TAATEE BI’R MA’UUNAA

Ammas bara sana ji’a Safar keessa, Abuu Baraa’ Aamir bin Maalik, hogganaan ilmaan Aamir naannoo Najd kan Ardii Arabaa, Madiinaa dhufe. Rasuula Kabajamaa (sallallaahu alayhi wa sallam) daawwate. Nabiyyiin keenya kabajamaan Islaamummaa isaaf ibsee akka Muslima ta’u gorse. Abuu Baraa’ Muslima hin taane, garuu Islaamummaan amantii bareedaa fi ulfina qabeessa ta’uu isaa ibse. Kana malees akka Islaamummaan Najd keessatti babal’atuuf, Sahaabota keessaa namoota muraasa achitti akka erguuf gaafate. Nabiyyiin keenya jaalatamaan: “Waa’ee namoota ani ergu, ummata Najd hin amanu!” jedhe. Aamir: “Ani eegumsa koo jala isaan nan galcha. Achiis namni tokkollee isaan miidhuu hin danda’u” jedhe.

Sayyidni Aalamootaa waadaa cimaa kana fudhatee, Ashaab-i Suffaa keessaa garee nama torbaatamaa qopheesse. Isaan halkan Qur’aana Kabajamaa dubbisu turan. Hundi isaanii haafiza Qur’aanaa turan. Isaan Ashaab-i Qurraa jedhamu turan. Maqaan isaan keessaa muraasaa kanneen armaan gadii ti: Aamir bin Fahr, Amr bin Damrii, Axiyyaa bin Abdullaah, Anas bin Mu’aawiyaa, Hakam bin Kaysaan, Haaris bin Simmaa, Ka’ab bin Zayd, Maalik bin Saabit, Munzir bin Amr, Raafi’ bin Mazil, Sa’iid bin Huzaam, Saliim bin Milhaan, Suhayl bin Aamir, Xufayl bin As’ad fi Urwaa bin Salt (radiyallaahu ta’aalaa anhum). Ajaja Ergamaa Rabbiitiin Munzir bin Amr hogganaa godhatanii karaa qabatan. Ergamaan Rabbii xalayaawwan barreessisee hangafoota Banii Amr fi Banii Najditti erge.

Abuu Baraa’, kan gosti isaa Islaamummaan akka kabajamtu barbaadu, Ashaab-i Suffaa dura ka’ee gosa isaa bira dhufee, garee sana eegumsa isaa jala akka galche beeksisee, namni tokkollee akka isaan hin tuqne cimsee akeekkachiise. Ilma obboleessa isaa Aamir bin Xufayl malee namni hundi isaan tuquu dhiisuuf walii gale. Aamir bin Xufayl namoota gosoota sadii meeshaa waraanaa hidhachiisee, hogganaa isaanii ta’ee Sahaabota Bi’r Ma’uunaa ga’an marse. Sahaabonni gara afraniin marfaman goraadee isaanii qabatanii, hundi isaanii hanga copha dhiiga isaanii isa dhumaatti gootummaadhaan lolan. Lama malee hundi isaanii dhugaatii shahiidummaa dhugan. Amr bin Umayyaa booji’an. Ka’ab bin Zayd du’eera jedhanii dhiisanii turan.

Jechi Sahaabota eebbifamoo shahiida ta’an kanneenii isa dhumaa kana ture: “Yaa Rabbii koo! Yeroo kanatti Ergamaa Rabbiitti haala keenya kan beeksisu Si malee hin jiru. Salaama keenya isatti ga’i!” Yeroo sana Jibriil alayhis-salaam baay’ee gaddee Nabiyyii keenya kabajamaa bira dhufee salaama isaanii isatti ga’ee: “Isaan Allaahu ta’aalaa bira ga’an. Allaahu ta’aalaan isaan irraa jaallate, isaanis Allaahu ta’aalaa irraa jaallatan” jedhe.

Nabiyyiin keenya jaalatamaan: “Wa alayhis-salaam” jedhee erga deebisee booda, gadda guddaadhaan Sahaabotatti garagalee waan ta’e akkana jedhee itti hime: “Obboloonni keessan mushrikoota qunnaman. Mushrikoonni isaan ciccirsan, eeboodhaan qaawwa qaawwa godhan…”

“Isaan (shahiidonni Bi’r Ma’uunaa) Allaahu ta’aalaa bira ga’an. Allaahu ta’aalaan isaan irraa jaallate, isaanis Allaahu ta’aalaa irraa jaallatan” Hadiisa shariifa

Taatee Bi’r Ma’uunaa

Ruuhiin keessan tuqaa nuura Rabbii ti, yaa Ergamaa Rabbii; Bareedinni keessan lubbuu ol kaasa, onnee bana, yaa Ergamaa Rabbii. Ba’uun jiraachuu keessanii, kan mallattoo rahmataan guutame, Dukkana kufrii balleesse; amma namni hundi iimaana beeka, yaa Ergamaa Rabbii. Bustaana rasuulummaa keessatti muka wardii isinuma, Biqiltuu isa dhumaa kan Rabbiin dhaabe isinuma, yaa Ergamaa Rabbii. Arjummaa godhaa, yaa Sayyidaa, ragaa ulfaataa Mawlaa! Dhukkuba Necîb tolli keessan qoricha dha, yaa Ergamaa Rabbii. Sultan III. Ahmed (Necîb)

Taatee kana keessatti, utuu diina wajjin wal lolaa jiruu, namni Jabbaar jedhamu tokko eeboo isaa dugda Aamir bin Fuhayraa keessa dhidhiibe. Yeroo sana Aamir: “Wallaahi, Jannata argadheera!” jedhe. Achiis fuuldura ija Jabbaarii fi mushrikoota biroo gara samiitti ol fudhatame. Namni hundi kanatti dinqisiifate; garuu isaan keessaa Jabbaar, kan isa shahiida godhe, qofti Muslima ta’e.

Nabiyyiin keenya kabajamaan taatee Rajii’ fi Bi’r Ma’uunaatti baay’ee gadde. Gosoota gocha gaddisiisaa kana raawwatan irratti ji’a tokkoof salaata hunda booda balaaf du’aa godhe. Allaahu ta’aalaan du’aa Rasuula Isaa fudhate. Gosoota sanatti hongee fi beela sodaachisaa erge. Achiis dhukkuba daddarbaa tokkoon namni dhibba torba du’e.1

Isin ogeessa fayyaa aalamootaa ti; ani immoo onnee baay’ee dhukkubsate qaba,
Fayyuu abdachuun gara keessanitti fide.
Dugda koo irra tulluu cubbuu, fuulli koo akka citaa keelloo ta’e;
Akka cubbuun koo badduuf abdii guutuun as fide.
Yaa Hogganaa Aalamootaa, ani jaalallee keessan dinqisiifataa dha;
Adda ba’uu keessaniif halkanii guyyaa nan boo’a.
Rahmanni keessan guddaan bishaan jireenyaa ti, ani immoo dheebodheera;
Copha tokko yoon hin argatin nan du’a, lubbuun koo ni baati.
Amala isaatiin isa faarsuun dadhabbii bu’aa hin qabne dha;
Dubbiidhaan isa ibsuun immoo kana caalaa ulfaata.
Inni dhiifama godhaa, arjaa fi kennaa guddaa qabeessa – kan bishaan irraa lu’ulu’i,
Dhagaa irraa jawharri, qoraattii irraa wardiin itti dhufu.
Aduun yoo nuura facaaste, nuura isaa irraa ti;
Copha dafqaa wardii irra jiru fuula isaa akka wardii bareedaa irraa dhufa.
Ibsi isaa kana caalaa ol’aanaa dha,
Garuu kana caalaa ol yoon dubbadhe, warri ormaa ni haalu.
Aalama qaama xiqqaa tokko keessa galchuun ni danda’ama;
Dubbiidhaan isa ibsuun immoo kana caalaa ulfaata.
Mawlaanaa Khaalid Baghdaadii

“Wallaahi, Jannata argadheera!” Aamir bin Fuhayraa (radiyallaahu anhu)

Duula Banii Nadiir