ХАНДЕК СОҒЫСЫ

Найзағай жарқ етті

Ор қазу күн сайын таң сәріден басталып, кешке дейін созылатын. Бір күні қазу кезінде хазреті Әли бин Хакем аяғынан жарақат алды. Оны атқа мінгізіп, Пайғамбарымыздың алдына алып келді. Әлемдердің мырзасы «Бисмиллаһир-рахманир-рахим» деп, оның аяғын сипады. Пайғамбарымыздың мұғжизасы ретінде оның аяғынан аққан қан сол сәтте тоқтап, ауыруы басылды. Ор қазу жалғаса берді. Бір кезде сахабалар өте қатты бір жерге тап болды. Қазу мүмкін болмады. Олар Расул-и әкрамға келіп, жағдайды айтты. Ол келіп, орға түсті. Бір ыдыс су сұрады. Одан бір ұрттап, қайтадан ыдысқа құйды. Сосын сол суды қатты жерге септі. Балғаны алып, ол жерді бір ұрғанда құмдай үгітіп жіберді. Енді ол жер оңай қазылатын болды. Сол ұру кезінде сүйікті Пайғамбарымыздың мүбәрәк қарны ашылып қалып, қасындағылар оның аштықтан мүбәрәк асқазанының үстіне тас байлап алғанын көрді. Расулуллаһтың бұл жағдайын көрген хазреті Жабир бин Абдуллаһ оның қасына барып, рұқсат сұрады: «Ата-анам сізге құрбан болсын, йа, Расулаллаһ! Рұқсат етсеңіз, үйге барып келейін». Рұқсат алғаннан кейін не болғанын хазреті Жабир былай деп баяндады:

«Рұқсат берілгеннен кейін үйге келіп, әйелімнен сұрадым: „Расул алейһиссаламнан адам шыдай алмайтындай аштық халін көрдім. Үйде жейтін бірдеңе бар ма?“ Ол: „Мына лақ пен бірнеше уыс арпадан басқа ештеңе жоқ“, – деді. Мен дереу лақты сойдым, ал әйелім арпаны қол диірменге тартып, ұн етті. Сосын одан қамыр иледі. Етті құмыраға салып, тандырда пісіре бастады. Мен Расулуллаһтың қасына қайтып бара жатқанда, әйелім тамақтың аздығынан ұятқа қалмайық деп, маған қатты ескертті. Содан кейін Расулуллаһқа барып: „Йа, Расулаллаһ! Менің өте аз ғана тамағым бар. Қасыңызға бір-екі адам алып, бізге тамаққа келіңіз!“ – дедім.

Расулуллаһ маған: „Әйеліңе айт, мен барғанша тандырдан ет құмырасын да, нанды да шығармасын“, – деді. Сосын мүжаһидтерге бұрылып: „Ей, Хандек халқы! Жабир бізге қонақасы дайындапты, бізді тамаққа шақырып жатыр. Тамағы әрі мол, әрі дәмді. Тұрыңдар! Жабирдің қонақасына барамыз!“ – деді. Бұл бұйрықты естіген құрметті сахабалар жиналып, Пайғамбарымыздың соңынан жүре бастады. Мен тез үйге қайтып, болған жайды әйеліме айттым да: „Енді не істейміз?“ – дедім. Ол: „Расул алейһиссалам тамақтың қанша екенін сұрамады ма?“ – деді. Мен: „Сұрады, мен айттым“, – дедім. Әйелім: „Құрметті сахабаларды сен шақырдың ба, әлде Расулуллаһ па?“ – деп сұрады. „Расулуллаһ шақырды“, – дегенімде, ол: „Расул алейһиссалам жақсырақ біледі“, – деп мені жұбатты.

Көп ұзамай есігіміздің алдында Пайғамбарымыздың нұрлы жамалы көрінді. Ол көп сахабаларға: „Бір-біріңді қыспай, ішке кіріңдер“, – деді. Сахаба бауырларым он-оннан топ болып отырды. Құрметті Нәби нан мен еттің берекелі болуы үшін дұға етті. Сосын құмыраны тандырдан шығармай, ішіндегісін ожаумен алып, қолына алған нандардың үстіне салып, сахабаларына ұсынды. Барлық сахабалар тойғанша ол осылай жалғастыра берді. Ант етемін, жегендер мыңнан асса да, нан да, ет те бастапқы күйінде тұрды. Біз де жеп болған соң, қалғанын көршілерімізге таратып бердік».3

Хазреті Салман Фариси орды өте шебер қазатын. Ол жалғыз өзі он адамның жұмысын атқаратын. Ол жолдастарымен өздеріне бөлінген жерді қазып жатқанда, өте қатты әрі үлкен ақ жартасқа тап болды. Оны сындыру үшін көп әуреленді. Бірақ барлық еңбектері зая кетті. Оның үстіне балғалары, кетпендері мен күректері де сынды. Хазреті Салман сүйікті Пайғамбарымыздың алдына барып, жағдайды айтты: «Ата-анам, жаным сізге құрбан болсын, йа, Расулаллаһ! Орды қазып жатқанда бір қатты жартасқа тап болдық. Темірден жасалған барлық құралдарымыз сынса да, оны орнынан қозғалта да алмадық». Хабиб-и әкрам (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) сол жерге келіп, балға сұрады. Ол жерде болған құрметті сахабалар нәтижені асыға күтіп тұрды. Пайғамбарлардың сұлтаны орға түсті. Ол балғаны көтеріп, «Бисмиллаһир-рахманир-рахим» деп, жартасқа қатты ұрды, сол соққыдан Мәдинаны жарық еткен найзағай жарқ етіп, жартастан бір кесек сынып түсті.

Расул-и әкрам: «Аллаһу әкбар!» – деп тәкбір айтты. Мұны естіген сахабалар да тәкбір айтты. Сосын ол жартасты екінші рет балғамен ұрды. Тағы да бүкіл айналаны жарық еткен найзағай!

«Мен де сендердің еңбектеніп тапқан сауаптарыңа ортақ болғым келеді» Хадис шәриф

Және жартастан сынып түскен кесектер… Сүйікті Пайғамбарымыз тағы да: «Аллаһу әкбар», – деп тәкбір айтты. Оған ілесіп, құрметті сахабалар да тәкбір айтты. Балға үшінші рет түскенде, бүкіл айналаны жарық еткен тағы бір найзағай жарқ етіп, жартас бөлшек-бөлшек болып сынды. Әлемдердің мырзасы тағы да: «Аллаһу әкбар», – деп тәкбір айтты. Мәртебелі сахабалары да оған ілесіп, тағы тәкбір айтты.

Хазреті Салман қолын созды. Сүйікті Пайғамбарымыз ордан шықты. Салман Фариси: «Ата-анам, жаным сізге құрбан болсын, йа, Расулаллаһ! Өмірімде көрмеген нәрсені қазір көрдім. Мұның хикметі неде?» – дегенде, Пайғамбарымыз сахабаларына бұрылып: «Салманның көргенін сендер де көрдіңдер ме?» – деп сұрады. Олар: «Иә, йа, Расулаллаһ! Сіз жартасқа балғамен ұрған кезде, қатты найзағайдың жарқ еткенін көрдік. Сіз тәкбір айтқанда, біз де тәкбір айттық», – деді. Пайғамбарымыз былай деді: «Бірінші соққының жарығында маған Иран патшасының (кисраның) (Мәдаиндегі) сарайлары көрінді. Жәбрейіл (алейһиссалам) келіп маған: „Үмметің ол жерлерге ие болады“, – деп хабар берді. Екінші соққыда Византия өлкесінің (Шамның) қызыл сарайлары көрінді. Жәбрейіл (алейһиссалам) келіп: „Үмметің ол елге де ие болады“, – деді. Үшіншісінде Сананың (Йеменнің) сарайлары көрінді. Жәбрейіл (алейһиссалам) маған: „Ол жерге де үмметің иелік етеді“, – деп хабар берді».

Сосын Ғаламның Сұлтаны Иран патшасының (кисраның) Мәдаиндегі сарайын сипаттағанда, сол өлкенің тумасы хазреті Салман: «Жаным сізге құрбан болсын, йа, Расулаллаһ! Сізді хақ дінмен және Кітаппен жіберген Аллаһу та’алаға ант етемін, ол сарайлар дәл сіз айтқандай. Сіздің Аллаһу та’аланың Расулы екеніңізге куәлік етемін», – деді. Пайғамбарымыз былай деді: «Ей, Салман! Шам міндетті түрде алынады. Ираклий өз елінің ең шалғай түкпіріне қашады. Сендер Шамның барлық жеріне билік жүргізесіңдер. Сендерге ешкім қарсы тұра алмайды. Йемен міндетті түрде алынады. Мына „Шығыс елі“ де міндетті түрде алынады және Иран патшасы (кисра) өлтіріледі. Аллаһу та’ала бұл жеңістерді менен кейін сендерге нәсіп етеді».4

Хазреті Салман Фариси: «Расулуллаһтың бұл сүйінші хабарларының бәрі жүзеге асқанын көрдім», – деп баяндады.

Жау енді-енді келіп жетуге тиіс еді. Ор бар күшпен, мүмкіндігінше тезірек бітіруге тырысып қазылып жатты. Мүжаһидтер тек аса қажет болғанда ғана Пайғамбарымыздан рұқсат алып жұмысты тастайтын, қажеттерін өтеген соң, қайтадан жұмысқа жүгіріп оралатын.

Ал мұнафықтар өте салғырт әрекет етті. Олар қалаған кезде жұмысқа келіп, қалаған кезде рұқсат сұрамай тастап кететін. Оның үстіне сахабалардың осылай жұмыс істеуін мазақ етіп, тіпті Пайғамбарымыздың берген сүйінші хабарларына да: «Біз жаудан қорқып, орларға тығылып жатырмыз. Ал ол бізге Йемен, Рум және Парсы елдерінің сарайларын уәде етеді. Сендердің бұл халдеріңе таң қаламыз!..» – дейтін.

Осыдан кейін мүжаһидтер туралы аят кәрима түсіп, онда мағынасы бойынша былай делінді: «Нағыз мүминдер – тек Аллаһу та’алаға және Оның Расулына иман келтірген, (барлығына қатысты) ортақ бір іс үшін онымен (Расулуллаһпен) бірге болған кезде, одан рұқсат алмайынша тастап кетпейтіндер. (Йа, Хабибім!) Сенен рұқсат сұрайтындар – міне, солар Аллаһу та’алаға және Оның Расулына шын иман келтіргендер. Бұл мүминдер кейбір істері үшін сенен рұқсат сұраса, сен де олардың ішінен қалағаныңа рұқсат бер және олар үшін Аллаһу та’аладан кешірім тіле. Шүбәсіз, Аллаһу та’ала – Ғафурур-Рахим, Ол өте кешірімді, өте мейірімді».5

Ал мұнафықтар туралы түскен аят кәрималарда мағынасы бойынша былай делінді: «Аллаһу та’ала Расулының шақыруын өзара бір-біріңді шақыруға теңемеңдер! Араларыңнан бір-бірінің тасасына тығылып, жасырын қашып кететіндерді Аллаһу та’ала әлбетте біледі. Оның бұйрығына қарсы шығатындар дүниеде бүлікке, ахиретте күйзелтетін азапқа ұшыраудан сақтансын! Абай болыңдар! Көктерде және жерде не бар болса, бәрі де Аллаһу та’аланікі. Ол сендердің қандай күйде екендеріңді де біледі (барлық қасиеттеріңді, ниеттеріңді, мүмин немесе мұнафық екендеріңді). Өзіне қайтарылатын қиямет күні Аллаһу та’ала сендерге істеген барлық істеріңді хабар береді. Аллаһу та’ала барлық нәрсені біледі».6

Ор қаза бастағанына алты күн болған еді. Әркім өз жұмысын тиісінше аяқтап шықты. Бірақ бір жер уақыт жетпегендіктен кең әрі терең етіп қазылмай қалды. Пайғамбарымыз осы жерге алаңдаушылығын білдіріп: «Мүшріктер осы жерден басқа ешбір жерден өте алмайды», – деді. Ол жерге күзетшілер қойды.

Аллаһу та’ала – ең жақсы уәкіл

Мүшрік әскері Мәдинаға өте жақын келген кезде, яһуди Нәдир ұлдарының басшысы Хуяй Құрайыш әскерінің қолбасшысына Мәдинадағы Құрайза яһудилерінің мұсылмандармен келісімде екенін, бірақ олардың басшысы Ка’б бин Әсадты алдап, өз жағына тарта алатынын хабарлады. Қолбасшы: «Ей, Хуяй! Дереу Ка’б бин Әсадқа бар. Мұсылмандармен жасаған келісімді бұзып, бізге көмектессін», – деді. Ол келісімнің баптарының бірі мынау еді: «Мәдинаға жау әскері шабуыл жасаса, мұсылмандармен бірігіп, жауға қарсы тұру».

Яһуди Хуяй мүшрік әскерінен бөлініп, түнде Бәни Құрайзаның басшысы Ка’бтың үйіне келді. Есікті қағып, өзін таныстырды да: «Ей, Ка’б! Мен Құрайыштың бүкіл әскерін, Кинанә және Ғатафан ұлдары сияқты көптеген тайпаларды – он мың адамдық әскерді алып келдім. Енді Мұхаммед пен оның сахабалары құтыла алмайды. Оларды толық жойып жібергенше, құрайыштықтармен бірге бұл жерден кетпеуге ант еттік!..» – деді. Ка’б алаңдаушылығын білдірді: «Мұхаммед пен оның сахабаларын өлтіру мүмкін болмай, құрайыштықтар мен ғатафандықтар елдеріне қайтып кетсе, біз мұнда жалғыз қаламыз. Ақыры олар бәрімізді өлтіреді деп қорқамын!..» Хуяй: «Бұл қорқыныш кетуі үшін құрайыштықтар мен ғатафандықтардан жетпіс адамды кепілге (аманатқа) сұра. Бұл кепілдер сенде болғанда, олар бұл жерден кете алмайды. Егер жеңіліп кетсе, мен сендерден айырылмаймын. Сендердің бастарыңа түскен бәле менің де басыма түседі», – деп, әуелі Ка’бты, сосын басқа яһудилерді де алдады. Оларды мұсылмандармен жасалған келісімді жыртуға мәжбүр етті. Осылайша келісім бұзылды.

Хуяй мүшрік әскеріне оралып, жағдайды айтып берді. Бәни Құрайзаның мұсылмандарға арттан соққы беретінін хабарлады.

«Ей, Хандек халқы! Жабир бізге қонақасы дайындапты, бізді тамаққа шақырып жатыр. Тамағы әрі мол, әрі дәмді. Тұрыңдар! Жабирдің қонақасына барамыз!» Хадис шәриф

Жетінші күні мүшріктер он мың адамдық үлкен әскермен Мәдинаның солтүстік және солтүстік-батыс жағына келіп, әскери тұрағын құрды. Бұл тұрақ ор қазылған жердің қарсы бетінде еді. Мүшріктердің ойы мынау еді: осы үлкен әскермен Мәдинаны түгелдей өртеп-қиратып, Пайғамбарымыз бен оның сахабаларын жоқ етіп, исламды құрту. Сырт көзге бұл – қарсы тұру қиын, өте үлкен әскер еді. Қиялдарына да кірмеген ор кедергісін көргенде, мүшріктер аң-таң болып, рухтары түсті. Өйткені ор өте кең еді: тіпті жақсы ат та шауып келіп, одан секіріп өте алмайтын. Оған құлаған адам да оңайлықпен шыға алмайтын. Ал сауыт киген адамға жоғары өрмелеп шығу тіпті қиын еді. Мүшріктердің келгенін естіген сүйікті Пайғамбарымыз алты күн бойы тынбай жұмыс істеп шаршаған сахабаларын дереу жинап, ордың бергі жағына, Сәлғ тауының етегіне әскери тұрағын құрды. Олардың артында Сәлғ тауы мен Мәдина, алдында ор, ал оның арғы жағында – жау… Пайғамбарымыздың Мәдинадағы орынбасары етіп тағы да Ибн Үммү Мәктум қалдырылды. Әйелдер мен балалар бекіністерге орналастырылды. Үш мың адамдық ислам әскерінің отыз алты салт аттысы бар еді. Туларды хазреті Зәйд бин Хариса мен хазреті Са’д бин Убадә көтеріп жүрді.7 Расулуллаһтың теріден жасалған шатыры Сәлғ тауының етегіне тігілді. Тағы да талай ерлік көрсететін құрметті сахабалар жаудың әрбір қимылын мұқият бақылай бастады. Осы кезде сүйікті Пайғамбарымыздың алдына хазреті Омар келді. Ол: «Йа, Расулаллаһ! Естуімше, Құрайза яһудилері арамыздағы келісімді бұзып, бізге қарсы соғысқа дайындалып жатыр екен!» – деді. Күтпеген бұл хабарға Әлемдердің мырзасы: «Хасбуналлаһу уә ниғмәл-уәкил (Аллаһу та’ала бізге жетеді. Ол қандай жақсы Уәкіл!)», – деп жауап берді. Ол қатты қайғырды. Енді ислам әскері екі оттың ортасында қалған еді. Солтүстік пен батыста мүшрік әскерлері, оңтүстік-шығыста яһудилер тұрды. Расулуллаһ хазреті Зубәйр бин Аууамды Құрайза ұлдарының бекінісіне жіберді. Хазреті Зубәйр барып, жағдайды біліп келді. Қайтып келген соң, көргендерін айтты: «Йа, Расулаллаһ! Олардың бекіністерін жөндеп, соғыс жаттығуларын өткізіп жатқанын көрдім. Оның үстіне олар малдарын да бір жерге жинап жатыр екен». Осыдан кейін Хабиб-и әкрам (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) Са’д бин Муаз, Са’д бин Убадә, Хаууат бин Жубәйр, Амр бин Ауф және Абдуллаһ бин Рауаханы Құрайза ұлдарына насихат айтып, келісімді жаңартуға жіберді.8 Тапсырма жүктелген бұл бес сахаба Құрайза яһудилерінің бекінісіне барып, оларға насихат айтты. Бірақ насихат пайда бермеді. Оның үстіне яһудилер оларды қорлай бастады. Соңғы сөз ретінде олар былай деді: «Бауырларымыз Нәдир ұлдарын жұртынан қуып шығарып, біздің қолымызды, қанатымызды қырықтыңдар. Мұхаммед кім болыпты! Онымен арамызда ешқандай уәде де, келісім де жоқ. Біз бәріміз бірігіп, Пайғамбарларыңа шабуыл жасап, оны өлтіруге ант ішкенбіз. Бауырларымызға міндетті түрде арқа сүйеу болып, көмектесеміз!..» Хазреті Са’д бин Муаз бен жолдастары Расулуллаһтың алдына келіп, жағдайды әркім түсіне бермейтіндей етіп, тұспалдап айтты. Пайғамбарымыз былай деді: «Хабарларыңды құпия ұстаңдар. Оны тек білетін адамға ғана ашыңдар. Өйткені соғыс – шара мен айладан тұрады».9

Құрметті сахабалар ордың бергі жағында Пайғамбарымызды күтіп, қалай әрекет ететіндерін ойлап тұрды. Көп ұзамай Ғаламның Сұлтаны батыр сахабаларының қасына келіп: «Аллаһу әкбар! Аллаһу әкбар!» – деп тәкбір айтты. Мұны естіген даңқты сахабалар бір ауыздан тәкбір айтып, Хақ та’аланың мүбәрәк есімінің ұлылығын жария етті де, ордың арғы жағында құмдай қайнаған кәпірлердің жүректеріне қорқыныш ұялатты. Тәкбірлерді естіген мүшріктер: «Мұхаммед пен оның сахабаларына бір қуанышты хабар келген болуы керек», – десті.

Пайғамбарымыз сахабаларына: «Ей, мұсылман жамағаты! Аллаһу та’аланың жеңісі мен көмегіне қуаныңдар!» – деп, оларға жеңетіндері туралы сүйінші хабар берді. Батыр сахабалар бұған дейін көптеген жасақтарда (сәрияларда) болып, Бәдір және Ухуд соғыстарына қатысқан еді. Саны да, күші де басым мүшріктерді олар Аллаһу та’аланың рұқсатымен және Расул-и әкрамның дұғасының берекесімен әр жолы жеңіп келген еді. Бастарында барлық болмыстың «Бас тәжі» тұрғанда, олардың істей алмайтын ісі, төзе алмайтын қиындығы болуы мүмкін емес еді. Ауа суық, жұт қатты, аштық күшті еді… Пайғамбарымыз да, басқа көптеген адамдар да мүбәрәк қарындарына тас байлаған еді. Қарсы алдында құмдай жау қайнап жатты! Бірақ құрметті сахабалар үшін жаудың көптігінің де, шеккен қиындықтардың да маңызы жоқ еді. Аллаһу та’ала – ең жақсы уәкіл еді… Олар Оған берілген, Оған сүйенген, Оған сиынған еді. Құрайыштың алдыңғы қатарлы қолбасшылары мен құрайыштықтармен бірге келген басқа тайпалардың көсемдері жалпы шабуыл туралы шешім қабылдамас бұрын, ордың бойымен өтетін жер іздей бастады. Орды бір басынан екінші басына дейін аралап шықты. Ақыры асығыстықтан қазылып бітпеген тар жерге тоқтап, осы жерден шабуыл жасау қолайлы болады деген шешімге келді. Мүшрік жауынгерлері де қолбасшыларының соңынан жүріп, бірде орға, бірде сахабаларға қарап, аң-таң болды. «Ант етеміз, бұл арабтар қолданатын тәсіл емес. Мұны міндетті түрде әлгі парсы үйреткен!» – десті олар. Құрайыш қолбасшылары жауынгерлеріне ордың тар жерін көрсетіп: «Осы жерден кім секіріп, арғы бетке өте алады?» – деп сұрағанда, олардың арасынан бес салт атты бөлініп шықты. Олар ордың арғы бетіне өтіп, сонда жекпе-жекке шығуға тиіс еді. Құрметті сахабалар да, мүшрік жауынгерлері де бұл бес салт аттының не істейтінін қызыға бақылай бастады. Салт аттылар екпін алу үшін кейін шегінді. Сосын аттарының басын ордың ең тар жеріне бұрып, қамшы басты. Желдей ұшқан бес асыл тұқымды ат бір секіргенде ордың арғы бетіне өтіп үлгерді. Көптеген салт аттылар соларға ілескісі келсе де, қолдарынан келмей, ордың арғы жағында қалып қойды. Өткендердің арасында Амр бин Абдуд деген, жауырыны бір рет те жерге тимеген өте күшті палуан бар еді; бәрі одан қорқатын, оған қарсы шығуға ешкімнің батылы бармайтын. Ол жалғыз өзі бір әскерге тең еді. Он мың адамдық әскердің ішінен дәл соның бөлініп шығуы да осыны көрсетіп тұрды. Ол басынан аяғына дейін сауыт киген еді. Ат үстінде өте айбынды көрінетін. Бір көрінісімен жүректерге қорқыныш ұялататын бұл адам мүжаһидтерге: «Менімен жекпе-жекке шыға алатын біреу бар ма? Болса, майданға шықсын!..» – деп айқайлады. Бұл тәкаппар пендені көрген хазреті Әли сүйікті Пайғамбарымыздың алдына келіп, рұқсат сұрады: «Жаным сізге құрбан болсын, йа, Расулаллаһ! Онымен мен жекпе-жекке шығайын». Оның үстінде тіпті сауыты да жоқ еді.

«Ей, Салман! Шам міндетті түрде алынады. Ираклий өз елінің ең шалғай түкпіріне қашады. Сендер Шамның барлық жеріне билік жүргізесіңдер. Сендерге ешкім қарсы тұра алмайды. Йемен міндетті түрде алынады. Мына „Шығыс елі“ де міндетті түрде алынады және Иран патшасы (кисра) өлтіріледі. Аллаһу та’ала бұл жеңістерді менен кейін сендерге нәсіп етеді» Хадис шәриф

Құрметті сахабалар оған қызыға қарап тұрды. Сүйікті Пайғамбарымыз өзінің мүбәрәк сауытын шешіп, хазреті Әлиге кигізді. Қылышын оның беліне байлады. Мүбәрәк басынан сәлдесін алып, оны өзінің мүбәрәк қолдарымен оның басына орады. Сосын жалбарынып, былай деп дұға етті: «Аллаһым! Бәдір соғысында көкемнің ұлы Убайда, Ухуд соғысында көкем Хамза шәһид болды. Қасымда бауырым әрі көкемнің ұлы Әли қалды. Сен оны сақта. Оған көмегіңді бер. Мені жалғыз қалдырма!» Құрметті сахабалар: «Әмин!» – десті. Дұғалар мен тәкбірлердің арасында жаяу алға басқан Аллаһу та’аланың арыстаны ат үстінде алып елестей отырған Амр бин Абдудтың қарсы алдына келіп тұрды. Көздерінен басқа бүкіл денесі сауытпен қапталған Амр бұл батырды танымай, кім екенін сұрады. Ол: «Мен – Әли бин Әби Тәліппін», – деп өзін таныстырғанда, Амр оны аяған болып: «Ей, бауырымның баласы! Сенің әкең – менің досым. Сондықтан сенің қаныңды төккім келмейді. Маған қарсы шығатын көкелеріңнің бірі жоқ па?» – деді. Ал хазреті Әли оның намысына тиіп: «Ей, Амр! Аллаһпен ант етемін, мен сенің қаныңды төккім келеді. Бірақ екеуміздің де тең жағдайда болуымыз керек емес пе? Батырлықтың шанына да сол жараспай ма? Мен жаяумын, ал сен аттысың!..» – деді.

Мұны естіген Амрдың батырлық намысы қозып, ол дереу атынан түсті де, атының аяқтарын қылышпен шауып тастап, ашумен хазреті Әлидің қарсы алдына келді. Ол шабуылға ұмтылғанда, Аллаһу та’аланың арыстаны: «Ей, Амр! Естуімше, сен Құрайыштан біреумен кездессең, оның екі тілегінің бірін орындауға ант еткен екенсің. Бұл рас па?» – деп сұрады. Ол: «Иә, рас», – деп жауап бергенде, Әли оны иманға шақырды: «Олай болса, бірінші тілегім – сенің Аллаһу та’алаға және Оның Расулына иман келтіріп, мұсылман болуың!» Мұны естіген Амр ашуланып: «Мұны қой! Бұл маған керек емес!» – деді. Хазреті Әли: «Екінші тілегім – жекпе-жекті тастап, Меккеге қайтуың. Өйткені Расул алейһиссалам жауды жеңсе, сен бұл ісіңмен оған көмектескен боласың!..» – деді. Амр: «Мұны да қой! Мен кек алмайынша хош иіс жақпауға ант еткенмін. Басқа тілегің болса, соны айт!» – дегенде, хазреті Әли: «Ей, Аллаһу та’аланың дұшпаны! Енді сенімен жекпе-жектен басқа ештеңе қалмады!» – деді.

Амр бұл сөздерге күліп: «Ғажап екен! Араб жерінде маған қарсы шыға алатын бір батырдың бар екені ойыма да келмеген еді! Ей, бауырымның баласы! Ант етемін, мен сені өлтіргім келмейді. Өйткені сенің әкең менің досым еді. Мен өзіме қарсы Құрайыштың ақсүйектерінен Әбу Бәкір сияқты, Омар сияқты біреуді қалар едім», – деді. Хазреті Әли: «Солай болса да, мен сені өлтіру үшін осында шықтым», – дегенде, Амрдың қаны басына шапты. Қылышын көтеруі мен түсіруі бір болды. Осындай нәрсені күтіп тұрған Аллаһу та’аланың арыстаны хазреті Әли (кәррамаллаһу уәжһәһу) найзағайдай жылдам бір жаққа секіріп, соққыны қалқанымен қағып алды. Бірақ Амр мұндай қалқандардың талайын қиратқан еді. Оның соққысына ең берік қалқандар да төтеп бере алмайтын. Бұл жолы да солай болды. Хазреті Әлидің қалқаны сынды, оның үстіне қылыш оның басын жанап өтіп, жаралады. Енді шабуыл кезегі хазреті Әлиге келді.

Аллаһу та’алаға сиынып, ол «Йа, Аллаһ!..» деп, Зулфиқарды Амрдың мойнына түсірді. Сол соққымен бір мезетте ислам әскерінде жер мен көкті жаңғыртқан «Аллаһу әкбар!.. Аллаһу әкбар!..» дауыстары, ал кәпірлер әскерінде аһ ұрған зар көтерілді… Иә, пайғамбарлардың сұлтанының, барлық болмыстың бас тәжінің дұғасы қабыл болған еді. Палуан Амр жерге сұлап түсті, денесінен қан арнадай ақты, ал басы темір дулығасымен бірге ұшып кетті. Ең сенген Амрының жерге құлағанын көрген оның жолдастары дереу хазреті Әлиге ұмтылды. Мұны көрген құрметті сахабалар сол жерге жүгіріп келді. Зубәйр бин Аууам Нәуфәл бин Абдуллаһты жаралап, атымен бірге орға құлатты.

Хазреті Әли орға түсіп, Нәуфәлді екіге бөліп тастады. Қалғандары орды әрең кесіп өтіп, кері қашты. Ал мүшрік әскерінің бас қолбасшысы соғыстың басында-ақ үлкен үмітсіздікке түскен еді.

Енді соғыстың сипаты анықталды. Ор кеуде-кеудеге тіресіп соғысуға мүмкіндік бермейтін. Екі жақ оқ атып, бір-біріне шығын келтіруге тырысты. Бұл нәтижені созудан басқа ештеңеге жарамады. Мүшріктер осылай жеңе алмайтындарын түсінген соң, ордың барлық жағынан шабуыл жасау ең қолайлы жол болады деген шешімге келіп, шабуылға шықты. Он мың адамдық алып жау әскері ордан өтуге тырысты, ал үш мың адамдық даңқты ислам әскері оқ пен таспен оларды ордан өткізбеуге жанталасты. Жан түршігерлік шайқас басталды. Бұл шайқас кешке дейін жалғасты.

Расул-и әкрам (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) түнде ордың әр жеріне күзетшілер қойды. Өзі тар жерде күзетте тұра бастады. Мәдинаға бес жүз адамдық шолғыншы топ жіберіп, көшелерде дауыстап тәкбір айтуды бұйырды. Осылайша яһудилерден немесе Құрайыш мүшріктерінен келуі мүмкін қауіптің алды дер кезінде алынып, әйелдер мен балалар қорғалатын еді.

Ал Құрайза яһудилері Хуяй бин Ахтабты мүшріктерге жіберіп, түнгі шабуылдар жасау үшін екі мың адамдық күш сұрады. Олар түнде қорғансыз қалған әйелдер мен балаларға шабуыл жасамақ болды. Бірақ мүжаһидтердің таң атқанша шолғында жүруі және «Аллаһу әкбар!» деген дауыстармен тәкбір айтуы олардың жүректеріне қатты қорқыныш ұялатты. Олар бекіністеріне шегініп, қолайлы сәтті күте бастады. Анда-санда шағын топтармен Мәдинаға ұрланып кіруге тырысты.

Бір түні Құрайза ұлдарының игі жақсыларынан Ғаззал он адамдық жасақпен Пайғамбарымыздың әкесінің қарындасы Сафия анамыз тұрған үйге дейін жетіп үлгерді. Ішінде әйелдер мен балалар бар еді. Олардың өздерін қорғайтын бірде-бір қаруы жоқ еді. Яһудилер алдымен үйге оқ ата бастады, сосын ішке кіруге тырысты. Олардың бірі ішкі аулаға өтіп үлгеріп, үйге қалай кіруге болатынын білу үшін айналаны барлай бастады. Сол кезде сүйікті Пайғамбарымыздың әкесінің батыр қарындасы қасындағыларға дыбыс шығармауды ескертіп, төменге түсіп, есіктің жанына келді. Басын бір орамалмен мықтап орап, ер адамның кейпіне енген соң, қолына бір сырық алып, беліне пышақ қыстырды. Есікті ақырын ашып, әлгі яһудидің артына жақындады да, сырықпен оның басынан бар күшімен ұрды. Бір сәт те уақыт жоғалтпай, жерге құлаған яһудиді өлтірді. Сосын өлтірілген яһудидің басын сыртта оқ атып тұрған яһудилерге лақтырды. Жолдастарының кесілген басын аяқтарының астынан көрген яһудилер қатты қорқып, қаша бастады.

Сол арада олар: «Бізге мұсылмандар үйлерінде бірде-бір ер адам қалдырмай, бәрін соғысқа жіберген деп хабар берген еді ғой!..» – деп күбірлесіп жатты.10 Таңертең соғыс сол қарқынмен жалғасты. Оқтар ауада зулап ұшып жатты. Әлемдердің мырзасы (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) даңқты сахабаларына: «Болмысым құдірет қолында болған Аллаһу та’алаға ант етемін, кездескен қиыншылықтар сендердің үстеріңнен міндетті түрде алынады және сендер кеңшілікке шығарыласыңдар», – деп, оларға сабыр етуге кеңес берді және жеңістің иман келтіргендерге тән болатыны туралы сүйінші хабар берді. Бұл сүйінші хабарды алған батыр сахабалар аштық, жоқшылық сияқты қиыншылықтарды ұмытты.

«Ей, мұсылман жамағаты! Аллаһу та’аланың жеңісі мен көмегіне қуаныңдар!» Хадис шәриф

Олар жандарын салып тырысып, ордан бірде-бір мүшрікті өткізбеді.

Құрметті сахабалардың алдыңғы қатарлыларынан хазреті Са’д бин Муаз үлкен ерлік көрсетіп соғысып жүрді. Соғыс кезінде Хиббан бин Қайс бин Арақа деген бір мүшріктің атқан оғы оның қолына тиіп, жаралады. Оқ күретамырға тиіп, ол көп қан жоғалтты. Жараланған хазреті Са’д айналасындағылардың қанды тоқтатуға тырысып жатқанын көріп, жағдайының қиын екенін түсінді де, былай деп дұға етті: «Йа, Раббым! Құрайыш соғысты жалғастыратын болса, маған өмір бер. Өйткені Сенің Расулыңа азап берген, оны өтірікші санаған бұл мүшріктермен соғысу маған қалай ұнаса, басқа ешнәрсе маған олай ұнамайды. Егер арамыздағы соғыс аяқталатын болса, мені шәһидтік дәрежесіне көтер. Бірақ Бәни Құрайзаның ақыбетін көрмейінше, жанымды алма». Оның дұғасы қабыл болып, қаны тоқтады. Ал құрметті сахабалардың арасында соғысып жүрген болып көрінетін Абдуллаһ бин Убәй сияқты мұнафықтар өте баяу қимылдап, алдыңғы шептерге жақындамайтын. Оның үстіне мүжаһидтердің рухын түсіру үшін қолдарынан келгеннің бәрін істеп, бүлік шығаруға тырысып: «Мұхаммед сендерге Византия императорының (қайсардың) және Иран патшасының (кисраның) қазыналарын уәде етіп жүр. Ал қазір біз ордың ішінде қамалып отырмыз. Қорыққанымыздан дәрет сындыруға да бара алмаймыз. Аллаһ пен Оның Расулы бізді алдаудан басқа ештеңе істемейді, дүниелік ретінде де ешнәрсе уәде етпейді!..» – дейтін. Қысылған кездерінде жау үйлеріне шабуыл жасауы мүмкін деп сылтау тауып, міндетті орындарын тастап кететін. Мұнафықтардың бұл қылықтары да бөлек бір дерт, бөлек бір қиындық болды. Мүшрік әскері мүмкіндігінше тезірек нәтижеге жету үшін бар күшін салды, бірақ мәртебелі сахабалардың ерлікпен қорғануының алдында ештеңе істей алмады. Олар ең көп тар өткелге шабуыл жасады. Сүйікті Пайғамбарымыз бұл жерден кетпей, сахабаларын соғысқа жігерлендірді. Пайғамбарымыздың қасында соғысу мәртебесіне жеткісі келген құрметті сахабалар соғыс майданында бұрын-соңды көрілмеген ерліктер көрсетті. Бір кезде мүшріктер қатты оқ жаудыра бастады. Бүкіл нысана Ғаламның Сұлтаны тұрған шатыр еді.

Сүйікті Пайғамбарымыздың мүбәрәк денесін сауыт жауып тұрды. Мүбәрәк басында темір дулыға бар еді. Ол шатырдың алдында тіп-тік тұрып, соғыстың барысына қарай сахабаларына бұйрық беріп тұрды. Мүшріктер кейде ең әлсіз көрінген жерге кенеттен лап қоятын, ал мүбәрәк сахабалар сол жерге жүгіріп келіп, дін дұшпандарын кері қайтарғанша ғашықтықпен соғысатын.

«Әлидің бір рет қылыш сілтеуі барлық адамдар мен жындардың ғибадаттарынан да қымбатырақ» Хадис шәриф

Хандек соғысы

Бұл бұрын-соңды болмаған шайқас өте қызу болды: батыр сахабаларға жан-жағына қарауға да уақыт болмады. Сол күні таңертең басталған шайқас кешкі уақытқа дейін созылды. Намаз уақыттары кірген сайын даңқты сахабалар: «Йа, Расулаллаһ! Намазымызды оқи алмадық», – дейтін, ал Әлемдердің мырзасы, Ғаламның Сұлтаны қатты қайғырып: «Аллаһпен ант етемін, мен де оқи алмадым», – деп жауап беретін. Құптан уақытына таман олар ғибадат етуге мүмкіндік бермеген мүшріктер тобын қатты шабуылмен кері серпіп, тарқатып жіберді. Бұл бытыраңқылықтан арыла алмаған құрайыштықтар мен ғатафандықтар түнді өткізу үшін әскери тұрақтарына шегінді. Мүжаһидтер сүйікті Пайғамбарымыздың шатырына қарай беттеді. Сол кезде әлемдерге рақым етіп жіберілген әлемнің мақтанышы (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) қарғыс айту оның әдеті болмаса да, намаз үшін шыдай алмай, мүшріктерді қарғап былай деді: «Олар бізді күн батқанша әуре етіп, намазымыздан қалай тосқан болса, Аллаһу та’ала да олардың үйлерін, қарындарын және қабірлерін отқа толтырсын!» Қазаға қалған бесін, екінті және ақшам намаздарын оқығаннан кейін, ол құптан намазына имам болды.

Йа, Раббым, кәпірлерді жеңіліске ұшырат

Исламды түбегейлі жою үшін жүргізген бұл шайқастарынан кейін мүшріктер мұсылмандарды күндіз жеңу мүмкін емес екенін түсінді. Олардың ойынша, жалғыз амал – сол қарқынмен түнгі шабуылдар ұйымдастыру еді. Мұсылмандарды тек осылай ғана жеңуге болатын. Бұл шешімдерін олар дереу іске асыра бастап, яһуди Құрайза ұлдарымен бірге түнгі шабуылдар жасады. Жауынгерлерін топтарға бөлген мүшріктер кезектесіп шабуыл жасайтын. Бұл жағдай күндер бойы жалғасты. Сүйікті Пайғамбарымыз бастаған батыр құрметті сахабалар аш, ұйқысыз, шаршаулы болса да, қорғануды жалғастырды. Бірде-бір жау жауынгерін ордан бергі бетке өткізбеді. Жан аямай жүргізілген бұл қорғаныс бұрынғы барлық жорықтардан да қорқыныштырақ, қатаңырақ, ауырырақ және машақаттырақ болды.

Күндер бойы соғысқан мүшріктерде азық тапшылығы басталды. Жерден бір уыс құрғақ шөп те таппағандықтан, аттары мен түйелері де қырыла бастады. Сондықтан мүшріктердің қолбасшысы Құрайза яһудилерінен азық-түлік алу үшін Дырар бин Хаттабтың басшылығымен бір жасақ жіберді. Кәпірлерге бар нәрсесін құрбан еткен яһудилер дереу жиырма түйеге бидай, арпа, құрма және малға сабан артып тапсырды. Дырар жауынгерлерімен қуанып қайтып келе жатқанда, Қуба маңында бір топ сахабаға тап болды. Батыр сахабалар дереу шабуыл жасады. Қанды қақтығыстан кейін олар жауды қашуға мәжбүр етіп, жүк артылған түйелерді Пайғамбарымызға тапсырды және оның көп дұғасына ие болды.11 Ғаламның Сұлтаны (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) бір айға жуық созылған бұл қатты шайқаста өте ауыр жағдайларда қалған батыр сахабаларын аяп, оларға әкелерінен де әлденеше есе артық мейірім көрсететін. Даңқты сахабаларының адам күшінен тыс бұл жанкештілігін көріп, ол мүбәрәк маңдайын топыраққа қойып, олар үшін Аллаһу та’алаға былай деп жалбарынды:

«Ей, тар жерде қалғандарға көмекке келуші! Ей, мұқтаждар мен шарасыз қалғандардың дұғасын қабыл етуші Аллаһым! Менің және сахабаларымның хал-жағдайын Сен әлбетте көріп, біліп тұрсың. Йа, Раббым! Кәпірлерді жеңіліске ұшырат, араларына алауыздық сал, оларға қарсы бізге көмек бер, жеңіс нәсіп ет!..»

Соңғы күндері сүйікті Пайғамбарымыз бұл дұғасын жиі қайталайтын. Аштық тудырған азаптар салдарынан мүшріктер мұсылмандарды мүмкіндігінше тезірек жою үшін бар күшін салып жатты. Осылай соғысқан бір кеште мүшрік әскерінен жүрегіне исламның сүйіспеншілігі ұялаған бір адам Пайғамбарымыздың алдына келді. Бұл Ғатафан тайпасынан Нуайм бин Мәсуд еді. Ол сүйікті Пайғамбарымызға: «Йа, Расулаллаһ! Мен Аллаһу та’аланың бір екенін және сіздің хақ пайғамбар екеніңізді растау үшін келдім. Әлхамдулиллаһ, мұсылман болу мәртебесіне жеттім. Осы уақытқа дейін сіздерге қарсы соғыстым. Бұдан былай кәпірлерге қарсы соғысамын. Маған не бұйырсаңыз, соны істеуге дайынмын! Йа, Расулаллаһ! Менің мұсылман болғанымды тіпті қауымым да білмейді», – деді. Расул-и әкрам: «Мына кәпірлердің арасына кіріп, араларына іріткі салып, оларды бір-бірінен айыруға тырыса аласың ба?» – деп сұрады. Ол: «Йа, Расулаллаһ! Аллаһу та’аланың көмегімен мен оларды бір-бірінен айыра аламын. Бірақ не қаласам, соны айтуыма рұқсат бар ма?» – деп сұрады. Пайғамбарымыз: «Соғыс – айла, қалағаныңды айта бересің», – деді.

Хазреті Нуайм бин Мәсуд алдымен Құрайза яһудилерінің қасына барып: «Сендерді қаншалықты жақсы көретінімді білесіңдер. Бірақ қазір сөйлесетініміз арамызда қалсын, ешкім білмесін!» – деді. Яһудилер: «Ешкім білмейді», – деп ант етті. Осыдан кейін хазреті Нуайм былай деді: «Мына адамның (Пайғамбарымыздың) ісі – нағыз бәле. Оның Нәдир және Қайнуқа ұлдарына не істегенін білесіңдер. Оларды жұртынан, ата қонысынан қуып шығарғанын бәрің де көрдіңдер. Енді құрайыштықтар мен ғатафандықтар келіп, мұсылмандармен соғысып жатыр, ал сендер оларға көмектесіп жатырсыңдар. Күндер бойы соғыссақ та, әлі бір нәтижеге жете алмадық. Бұл жағдай жалғаса берсе, қоршау ұзаққа созылатын сияқты. Құрайыштықтар мен ғатафандықтардың малы, мүлкі, жері, бала-шағасы сендердікі сияқты мұнда емес. Бұл соғыста сәті түсіп жеңсе, олжаларын жинап кетеді. Егер жеңілсе, тартып кетеді де, сендерді мұсылмандармен бетпе-бет қалдырады. Ал сендердің мұсылмандарға төтеп беретін не күштерің, не қуаттарың жоқ. Соғыстың қазіргі жағдайы болса, мұсылмандардың жеңіске жететінін көрсетіп тұр. Менің болжағанымдай болса, мұсылмандар сендерді қылыштан өткізбей қоймайды. Сондықтан бізге тез арада бір шара қолдану керек!..»12 Бұл сөздерді қатты толқып, үрейленіп тыңдаған яһудилер хазреті Нуаймның оларды осыншалықты ойлағанына қатты риза болып: «Сен бізге достығыңды лайықты түрде көрсеттің. Бізге қандай шара қолдану керек екенін де айт», – десті. Осыны ғана күтіп тұрған Нуайм бин Мәсуд: «Дұрысы мынау: Құрайыш пен Ғатафанның игі жақсыларынан кейбірін кепілге алмайынша, мұсылмандармен ешқашан соғысқа кірмеңдер! Кепілдер сендерде болған кезде, олар соғыстан қашып кете алмайды!» – деді. Мұны өте жақсы шара деп тапқан яһудилер оған алғыс айтып, құрмет көрсетіп, сый-сияпат жасады. Хазреті Нуайм яһудилердің қасынан шығып, тура Құрайыштың әскери тұрағына барды. Олардың қолбасшыларына: «Менің Мұхаммедке дұшпандығымды және сендерді қаншалықты жақсы көретінімді білесіңдер. Мен бір нәрсені біліп қалдым, достығымыздың талабы бойынша оны сендерге жеткізуді үлкен міндетім деп санадым. Бірақ айтатындарымды ешкімге естіртпеуге сөз беріп, ант етулерің керек!» – деді. Олар ант етті де, қызыққан күйде: «Айт, біз сені тыңдап отырмыз», – десті. Ол былай деді: «Біліп қойыңдар, Құрайза яһудилері сендермен одақтасқандарына өкініп, Мұхаммедке хабар жіберіпті: „Құрайыштан және Ғатафанның игі жақсыларынан бастарын шабу үшін кепілдер алып, саған тапсырайық. Сосын сенімен бірігіп, мүшріктердің түбіне жеткенше соғысайық! Тек сен бауырларымыз Нәдир ұлдарын кешіріп, жерлерін оларға қайтаруың керек!“ Мұхаммед те яһудилердің бұл талаптарын қабыл етіпті! Яһудилер сендерден кепіл сұраса, әсте келіспеңдер, олардың бәрін өлтіреді! Айтқандарымды ешкім естімесін!..» Құрайыштықтар бұл маңызды хабар үшін хазреті Нуаймға көп алғыс айтып, оған үлкен ілтипат көрсетті.

«Болмысым құдірет қолында болған Аллаһу та’алаға ант етемін, кездескен қиыншылықтар сендердің үстеріңнен міндетті түрде алынады және сендер кеңшілікке шығарыласыңдар» Хадис шәриф

Нуайм бин Мәсуд (радиаллаһу анһу) ол жерден шығып, ғатафандықтардың қасына келді. Құрайыштықтарға айтқандарын оларға да айтты.

Бір күннен кейін Құрайыштың қолбасшысы Құрайза ұлдарына хабар жіберді: «Енді бізге мұнда тұру өте қиындады. Өйткені ауа суық, малымыз аштықтан қырылып жатыр. Бүгін түнде жақсылап дайындалайық та, ертең бәріміз бірге қатты шабуылға шығайық». Яһудилер: «Біріншіден, біз сенбі күні соғыспаймыз. Екіншіден, сендермен бірге соғысқа қатыса алуымыз үшін, сендер бізге игі жақсыларыңнан көп адамды кепілге беруге тиіссіңдер. Егер қоршау ұзаққа созылып, сендер ештеңе істей алмай, елдеріңе қайтып кетсеңдер, бізді Мұхаммедке тапсырған боласыңдар. Егер кепіл берсеңдер, бізді тастап кетпейсіңдер!..» – деді. Бұл хабар Құрайыш қолбасшысына жеткенде, ол: «Демек, Нуайм бин Мәсудтың сөзі рас болған екен!» – деді. Құрайыштықтар яһудилерге тағы хабар жіберді: «Біз сендерге кепілге бірде-бір адамымызды бермейміз. Егер ертең келіп бізбен бірге соғыссаңдар – өте жақсы, әйтпесе біз елімізге қайтып кетеміз. Ал сендер Мұхаммед және оның сахабаларымен бетпе-бет қаласыңдар!..»

Мұны естіген Құрайза яһудилері Нуаймның сөзі рас шықты деп ойлап: «Олай болса, біз де сендермен бірге мұсылмандарға қарсы соғыспаймыз…» – деп жауап берді. Осылайша екі жақтың да жүрегіне қорқыныш түсті.13 Пайғамбарымызға Жәбрейіл алейһиссалам келіп, Аллаһу та’аланың мүшріктерді дауылмен күйрететіні туралы сүйінші хабар берді. Осыдан кейін Әлемдердің мырзасы мүбәрәк тізесіне түсіп, мүбәрәк қолдарын созып: «Аллаһым! Маған және сахабаларыма рақым еткенің үшін Саған шүкір етемін», – деп, Аллаһу та’алаға шүкіршілігін білдірді. Сосын бұл сүйінші хабарды батыр сахабаларына жеткізді. Ол түн сенбі түні еді. Айналаны көзге түртсе көрінбейтін қорқынышты қараңғылық басты. Сосын қатты аяз түсіп, оның артынан өте күшті жел соға бастады.

Бұл түнді хазреті Хузәйфә бин Йәман былай деп баяндады: «Ол түн сондай қараңғы еді, бұған дейін мұндай қараңғы түнді көрмеген едік. Осы қою қараңғылықпен бірге күн күркірегендей гүрілмен қорқынышты жел де соға бастады. Сол кезде Пайғамбарымыз бізге мүшрік әскерінің әбігерге түсіп, үрейленіп, өзара алауыздыққа ұшырағанын хабарлады. Қатты суықтан, аштықтан және түннің үрейінен біз аяғымыздан тұра алмай, отырған орнымызда үстімізге бірдеңе жамылып күтіп отырдық. Расулуллаһ намазға тұрды да, түннің бір бөлігін намаз оқып өткізді.

Сосын бізге бұрылып, былай деді: „Араларыңда мүшрік әскеріне барып, олардың жағдайын барлап, маған хабар әкелетін адам бар ма? Бұл хабарды әкелген адамның жәннатта маған жолдас болуын Аллаһу та’аладан тілеймін“. Ол жердегілер қатты аштық пен суықтан аяғынан тұра алмады. Сосын Расулуллаһ менің қасыма келді. Мен суық пен аштықтан екі тізерлеп, бүрісіп отыр едім. Расулуллаһ маған қолын тигізіп: „Сен кімсің?“ – деп сұрады. „Мен – Хузәйфәмін, йа, Расулаллаһ“, – дедім. Расулуллаһ былай деді: „Бар, мына қауым не істеп жатыр – көріп кел! Менің қасыма қайтып келгенше оларға оқ та, тас та атпа, найза да, қылыш та сілтеме. Сен қасыма қайтып келгенше суықтан да, ыстықтан да зиян көрмейсің, тұтқынға да түспейсің, азапқа да ұшырамайсың“.

Мен қылышым мен садағымды алып, кетуге дайындалдым. Расулуллаһ мен үшін: „Аллаһым, оны алдынан және артынан, оңынан және солынан, үстінен және астынан сақта“, – деп дұға етті.

Мен мүшріктерге қарай жүре бастадым. Моншада жүргендей едім. Аллаһпен ант етемін, ішімде не қорқыныш, не тоңу, не діріл жоқ еді. Ақыры мүшріктердің әскери тұрағына жеттім. Олардың қолбасшылары мен игі жақсылары бір қалқаның тасасында от жағып, жылынып отыр екен. Әбу Суфйан: „Бұл жерден кету керек“, – деп жатыр еді. Сол сәтте ойыма оны сол жерде өлтіру келді. Қорамсағымнан бір оқ алып, садағыма салдым. От жарығын пайдаланып, оны атпақ болдым. Дәл атқалы тұрған сәтте Расулуллаһтың: „Менің қасыма қайтып келгенше, ешқандай оқиға шығарма“, – дегені есіме түсіп, өлтіруден бас тарттым. Осыдан кейін өзімнен күшті батылдық таптым. Мүшріктердің арасына кіріп, оттың басына отырдым. Бұрын-соңды болмаған қатты жел мен Аллаһу та’аланың көзге көрінбейтін әскері (періштелер) оларға істейтінін істеп жатты. Желден олардың ыдыс-аяқтары аударылып, оттары мен шамдары сөніп, шатырлары бастарына құлап жатты. Бір кезде мүшрік әскерінің қолбасшысы Әбу Суфйан орнынан тұрып: „Араларыңда бақылаушылар мен тыңшылар болуы мүмкін. Абай болыңдар! Әркім қасындағының кім екеніне қарасын! Әркім қасында отырғанның қолынан ұстасын!“ – деді. Әбу Суфйан араларына бөтен біреу кіргенін сезгендей болған еді. Мен дереу қолдарымды созып, оң және сол жағымда отырған екі адамның қолынан ұстадым да, олар менен сұрағанша, мен олардан есімдерін сұрадым. Осылайша өзімді танытпадым. Ақыры Әбу Суфйан әскеріне былай деп үн қатты: „Ей, құрайыштықтар! Сендер тұрақтайтын жерде емессіңдер. Аттар мен түйелер қырыла бастады. Жұт жан-жақты жайлады.

Желдің біздің басымызға не әкелгенін көріп отырсыңдар. Тезірек көшіп кетіңдер! Міне, мен кетіп барамын!“ – деп, ол түйесіне мінді. Мүшрік әскері аянышты халде жиналып, Меккеге қарай аттанды. Олардың үстіне құм мен ұсақ тас жауып тұрды.14 Мүшрік әскері кетіп қалғаннан кейін, мен де Расулуллаһтың қасына қарай жүрдім. Жолдың жартысына жеткенде, алдымнан ақ сәлделі жиырмадай салт атты (періштелер) шықты. Олар маған: „Расулуллаһқа хабар бер: Аллаһу та’ала жауды күйретті…“ – деді. Мен Расулуллаһтың қасына қайтып келгенімде, ол бір кілемнің үстінде намаз оқып тұр еді. Бірақ қайтып келе салысымен, кетер алдындағы тоңуым мен қалтырауым қайта басталды. Намаздан кейін Расулуллаһ қандай хабар әкелгенімді сұрады. Мен оған мүшріктердің қандай аянышты күйге түскенін және кетіп қалғанын хабарладым. Расулуллаһ бұл хабарға қатты қуанып, жымиды. Біз күндер бойы ұйықтамаған едік. Пайғамбарымыз мені де қасына алып, өзі жамылған кілемнің бір шетін менің үстіме жапты. Ол түнді біз осылай таң атқыздық. Сәһәр уақытында Расулуллаһ мені оятты. Таң атқанда мүшрік әскерінен із де қалмаған еді». Олар Меккеге жақындағанша, арттарынан қатты жел соқты, әрі олар арттарынан үнемі тәкбір дауыстарын естіп отырды.

Құрайыш мүшріктері әскери тұрақтарын тастап қашқан соң, оларға еріп келген басқа мүшрік тайпалары да Мәдина маңын тастап кетті. Олар ешқашан ұмыта алмайтын ұлы жеңілістің қасіреті мен қайғысына батты. Олар бұл жеңіліске ұшырап жатқанда, Ғаламның мырзасы (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) мен оның даңқты сахабалары (радиаллаһу анһум) Аллаһу та’алаға шүкір сәждесіне жығылып, Оған хамд және шүкір айтты.

«Аллаһым! Маған және сахабаларыма рақым еткенің үшін Саған шүкір етемін» Хадис шәриф

Мүжаһидтер «Аллаһу әкбар!.. Аллаһу әкбар!..» дауыстарының арасында нұрлы Мәдинаға беттеді. Мәдинаның көшелері бір сәтте Ғаламның Сұлтанын және өздерінің мүбәрәк әкелерін, көкелерін, нағашыларын, ағаларын қарсы алуға шыққан балаларға толып кетті. Пайғамбарымыз да күлімсіреп, оларға жауап беріп жатты… Хандек соғысында алты мұсылман шәһид болды… Бұл жорық туралы Аллаһу та’ала аят кәрималарда мағынасы бойынша былай дейді: «Аллаһу та’ала (Хандек соғысындағы) ол кәпірлерді ашуларымен кері қайтарды, олар ешқандай игілікке де, жеңіске де жете алмады. Осылайша Аллаһу та’ала (періштелер мен жел арқылы) соғыста (табысқа жетулері үшін) мүминдерге жеткілікті болды. Аллаһу та’аланың барлық нәрсеге күші жетеді. Ол – Азиз, барлық нәрседен үстем».15

«Ей, иман келтіргендер! Аллаһу та’аланың сендерге берген ниғметтерін еске алыңдар. Сендерге (Хандек соғысында) әскерлер шабуыл жасаған еді, Біз оларға қарсы жел және сендер көрмеген (періштелерден құралған) әскерлер жібердік…»16

Бұл соғыстан кейін сүйікті Пайғамбарымыз былай деді: «Енді кезек сендердікі. Бұдан былай құрайыштықтар сендерге қарсы келе алмайды».

Бәни Құрайза жорығы