi’i, hanga warri kee garee gareedhaan sitti dhufanitti!” Jahannamis: “Yaa Muhammad! Na dabarsi! Sababni isaas ati anaaf haraama dha” jetti. Arshii irraa waamichi dhufee: “Yaa Jahannam! Dubbii Muhammad alayhis-salaam dhaggeeffadhu, isaafis ajajami!” jedha. Achiis Sayyida keenya Ergamaan Rabbii Jahannam harkisee, iddoo gama bitaa Arshii a’laa jiru tokkotti ishee qubachiisa. Warri Mahshara irra jiran, haala rahmata qabeessa kanaa fi shafaa’aa Nabiyyii keenya kabajamaa oduu gammachiisaa godhanii waliif himu. Sodaan isaanii xiqqoo hir’ata. Hiikni aayata kabajamaa 107ffaa Suuraa al-Anbiyaa: “Nuti aalama hundaaf rahmata godhinee si ergine” jedhu ni mul’ata.7

Walumaagalatti, Sayyida keenya Ergamaan Rabbii iddoo shanitti shafaa’aa ni godha.8

Inni jalqabaa: shafaa’aa Maqaam Mahmuud jedhamuun namoota hunda adabbii Mahshara irratti eeguu irraa ni baasa.9

Inni lammaffaa: shafaa’aa isaatiin namoota baay’ee herrega malee Jannata ni galcha. Inni sadaffaa: mu’minoota cubbuun isaanii baay’ate Jahannam keessaa ni baasa. Inni afraffaa: warri hojiin isaanii gaariin fi cubbuun isaanii walqixa ta’ee iddoo “A’raaf” jedhamu irratti eeggatan akka Jannata seenaniif shafaa’aa ni godha. Inni shanaffaa: akka sadarkaan warra Jannata keessa jiranii ol ka’uuf shafaa’aa ni godha.

Shafaa’aa namoota kuma torbaatamaa, kanneen inni shafaa’aadhaan herrega irraa baase, tokkoon tokkoon isaaniitiin, namoonni kuma torbaatama torbaatamni herrega malee Jannata ni seenu.

SHAFAA’AA, YAA ERGAMAA RABBII!
Baay’een rakkadheen gara keessan dhufe,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Balleessaan koo maal akka ta’e beekeera,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Cubbamaa dha, fuulli koo gurraacha dha,
Tarii ibiddatti nan darbatama;
Isin irraa qofa furmaanni dhufa,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Jaalalli keessan waan hunda caala,
Beekumsi keessan kan nama hundaa ol,
Kan isin faarsu Mawlaa dha,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Namni akkamitti isin faarsa?
Kennaan isin irraa qofa dhufa;
Nu gargaaraa, isin kadhanna!
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Isin malee addunyaan naaf mana hidhaa ti,
Hojiin koo badaa, haalli koo cimaa dha;
Isin irraa qofa qorichi dhufa,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Addunyaa kanatti ifa facaaftan,
Salaataa fi salaamni isiniif haa ta’u;
Muslima du’ee fi jiraataa hundaaf,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Dhugumatti ajajamuu diduun koo baay’ee dha,
Dadhabaas, hir’uus nan ta’e;
Garuu iimaanni koo dhugaa dha,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Yeroo Jahannam danfitee dhangalaatu,
Wanti mataa keenyatti dhufu hin beekamu;
Hiriyyaa jihaada godheef,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Golgaan ija koo irraa haa ka’u,
Isin qoricha dhukkuba hundaa ti;
Tokkoon tokkoon nama mu’mina ta’eef,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Ulfina keessaniif “Lawlaaka” jedhame,
Ammas “A’xaynaaka” jedhame;
Mootiin “Arsalnaaka” isin,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Warra amantii keenya babal’isaniif,
Warra sunnaa keessan hordofaniif,
Warra karaa keessan irratti lubbuu kennaniif,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Ummata keessanii isa xiqqaaf,
Warra galateeffatanii fi zikrii godhaniif,
Sooreyyii isaatiif, hiyyeeyyii isaatiif,
Shafaa’aa, yaa Ergamaa Rabbii!
Muhammed Hâdimî (rahmatullaahi alayhi)

“Ummata hunda sodaa Janaab-i Haqqiitiin jilbeenfatee kufee argita. Tokkoon tokkoon isaanii gara kitaaba hojii addunyaa keessatti hojjetanii ni waamamu” Jaasiyaa: 28