FARDA TA’UU HAJJII

Abuu Bakr fi Aliyyi hajjiif ergamuu isaanii

Bara sana Sahaabonni ajaja Abuu Bakr jalatti qaafilaa nama dhibba sadii wajjin Makkaa deeman. Yeroo kanatti aayatoonni kabajamoo jalqabaa Suuraa Baraa’aa bu’an. Keessatti murtiiwwan waa’ee waliigaltee tokko tokko beeksifaman. Nabiyyiin keenya jaalatamaan murtiiwwan kana beeksisuuf Aliyyis Makkaatti erge.2

Akka aadaa yeroo sana Araboota gidduutti babal’atee tureetti, waliigalteen yoo godhame yookaan waliigalteen godhame yoo diigame, nama ofii isaatii raawwate yookaan fira inni ramadeen labsama ture. Kanaaf Nabiyyiin keenya kabajamaan hojii kanaaf Aliyyi duuba qaafilaa hajjii Makkaatti erge. Aliyyi qaafilaa ga’ee waliin Makkaa seenan.3 Abuu Bakr khuxbaa godhee ibaadaa hajjii ibse. Sahaabonni (alayhimur-ridwaan) akka bu’uura barsiifameetti hajjii raawwatan. Ibaadaan hajjii raawwatamaa utuu jiruu, Aliyyis Minaatti iddoo “Jamrat al-Aqabaa” jedhamutti khuxbaa godhe. Khuxbaa isaa akkana jedhee jalqabe:

“Yaa namoota! Ergamaan Rabbii gara keessanitti na erge.” Achiis aayata kabajamaa jalqabaa Suuraa Baraa’aa dubbise. Itti aansee: “Ani waan afur isinitti beeksisuuf ajajameera” jedhe. Dhimmoonni afran kunneen kanneen armaan gadii turan:

1. Mu’minoota malee namni tokkollee Jannata seenuu hin danda’u.

2. Bara kana booda mushrikni tokkollee Ka’abaatti dhihaachuu hin danda’u.

3. Namni tokkollee qullaa ta’ee Ka’abaa hin xawaafu. (Yeroo sana mushrikoonni qullaa ta’anii Ka’abaa xawaafu turan.)

4. Namni Ergamaa Rabbii wajjin waliigaltee qabu, hanga yeroon isaa dhumutti ni hojjeta. Warra kana ala jiraniif yeroon ji’a afurii kennameera. Kana booda mushrika kamiifuu waliigalteenis eegumsis hin jiru.

“Achi (Ka’abaa keessa) mallattoowwan ifa ta’an, Maqaam Ibraahiim, jiru. Namni achi seene haleellaa irraa nagaa ta’a. Warra karaa achi ga’u argachuu danda’an (warra danda’aniif), Mana sana hajjiidhaan (fi daawwannaadhaan) dhaquun mirga Allaahu ta’aalaa kan namoota irra jiru, farda dha” Aal Imraan: 97

Guyyaa sanaa kaasee mushrikni tokkollee Ka’abaa hin dhufne; namni tokkollee qullaa ta’ee Ka’abaa hin xawaafne. Dhimmoonni kunneen erga beeksifamanii booda mushrikoota keessaa baay’een isaanii Muslima ta’an. Faradni hajjii erga raawwatamee booda, Abuu Bakr fi Aliyyi Sahaabota isaan wajjin turan wajjin Madiinaatti deebi’an.4

Sariyyaa Khaalid bin Waliid kan Yaman

Nabiyyiin keenya jaalatamaan bara kurnaffaa Hijraa, ji’a Rabii’ul-Awwal keessa, Khaalid bin Waliid mujaahidoota dhibba afur wajjin, ilmaan Haaris bin Ka’ab kanneen naannoo Yaman jiraatan gara Islaamummaatti affeeruuf erge. Khaalid bin Waliid ajaja Sayyida keenya Ergamaa Rabbii irratti gosa kana guyyaa sadii walitti aansee gara Islaamummaatti affeere. Isaanis affeerraa sana fudhatanii Muslima ta’an.

Burqaa aduu irraa yeroo hunda bishaan qulqulluun kennaa ni bu’a,
Yoo ijaarsaan qabrii keessan haaromsu bishaan barbaade.
Sodaan Jahannam ibidda gaddaa onnee koo gubatu keessa buuse;
Abdiin koo duumessi tola keessanii ibidda sanatti bishaan akka facaasu dha.
Barakaa faaruu keessaniitiin jechi Fuzûlî dhagaa gatii guddaa ta’e,
Akkuma bishaan duumessa Eblaa irraa bu’u lu’ulu’a mootii ta’u.
Guyyaa Walitti Qabamaa yeroo namni hirriba dagannaa keessa ture dammaqu,
Fi ijji dammaqaan imimmaan hawwiitiin bishaan dhangalaasu,
Abdiin koo Guyyaa Walitti Qabamaa akka hin dhowwamne,
Fi burqaan walitti dhufeenya keessanii ana kan fuula keessan dheebodhuuf bishaan akka kennu dha.
Fuzûlî

Taateewwan bara kurnaffaa Hijraa keessa ta’an

Bara kurnaffaa Hijraa Islaamummaan Walakkaa-odola Arabaa guutuu irratti babal’atte. Akkuma bara sagalffaatti, barana illee namoonni kutaa Ardii Arabaa hunda irraa garee gurguddaadhaan Madiinaa dhufaa turan; Muslima ta’uudhaan kabajamuu fi gammachuu bara baraa argachuuf wal dorgomaa turan. Ardii Arabaa keessatti humni Muslimoota mormuu danda’u tokkollee hin hafne; Islaamummaan bakka hundatti mo’atte. Gosoota Yahuudotaa fi Kiristaanaa tokko tokko qofatu Muslima hin taane.

Bara kanattis Rasuula Kabajamaan (sallallaahu alayhi wa sallam) Kiristaanota Najraaniif xalayaa ergee gara Islaamummaatti isaan affeere. Isaanis namoota kudha afur filatanii haala Ergamaa Rabbii qoratanii akka beekaniif Madiinaatti ergan. Gareen sun yeroo muraasa booda waliigaltee nagaa raawwate. Isaan keessaa tokko tokko booda fedhii isaaniitiin Muslima ta’an. Bara sana bulchaan Yaman Baazaan du’e. Oduun du’a isaa yommuu dhufu, Ergamaan Rabbii biyya isaa qoodee kutaa tokko ilma isaa Shahriif, kutaa tokko Abuu Muusaa Ash’ariif, kutaa tokko Ya’laa bin Umayyaaf, kutaa tokko immoo Mu’aaz bin Jabaliif kenne.

Bara kana Nabiyyiin keenya kabajamaan naannoowwan Islaamummaan itti babal’atte hundatti bulchitoota erge. Aliyyis gosa Mudlij kan Yaman keessa jiru gara Islaamummaatti affeeruuf nama dhibba sadii wajjin ergame. Isaan jalqaba mormanii loltoota Islaamaatti xiyya darbatan. Battaluma deebiin kenname. Namoonni digdama ajjeefaman. Baay’een isaanii bittinnaa’an. Aliyyi (radiyallaahu anhu) Sahaabonni diina akka hin ari’anne dhoowwe. Gorsee irra deebi’ee gara Islaamummaatti isaan affeere. Fudhatanii amanan. Achiis ariitiin gara Madiinaa deebi’anii Ergamaa Rabbii Makkaatti ga’an. Bara kanattis akkuma bara sagalffaa ergamtoonni dhufuu itti fufan. Isaan keessaa tokko ergamaa Ghaamid, inni kaan immoo ergamaa Banii Haniifaa ture. Ergamaa Rabbii bira dhufanii Muslima ta’an.

Fiiruuz, ilmi obboleettii Najaashii, dhufee Muslima ta’e. Abdulqays irraas gareen tokko dhufee Muslima ta’e.

Bara sana ilmi Ergamaa Rabbii Ibraahiim umurii waggaa tokkoo fi walakkaatti boqote. Ergamaan Rabbii daa’ima onnee isaa kana yommuu dhabu, ijji isaa eebbifamaan imimmaaniin guutame. Ibraahiim awwaala Baqii’ keessatti cinaa Usmaan bin Maz’uun awwaalame. Qabrii isaa irratti bishaan yeroo jalqabaatiif facaafames isa ture.5

Ummanni keessan humna hin qabu; ajajamuu diduu isaa hin ilaalinaa,
Harkaan hin dhiibinaa, hawwiidhaan Jahannamitti hin gubinaa.
Rahmata godhaa, araaramaa! Ibidda adda ba’uu keessatti nu hin gubinaa;
Gabaabumatti, garbicha keessan Gâlib cubbuun guutame hin gatinaa.
Isin Ahmad, Mahmuud fi Muhammad, yaa Sayyida koo,
Isin Haqqa irraa sulxaana nuuf jabeeffame, yaa Sayyida koo.
Şeyh Galib

“Abaarsa nama miidhamee of eeggadhaa. Du’aa nama miidhamee fi Haqq ta’aalaa gidduu golgaan hin jiru” Hadiisa shariifa

Babal’ina Islaamummaa Walakkaa-odola Arabaa irratti