УӘДА ХҰТБАСЫ

Хамд тек Аллаһу та’алаға ғана тән. Біз Оған хамд айтамыз, Одан кешірім тілейміз және Оған тәубе етеміз. Нәпсілеріміздің жамандықтарынан және амалдарымыздың күнәларынан Аллаһу та’алаға сиынамыз. Аллаһу та’ала тура жолға салған адамды адастыратын, Ол адастырғанды тура жолға салатын ешкім жоқ. Куәлік етемін: Аллаһу та’аладан басқа илаһ жоқ. Ол – жалғыз. Оның теңі де, серігі де жоқ. Тағы да куәлік етемін: Мұхаммед (алейһиссалам) – Оның құлы әрі расулы.

Ей, Аллаһтың құлдары! Сендерге Аллаһу та’аладан қорқуды және Оған бағынуды өсиет етемін.

Ей, адамдар! Сөзімді жақсылап тыңдаңдар! Білмеймін, бәлкім осы жылдан кейін сендермен мұнда енді ешқашан кездесе алмаспын. Ей, адамдар! Бұл күндерің қандай қасиетті күн болса, бұл айларың қандай қасиетті ай болса, бұл шаһарларың (Мекке) қандай мүбәрәк шаһар болса, сендердің жандарың, малдарың және ар-намыстарың да сондай қасиетті. Олар кез келген қол сұғудан қорғалған.

Сахабаларым! Ертең сендер Раббыларыңа қауышасыңдар және бүгінгі әрбір халдерің, әрбір істерің туралы сөзсіз сұраласыңдар. Абай болыңдар, менен кейін бұрынғы адасушылықтарға қайтып, бір-біріңнің мойындарыңды шаппаңдар!

Бұл өсиетімді осында болғандар болмағандарға жеткізсін!

Мүмкін, жеткізілген адам осында болып естіген адамнан жақсырақ түсініп сақтар. Сахабаларым! Кімнің қолында бір аманат болса, оны иесіне қайтарсын!

Рибаның (өсімнің) барлық түрі жойылды. Ол менің аяғымның астында. Бірақ қарыздарыңның негізгі бөлігін қайтаруларың керек. Зұлымдық та жасамаңдар, зұлымдыққа да ұшырамаңдар. Аллаһу та’аланың әмірімен өсімқорлыққа енді тыйым салынды. Жаһилия дәуірінен қалған бұл жиіркенішті әдеттің барлық түрі менің аяғымның астында. Мен жойған алғашқы риба – Абдулмутталибтің ұлы (көкем) Аббастың рибасы. Сахабаларым! Жаһилия дәуірінде жүргізілген қан даулары да толығымен жойылды. Мен жойған алғашқы қан дауы – Абдулмутталибтің немересі (көкемнің ұлы) Рәбианың қан дауы.

Ей, адамдар! Соғыса алу үшін харам айлардың орындарын ауыстыру, сөзсіз, күпірлікте өте алысқа кету. Бұл – кәпірлер сонымен адастырылатын нәрсе. Олар (бір айды) бір жылы халал деп қабылдап, келесі жылы оны харам деп жариялайды. Олар мұны Хақ та’ала халал және харам еткен айлардың санына сәйкестендіру үшін істейді. Олар Аллаһу та’ала харам еткенді халал, халал еткенді харам етеді.

Ей, сахабаларым! Біз қажылықты дәл өз уақытында жасап отырмыз. Айлардың реті Аллаһу та’ала оларды жаратқан кездегідей. Сөзсіз, уақыт Аллаһу та’ала оны жаратқан күндегі пішіні мен тәртібіне қайта оралды.

«Аллаһым! Бұл Үйдің мәртебесін, ұлылығын, айбынын және абыройын арттыр. Оны қажылық және умрамен ұлықтағандардың да мәртебесін, айбынын, құрметін және жақсылығын арттыр» Хадис шәриф

Ей, адамдар! Бүгін шайтан сендердің осы жерлеріңде ықпалы мен билігін қайта орнату күшінен мәңгілікке айырылды. Бірақ сендер мен жойған мына нәрселерден басқа, ұсақ деп санаған істеріңде оған ерсеңдер, бұл оны қуантады. Діндеріңді сақтау үшін бұлардан да сақтаныңдар!

Ей, адамдар! Сендерге әйелдердің хақын сақтауды және бұл жөнінде Аллаһу та’аладан қорқуды өсиет етемін. Сендер әйелдерді Аллаһу та’аланың аманаты ретінде алдыңдар; олардың ар-намысы мен пәктігін Аллаһу та’аланың атымен уәде беріп, өздеріңе халал еттіңдер. Сендердің әйелдер үстінде хақтарың бар, олардың да сендердің үстіңде хақтары бар. Сендердің әйелдер үстіндегі хақтарың – олардың отбасыларыңның қол сұғылмастығын сендер ұнатпайтын бірде-бір адамға бұздырмауы. Егер олар сендер разы болмаған біреуді отбасы шаңырақтарыңа кіргізсе, сендер оларды жеңіл ұрып тыя аласыңдар. Ал әйелдердің сендердің үстіңдегі хақтары – оларды шариғатқа сай ас-сумен және киім-кешекпен қамтамасыз етулерің. Ей, мүминдер! Сендерге бір аманат қалдырамын: оны мықтап ұстасаңдар, жолдарыңнан ешқашан адаспайсыңдар. Ол аманат – Аллаһу та’аланың кітабы Құран кәрім. (Басқа риуаяттарда «Сүннетім» және «Әһли бәйтім» деп те айтылған.)

Ей, мүминдер! Сөзімді жақсылап тыңдаңдар және жақсылап сақтаңдар! Мұсылман – мұсылманның бауыры, осылайша барлық мұсылмандар – бауырлар. Дін бауырларыңа тиесілі кез келген хаққа қол сұғу басқа адамға халал емес, тек ол оны өз көңіл қошымен берсе ғана. Сахабаларым! Нәпсілеріңе, яғни өздеріңе зұлымдық жасамаңдар. Нәпсілеріңнің де сендердің үстіңде хақы бар. Ей, адамдар! Аллаһу та’ала әрбір хақ иесіне оның хақын (Құран кәрімде) берді. Мұрагерге өсиеттің қажеті жоқ. Бала кімнің төсегінде туса, сонікі. Зина жасаған адамға – махрұмдық. Өз әкесінен басқа адамды тегім деп даулайтын тексіз немесе өзін өз қожайынынан басқаға телитін опасыз Аллаһу та’аланың қаһарына, періштелердің және барлық мұсылмандардың лағнетіне ұшырасын! Хақ та’ала мұндай адамдардың тәубелерін де, әділ куәліктерін де қабыл алмайды. Ей, адамдар! Раббыларың – бір. Әкелерің де бір: бәрің де Адамның балаларысыңдар. Ал Адам – топырақтан. Аллаһтың алдында ең қадірлілерің – тақуалығы ең көп болғандарың. Арабтың араб еместен ешбір артықшылығы жоқ. Артықшылық тек тақуалықпен ғана. Мүгедек қара құл үстеріңе әмір етіп тағайындалса және сендерді Аллаһтың кітабымен басқарса, оны тыңдаңдар және оған бағыныңдар. Кінәлі адам өз кінәсінен басқа нәрсемен айыпталмайды. Әке ұлының кінәсі үшін, ұлы да әкесінің кінәсі үшін айыпталмайды.

Ей, адамдар! Абай болыңдар! Мына төрт нәрсені ешқашан істемеңдер:

1. Аллаһқа ешбір нәрсені серік қоспаңдар.

2. Аллаһ харам еткен жанды әділетсіз өлтірмеңдер.

3. Зина жасамаңдар.

4. Ұрлық жасамаңдар.

Адамдар «Лә илаһә иллаллаһ Мұхаммадур-расулуллаһ» дегенше (яғни мұсылман болғанша) олармен жиһад етуге әмір алдым. Олар мұны айтқанда, қандары мен малдарын қорғаған болады. Ал олардың есебі Аллаһу та’алаға тән. Ей, адамдар! Ертең сендерден мен туралы сұрайды, не дейсіңдер?.. Құрметті сахабалар: «Аллаһу та’аланың дінін жеткіздің, міндетіңді орындадың, бізге өсиет пен насихат айттың, деп куәлік береміз», – деді. Сонда Расул-и әкрам (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) мүбәрәк сұқ саусағын көтеріп, жамағатқа қарай түсірді де: «Куә бол, йа, Раббым! Куә бол, йа, Раббым! Куә бол, йа, Раббым!» – деді.

Сүйікті Пайғамбарымыз Уәда хұтбасын оқыған күні Маида сүресінің мағынасы бойынша: «Бүгін діндеріңді сендер үшін кемеліне келтірдім, сендерге ниғметімді толық бердім және сендерге дін ретінде исламды беруге разы болдым…» деген 3-аят кәримасы түсті. Пайғамбарымыз бұл аят кәриманы құрметті сахабаларға оқығанда, хазреті Әбу Бәкір жылай бастады. Құрметті сахабалар оның жылауының себебін сұрағанда, ол: «Бұл аят кәрима Расулуллаһтың қайтыс болуы жақын екенін көрсетеді. Сол үшін жылап отырмын», – деді.1

Хұтбадан кейін ол Жәбәл-и Рахмада уақфада тұрды. Ақшам намазын Арафатта оқымай, құптан намазымен бірге Муздалифада оқытты. Сол түні Муздалифада қалды. Келесі күні таңертең Мәш’арул-Харамда уақфада тұрды. Айттың бірінші күні Муздалифадан Минаға қозғалды. Жолда Мухассир деп аталатын, Әсхаб-и фил2 тоқтаған алқапта аялдамай өтіп кетті. Минаға келді; мұнда құрбандық түйелердің 63-ін Пайғамбарымыз өзі шалып, сосын пышақты хазреті Әлиге берді. Қалғандарын хазреті Әли шалды. Айттың екінші, үшінші және төртінші күндері жәмрәларға тас атып, Зұлхижжаның он төртінші күні таң намазының алдында Бәйтуллаһқа келіп, қоштасу тауабын (Уәда тауабын) жасады. Расулуллаһ Меккеде 10 күн тұрып, Уәда қажылығын және Уәда тауабын жасап, Мәдинаға оралды. Мәсжид-и Нәбәуиде екі рәкат намаз оқып, сәадатханасына кірді. Уәда қажылығынан кейін құрметті сахабалар өздері келген жерлеріне оралып, Расулуллаһ білдірген және бұйырған нәрселерді сол жерлерде айтып берді.