WALIIGALTEEWWAN AQABAA

Waliigaltee Aqabaa isa jalqabaa

Waggaa kudha tokkoffaa bi’sataa (ergamuu nabiyyummaa), ji’a Zul-Hijjaa keessa, As’ad bin Zuraaraa fi hiriyyoonni isaa kudha tokko yeroo hajjii ammas Makkaa dhufan. Walga’ii isaanii isa duraa kan Sayyida Aalamootaa wajjin godhan irraa waggaan guutuun darbee ture. Waggaa sana mushrikoonni Muslimoota waggoota darban hunda caalaa dararaa fi cunqursaa turan. Sayyida keenya Ergamaa Rabbii yeroo hunda hordofaa, nama isa wajjin dubbate hunda dararaa turan. Warri Madiinaa kana yommuu dhaga’an, halkan Aqabaatti Nabiyyii keenya wajjin wal arguuf waadaa walii galan. Yeroo halkan ta’e wal argan. Amanamummaa isaanii ibsanii, ajajaa fi fedhii isaa hundaaf harka akka kennan waadaa galuudhaan waadaa amanamummaa (bay’aa) raawwatan. Waliigaltee kana keessatti “Allaahu ta’aalaatti waan tokkollee akka hin qindeessine, akka hin sagaagalle, akka hin hanne, maqaa nama balleessuu irraa akka of eegan, sodaa qaanii fi sodaa soorata dhabuutiin ijoollee isaanii akka hin ajjeesne” waadaa galan.1

Nabiyyiin keenya jaalatamaan namoota kudha lamaan kana – lamaan isaanii gosa Aws irraa, warri kaan immoo gosa Khazraj irraa turan – bakka bu’oota gosoota isaanii godhe. Isaan gosoota isaaniitti Islaamummaa ibsuu, maqaa isaaniitiin immoo Sayyida keenya Ergamaa Rabbii biratti wabii ta’uu qabu turan. As’ad bin Zuraaraanis bakka bu’aa hunda isaanii ta’ee muudamee ture. Isaan, warra waggaa darbe walga’ii Aqabaa irratti argaman shan fi warra Islaamummaa haaraa fudhatan torba turan: ilmaan Maalik bin Najjaar irraa As’ad bin Zuraaraa, Awf bin Haaris fi Mu’aaz bin Haaris; ilmaan Zurayq bin Aamir irraa Raafi’ bin Maalik fi Zakwaan bin Abdu Qays; ilmaan Ghanm bin Awf irraa Ubaadaa bin Saamit; ilmaan Ghusaynaa irraa Yaziid bin Sa’labaa; ilmaan Ajlaan bin Zayd irraa Abbaas bin Ubaadaa; ilmaan Haraam bin Ka’ab irraa Uqbaa bin Aamir; ilmaan Sawaad bin Ghanm irraa Quxbaa bin Aamir; ilmaan Abdulashhal bin Jusham irraa Abul-Haysam Maalik bin Tayyihaan; ilmaan Amr bin Awf irraa immoo Uwaym bin Saa’idaa.

Aduu Madiinaatti baate

Waliigaltee (waadaa) Aqabaa isa jalqabaa booda As’ad bin Zuraaraa fi hiriyyoonni isaa Madiinaatti deebi’anii, halkanii guyyaa gosoota isaaniitti Islaamummaa ibsuudhaan gara amantii dhugaatti isaan waaman. Waamicha kanaan Islaamummaan Madiinaatti saffisaan babal’achuu jalqabe. Hamma gosoonni Aws fi Khazraj, kanneen duraan wal diina turan, walitti dhufanii Islaamummaa caalaatti sirriitti barachuuf Sayyida keenya Ergamaa Rabbii irraa barsiisaa tokko gaafatanitti ga’e. Rasuula Kabajamaan (sallallaahu alayhi wa sallam) Qur’aana Kabajamaa fi Islaamummaa barsiisuuf, Sahaabota isaa Makkaa jiran keessaa Mus’ab bin Umayr barsiisaa godhee gara Madiinaatti erge. Mus’ab mana As’ad keessa jiraate. Isa wajjin mana manaan naanna’anii Islaamummaa nama hundatti beeksisan. Namoonni Ergamaa Rabbii akka jaallatan, diinota isaa hunda irraa isa eeguuf lubbuu fi qalbiidhaan akka carraaqan waadaa akka galan isaan gaafatan. Akkasiin waadaa bay’aa Ergamaa Rabbii wajjin godhamuuf jiruuf isaan qopheessan. Hogganaan gosa As’ad bin Zuraaraa Sa’ad bin Mu’aaz ture; lamaan isaanii firoota turan. Yeroo sana Araboota biratti fira salphisuu irraa of eeguun aadaa waan tureef, Sa’ad bin Mu’aaz, inni ammallee hin amanne, mana As’ad bin Zuraaraa dhaqee dhimma kana dhorkuuf hin yaalle. Inni hogganaa gosaa waan ta’eef, ofii isaatiin dhimma kana harkatti galfachuu hin barbaanne. Kanaafuu bebbeekamoota gosa isaa keessaa Usayd bin Hudayr waamee akkana jedheen: “Gara ollaa keenyaa deemi; nama dhufe sana ilaali, waan gochuu qabdu godhi. Utuu As’ad ilma adaadaa koo hin taane, dhimma kana sitti hin dabarsu ture.”

Kana irratti Usayd bin Hudayr eeboo isaa fudhatee mana Mus’ab bin Umayr keessa jiru dhaqe. Achi yommuu ga’u aariidhaan dubbachuu jalqabe: “Maaliif nu bira dhuftan? Namoota gowwoomsaa jirtu! Yoo lubbuu keessan dhabuu hin barbaanne, battaluma as irraa ka’aa!” jedhe. Mus’ab bin Umayr haala isaa isa aaraa kana yommuu argu, baay’ee laafinaa fi gara laafinaan deebii kenne: “Mee xiqqoo taa’iitii dubbii keenya dhaggeeffadhu! Kaayyoo keenya hubadhu; yoo si gammachiise ni fudhatta. Yoo kana hin taane, nu dhorkita…” Usayd qabbanaa’ee: “Dhugaa dubbatte” jedhe; eeboo isaa lafa keessa dhaabee taa’e. Haasaa mi’aawaa Mus’ab, jechoota isaa onnee nama keessa seenan fi aayatoota Qur’aana Kabajamaa inni sagalee bareedaan dubbise dhaggeeffate. Of irraanfatee: “Kun maal bareeda!” jedhe. Achiis: “Amantii kana seenuuf maal gochuu barbaachisa?” jedhee gaafate. Itti himan; Usayd bin Hudayr Kalima-i shahaadaa jedhee Muslima ta’e. Usayd gammachuu irraa kan ka’e bakka isaatti taa’uu dadhabee: “Ani deemee nama tokko isinitti nan erga. Yoo inni Muslima ta’e, Madiinaatti saba isaa keessaa namni hin amanne tokkollee hin hafu…” jedhee saffisaan ka’ee deeme. Kallattiin Sa’ad bin Mu’aaz bira ga’e. Sa’ad bin Mu’aaz yommuu isa argu: “Nan kakadha, Usayd fuula ittiin as irraa deemeen hin deebi’u” jedhe. Achiis: “Yaa Usayd! Maal goote?” jedhee gaafate. Usayd bin Hudayr, Sa’ad bin Mu’aaz akka Muslima ta’u baay’ee waan hawweef, akkana jedhe: “Nama sana (Mus’ab bin Umayr) wajjin dubbadhe; isaan irraa hamaa tokkollee hin argine. Garuu Banii Haarisaan, ilmi adaadaa kee As’ad nama akkasii mana isaatti qubachiisuu isaa shakkanii, isa ajjeesuuf ka’aniiru jedhamee dhageenye.” Dubbiin kun Sa’ad bin Mu’aaz baay’ee tuqe. Sababni isaas waggoota muraasa dura lola tokko keessatti Banii Haarisaa mo’anii, Khaybaritti akka baqatan dirqisiisanii turan. Waggaa tokko booda immoo dhiifama godhaniifii, gara biyya isaaniitti akka deebi’an hayyamaniif. Kana hundumaa booda isaan amala akkasii agarsiisuu isaanii yaaduun Sa’ad bin Mu’aaz baay’ee aarsee ture. Haa ta’u malee dhugaatti haalli akkasii hin turre. Usayd bin Hudayr mala kanatti fayyadamee, Sa’ad bin Mu’aaz adaadaa isaa fi ilma ishee As’ad bin Zuraaraa, karaa kanaanis Mus’ab bin Umayr akka hin miine dhorkuu barbaade. Akkasiin gara isaaniitti akka darbu fi dhuma irratti Muslima akka ta’uuf karaa qopheesse. Sa’ad bin Mu’aaz dubbii Usayd bin Hudayr kana irratti bakka isaa irraa utaalee As’ad bin Zuraaraa bira deeme. Achi yommuu ga’u, As’ad fi Mus’ab bin Umayr tasgabbii fi nagaa guutuu keessa taa’anii haasa’aa akka jiran arge. Itti dhihaatee: “Yaa As’ad! Utuu firummaan nu gidduu hin jiraanne, ati waan kana gochuu hin dandeessu ture…” jedhe. Mus’ab bin Umayr dubbii kanaaf deebii kennee: “Yaa Sa’ad! Mee xiqqoo dhaabadhu, taa’iitii nu dhaggeeffadhu, hubadhu… Yoo dubbiin keenya si gammachiise, kun gaarii dha; yoo hin jaallanne immoo, kana siif hin dhiheessinu. Atis ka’ii deemta!” jedhe. Sa’ad bin Mu’aaz dubbii laafaa fi mi’aawaa kana duratti qabbanaa’ee, golee tokko taa’ee isaan dhaggeeffachuu jalqabe. Mus’ab bin Umayr dura Sa’ad bin Mu’aazitti Islaamummaa ibse. Bu’uurota Islaamummaa addeessee itti hime. Achiis sagalee isaa mi’aawaa fi bareedaan Qur’aana Kabajamaa irraa muraasa dubbise. Akkuma inni dubbisaa deemeen, haalli Sa’ad bin Mu’aaz jijjiiramaa, of irraanfachaa deeme. Ogummaa dubbii Qur’aana Kabajamaa isa fakkaataa hin qabne duratti onneen isaa laafte; dhiibbaa guddaa jala gale. Of qabachuu dadhabee: “Isin amantii kana seenuuf maal gootu?” jedhe. Mus’ab bin Umayr battaluma Kalima-i shahaadaa isa barsiise. Innis “Ash-hadu an laa ilaaha illallaah wa ash-hadu anna Muhammadan abduhuu wa rasuuluh” jedhee Muslima ta’e. Sa’ad bin Mu’aaz tasgabbii fi gammachuu Muslima ta’uu irraa argate irraa kan ka’e bakka isaatti taa’uu hin dandeenye. Battaluma mana isaa dhaqee, akkuma barateetti ghusla (dhiqannaa guutuu) godhate. Achiis sabni isaa akka walitti qabamu barbaade. Usayd bin Hudayr fudhatee bakka ummanni jiru ga’e. Ilmaan Abdulashhal waamee: “Yaa ilmaan Abdulashhal! Ana akkamitti beektu?” jedhe. Isaan afaan tokkoon: “Ati hogganaa fi guddaa keenya; nuti si hordofna!” jedhanii deebisan. Sa’ad bin Mu’aaz dubbii isaanii kana irratti akkana jedhe: “Egaa hunda keessanitti nan beeksisa: ani Muslima ta’uudhaan kabajameera. Isinis Allaahu ta’aalaa fi Rasuula Isaatti akka amantan nan barbaada. Yoo hin amanne, isin keessaa nama tokkollee wajjin hin dubbadhu, hin wal argu!…”

“Egaa hunda keessanitti nan beeksisa: ani Muslima ta’uudhaan kabajameera. Isinis Allaahu ta’aalaa fi Rasuula Isaatti akka amantan nan barbaada” Sa’ad bin Mu’aaz (radiyallaahu anhu)

Sanat as-Suruur (waggaa gammachuu)

Ilmaan Abdulashhal, akkuma hogganaan isaanii Sa’ad bin Mu’aaz Muslima ta’uu fi isaanis gara Islaamummaatti waamuu isaa dhaga’aniin, hundi isaanii waliin Muslima ta’an. Guyyaa sana hanga galgalaatti samii Madiinaa sagalee Kalima-i shahaadaa fi takbiiraatiin raasan.2 Ilmaan Abdulashhal waliin Muslima ta’anii yeroo gabaabaa booda, ummanni Madiinaa hundi, gosoonni Aws fi Khazrajis Islaamummaa fudhatan. Manni hundi nuura Islaamummaatiin ifeeffame. Sa’ad bin Mu’aaz fi Usayd bin Hudayr taabota gosoota isaanii hunda caccabsan. Haalli kun yeroo Nabiyyii keenya jaalatamaaf (sallallaahu alayhi wa sallam) himame, baay’ee gammade. Muslimoonni Makkaa gammachuu keessa turan. Kanaafuu waggaan kun (621 A.L.A.) “Sanat as-Suruur” (waggaa gammachuu) jedhamee moggaafame.

As-salaatu was-salaamu alayka yaa Rasuulallaah!
As-salaatu was-salaamu alayka yaa Habiiballaah!
As-salaatu was-salaamu alayka yaa Sayyidal-awwaliina wal-aakhiriin!

Waliigaltee Aqabaa isa lammaffaa

Waggaa kudha lammaffaa bi’sataa keessa cunqursaan mushrikoonni Makkaa Muslimoota irratti raawwatan daangaa isaa isa dhumaa ga’ee, kan obsaan hin danda’amne ta’ee ture. Madiinaatti garuu, tajaajila As’ad bin Zuraaraa fi Mus’ab bin Umayr irraa kan ka’e, namoonni Aws fi Khazraj jaalalaa fi hawwii guddaa keessa turan: Muslimoota harka bal’ifatanii simachuuf, laphee isaaniitti qabachuu fi isaaniif jecha aarsaa kamiyyuu baasuuf qophaa’oo turan. Sayyida keenya Ergamaa Rabbii immoo akka inni yeroo dhihootti Madiinaa dhufuu isaatiin kabaju hawwan; isaaf jecha qabeenya fi lubbuu isaanii akka hin qusanne waadaa galaa turan. Yeroon hajjii ga’ee ture. Ji’a Zul-Hijjaa keessa, Mus’ab bin Umayr wajjin, Muslimoota Madiinaa irraa dhiironni 73 fi dubartoonni 2 Makkaa dhufan. Hajjii booda hundi isaanii ammas Aqabaatti Nabiyyii keenya wajjin wal argan. Bakka bu’oonni 12, As’ad bin Zuraaraa dabalatee, maqaa gosoota isaaniitiin Nabiyyiin keenya gara Madiinaatti akka godaanu kadhatanii yaada dhiheessan. Sayyida keenya Ergamaan Rabbii Qur’aana Kabajamaa irraa aayatoota kabajamoo tokko tokko erga isaaniif dubbisee booda, akkuma lubbuu isaanii, haadhota manaa fi ijoollee isaanii eegan isas akkasitti akka eegan mirkaneessuuf waadaa cimaa isaan gaafate. Adeerri Sayyida keenya Ergamaa Rabbii Abbaas, inni ammallee Muslima hin taane, achi ture. Garee waadaa bay’aaf dhufe kanaan akkana jedhe: “Yaa warra Madiinaa! Kun ilma obboleessa koo ti. Namoota hunda keessaa kan ani caalaatti jaalladhu isa. Yoo isa dhugoomsitanii waan inni Rabbii biraa fides itti amantanii, isin wajjin fudhattanii deemuu barbaaddan, waadaa cimaa na amansiisu naaf galuu qabdu. Akkuma beektan, Muhammad alayhis-salaam nu keessaa ti. Nuti warra isatti hin amanne irraa isa eegneerra. Inni nu gidduutti ulfinaa fi kabaja isaatiin eegamee jiraataa jira. Kana hundumaa wajjin inni nama hunda irraa garagalee, isinitti makamee isin wajjin deemuuf murteesseera. Yoo gosoonni Arabaa hundi walitti dhufanii isin irratti duulan, isaan dura dhaabachuuf humna waraanaa ga’aa qabaattan, dhimma kana jalqabaa. Dhimma kanas gidduu keessanitti sirriitti mari’adhaa, booda akka hin qoodamneef. Waadaa galtan irra dhaabbattanii diinota isaa irraa isa eeguu ni dandeessuu? Yoo kana akka malutti raawwachuu dandeessan, kun gaarii dha. Yoo Makkaa erga ba’ee booda kophaa isa dhiisuuf jirtan immoo, akka inni biyya isaatti ulfina isaatiin eegamee jiraatuuf, amma irraa kaasaa dhiisaa.” Dubbiin Abbaas kun Muslimoota Madiinaa gaddisiise. Akka waan isaan Sayyida keenya Ergamaa Rabbii (sallallaahu alayhi wa sallam) gara biyya isaaniitti yoo fudhatan mushrikoota irraa eeguu hin dandeenye, yeroo rakkoon dhufu immoo dhiisanii deemaniitti dubbiin itti dubbatame ture. Sahaabota Madiinaa keessaa As’ad bin Zuraaraa gara Nabiyyii keenya kabajamaatti garagalee: “Yaa Ergamaa Rabbii! Yoo nuuf hayyamtan, jechoota muraasa qaba. Isiniif haan dhiheessu” jedhe. Yeroo Boonsi Uumamaa hayyameef, As’ad akkana jedhe: “Haati koo fi abbaan koo aarsaa isinii haa ta’an, yaa Ergamaa Rabbii! Waamichi hundi karaa fi mala laafaa yookaan cimaa qaba. Amma isin waan namoonni fudhachuun baay’ee itti ulfaatutti nu waamaa jirtu; sababni isaas namoonni taabota durii kaasee gabbaraa turan dhiisanii Islaamummaa fudhachuun isaanitti baay’ee cima. Kana hundumaa wajjin nuti onnee keenya guutuun Islaamummaa fudhanneerra. Firoota keenya mushrikoota ta’an wajjin hidhata akka kunnu nu ajajjan; qalbii qulqulluun sanas fudhanne. Kanas fudhachuun baay’ee akka cimu ni beektu. Utuu adeeroonni keessan illee diina ta’anii isin hin eegin, nuti dhuunfaa keessan ol’aanaaf harka bal’ifannee, hojii cimaa kana dirqama keenya goonee fudhanne. Hundi keenya dubbii kana irratti walii galla. Waan afaan keenyaan dubbannu onnee keenyaan ni mirkaneessina. Akkuma haadhota manaa fi ijoollee keenya eegnu, qaama keessan eebbifamaa hanga copha dhiiga keenyaa isa dhumaatti akka eegnu ni kakanna. Yoo waadaa kana cabsine, waan Allaahu ta’aalaaf waadaa galle hin eegneef, garee warra badaa (shaqiyyoota) keessatti haa lakkaa’amnu. Yaa Ergamaa Rabbii! Nuti waadaa keenya kana irratti amanamoo dha. Allaahu ta’aalaan milkaa’ina nuuf haa kennu!” Achiis itti fufee: “Yaa Ergamaa Rabbii! Wabii ofii keessaniif barbaaddan nurraa fudhattanii, ulaagaa barbaaddan kaa’uu dandeessu” jedhe.

Nabiyyiin keenya kabajamaan gara Islaamummaatti isaan kakaase; Qur’aana Kabajamaa dubbise. Achiis akkana jedhe: “Ulaagaan ani Rabbii kootiif isin irraa barbaadu, Allaahu ta’aalaa akka gabbartanii fi waan tokkollee Isatti akka hin qindeessine dha. Ulaagaan ani ofii kootii fi Sahaabota kootiif barbaadu immoo, akka nu qubachiiftan, anaa fi Sahaabota koo akka gargaartan, akkuma waan ittiin of ittisitanii of eegdan irraa nus akka eegdan dha.”

Baraa’ bin Ma’ruur: “Allaahu ta’aalaa, Isa amantii dhugaa fi kitaabaan nabiyyii godhee isin ergeen nan kakadha: akkuma haadhota manaa fi ijoollee keenya ittisnee eegnu, isinis ni eegna! Yaa Ergamaa Rabbii, waadaa bay’aa keenya fudhadhaa!” jedhe. Muslimoota Madiinaa keessaa Abbaas bin Ubaadaa, waliigaltee Nabiyyii keenya kabajamaa wajjin godhame jabeessuuf, hiriyyoota isaatiin: “Yaa warra Khazraj! Muhammad alayhis-salaam maaliif akka fudhattan ni beektuu?” jedhe. Isaanis: “Eeyyee” jedhanii deebisan. Kana irratti akkana jedhe: “Isin yeroo nagaas, yeroo lolaas isa fudhattanii isa hordoftu. Yoo qabeenya keessan irra miidhaan ga’ee, firoonni fi warri isinitti dhihoo ta’an yommuu badan Nabiyyii keenya kophaa fi gargaarsa malee dhiisuuf jirtan, amma irraa kaasaa kana godhaa. Wallaahi, yoo waan akkanaa gootan, addunyaas Aakhiraattis ni baddu! Yoo, waan inni itti waamu keessatti, qabeenyi keessan bades, firoonni keessan dhihoo ajjeefamanis, isaaf amanamoo ta’uu akka dandeessan sammuun keessan isinitti hime, isa qabadhaa. Wallaahi, kun addunyaa keessanii fi Aakhiraa keessaniif gaarii dha.” Kana irratti hiriyyoonni isaa: “Qabeenyi keenya yoo bade, firoonni keenya yoo ajjeefaman illee, Nabiyyii keenya hin dhiifnu. Gonkumaa isa irraa hin addaanu. Du’uutu jira, deebi’uun hin jiru!” jedhan.

“Yoo waadaa kana cabsine, waan Allaahu ta’aalaaf waadaa galle hin eegneef, garee warra badaa (shaqiyyoota) keessatti haa lakkaa’amnu. Yaa Ergamaa Rabbii! Nuti waadaa keenya kana irratti amanamoo dha. Allaahu ta’aalaan milkaa’ina nuuf haa kennu!” As’ad bin Zuraaraa (radiyallaahu anhu)

Achiis gara Nabiyyii keenya kabajamaatti garagalanii: “Yaa Ergamaa Rabbii! Yoo waadaa keenya kana raawwanne, nuuf maaltu jira?” jedhanii gaafatan. Nabiyyiin keenya jaalatamaan yeroo sana: “Jaallannaa Allaahu ta’aalaa fi Jannata!” jedhe. Isaan keessaa tokkoon tokkoon isaanii bakka bu’aa fi wakiila saba isaa ta’ee waadaa gale. Dursee As’ad bin Zuraaraa: “Waadaa Allaahu ta’aalaa fi Rasuula Isaatiif gale raawwachuuf, lubbuu fi qabeenya kootiin isa gargaaruuf waadaa koo dhugoomsuuf waadaa bay’aa nan godha” jedhee harka isaa qabe (musaafahaa godhe). Isa booda tokkoon tokkoon isaanii haaluma kanaan waadaa bay’aa xumuranii: “Waamicha Allaahu ta’aalaa fi Rasuula Isaa fudhanne, dhageenye, ajajamne” jechuudhaan gammachuu fi harka kennuu isaanii ibsan. Akkasiin Ergamaa Rabbiif jecha lubbuu fi qabeenya isaanii utuu hin sodaatin dhiheessan. Waadaan bay’aa dubartoota wajjin godhame jechaan qofa ture. Nabiyyiin keenya jaalatamaan (sallallaahu alayhi wa sallam) “Allaahu ta’aalaatti waan tokkollee akka hin qindeessine, akka hin hanne, akka maqaa nama hin balleessine, akka hin sagaagalle, ijoollee isaanii akka hin ajjeesne, akka hin sobne, hojii gaarii irratti akka hin morminne…” jedhee isaan irraa waadaa fudhate. Yeroo warri Madiinaa Nabiyyii keenya kabajamaaf waadaa bay’aa godhaa turan, sagaleen tokko tulluu Aqabaa irraa: “Yaa warra Minaatti qubattan! Nabiyyichi fi Muslimoonni Madiinaa isin waraanuuf walii galaniiru!” jedhee iyye. Nabiyyiin keenya sagalee kanaaf: “Kun sheyxaana Aqabaa ti” erga jedhee booda, isa iyyeen immoo: “Yaa diina Allaahu ta’aalaa! Sis nan qabadha!” jedhe. Warra Madiinaa waadaa bay’aa godhaniin immoo: “Battaluma gara bakka qubannaa keessaniitti deebi’aa” jedhe. Abbaas bin Ubaadaa: “Yaa Ergamaa Rabbii! Nan kakadha, yoo barbaaddan, boru ganama kaafiroota Minaa jiran irratti duullee hunda isaanii goraadeen fixna” jedhe. Nabiyyiin keenya kabajamaan ni gammade, garuu: “Ammaaf haala kanaan akka sochoonu hin ajajamne. Amma bakka keessanitti deebi’aa” jedhe. Akka odeessa Imaam Nasaa’ii kan Abdullaah bin Abbaas irraa odeessetti, Ansaar keessaa warri waadaa bay’aa Aqabaa irratti argaman, Ergamaa Rabbii bira dhufuu isaaniitiin Muhaajiroota keessaas ta’aniiru.3

Sarviin kadhannaa gugee duratti of tuulee dhaabata,
Qarqara isaa qabatee miilla isaatti kufee yoo kadhate malee – bishaan.
Wardiin dhiiga bulbulaa dhuguu barbaada – yoo mala tokkoon
Uumama damee wardii keessa seenee isa hin baraarre malee – bishaan.
Uumama isaa qulqulluu warra addunyaatiif ifa godhe;
Karaa Ahmad Mukhtaar hordofe – bishaan.
Sayyidni ilmaan namaa, galaana lu’ulu’a filatamoo ti –
Mu’jizoonni isaa ibidda warra hamootaatiif – bishaan.
Ifa iddoo wardii nabiyyummaa haaraa gochuuf,
Mu’jizaa isaatiin dhagaa jabaa keessaa burqise – bishaan.
Mu’jizaan isaa addunyaa keessatti galaana qarqara hin qabnee dha;
Isa irraa hanga mana ibiddaa kaafirootaa kumaatti ga’e – bishaan.
Namni kana dhaga’e dinqisiifannaadhaan quba isaa ciniina:
Guyyaa rakkinaa quba isaa irraa Ansaariif kenne – bishaan.