ХИЛИЯ-И СӘАДАТ

Хабиб-и әкрам Пайғамбарымыздың (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) сыртқы келбеті «Хилия-и сәадат» деп аталады. Ислам ғалымдары Мұхаммед алейһиссаламның көрінетін барлық мүшелерін, келбетін, сипаттарын, көркем мінездерін және ең нәзік жақтарына дейін бүкіл өмірін дәлелдері мен құжаттарымен ашық түрде жазып қалдырған. Бұл мәліметтер Пайғамбарымыздың өз сөздері болған хадис шәрифтерден және сахабалары жеткізген хабарлардан жиналған. Оларды қамтитын шығармалар сира кітаптары деп аталады. Мыңдаған сира кітабының ішінде Пайғамбарымыздың хилия-и сәадатын баяндайтын ең атақты кітаптар – имам Тирмизидің «Әш-Шамаилур-Расул», Қади Ияздың «Шифа-и шәриф», имам Бәйһақи мен Әбу Нуайм Исфаханидің «Дәлаилун-нубууә» атты кітаптары, сондай-ақ хазреті имам Қасталанидің «Мәуахиб-и ләдуния» атты шығармасы. Хадис шәрифтерде және құрметті сахабалар жеткізген хабарларда сүйікті Пайғамбарымыздың хилия-и сәадаты былай сипатталады: «Ғаламның мақтанышының мүбәрәк жүзі, барлық мәртебелі мүшелері және мүбәрәк дауысы барлық адамдардың жүздерінен, мүшелерінен және дауыстарынан көркем еді.

Мүбәрәк жүзі сәл дөңгелек еді, ал көңілді кездерінде айдай нұрланатын.1 Оның қуанғаны мүбәрәк маңдайынан білініп тұратын.

Расулуллаһ күндіз қалай көрсе, түнде де солай көретін. Алдындағыларды қалай көрсе, артындағыларды да солай көретін. Жанына немесе артына қарағысы келгенде, бүкіл денесімен бұрылып қарайтын. Жерге көкке қарағанынан көбірек қарайтын. Мүбәрәк көздері үлкен, кірпіктері ұзын еді. Мүбәрәк көздерінде сәл қызғылттық бар еді, көзінің қарасы қап-қара еді, ол түнде көзіне сүрме тартатын. Әлемнің мақтанышының (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) маңдайы ашық еді.

Мүбәрәк қастары жіңішке, екі қасының арасы ашық еді. Екі қасының арасындағы тамыр ашуланғанда білеуленіп шығатын. Мүбәрәк мұрны өте әдемі, ортасы сәл биіктеу еді. Мүбәрәк басы үлкен еді. Мүбәрәк аузы кішкентай емес еді. Мүбәрәк тістері ақ, алдыңғылары сирек еді. Сөйлегенде тістерінің арасынан нұр шығып тұрғандай болатын. Аллаһу та’аланың құлдарының арасында одан шешенірек әрі одан тәтті сөйлейтін адам көрінбеді.

Әлемнің мақтанышы қырық жасқа толғанда,
басына рисалат тәжі қойылды.
Үнемі дауыс естілетін: «Ей, Әмин,
Мен сені әлемдерге рақым еттім».

«Барған әр шіркеудің бас діни қызметкерінен (епископынан) Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) сипаттарын және хилиясын (сыртқы келбетін) сұрадым да, бәрін бір-бірлеп жадыма сақтадым. Мәдинаға оралғанда, бәрін Расулуллаһқа (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) айтып бердім. Бұл оған ұнады» Муғира бин Шуғба (радиаллаһу анһу)

Құран кәрім аят-аят айқын дәлелдермен түсті,
түрлі-түрлі көптеген мұғжизалар көрінді.
Ол пәк зат басынан аяғына дейін нұр болса да,
оның әр мүшесінде мұғжизалар бар еді.
Ең алдымен: оның мүбәрәк денесінің
көлеңкесі ешқашан жерге түспеді.
Басынан аяғына дейін оның денесі нұр еді,
ал нұрдың көлеңкесі болмайтыны – белгілі.
Сондай-ақ оның мүбәрәк басының үстінде
әрдайым көлеңке түсіретін бір бұлт болатын.
Қайда барса да, ол оған еріп баратын,
үнемі басының үстінде тұратын.
Ал оның мүбәрәк көздеріндегі мұғжиза
қандай екенін де сендерге айтайын.
Алдындағыны қалай анық көрсе,
артындағыны да дәл солай көретін.
Тыңдаңдар оның мүбәрәк мұрны туралы да,
қараңдар, ондағы мұғжиза қандай.
Жәбрейіл Әмин уахимен түскенде,
Жәбрейіл көктен бөлінген сол сәтте-ақ
Пайғамбар оның иісін сезетін
және оның уахимен түскенін білетін.
Ай жүзді ол зат ернін қимылдатса,
көкте күн шеңбері де қимылдайтын.

Мүбәрәк сөздері өте оңай түсінілетін, көңілдерді баурап, рухтарды тартатын. Сөйлегенде сөздері маржандай тізілетін. Біреу санағысы келсе, оның сөздерін санауға болатын. Кейде жақсы түсінілсін деп айтқанын үш рет қайталайтын. (Жәннатта Мұхаммед алейһиссалам сөйлегендей сөйлейтін болады.) Оның мүбәрәк дауысы ешкімнің дауысы жетпейтін жерге жететін. Әлемнің мақтанышы Пайғамбарымыз (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) жылы жүзді еді. Ол жымиып күлетін, сонда оның мүбәрәк алдыңғы тістері көрінетін.

Күлгенде оның нұры қабырғаларға шағылысатын. Жылауы да күлуі сияқты жеңіл еді. Ол қарқылдап күлмейтін, дауыстап жыламайтын, бірақ қайғырғанда мүбәрәк көздерінен жас ағып, мүбәрәк кеудесінен дыбыс естілетін. Ол үмметінің күнәларын ойлағанда, Аллаһу та’аладан қорыққаннан, Құран кәрімді естігенде, кейде намаз оқып тұрғанда да жылайтын. Әлемнің мақтанышы Пайғамбарымыздың мүбәрәк саусақтары ірі, мүбәрәк білектері етті еді. Мүбәрәк алақандары кең еді. Бүкіл денесінің иісі жұпардан да хош еді. Мүбәрәк денесі әрі жұмсақ, әрі күшті еді. Әнәс бин Малик былай дейді: «Расулуллаһқа он жыл қызмет еттім. Оның мүбәрәк қолдары жібектен де жұмсақ еді».

Мүбәрәк денесі жұпардан да, гүлдерден де хош иісті еді. Мүбәрәк қолдары, аяқтары және саусақтары ұзын еді. Мүбәрәк аяқтарының саусақтары ірі, табандары тым ойыс емес және жұмсақ еді. Мүбәрәк қарны кең, кеудесімен бір деңгейде еді. Иық сүйектері ірі, мүбәрәк кеудесі кең еді. Расулуллаһтың мәртебелі жүрегі – илаһи назар түсетін орын (назаргаһ-и илаһи) еді. Расул-и әкрам Пайғамбарымыз тым ұзын бойлы болмағаны сияқты, қысқа бойлы да емес еді. Қасына ұзын бойлы біреу тұрса, одан ұзынырақ көрінетін. Отырғанда мүбәрәк иықтары отырғандардың бәрінікінен жоғары тұратын.

Мүбәрәк шашы мен сақалы тым бұйра да, тым тік те емес, жаратылысынан толқынды еді. Мүбәрәк шашы ұзын еді; бұрын маңдайына кекіл қалдыратын, кейін шашын екіге жаратын болды. Мүбәрәк шашын кейде өсіретін, кейде қырқып қысқартатын. Шашы мен сақалын боямайтын. Қайтыс болғанда шашы мен сақалындағы ақ талдар жиырмаға да жетпейтін. Мүбәрәк мұртын қысқа етіп қырқатын. Мұртының ұзындығы мен пішіні мүбәрәк қастарындай еді. Оның қызметінде арнайы шаштараздары бар еді.

Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) мисуағы мен тарағын жанынан тастамайтын. Мүбәрәк шашы мен сақалын тарағанда айнаға қарайтын. Ғаламның мақтанышы Пайғамбарымыз алдына қарап, жылдам жүретін, бір жерден өткені оның хош иісінен білініп тұратын. Расулуллаһ араб еді. Яғни оның жүзі ақ, қызғылт араласқан, ол өте көркем, нұрлы және сүйкімді еді». Пайғамбарымызды қара деген адам кәпір болады. «Араб» сөзінің сөздік мағынасы – «көркем». Мысалы, «лисан-и араб» – «көркем тіл» деген сөз. Ал терминдік мағынасы, яғни география тұрғысынан араб – Арабстан деп аталатын түбекте туып-өскен, сондағы климатпен, ауамен, сумен және азықпен өсіп-жетілген және сондағы адамдардың қанынан шыққан кісі. Анадолыдағы қаннан тарағандарды түрік, Болгарияда туып-өскендерді болгар, Германиядағыларды неміс деп атайтыны сияқты, Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) да Араб түбегінде туғандықтан араб. Арабтар ақ, бидай өңді болады. Әсіресе Пайғамбарымыздың әулеті ақ жүзді және өте көркем еді. Өйткені оның атасы Ибраһим алейһиссалам да ақ жүзді еді және Басра қаласының тұрғындарынан Тарух есімді ақ жүзді бір мүминнің ұлы еді. Кәпір Азар Ибраһим алейһиссаламның әкесі емес, көкесі және өгей әкесі еді.

«Расулуллаһқа он жыл қызмет еттім. Оның мүбәрәк қолдары жібектен де жұмсақ еді. Мүбәрәк денесі жұпардан да, гүлдерден де хош иісті еді» Әнәс бин Малик (радиаллаһу анһу)

Сүйікті Пайғамбарымыздың әкесі Абдуллаһтың көркемдігі Мысырға дейін тараған еді, маңдайындағы нұр себепті екі жүзге жуық қыз оған тұрмысқа шығу үшін Меккеге келген еді. Бірақ Мұхаммед алейһиссаламның нұры Әминаға нәсіп болды. Оның көкесі Аббас пен Аббастың ұлы Абдуллаһ та ақ жүзді еді. Пайғамбарымыздың қиямет-қайым болғанға дейінгі ұрпағы да көркем және ақ жүзді. Расулуллаһтың сахабалары да ақ жүзді және көркем еді. Осман (радиаллаһу анһу) ақ жүзді, сары шашты еді. Расулуллаһ Византия императоры Ираклийдің үкіметіне жіберген елшісі Дыхие Кәлби өте көркем еді, ол көшелерде жүргенде Византия қыздары оның жүзін көру үшін көшеге шығатын. Жәбрейіл алейһиссалам көбіне Дыхиенің (радиаллаһу анһу) кейпінде келетін. Мысыр, Шам, Африка, Сицилия және Испанияның жергілікті тұрғындары араб емес. Бірақ арабтар исламды дүниеге тарату үшін Араб түбегінен шығып, осы өлкелерге келгендіктен, бүгін олар сол жерлерде де бар. Сол сияқты олар Анадолыда, Үндістанда және басқа елдерде де бар. Алайда бүгін бұл елдердің ешқайсысының халқын араб деп атау дұрыс болмайды.

Мысыр халқы қараторы. Хабашстан халқы қара, оларды хабаштар деп атайды. Занзибар халқын зәңгілер деп атайды, олар да қара. Пайғамбарымыздың туыстарын, немерелерін сүю және құрметтеу – ғибадат. Оларды әр мұсылман жақсы көреді. Анадолыға қонаққа келген қара нәсілді феллахтар, хабаштар, зәңгілер құрмет пен сый көру үшін өздерін араб деп таныстырған, ал Анадолының ақкөңіл мұсылмандары олардың сөзіне сеніп, оларды жақсы көрген. Өйткені бұл махаббатта қара мен ақты бөлу жоқ. Қара нәсілді мұсылман ақ нәсілді кәпірден әлдеқайда жоғары, қымбат және сүйкімді. Адамның қара болуы иманның абыройын кемітпейді. Хазреті Біләл Хабаши және Расулуллаһ қатты жақсы көретін Усамә қара еді. Жамандықтары мен пасықтықтары баршаға мәлім кәпірлер Әбу Ләһәб пен Әбу Жәһл ақ еді. Аллаһу та’ала адамның түсіне емес, иманының күші мен тақуалығына баға береді. Бірақ қаралардың өздерін араб деп таныстыруы ислам дұшпандарының – яһудилердің ісіне жарады. Бір жағынан олар қара адамдарды төмен және жиіркенішті етіп көрсетті. Оларды құл ретінде пайдаланды.

Екінші жағынан, қара мысықтарды, иттерді «Араб, араб» деп шақырып, газет-журналдарда басқан қара суреттер мен карикатураларды араб деп атап, жастарға арабты қара етіп көрсетуге, осылайша мұсылман балаларын Пайғамбарымыздан (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) суытуға тырысты.

Көркем мінездердің бәрі сүйікті Пайғамбарымыздың бойына жиналған еді. Оның көркем мінездері Аллаһу та’ала берген (уәһби) еді, кейіннен еңбекпен жиналған (кәсби) емес еді. Ол ешқашан бір мұсылманның атын атап лағнет айтпады және мүбәрәк қолымен ешкімді ұрмады. Аллаһ үшін кек алды, ал өзі үшін ешкімнен кек алмады. Туыстарына, сахабаларына және қызметшілеріне кішіпейілділікпен жақсы мәміле ететін. Үйде өте жұмсақ және жылы жүзді еді. Науқастардың көңілін сұрауға баратын, жаназаларға қатысатын. Сахабаларына істерінде көмектесетін, балаларын құшағына алатын. Бірақ оның жүрегі бұлармен әуре болмайтын. Мүбәрәк рухы періштелер әлемінде еді. Расулуллаһты кенеттен көрген адамды үрей билейтін. Егер ол өзі жұмсақ мәміле етпесе, пайғамбарлық халдері себепті ешкім оның қасында отыра алмас еді, сөзін тыңдауға шыдамы жетпес еді. Ал өзі ұяттылығынан (хаясынан) мүбәрәк көздерімен ешкімнің бетіне тіктеп қарамайтын.

Әлемнің мақтанышы Пайғамбарымыз (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) адамдардың ең жомарты еді. Одан бір нәрсе сұралғанда, оның «жоқ» дегенін ешкім көрмеді. Сұралған нәрсе болса, беретін, болмаса, үндемейтін.

Оның жақсылықтары, ихсандары соншалық көп еді, тіпті Византия императорлары да, Иран шаһтары да, басқа ешбір патша да ол сияқты ихсан жасай алмады. Бірақ өзі тарлықта өмір сүруді жақсы көретін; ішіп-жеу ойына да келмейтін өмір кешетін. Ол ешқашан: «Тамақ әкеліңдер, жейік» немесе «Пәлен тамақты пісіріңдер», – демейтін. Тамақ әкелсе, жейтін, қандай жеміс берсе де қабыл алатын. Кейде айлар бойы аз жеп, аштықты жақсы көретін. Кейде көп те жейтін. Тамақтан кейін су ішпейтін. Суды отырып ішетін.2 Басқалармен бірге тамақтанғанда, бәрінен кейін қолын тартатын.3 Әркімнің сыйлығын қабыл алатын. Сыйлық әкелген адамға оның сыйлығынан бірнеше есе артығын беретін.

Түрлі киім кию оның әдеті еді. Шет мемлекеттердің елшілері келгенде сәнденіп, қымбат әрі нәзік киім киіп, көркем келбетін көрсететін. Көзі ақық тасынан жасалған күміс жүзік тағып, оны мөр ретінде қолданатын. Жүзігінде «Мұхаммадур-расулуллаһ» деп жазылған еді. Оның төсегі теріден еді, іші құрма ағашының талшығымен толтырылған еді. Кейде осы төсекте, кейде жерге төселген тері үстінде, кейде қамыс төсеніш не құрғақ топырақ үстінде ұйықтайтын. Мүбәрәк алақанын оң бетінің астына қойып, оң жағымен жатып ұйықтайтын.4 Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) зекет малын алмайтын, шикі пияз бен сарымсақ сияқты нәрселерді жемейтін және өлең айтпайтын. Пайғамбарымыздың мүбәрәк көздері ұйықтаса да, мәртебелі жүрегі ұйықтамайтын. Аш жатып, тоқ тұратын. Ешқашан есінемейтін. Оның мүбәрәк денесі нұрлы еді, көлеңкесі жерге түспейтін. Киіміне шыбын қонбайтын, маса және басқа жәндіктер оның мүбәрәк қанын ішпейтін.

Аллаһу та’ала оның Расулуллаһ екенін білдіргеннен кейін, шайтандар көкке шығып хабар ала алмайтын, көріпкелдер де болжам айта алмайтын болды. Әлем сардары Пайғамбарымыз (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) қазір де біз білмейтін бір өмірмен тірі. Оның мәртебелі денесі ешқашан шірімейді. Қабірінде бір періште тұрып, үмметі айтқан мәртебелі салауаттарды оған жеткізіп тұрады. Оның мінбері мен мәртебелі қабірінің арасындағы орын Рауда-и мутаххара деп аталады. Бұл жер – жәннат бақшаларының бірі. Оның мәртебелі қабірін зиярат ету – бағынушылықтардың ең ұлысы және ғибадаттардың ең қымбаты. Құрметті сахабалардың ұлылары Пайғамбарымыздың көркемдігін былай баяндады. Әбу Хурайра былай деді: «Мен Расулуллаһтан көркемірек адамды көрмедім. Күн бар жарқылымен оның жүзінде жарқырап тұрғандай еді. Күлгенде тістері қабырғаларға жарық шашатын».

«Үмметімнің ішінде мені ең көп сүйетіндер – менен кейін келетін, мені көру үшін отбасы мен малын пида етуге дайын адамдар» Хадис шәриф

Ибн Әби Һала былай деді: «Пайғамбарымыздың мүбәрәк жүзі он төрттегі айдай жарқырайтын». Хазреті Әли былай деді: «Оны кенеттен көрген адамды оның айбаты үрейге бөлейтін. Ал онымен сөйлесіп, оны таныған адам бірден оған жылып, оны жақсы көре бастайтын».

Жабир бин Сәмура былай деді: «Расулуллаһ мүбәрәк қолымен менің бетімді сипады. Мен оның қолынан, бейне бір оны аттардың, яғни хош иіс сатушының дорбасынан жаңа ғана шығарғандай, хош иіс пен салқындық сездім. Расулуллаһ мусафаха үшін біреудің қолына қолын тигізсе, күні бойы сол адамның қолынан бұл хош иіс кетпейтін».5

Хазреті Айша анамыз былай деді: «Расулуллаһ бір баланың басынан сипаса, басқа балалардың арасында ол бала хош иісінен бірден білініп тұратын».6

Бір күні Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) үйінде ұйықтап жатқан еді. Әнәс бин Маликтің анасы Үммү Сүләйм келді. Ұйқы кезінде Расулуллаһтың мүбәрәк жүзінде тер тамшылары пайда болған еді. Үммү Сүләйм Пайғамбарымыздың мүбәрәк терін жинай бастады. Ол оянып, мұның себебін сұрағанда, Пайғамбарымыздың сүт жағынан нағашы апасы болған Үммү Сүләйм: «Біз оны хош иістерімізге қосамыз. Сіздің теріңіз – хош иістердің ең көркемі, ең жұпар аңқитыны», – деді.7

Әбу Хурайра былай деді: «Жүрісте Расулуллаһтан жылдамырақ адамды көрмедім. Жер оның алдында жиырылып жатқандай еді. Онымен бірге жүргенде біз бар күшімізді салып тырысатынбыз».

Пайғамбарымыз ерекше көркем сөйлейтін. Сөзді қайдан бастап, қайда аяқтау керегін ең кемел түрде білетін. Оның сөздері айтылуы жағынан анық, аса шешен әрі орынды еді. Оның сөздерінде мағынаның дұрыстығы әрдайым көрініп тұратын. Ойын жеткізу қабілеті ерекше жоғары болғандықтан, сөйлегенде мүлде шаршамайтын, қиналмайтын.