ТӘБҮК ЖОРЫҒЫ

Тәбүк – Мәдина-и Мунаууара мен Шам шаһарының ортасындағы белгілі бір жер. Кейбіреулер мұны бір бұлақтың атауы деді. Бұл жорық Пайғамбарымыздың соңғы жорығы болғандықтан, оны «Тәбүк жорығы» деп атады. Оны «Фадиха» деп те атайды, өйткені бұл соғыста мұнафықтар масқара болды. Оны «Жәйшул-усра» деп те атайды. Бұл жорықта мұсылмандар қатты қиналды. Оның үстіне жол алыс, ауа райы өте ыстық еді. Жау әскері көп әрі күшті еді. Жұт жылы еді. Бір түйеге кезектесіп он адам мінетін. Жауынгерлердің көбі бір ай бойы құрмадан басқа ештеңе жемеді. Кейде қуырылған арпа жейтін. Кейде оны да таппайтын. Тәбүк жорығына хижреттің тоғызыншы жылы, Ражаб айында, бейсенбі күні аттанды.

Ислам Араб түбегінде шапшаң тараған сол тоғызыншы жылы христиан арабтар «Ислам мемлекетін» қызғанған әрі оның өсуіне кедергі жасағысы келген Византия императоры Ираклийге хат жазды. Олар: «Пайғамбарлық дауымен шыққан әлгі адам қайтыс болды. Мұсылмандар қазір жұт пен жоқшылық ішінде. Егер оларды өз дініңе бұрғың келсе, дәл қазір нағыз уақыты», – деп жазған еді. Осы хаттан кейін Ираклий мұсылмандармен соғысу үшін Құбадтың қолбасшылығымен қырық мың адамдық әскерді жолға шығарды. Мұны естіген Ғаламның мақтанышы Пайғамбарымыз сахабаларын жинап, оларға соғысқа дайындалуды бұйырды. Сол жылы құрғақшылық болғандықтан, сахабалар материалдық жағынан қатты таршылықта еді. Саудамен айналысатындардың ғана жағдайы біршама жақсырақ еді. Ислам әскері өте көп еді. Азық-түлік пен соғыс жабдығы аз еді. Қиындық көретіні анық еді. Пайғамбарымыз сахабаларының соғысқа қатысатын жауынгерлерді жабдықтау үшін мал-мүлкімен көмек беруін қалады. Пайғамбарымыздың (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) бұл қалауы сахабаларды қозғалысқа келтірді. Әркім қолында барын әкеліп, малымен де, жанымен де жиһадқа дайындалуға тырысты.

Пайғамбарымыздың үңгірдегі жолдасы хазреті Әбу Бәкір бүкіл малын әкелген еді. Расул-и әкрам одан: «Отбасыңа не қалдырдың, ей, Әбу Бәкір?» – деп сұрағанда, ол: «Аллаһу та’аланы және Оның Расулын қалдырдым», – деп жауап берді. Хазреті Омар малының жартысын көмек ретінде әкелген еді. Пайғамбарымыз одан да: «Отбасыңа не қалдырдың, ей, Омар?» – деп сұрады. Ол: «Әкелгенімдей қалдырдым», – деп жауап берді. Пайғамбарымыз: «Екеуіңнің араларыңдағы айырмашылық – сөздеріңнің арасындағы айырмашылықтай», – деді. Сонда хазреті Омар оны құрметтеп: «Ата-анам саған құрбан болсын, ей, Әбу Бәкір! Жақсылық жолындағы барлық жарыста сен менен озып кетесің. Енді ешбір нәрседе сенен оза алмайтынымды жақсы түсіндім», – деді.1 Құрметті сахабалар күштері жеткенше көмек беруге тырысты. Бірақ мұнафықтар: «Сендер көзбояушылық үшін беріп жатырсыңдар», – деп, олардан күлетін. Пайғамбарымыз: «Кімде-кім бүгін бір садақа берсе, қиямет күні Аллаһу та’аланың алдында оның садақасы оның пайдасына куәлік етеді», – деді. Пайғамбарымыздың осы мүбәрәк сөздерінен кейін мүминдер одан да көп көмек бере бастады. Хазреті Осман бин Аффан әскердің жартысын жабдықтады.2 Осман Зиннурайн (радиаллаһу анһу) бұл әскерге бүкіл жабдығымен тоғыз жүз елу түйе, елу ат берді, оларға мінетіндердің жабдығын да өз мойнына алды, оның үстіне тағы он мың динар, яки жеті жүз уқия алтын жіберді.3 Осылайша ол мұсылмандардың ішінде ең көп көмек берген адам болды. Хазреті Осман әскердің қажетін соншалық толық өтеді: тіпті су меспектерін жамағанда керек болатын тебен инені де ұмытпады. Оның бұл көмегінен кейін Расул-и әкрам (саллаллаһу алейһи уә сәлләм): «Бүгіннен кейін Османға күнә жазылмайды», – деді.4 Ал материалдық жағдайы өте нашар бір сахаба жиһадқа көмектесу сауабына жету үшін сол түні таңға дейін бір құрма бағында су тартып, еңбегімен тапқан құрмасын Пайғамбарымызға әкеліп: «Йа, Расулаллаһ! Раббымның ризалығына жету үшін қолымда барын әкелдім. Қабыл алыңыз», – деді.

«Ей, Омар! Екеуіңнің (Әбу Бәкір екеуіңнің) араларыңдағы айырмашылық – сөздеріңнің арасындағы айырмашылықтай» Хадис шәриф

Мұсылман ер адамдар қолдарынан келгенінше көмектесуге тырысқанда, әйелдер де бұл жолда өздеріне тиесілі міндетті лайықты түрде атқарды. Тәбүк жорығына дайындалған кезде мұсылмандар өте ауыр жағдайда еді. Жұт сондай қатты еді: қолында ештеңесі қалмаған құрметті сахабалардың көбі Расулуллаһтың алдына келіп: «Йа, Расулаллаһ! Біз жаяу қалдық! Жейтін ештеңеміз де жоқ! Бұл ғазада сізден айырылмай, жиһад сауабына жеткіміз келеді», – дейтін. Сүйікті Пайғамбарымыз оларға мінгізетін бірде-бір көлігі қалмағанын қайғырып білдіретін. Бірде Салим бин Умәйр, Абдуллаһ бин Муғаффәл, Әбу Ләйла Мазини, Улбә бин Зәйд, Амр бин Хумам, Хәрәми бин Абдуллаһ және Ирбад бин Сария сүйікті Пайғамбарымыздың алдына сол өтінішпен келді. Пайғамбарымыз оларға қатты қайғырып: «Сендерді мінгізетін ештеңе таба алмай отырмын», – дегенде, олар Пайғамбарымыздан айырылып қалу және жиһадқа қатыса алмау қайғысынан жылай бастады. Сонда Аллаһу та’ала мына аят кәриманы түсірді, онда мағынасы бойынша былай делінген: «(Йа, Расулым!) Олар (жиһадқа қатысу үшін) саған келгенде, сен оларға: „Сендерге мінетін көлік беретін шамам жоқ“, – дедің. Бұл жолда жұмсайтын ештеңелері болмағандықтан (соғысқа қатыса алмағандықтан), олар қайғыдан көз жасын төгіп кері қайтты. Оларға жауапкершілік (күнә) жоқ».5 Ақырында хазреті Аббас пен хазреті Осман оларды да жорыққа дайындады. Дайындық аяқталғанда, Пайғамбарымыз әскерді Сәнийәтул-Уәда’да жинады. Жорыққа қатыспағандар жоқтың қасы еді. Әскерді жинап, қозғалуға шешім қабылдағанда, Расул-и әкрам Мәдинада өз орнына Мұхаммед бин Мәсләмәні қалдырды.6 Жорық басталар алдында Пайғамбарымыз: «Өздеріңмен бірге артық аяқ киім де алыңдар. Қосалқы аяқ киімдерің болғанда, қиналмайсыңдар», – деді.

Әскер қозғалғанда мұнафықтардың басшысы Абдуллаһ бин Убәй мұсылмандарды қорқыту үшін болмашы сөздер айтты. Тіпті ол: «Ант етемін, оны және оның сахабаларын екеу-екеуден жіпке байланған күйде көріп тұрғандаймын…» – дейтін. Бірақ құрметті сахабалар бұл сөздерге мүлде мән бермеді, олардың жиһадқа қатысу ынтасы күннен-күнге арта түсті. Мұны көрген мұнафықтар ызаланғаннан жарылардай болды. Расулуллаһ Сәнийәтул-Уәда’дан Тәбүкке аттанар алдында әскердің туларын (байрақтары мен желектерін) жайдырды. Үлкен туды хазреті Әбу Бәкірге, бір туды хазреті Зубәйр бин Аууамға берді. Әус тайпасының туын Усәйд бин Худайрға, Хазрәж тайпасының туын Әбу Дужанәге берді.7 Пайғамбарымыздың қолбасшылығындағы құрметті сахабалардың саны отыз мың еді, олардың он мыңы атты әскер еді. Оң қанаттың қолбасшысы болып хазреті Талха бин Убәйдуллаһ, сол қанаттың қолбасшысы болып хазреті Абдуррахман бин Ауф тағайындалды.8 Даңқты сахабалар қатты ыстықта, өз Пайғамбарларының басшылығымен жолға шықты. Бастарында Аллаһу та’аланың хабибі (сүйіктісі) тұрғанда, жейтін-ішетінінің болмауы оларды жолынан қайтара алмайтын, баратын жолдарының алыстығы да, жау әскерінің көптігі де оларды қорқыта алмайтын. Мұндай күймен кез келген жерге барар еді. Сүйікті Пайғамбарымыз бен батыр сахабалар әр қонақта біраз тынығып алған соң, қайтадан жолдарын жалғастыратын. Олардың сегізінші қонағы Салих алейһиссаламның қауымы жойылған Хижр еді. Пайғамбарларының әмірін тыңдамағаны үшін Аллаһу та’ала оларды қатты бір сайха, яғни дауыспен жойған еді. Ғаламның Сұлтаны сахабаларына: «Бұл түні қарсы беттен қатты дауыл соғады. Қасында жолдасы болмаса, ешкім орнынан тұрмасын. Әркім түйесінің тізесін байласын. Бұл – азап түскен жер. Ешкім бұл судан ішпесін және дәрет алмасын!..» – деді. Әркім бұл әмірге бағынды. Түнде соққан қатты дауыл бүкіл айналаны астан-кестен ете бастады. Сол кезде түйесін байламай қалдырған бір кісі оны іздеу үшін жалғыз өзі орнынан тұрғанда, дауыл оны іліп әкетіп, Тай тауының етегіне лақтырып тастады. Тағы бір кісінің табиғи қажеті қатты қысқан еді. Ол қажетін өтеуге барған жерінде хуннақ (көкжөтел) деген ауруға шалдықты. Пайғамбарымыздың дұғасымен ол қайта сауығып кетті.

Сол таңда су ыдыстарында бір тамшы да су қалмаған еді. Шөлдегеннен бәрі өлер халге жеткен еді. Мұнафықтар мұны қолайлы сәт деп біліп: «Мұхаммед шынымен пайғамбар болса, дұға етіп жаңбыр жаудырар еді», – деп, бүлік шығаруға оқталды.

Жағдай Әлемдердің мырзасына жеткізілгенде, ол мүбәрәк қолдарын көтеріп, Аллаһу та’аладан жаңбыр беруін сұрап жалбарынды. Ыстық әрі бұлтсыз аспанда сол сәтте жаңбыр бұлттары пайда болды. Нөсер жаңбыр басталды. Әркім ыдыстарын толтырып, дәрет алып, малдарын суарды. Жаңбыр тоқтап, бұлттар тарағанда, жаңбырдың тек әскердің үстіне ғана жауғаны көрінді.

«Кімде-кім бүгін бір садақа берсе, қиямет күні Аллаһу та’аланың алдында оның садақасы оның пайдасына куәлік етеді» Хадис шәриф

Тәбүк жорығы

Сүйікті Пайғамбарымыз бен сахабалар тәкбір айтты. Аллаһу та’алаға хамд айтты. Ал мұнафықтарға: «Енді ешқандай сылтауларың қалмады. Аллаһу та’алаға және Оның Расулына иман келтіріңдер де, салих мұсылман болыңдар!..» – деді. Бірақ ұятсыз мұнафықтар: «Не болыпты?.. Бір бұлт өтіп бара жатып жауды да кетті!..» – деп жауап берді. Аштық та соңғы шегіне жеткен еді: бір құрманы екі адам бөлісіп жейтін халге түсті. Қатты ыстыққа, аштық пен шөлге қарамастан олар Тәбүкке жақындады. Хабиб-и әкрам (саллаллаһу алейһи уә сәлләм): «Иншаллаһ, ертең сәске уақытында Тәбүк бұлағына жетесіңдер. Мен келгенше ол суға қол созбаңдар», – деді. Келесі күні олар сол жерге жетті. Бұлақтың суы өте аз еді. Сүйікті Пайғамбарымыз сол судан біразын ыдысқа құйдырып, оған мүбәрәк қолын салып дұға етті. Сосын суды қайтадан бұлаққа төкті. Су бір сәтте тасып, көбейіп кетті. Отыз мың адамдық ислам әскері ішсе де, ол мүлде азаймады. Кейін Ғаламның мақтанышы Пайғамбарымыздың мұғжизасы болған осы сумен айналаның бәрі суарылды. Ол өлке жап-жасыл, берекеге толып тасыған далаға айналды. Расул-и әкрам даңқты сахабаларымен Тәбүкке келгенде, олар өз алдарынан византиялықтардан және Амилә, Лахм, Жузам сияқты христиандыққа енгізілген араб тайпаларынан құралған Византия әскерлерін таппады. Мутәда үш мың мүжаһидке қарсы жүз мың адамдық Византия әскері жеңілген еді. Ал енді олардың алдында отыз мың мүжаһид тұрды, әрі олардың басшысы Ғаламның мырзасы еді. Сүйікті Пайғамбарымыздың батыр сахабаларын жинап келгенін естігенде, византиялықтардың әрқайсысы қашатын жер іздеді.

Расулуллаһ сахабаларымен кеңесіп, Тәбүктен әрі өтпеді. Сол кезде ол өлкеде тұратын кейбір тайпалар мен мемлекеттер ислам әскерінің келгенін естіді. Қорыққанынан олар Пайғамбарымызға өкілдер тобын жіберіп, жизья төлеу шартымен аман (қауіпсіздік) сұрады. Пайғамбарымыз мейірім көрсетіп, олардың ұсыныстарын қабыл алды; әрқайсысымен бөлек-бөлек келісім баптары жазылып, оларға қауіпсіздікте екендері жарияланды.

Ғаламның сардары (алейһи әфдалус-салауат) жиырма күнге жуық жауды күтті. Тәбүкте ол құрметті сахабаларымен көптеген сұхбат құрып, олардың көңілдерін нұр теңізінде жуды. Мүбәрәк жүрегінен бұрқақтап шыққан файз бен берекені олардың жүректеріне ағызды. Теңдессіз сұхбаттарының бірінде ол: «Сендерге адамдардың ең жақсысы мен ең мәртебелісін хабарлайын ба?» – деді. Құрметті сахабалар: «Иә, хабарлаңыз, йа, Расулаллаһ!» – деді.

Сонда ол: «Адамдардың ең қайырлысы – атының не түйесінің үстінде, немесе екі аяғымен соңғы деміне дейін Аллаһу та’аланың жолында еңбек ететін адам. Ал адамдардың ең жаманы – Аллаһу та’аланың Кітабын оқып, одан ешбір пайда алмаған азғын адам», – деді.

Шәһидтік туралы сұраған бір кісіге: «Менің болмысымды құдірет қолында ұстап тұрған Аллаһу та’алаға ант етемін: шәһидтер қиямет күні қылыштарын мойындарына асынып келеді. Олар нұрдан жасалған мінберлердің үстіне отырады», – деді.9

Бұл ғазада Пайғамбарымыздың көптеген мұғжизалары көрінді. Мәселен, Тәбүктен Мәдинаға қайтуға дайындалып жатқан кезде, аштыққа шыдай алмас халге жеткен сахабалар өз жағдайларын Пайғамбарымызға жеткізді. Расулуллаһ олардың қалған тамақтарын бір тері дастарқанның үстіне жинатты. Олар бір кішкене қазанды әрең толтырды. Әлем сардары (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) дәретін жаңалап, екі рәкат намаз оқыды. Мүбәрәк қолдарын жайып, тамақтың берекелі болуын сұрап дұға етті. Сосын сахабаларына ыдыстарын әкелуді бұйырды. Үлкен әскерде бірде-бір ыдыс бос қалмайтындай етіп толтырылды. Оның үстіне, барлық мүжаһидтер тойғанша жесе де, дастарқандағы тамақтың мүлде азаймағаны көрінді.

«Иншаллаһ, ертең сәске уақытында Тәбүк бұлағына жетесіңдер. Мен келгенше ол суға қол созбаңдар» Хадис шәриф