Nabiyyicha Jaalatamaa

TARTIIBA SEENAA

Hubachiisa: (b) waggoota bi’sataa (ergamuu nabiyyummaa) irraa lakkaa’aman, (m) Waggoota A.L.A. (Akka Lakkoofsa Awurooppaatti – dhaloota Iisaa alayhis-salaam booda), (h) immoo waggoota Hijraa agarsiisa.

m. 570 Abdullaah fi Aaminaan wal fuudhuu isaanii. Nuurri eebbifamaan Nabiyyii keenya jaalatamaa gara haadha isaatti ce’uu isaa (Jumaadal-Uulaa / Adoolessa). Bara baay’inaa. Boqochuu Abdullaah, abbaa Ergamaa Rabbii (Rajab / Fulbaana).

571 Taatee Arbaa (Muharram / Guraandhala). Dhalachuu Sulxaana Uumamaa, Muhammad alayhis-salaam (12 Rabii’ul-Awwal, Wiixata / 20 Ebla; Hijraa dura waggaa 53 (akka lakkoofsa aduutti 51), Taatee Arbaa booda guyyaa 55). Haadha hoosiftuu isaa Haliimaatti kennamuu isaa (Rabii’ul-Aakhir).

573 Dhalachuu Abuu Bakr (radiyallaahu anhu).

576 Haati hoosiftuun isaa Makkaatti isa fiddee haadha isaa Aaminaatti deebisuu ishee.

577 Boqochuu Aaminaa, haadha Nabiyyii keenya jaalatamaa, Abwaa’tti. Ummu Ayman Ergamaa Rabbii Makkaatti akaakoo isaa Abdulmuxxalibitti kennuu ishee. Dhalachuu Usmaan (radiyallaahu anhu).

579 Boqochuu akaakoo isaa Abdulmuxxalib; adeera isaa Abuu Xaalibitti amaanaa kennamuu isaa.

583 Adeera isaa Abuu Xaalib wajjin qaafilaa daldalaa Shaam deemu wajjin karaa bahee Busraa irraa deebi’uu isaa. Dhalachuu Umar (radiyallaahu anhu).

588 Adeera isaa Zubayr wajjin Yaman deemuu isaa.

591 Abuu Bakr wajjin Shaam deemuu isaanii. Ergamaan Rabbii waliigaltee Hilf al-Fuduul keessatti hirmaachuu isaa.

595 Qaafilaa daldalaa Khadiijaa wajjin magaalaa Busraa deemuu isaa.

596 Khadiijaa fuudhuu isaa.

599 Dhalachuu Aliyyi (radiyallaahu anhu).

600 Qus bin Saa’idaan gabaa Ukaaz irratti haasaa nabiyyummaa Ergamaa Rabbii bishaaraa kennu dubbachuu isaa.

605 Yeroo Ka’abaan haaromfamtu, Hajar al-Aswad iddoo isaatti deebisuuf Ergamaan Rabbii hakamaa ta’uu isaa.

b.1/610 Bi’sataa: umurii waggaa afurtamaatti nabiyyummaan isaa isaaf beeksifamuu (17 Ramadaan, Wiixata). Wahyii jalqabaa holqa tulluu Hiraa (Jabal an-Nuur) keessatti: aayatoota shanan jalqabaa Suuraa al-Alaq buufamuu (Ramadaan / Hagayya).

2/611 Wahyiin yeroo muraasaaf erga addaan citee booda, Nabiyyiin keenya kabajamaan Jibriil alayhis-salaamiin arguu hawwee yeroo baay’ee holqa tulluu Hiraa deemuu isaa. Israafiil alayhis-salaam dhufee wantoota tokko tokko isa barsiisuu isaa.

3/612 Muslimoota jalqabaa: Khadiijaa, Abuu Bakr as-Siddiiq, Aliyyi bin Abii Xaalib, Zayd bin Haarisaa (fi haadha manaa isaa Ummu Ayman), Usmaan bin Affaan, Xalhaa bin Ubaydullaah, Zubayr bin Awwaam, Abdurrahmaan bin Awf, Sa’ad bin Abii Waqqaas.

4/613 Ergamaan Rabbii firoota isaa dhihoo irraa jalqabee namummaa gara Islaamummaatti waamuu isaa. Mushrikoonni Muslimoota rakkisuu fi dararuu jalqabuu isaanii. Shahiidota jalqabaa: Yaasir, ilma isaa Abdullaah fi haadha manaa isaa Sumayyaa. Dhalachuu Aa’ishaa (radiyallaahu anhaa).

5/614 Hijraa jalqabaa gara Habashaa (Rajab / Caamsaa). Godaantonni (Muhaajiroonni) Habashaa irraa gara Makkaatti deebi’uu isaanii (Shawwaal / Adoolessa).

6/615 Hamzaan Muslima ta’uu isaa. Umar Muslima ta’uu isaa. Hijraa lammaffaa gara Habashaa. Ergamaa Rabbii fi Muslimoonni Daarul-Arqam keessaa ba’uu isaanii.

7/616 Jalqaba ugguraa (Muharram).

8/617 Usmaan fi haati manaa isaa Ruqayyaan Habashaa irraa deebi’uu isaanii.

9/618 Mu’jizaa Shaqq al-Qamar: mallattoo Ergamaa Rabbiitiin ji’i bakka lamatti baqaquu isaa.

10/619 Ugguraan ka’uu isaa.

10/620 Du’a Abuu Xaalib (7 Ramadaan / Ebla). Boqochuu haadha teenya Khadiijaa (10 Ramadaan / Ebla). Ergamaan Rabbii Sawdaa bint Zam’aa fuudhuu isaa (Ramadaan / Caamsaa). Ergamaan Rabbii Zayd bin Haarisaa wajjin Xaa’if deemuu isaa (Shawwaal / Caamsaa). Jinniin Nusaybiin Islaamummaa fudhachuu isaanii. Ergamaan Rabbii Xaa’if irraa gara Makkaatti deebi’uu isaa (23 Zul-Qa’daa). Walargii Aqabaa (10 Zul-Hijjaa / 17 Adoolessa).

11/621 Mu’jizaa Mi’raajaa fi salaanni shanan farda ta’uu isaanii (27 Rajab). Jibriil alayhis-salaam balbala Ka’abaa Shariifaa biratti guyyaa lama Ergamaa Rabbiif imaama ta’uu isaa. (Guyyaa Mi’raajaatiif riwaayaawwan biroos ni jiru. Mi’raajni yeroo baay’ee ta’eera. Isaan keessaa tokko yeroo dammaqaa turetti fi qaama isaa eebbifamaa wajjin ture. Kanneen biroon lubbuu isaa eebbifamtuu qofaan turan.)

Nikaahni Ergamaa Rabbii fi Aa’ishaa hidhamuu isaa (Shawwaal). Waadaa Aqabaa jalqabaa (10 Zul-Hijjaa / 6 Adoolessa, Wiixata). Ergamaan Rabbii Islaamummaa barsiisuuf Mus’ab bin Umayr Madiinaatti erguu isaa.

12/622 Sanat as-Suruur (bara gammachuu): ummanni Madiinaa baay’een Islaamummaa fudhachuu isaanii. Waadaa Aqabaa lammaffaa (12 Zul-Hijjaa / 28 Waxabajjii, Wiixata).

13/1/622 Bara bi’sataa 13ffaa, bara Hijraa 1ffaa, bara A.L.A. 622ffaa. Bara Hijraa: jalqaba lakkoofsa bara ji’aa Islaamaa kan Hijraa irraa ka’u (1 Muharram / 16 Adoolessa). Sanat al-Izn: Muslimoonni Makkaa irraa gara Madiinaatti godaanuuf hayyama argachuu isaanii. Mushrikoonni Daarun-Nadwaa keessatti walitti qabamanii Ergamaa Rabbii ajjeesuuf murteessuu isaanii (25 Safar / 8 Fulbaana). Hijraa: Ergamaan Rabbii Abuu Bakr wajjin gara holqa Sawr ka’uu isaa (26 Safar, Kamisa / 9 Fulbaana). Holqa tulluu Sawr irraa gara Madiinaatti karaa bahuu isaanii (1 Rabii’ul-Awwal, Wiixata / 13 Fulbaana). Ganda Qubaa ga’uu isaanii (8 Rabii’ul-Awwal, Wiixata / 20 Fulbaana). Ijaarsa Masjid Qubaa (8–11 Rabii’ul-Awwal / 20–23 Fulbaana). Ergamaan Rabbii iddoo salaataa sulula Raanuunaa, Qubaa fi Madiinaa gidduu jirutti, salaata Jumu’aa jalqabaa salaachisuu isaa (12 Rabii’ul-Awwal, Jimaata / 24 Fulbaana). Madiinaa ga’uu (12 Rabii’ul-Awwal, Jimaata / 24 Fulbaana). Mana Abuu Ayyuub Ansaarii keessa keessummaa ta’uu isaa. Ijaarsi Masjidun-Nabawii jalqabamuu isaa (Rabii’ul-Awwal / Fulbaana). Miseensonni maatii isaa Madiinaa dhufuu isaanii. Azaanni Muhammadii guyyaatti yeroo shan waamamuu jalqabuu isaa. Salmaan Faarisii Muslima ta’uu isaa.

h.1/623 Muhaajiroota fi Ansaar gidduutti obbolummaan hundeeffamuu isaa. Waliigaltee barreeffamaa jalqabaa: sanadni Madiinaa fi sululli Madiinaa haram (iddoo kabajamaa) ta’ee murtaa’uu isaa (Ramadaan / Bitootessa). Lolaaf hayyamni kennamuu isaa. Sariyyaa jalqabaa: sariyyaa Hamzaa gara Iis / Siif al-Bahr (Ramadaan / Bitootessa). Ijaarsi Masjidun-Nabawii xumuramuu isaa (Shawwaal / Ebla). Suffaan Masjidun-Nabawii keessatti hundeeffamuu ishee. Madiinaa keessatti gabaan suuqiiwwan qabu dhaabbachuu isaa. Lakkoofsa ummataa Muslimootaa isa jalqabaa. Imala Ubaydaa bin Haaris gara Raabigh (Shawwaal / Ebla).

Sariyyaa Sa’ad bin Abii Waqqaas gara Kharraar (Zul-Qa’daa / Caamsaa). Boqochuu As’ad bin Zuraaraa, Baraa’ bin Ma’ruur fi Kulsuum bin Hidm. Boqochuu Usmaan bin Maz’uun fi Jannat al-Baqii’ iddoo awwaalchaa ta’ee murtaa’uu ishee (Zul-Hijjaa / Waxabajjii).

2/623 Ergamaan Rabbii yeroo jalqabaaf guyyaa Aashuuraa soomuu isaa (10 Muharram / 14 Adoolessa). Duula jalqabaa (ghazwaa): duula gara Abwaa’ (Waddaan) (12 Safar / 15 Hagayya). Duula gara Buwaax (1 Rabii’ul-Awwal / 2 Fulbaana). Duula Badr isa jalqabaa (Safwaan) (Rabii’ul-Awwal / Fulbaana). Duula gara Zul-Ushayraa (1 Jumaadal-Uulaa / 31 Onkoloolessa).

2/624 Sariyyaa Abdullaah bin Jahsh gara Baxn Nakhlaa (20 Rajab / 17 Amajjii). Nikaahni Aliyyii fi Faaximaa hidhamuu isaa (Rajab / Amajjii). Qiblaan Masjidul-Aqsaa irraa gara Masjidul-Haraam / Ka’abaatti garagalchamuu ishee (11 Sha’baan, Kibxata / 7 Guraandhala). Soomanni farda ta’uu isaa (Sha’baan / Guraandhala). Salaanni taraawiihii salaatamuu jalqabuu isaa (1 Ramadaan / 26 Guraandhala). Sahaabota Habashaa turan keessaa 33 dabalataan Badr dura gara Makkaatti deebi’uu isaanii. Isaan keessaa 2 Makkatul-Mukarramaatti boqochuu, 7 mushrikootaan hidhamuu, 24 immoo Madiinatul-Munawwaraa ga’anii Lola Badr irratti hirmaachuu isaanii. Lola Badr (17 Ramadaan / 13 Bitootessa). Abuu Jahl ajjeefamuu isaa. Boqochuu Ruqayyaa, intala Ergamaa Rabbii (Ramadaan / Bitootessa). Zakaan farda ta’uu ishee (Ramadaan / Bitootessa). Sadaqat al-Fixrii (fixraan) ajajamuu ishee (Ramadaan / Bitootessa). Iida Ramadaanaa jalqabaa fi salaata iidaa isa jalqabaa salaatamuu (1 Shawwaal / 27 Bitootessa). Ergamaan Rabbii Aa’ishaa fuudhuu isaa (Shawwaal / Ebla). Zaynab Makkaa irraa gara Madiinaa utuu dhuftuu haleelamuu ishee (jalqaba Shawwaal / Bitootessa). Duula gara Qarqarat al-Kudr (5 Shawwaal / 31 Bitootessa). Duula Banii Qaynuqaa’ (15 Shawwaal / 10 Ebla). Duula Sawiiq (5 Zul-Hijjaa / 29 Caamsaa). Aliyyii fi Faaximaan wal fuudhuu isaanii (Zul-Hijjaa / Caamsaa). Iida Arafaa jalqabaa kabajamuu (10 Zul-Hijjaa / 3 Waxabajjii).

3/624 Ka’ab bin Ashraf ajjeefamuu isaa (4 Rabii’ul-Awwal / 25 Hagayya). Duula gara Anmaar (Ghaxafaan, Zuu Amr) (12 Rabii’ul-Awwal / 2 Fulbaana). Duula gara Bahraan (Najraan) (6 Jumaadal-Uulaa / 25 Onkoloolessa). Usmaan Ummu Kulsuum fuudhuu isaa (Jumaadal-Aakhiraa).

3/625 Ergamaan Rabbii Hafsaa fuudhuu isaa (Sha’baan / Amajjii). Dhalachuu Hasan (15 Ramadaan / 1 Bitootessa). Ergamaan Rabbii Zaynab bint Khuzaymaa fuudhuu isaa (Ramadaan).

Lola Uhud (7 Shawwaal, Sanbata / 23 Bitootessa). Duula gara Hamraa al-Asad (16 Shawwaal / 1 Ebla).

4/625 Abdullaah bin Unays Khaalid bin Sufyaan ajjeesuu isaa (5 Muharram / 17 Waxabajjii). Taatee Rajii’ (Safar / Adoolessa). Taatee Bi’r Ma’uunaa (19 Safar / 31 Adoolessa). Duula Banii Nadiir (Rabii’ul-Awwal / Hagayya). Dhugaatiin machaa’aan gartokkeen haraama ta’uu isaa (Rabii’ul-Awwal / Hagayya–Fulbaana). Boqochuu haadha teenya Zaynab bint Khuzaymaa (Rabii’ul-Aakhir / Fulbaana). Boqochuu Abdullaah, ilma Usmaan fi Ruqayyaa (Jumaadal-Uulaa / Onkoloolessa). Boqochuu Abuu Salamaa (23 Jumaadal-Aakhiraa / 30 Sadaasa).

4/626 Dhalachuu Husayn (5 Sha’baan / 10 Amajjii). Ergamaan Rabbii Ummu Salamaa fuudhuu isaa (dhuma ji’a Shawwaal / jalqaba Ebla). Boqochuu Faaximaa bint Asad. Duula Badr Xiqqaa (1 Zul-Qa’daa / 4 Ebla).

5/626 Duula Zaat ar-Riqaa’ (10 Muharram / 11 Waxabajjii). Duula Duumat al-Jandal (25 Rabii’ul-Awwal / 24 Hagayya). Ergamoonni Banii Muzaynaa, warri Muslima ta’an, Madiinaa dhufuu isaanii (Rajab / Muddee). Lola Muraysii’ (Banii Musxaliq) (2 Sha’baan / 27 Muddee). Aa’ishaa irratti sobni dubbatamuu isaa. Aayanni tayammumaa buufamuu isaa.

5/627 Ergamaan Rabbii Juwayriyaa bint Haaris fuudhuu isaa (Sha’baan). Lola Khandaq (Ahzaab) (Shawwaal / Bitootessa). Lola Banii Qurayzaa (23 Zul-Qa’daa / 15 Ebla). Ergamaan Rabbii Zaynab bint Jahsh fuudhuu isaa (1 Zul-Qa’daa / 24 Bitootessa). Ergamaan Rabbii Rayhaanaa bint Amr fuudhuu isaa (Zul-Hijjaa / Ebla–Caamsaa).

6/627 Sariyyaa Muhammad bin Maslamaa gara Qurxaa (10 Muharram / 1 Waxabajjii). Sariyyaa Aliyyi Banii Sa’ad bin Bakr irratti, Fadak keessatti. Duula Ghaabaa (Zuu Qarad) (2 Rabii’ul-Awwal / 22 Adoolessa). Sariyyaa gara Ghamraa (Rabii’ul-Awwal). Sariyyaa Muhammad bin Maslamaa gara Zul-Qassaa (Rabii’ul-Awwal). Sariyyaa Abuu Ubaydaa bin Jarraah gara Zul-Qassaa (Rabii’ul-Aakhir / Fulbaana). Sariyyaa Zayd bin Haarisaa gara Jamuum (Rabii’ul-Aakhir).

Duula Banii Lihyaan (1 Jumaadal-Uulaa / 18 Fulbaana). Sariyyaa sakatta’iinsaa Zayd bin Haarisaa gara Iis (Jumaadal-Uulaa). Abul-Aas Muslima ta’uu isaa. Sariyyaa Zayd bin Haarisaa gara Xaraf (Jumaadal-Aakhiraa / Onkoloolessa–Sadaasa). Sariyyaa Zayd bin Haarisaa gara Waadil-Quraa (Rajab / Sadaasa–Muddee). Imala Zayd bin Haarisaa gara Shaam / qaafilaa daldalaa (Rajab). Sariyyaa Abdurrahmaan bin Awf gara Duumat al-Jandal (Sha’baan / Muddee). Sariyyaa Zayd bin Haarisaa gara Madyan (Sha’baan / Muddee). Sariyyaa Aliyyi gara Fadak (Sha’baan / Muddee).

6/628 Sariyyaa Zayd bin Haarisaa Ummu Qirfaa irratti (Ramadaan / Amajjii). Madiinaa keessatti gogiinsi ta’uu isaa; du’aa roobaatiif ba’amuu (Ramadaan). Sariyyaa Abdullaah bin Atiik Abuu Raafi’ irratti (Ramadaan / Amajjii). Sariyyaa sakatta’iinsaa Abdullaah bin Rawaahaa gara Khaybar (Ramadaan / Guraandhala). Sariyyaa Abdullaah bin Rawaahaa Usayr bin Zaarim irratti (Shawwaal / Guraandhala). Sariyyaa Kurz bin Jaabir Fihrii (Zul-Qa’daa / Bitootessa). Imala umraa (2 Zul-Qa’daa / 14 Bitootessa). Bay’at ar-Ridwaan (Zul-Qa’daa / Bitootessa–Ebla). Waliigaltee Hudaybiyyaa (Zul-Hijjaa / Ebla). Suuraa al-Fath buufamuu ishee. Ergamoonni Banii Khuzaa’aa, Banii Aslam fi Banii Khushanii Madiinaa dhufanii Muslima ta’uu isaanii. Dhugaatiin machaa’aan guutummaatti haraama ta’uu isaa. Ergamaan Rabbii dorgommii gaalaa fi fardaa hayyamuu isaa.

6, 7/628 Ergamaan Rabbii xalayaawwan gara Islaamummaatti waaman erguu isaa (guyyoota dhumaa ji’a Zul-Hijjaa – jalqaba ji’a Muharram / Caamsaa).

7/628 Sariyyaa Zayd bin Haarisaa gara Hismaa (Jumaadal-Aakhiraa). Najaashii Habashaa, Ashamaan Muslima ta’uu isaa. Nikaahni Ummu Habiibaa hidhamuu isaa. Muqawqis Masrii Maariyaa gara Ergamaa Rabbii erguu isaa. Boqochuu Ummu Ruumaan (radiyallaahu anhaa), haadha haadha teenya Aa’ishaa. Abul-Aas Muslima ta’ee, nikaahni isaa Zaynab, intala Ergamaa Rabbii, wajjin irra deebi’amee hidhamuu isaa (Muharram / Caamsaa). Injifannoo Khaybar (dhuma Muharram – Safar / Waxabajjii). Zaynab bint Haaris Ergamaa Rabbii summeessuuf yaaluu ishee. Sahaabota gara Habashaa godaanan keessaa warri hafanis gara Madiinaatti deebi’uu isaanii (Safar). Ash’ariyyoonni Madiinaa dhufanii Sahaabota keessaa ta’uudhaan ulfina argachuu isaanii.

Laylat at-Ta’riis: Ergamaan Rabbii fi Sahaabonni isaa rafanii salaata Subhiitiif ka’uu dhabuu isaanii. Ergamaan Rabbii Ummu Habiibaa wajjin akka haadha manaatti jiraachuu jalqabuu isaa. Boqochuu Suwaybaa, haadha hoosiftuu Ergamaa Rabbii. Baazaan, bulchaan Yaman, Muslima ta’uu isaa (Jumaadal-Uulaa / Fulbaana). Mu’jizaa aduun, akka Aliyyiin salaata Asrii salaatuuf, daangaa samii irraa deebi’uu ishee. Lola Waadil-Quraa (Jumaadal-Aakhiraa / Onkoloolessa). Ergamaan Rabbii Safiyyaa bint Huyayy fuudhuu isaa. Sariyyaa Umar gara Turabaa (Sha’baan / Muddee). Sariyyaa Abuu Bakr gara Najd (Sha’baan / Muddee). Sariyyaa Bashiir bin Sa’ad Ansaarii gara Fadak / Banii Murraa irratti (Sha’baan / Muddee).

7/629 Sariyyaa Ghaalib bin Abdullaah Laysii gara Mayfa’aa (Ramadaan / Amajjii). Sariyyaa Bashiir bin Sa’ad Ansaarii gara Jinaab (Shawwaal / Guraandhala). Imala Umrat al-Qadaa’ (Zul-Qa’daa – Zul-Hijjaa / Bitootessa). Ergamaan Rabbii Maymuunaa bint Haaris fuudhuu isaa (Zul-Qa’daa / Bitootessa).

8/629 Boqochuu Zaynab, intala Ergamaa Rabbii (Safar). Khaalid bin Waliid, Amr bin Aas fi Usmaan bin Xalhaa Muslima ta’uu isaanii (Safar). Sariyyaa Ghaalib bin Abdullaah gara Qudayd (Safar / Waxabajjii). Sariyyaa Ghaalib bin Abdullaah gara Fadak (Safar / Waxabajjii). Lola Mu’taa (Jumaadal-Uulaa / Fulbaana). Sariyyaa Amr bin Aas gara Zaat as-Salaasil (Jumaadal-Aakhiraa / Onkoloolessa). Qurayshoonni Waliigaltee Hudaybiyyaa erga cabsanii booda, Abuu Sufyaan nagaa buusuuf yaaluu isaa.

8/630 Ergamaan Rabbii Injifannoo Makkaatiif ka’uu isaa (10 Ramadaan / 1 Amajjii). Injifannoo Makkaa (20 Ramadaan, Kamisa / 11 Amajjii). Ergamaan Rabbii qabrii haadha isaa Aaminaa, kan Abwaa’tti argamu, ziyaaruu isaa. Taabotoonni diigamuu isaanii. Lola Hunayn (11 Shawwaal / 1 Guraandhala). Ergamaan Rabbii obboleettii isaa harmaa Shaymaa wajjin wal arguu isaa. Duula Xaa’if (Shawwaal / Guraandhala). Ergamaan Rabbii Ji’raanaatti boojuu Hunayn qooduu isaa (5–18 Zul-Qa’daa / 24 Guraandhala – 9 Bitootessa). Ergamaan Rabbii umraa gochuu isaa (19 Zul-Qa’daa / 10 Bitootessa). Masjidun-Nabawiitiif minbarri sadarkaa sadii qabu hojjetamuu isaa. Dhalachuu Ibraahiim, ilma Ergamaa Rabbii (Zul-Hijjaa).

9/630 Ergamaan Rabbii gosoota tokko tokkotti hojjettoota zakaa walitti qaban erguu isaa (Muharram / Ebla–Caamsaa). Sariyyaa Uyaynaa bin Hisn Fazaarii (Muharram). Duula Tabuuk (Rajab / Onkoloolessa). Sariyyaa Khaalid bin Waliid gara Duumat al-Jandal (Rajab). Ergamaan Rabbii Masjidud-Diraar kan munaafiqootaa diigsisuu isaa. Boqochuu bulchaa Habashaa, Najaashii Ashamaa (Rajab / Onkoloolessa). Sariyyaa Abuu Bakr gara Raml (Sha’baan). Boqochuu Ummu Kulsuum, intala Ergamaa Rabbii (Sha’baan). Ergamaan Rabbii yeroo lammaffaaf Hiraqliif xalayaa gara Islaamummaatti waamu erguu isaa. Sanat al-Wufuud (Bara Ergamtootaa). Ka’ab bin Zuhayr Muslima ta’uu isaa fi Ergamaan Rabbii khirqaa (uffata gubbaa) isaa kennaa isaaf kennuu isaa.

9/631 Du’a Abdullaah bin Ubayy, hogganaa munaafiqootaa (Zul-Qa’daa). Hajjiin farda ta’uu isaa. Abuu Bakr amiira hajjii ta’ee muudamuu isaa (Zul-Qa’daa – Zul-Hijjaa / Guraandhala–Bitootessa). Aliyyiinis jalqaba Suuraa Baraa’aa labsuuf gara Makkaatti ergamuu isaa (Zul-Hijjaa / Bitootessa).

10/631 Sariyyaa Khaalid bin Waliid Banii Haaris irratti (Rabii’ul-Awwal / Waxabajjii). Sariyyaa Aliyyi gara Yaman / Mazhij (Ramadaan / Muddee). Boqochuu Baazaan, bulchaa Yaman. Fiiruuz, ilmi obboleettii Najaashii, Muslima ta’uu isaa. Musaylimaa al-Kazzaab nabiyyummaa himachuu isaa. Ji’a Ramadaan keessa Jibriil alayhis-salaam Qur’aana Kabajamaa guutuu al lama Ergamaa Rabbiif dubbisuu isaa.

10/632 Boqochuu Ibraahiim, ilma Ergamaa Rabbii. Hajjii Dhaammannaa: Ergamaan Rabbii hajjiif Madiinaa irraa ka’uu isaa (25 Zul-Qa’daa / 22 Guraandhala). Ergamaan Rabbii Khuxbaa Dhaammannaa dubbachuu isaa (9 Zul-Hijjaa / 7 Bitootessa). Xawaafa dhaammannaa (14 Zul-Hijjaa / 12 Bitootessa, Kamisa). Boqochuu Rayhaanaa bint Amr.

11/632 Usaamaa bin Zayd ajajaa waraana gara Shaam deemuu ta’ee muudamuu isaa. Ergamaa Rabbii mataan dhukkubuu jalqabuu isaa (26 Safar / 24 Caamsaa, Dilbata). Ho’i qaama Ergamaa Rabbii jabaachuu; dhukkubni busaa (hummaa) jalqabuu isaa (27 Safar / 25 Caamsaa, Wiixata). Aswad Ansii, isa nabiyyummaa himate, ajjeefamuu isaa (8 Rabii’ul-Awwal / 4 Waxabajjii, Kamisa). Ergamaan Rabbii Abuu Bakr imaama godhee muuduu isaa (8 Rabii’ul-Awwal / 4 Waxabajjii, salaata Ishaa’ii).

Ergamaan Rabbii salaata isaa isa dhumaa Abuu Bakr as-Siddiiq duuba salaachuu isaa (12 Rabii’ul-Awwal, Wiixata, salaata Subhii). Boqochuu Ergamaa Rabbii (12 Rabii’ul-Awwal / 8 Waxabajjii, Wiixata, walakkaa guyyaa dura). Abuu Bakr khaliifaa ta’ee filatamuu isaa (12 Rabii’ul-Awwal / 8 Waxabajjii, Wiixata). Ergamaan Rabbii gara walakkaa halkan Kibxataa gara Roobiitti (halkan Roobii) awwaalamuu isaa. Usaamaa bin Zayd murtaddoota irratti ergamuu isaa (16 Rabii’ul-Awwal / 12 Waxabajjii, Jimaata). Usaamaa bin Zayd injifannoodhaan deebi’uu isaa (26 Rabii’ul-Aakhir / 22 Adoolessa, Roobii).

ANI MAALI, MAALIS QABA?

Oddoo kana keessa naaf wardiin hin jiru, ililliin hin jiru,
Gabaa kana keessa bittaa fi gurgurtaan hin jiru, maallaqnis hin jiru,
Humni, aangoon, qabeenyi fi lafti hin jiru,
Dhukkubbiin, mi’aan, qorichi dibatan fi madaan hin jiru.
Utuun addunyaa kana keessatti beekee: ani maali, maalis qaba?
Jiraachuun tola Rabbii, jireenyi rahmata Kariimii ti!
Afaan kennaa Rahmaanii, dubbiin tola Qadiimii ti!
Qaamni ijaarsa Rabbii, lubbuun hafuura kabajaa ti,
Humni kennaa qudraa, miirri qindeessa Hakiimii ti!
Utuun addunyaa kana keessatti beekee: ani maali, maalis qaba?
Addunyaa kana keessatti dhugumaan homaa hin qabu,
Wanti jiru hundi kan Isaa ti; mootummaa Isaa keessatti Inni shariika hin qabu.
Addunyaatti dhufuu fi deemuun harka koo keessa hin jiru,
“Kun kan koo ti” jechuuf ragaa itti amanadhu hin qabu.
Utuun addunyaa kana keessatti beekee: ani maali, maalis qaba?
Jiraachuun koo mul’ata qofa, lubbuun koo amaanaa dha,
“Ana” jechuun illee Isa duratti shirkii fokkataa dha,
Hojiin garbichaaf malu Abbaa isaatiif ajajamuu dha,
“Garbicha Koo!” jedhee na waamuun Isaa tola fi kunuunsa dha.
Utuun addunyaa kana keessatti beekee: ani maali, maalis qaba?
Ani hiyyeessa fi rakkataa dha; dureessummaa fi kennaan kan Haqqaa ti,
(Dhabamuun) qabeenya koo ti; jiraachuu fi jireenyi kan Haqqaa ti,
Jalqabni malee fi dhumni malee bara baraa, humnii fi injifannoon kan Haqqaa ti,
Wanti addunyaa fi Aakhiraa keessatti mul’atu hundi kan Haqqaa ti.
Utuun addunyaa kana keessatti beekee: ani maali, maalis qaba?

Nyaachuu, dhuguu fi mi’aawwan sifaa Isaa Razzaaq jedhamu irraa ti1,
Hafuura tasgabbaa’e tokko baafachuun rahmata Rabbii irraa ti,
Gaarummaan natti dhufu hundis arjummaa Isaa irraa ti,
Qananiin hunda caalaa guddaan, amantiin (iimaanni) illee Isuma irraa ti.
Utuun addunyaa kana keessatti beekee: ani maali, maalis qaba?
Yoo qoodni koo hin jiraanne, rizqiin koo samii fi lafa irraa hin dhufu,
Marga irraa, foon irraa, gabaabumatti harka kamiin illee hin dhufu.
Wanti murtaa’e utuu ani hin yaadin illee ni dhufa,
Rizqiin kan murtaa’e caalaa yookaan isa gadi hin dhufu.
Utuun addunyaa kana keessatti beekee: ani maali, maalis qaba?
Halkan gurraacha guyyaa, guyyaa galgala gochuu hin danda’u,
Cabbii fi bishaan ibidda, meetii wolframii gochuu hin danda’u.
Dachee dhaabuu fi bittinneessuu hin danda’u,
Duumessa cabbii gannaa duumessa Eblaa gochuu hin danda’u.
Utuun addunyaa kana keessatti beekee: ani maali, maalis qaba?
Utuu ani hin jiraatin, Rabbiin koo yeroo tokkotti na filate,
Nyaata koo battaluma gadameessa haadha koo keessatti qopheesse.
Maleykota ajajee tajaajila kootiif isaan bobbaase,
Addunyaatti na baasee ofii Isaatiif golgaa na godhe.
Utuun addunyaa kana keessatti beekee: ani maali, maalis qaba?