SHARUƊAN ZAMA MUSULMI NA GASKIYA

Kalmar “Islam” a Larabci tana nufin “miƙa kai, yin biyayya, samun aminci”, haka kuma tana nufin salama. Imam A’azam (rahimahullahu ta’ala) ya bayyana ta da cewa: “miƙa kai da yin biyayya ga umarnan Allahu Ta’ala”.

Daga nan yadda Musulmi nagari zai kasance yana bayyana da kansa. Malamanmu sun bayyana abubuwan da ya kamata su kasance ga Musulmi kamar haka: Musulmi nagari, kafin kome, mai tsabta ne a jiki da ruhi.

Allahu Ta’ala Yana cewa a wurare daban-daban na Alƙur’ani mai girma: “Ina son masu tsabta!” Musulmi ba sa shiga masallatai da gidaje da takalma. Dardumominsu da shimfiɗunsu ba su da ƙura, masu tsabta ne. A gidan kowane Musulmi akwai wurin wanka. Su kansu, da tufafinsu da abincinsu koyaushe masu tsabta ne. Saboda haka ba a samun ƙwayoyin cuta da cututtuka a wurinsu.

Musulmi na gaskiya ya san kare lafiyarsa. Ba ya shan giya, wadda haram ce kuma guba ce. Ba ya cin naman alade, wanda yake da haɗari da yawa, kuma aka hana shi da haramtawa.

Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya yaba wa ilimin likitanci ta hanyoyi daban-daban. Misali, ya ce: “Ilimi biyu ne: ilimin jiki da ilimin addini.” Wato da cewa mafi muhimmanci a cikin ilimomi su ne ilimin addini, wanda yake kare ruhi, da ilimin lafiya, wanda yake kare jiki, ya yi umarni da cewa, kafin kome, ya wajaba a yi ƙoƙari domin ƙwarin ruhi da na jiki. Musulunci yana umarni da koyon ilimin jiki kafin ilimin addini. Domin dukkan alherai ana iya aikata su ne da ƙwarin jiki. Shugabanmu Annabi ya rubuta wa Hiraƙl, Sarkin Rum, wasiƙa, ya gayyace shi zuwa Musulunci. Hiraƙl ya amsa wasiƙar, ya aika da kyaututtuka da yawa. Ɗaya daga cikinsu likita ne. Da likitan ya zo, ya ce: “Ranka ya daɗe! Sarki ya aiko ni domin in yi muku hidima. Zan duba marasa lafiyarku kyauta!” Shugabanmu Annabi ya karɓa. Ya ba da umarni, aka ba shi gida. Kowace rana ana kai masa abinci da abin sha masu daɗi. Kwanaki, watanni suka wuce. Babu Musulmin da ya zo wurin likitan. Likitan ya ji kunya, ya zo gabansa, ya nemi izini yana cewa: “Ranka ya daɗe! Na zo nan ne domin in yi hidima. Har yau babu marar lafiya ko ɗaya da ya zo. Na zauna a banza. Na ci, na sha, na huta. Yanzu bari in tafi”, sai ƙaunataccen Annabinmu ya ce: “Ka sani. Idan ka ƙara zama, yi wa baƙo hidima da karrama shi aikin Musulmi ne. Idan ka tafi ma, Allah Ya sa ka sauka lafiya. Sai dai ka san wannan: ko da ka zauna nan shekaru da yawa, babu wanda zai zo wurinka. Domin Sahabbaina ba sa yin rashin lafiya! Addinin Musulunci ya nuna hanyar rashin yin rashin lafiya. Sahabbaina suna kula da tsabta sosai. Ba sa cin kome sai sun ji yunwa, kuma suna tashi daga kan abinci kafin su ƙoshi.”

Wannan ba yana nufin Musulmi ba ya taɓa yin rashin lafiya ba ne. Amma Musulmin da yake kula da lafiyarsa da tsabtarsa yakan daɗe cikin ƙoshin lafiya. Ba ya yin rashin lafiya cikin sauƙi. Mutuwa gaskiya ce. Babu wanda zai tsira daga mutuwa, kuma kowa zai mutu sakamakon wata cuta. Amma iya kare lafiyarsa har zuwa wannan lokaci yana samuwa ne kawai ta hanyar kiyaye abubuwan da aka umarta a Musulunci da kuma tsabta. Kamar yadda Musulmi nagari yake kula da tsabtar jiki, haka ma yake kula da tsabtar ruhi ƙwarai. Annabinmu ya ce: “An aiko ni ne domin in cika kyawawan halaye, in yaɗa kyawawan ɗabi’u a duniya.” A cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Wanda imaninsa ya fi ɗaukaka a cikinku shi ne wanda ɗabi’unsa suka fi kyau.” Har imani ma ana aunawa da ɗabi’a.

Tsabtar ruhin Musulmi ita ce asali. Wanda yake ƙarya, yake yaudara, yake ruɗin mutane, yake zalunci, yake rashin adalci, ba ya taimakon ƴan’uwansa na addini, yake girman kai, yake tunanin amfanin kansa kaɗai, ko nawa ya yi ibada, ba a ɗaukarsa Musulmi na gaskiya. A cikin ayoyi uku na farko na Suratul Ma’un an ce, a ma’ana: “Ya ManzoNa! Ka ga wancan mutumin da yake ƙaryata Ranar Ƙiyama, yake cutar da maraya, yake ƙwace masa haƙƙinsa, ba ya ciyar da talaka, kuma ba ya ƙarfafa wasu a kan kyautata wa talaka?” Ibadar irin waɗannan mutane ba a karɓa. A addinin Musulunci, nisantar hane-hane yana gaban aikata umarni. Musulmi na gaskiya, kafin kome, cikakken mutum ne, kamili. Mai fara’a ne, mai daɗin baki, mai faɗin gaskiya. Bai san abin da ake ce wa fushi ba.

Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu ta’ala alaihi wa sallam) ya ce: “Wanda aka ba shi tausasawa, an ba shi alheran duniya da Lahira.”

Musulmi mai matuƙar tawali’u ne. Yakan saurari duk wanda ya nemi taimakonsa, kuma yakan taimaka gwargwadon iko. Musulmi mai mutunci ne, mai ladabi ne. Yana son iyalinsa da ƙasarsa. A cikin hadisi mai daraja an ce: “Son ƙasa yana daga imani.”

Allahu Ta’ala Yana bayyana yadda ya kamata bayinSa su kasance a cikin Alƙur’ani mai girma kamar haka. A cikin ma’anoni masu ɗaukaka na ayoyi 63–69 na Suratul Furƙan an ce: “Bayin Rahman (wato bayin Allahu Ta’ala masu falala, wanda jin ƙanSa ga bayinSa yake da yawa) suna tafiya a bayan ƙasa da tawali’u da mutunci. Idan jahilai suka tsokane su, sukan faɗa musu kalmomi masu kyau kamar (lafiya da aminci su tabbata a gare ku), su kiyaye daga zunubi da gaskiya da daɗin baki. Sukan raya dare suna sujada da tsayuwa (suna salla) saboda Ubangijinsu (suna gode maSa). Suna cewa: ‘Ya Ubangijinmu! Ka nisantar da azabar Wuta daga gare mu! Lalle azabarta mai dawwama ce kuma mai raɗaɗi. Lalle ita wuri ne mafi muni, matsayi mafi muni.’ Idan suka ciyar, ba sa ɓarna, ba sa rowa, suna bin hanya ta tsakiya tsakanin biyun, kuma ba sa tauye haƙƙin kowa. Ba sa yin shirka da Allahu Ta’ala. Ba sa kashe ran da Allahu Ta’ala Ya haramta, ba sa kashe kowa. (Sai dai masu laifi suke hukuntawa.) Ba sa yin zina.” A cikin ayoyi 72–74 kuma: “Ba sa yin shaidar ƙarya. Suna gujewa ayyuka marasa amfani da masu cutarwa. Idan suka haɗu da irin wannan aiki marar amfani, mai cutarwa, ko wanda ake yi da ƙarfi, bisa kuskure, sukan juya baya, su nisanta da mutunci. Idan aka tunatar da su ayoyin Allahu Ta’ala, ba sa yin kamar ba su gani ba, ba su ji ba, kamar makafi da kurame. Suna roƙo suna cewa: ‘Ya Ubangijinmu! Ka ba mu, daga matanmu da ƴaƴanmu, salihai (waɗanda za su zama magadanmu, mafi alherin magada) waɗanda za su sanyaya mana idanu! Ka sanya mu shugabanni ga masu kiyayewa daga saɓa wa Allahu Ta’ala!’”

Ban da wannan, a cikin ma’anoni masu ɗaukaka na aya ta biyu da ta uku na Suratus Saff an ce: “Ya ku waɗanda suka yi imani! Don me kuke faɗar abin da ba ku aikata ba? Faɗarku cewa kun aikata abin da ba ku aikata ba yana zama sanadin babban fushi a wurin Allah.” Wannan kuma yana nuna cewa yin bakancen abin da mutum ba zai iya yi ba, ko yin alkawarin abin da ba zai iya cikawa ba, yana mayar da shi mummunan mutum a wurin Allah.

“Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, imanin mutum ba ya cika har sai ya so wa ɗan’uwansa na addini abin da yake so wa kansa” Hadisi mai daraja

Musulmi na gaskiya yana matuƙar girmama addininsa, uwarsa, ubansa, malaminsa, shugabansa, manyan ƙasa da dokoki. Ba ya shagala da abubuwa marasa muhimmanci. Yana shagala ne kawai da abubuwa masu amfani. Ba ya caca. Ba ya ɓatar da lokacinsa a banza.

Musulmi na gaskiya yana yin ibadarsa. Yana biyan bashin godiya da yake kansa ga Allahu Ta’ala. Ba a yin ibada don kawai a ce an yi, ko don kawai hani ya kau. Ya kamata a yi ibada saboda neman yardar Allahu Ta’ala. Jin tsoron Allahu Ta’ala yana nufin son Shi ƙwarai. Kamar yadda mutum ba ya son wanda yake so ƙwarai ya yi baƙin ciki, kuma yake tsoron kada ya ɓata masa rai, haka ma ya kamata a yi ibada ga Allahu Ta’ala ta yadda za ta tabbatar da ƙaunarmu gare Shi. Ni’imomin da Allahu Ta’ala Ya ba mu suna da girma ƙwarai, har ba za mu iya biyan bashinsu ba sai ta hanyar son Shi ƙwarai da bauta maSa da zuciya ɗaya.

Waɗannan ibadu iri-iri ne. Wasunsu tsakanin Allahu Ta’ala da bawa suke. Allahu Ta’ala, wataƙila, Ya gafarta wa waɗanda suka yi kasawa a ibadarSa. Kiyaye haƙƙin wasu ma ibada ce. Waɗanda suka yi wa wasu mugunta da waɗanda suke da haƙƙin wasu a kansu, ba Ya gafarta musu ko kaɗan har sai masu haƙƙin sun yafe. A cikin hadisai masu daraja an ce:

“Wanda bai ji ƙan mutane ba, Allahu Ta’ala ba Ya jin ƙansa.”

“Ku taimaki azzalumi da wanda aka zalunta, ta hanyar hana zalunci.”

“Idan daga cikin kuɗin da aka biya don rigar da aka saya, kashi tara cikin goma halal ne, kashi ɗaya cikin goma kuma kuɗin haram ne, Allahu Ta’ala ba Ya karɓar sallar da aka yi da wannan riga.”

“Musulmi ɗan’uwan Musulmi ne. Ba ya zaluntarsa. Yakan gaggauta taimakonsa. Ba ya raina shi, ba ya ganinsa ƙasa da kansa. Cutar da jininsa, dukiyarsa, mutuncinsa da ƙimarsa haram ne.”

“Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, imanin mutum ba ya cika har sai ya so wa ɗan’uwansa na addini abin da yake son a yi masa.”

“Ina rantsuwa da Allah, wanda maƙwabcinsa bai amince daga sharrinsa ba, ba shi da imani (wato ba mumini ba ne na gaskiya).”

Domin samun farin ciki, alherai da nutsuwa a duniya, da tsira daga azaba a Lahira, ya wajaba a yi abubuwa biyu.

Na farko: aikata umarnan Allahu Ta’ala. Na biyu: nisantar abubuwan da Ya hana. Na biyu ya fi na farko muhimmanci da amfani. Domin a iya cika aikin nisantar hane-hane sosai, ya wajaba kada a wuce gona da iri wajen aikata mubahai, wato abubuwan da aka ba da izini, kada a fita daga iyakar abin da ake buƙata. Domin wuce iyaka wajen aikata mubahi yakan ja mutum zuwa aikata haram. Malaman Musulunci sun ce: “Sunkuyar da kai da masu aikata zunubi suke yi ya fi fariyar masu aikata umarni ƙayatarwa.”

Nisantar zunubai ma kashi biyu ne. Na farko: nisantar hane-hanen da suka shafi haƙƙoƙin Allahu Ta’ala. Na biyu: nisantar hane-hanen da haƙƙoƙin bayi suke ciki. Na biyu ya fi muhimmanci. Domin Allahu Ta’ala ba Ya buƙatar kome, kuma Mai jin ƙai ne ƙwarai. Mutane kuwa masu buƙata ne ƙwarai, kuma marowata ne. Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) yana cewa:

“Wanda yake da haƙƙin bawa a kansa, wanda ya taɓa dukiyar halittu, mutuncinsu, ya nemi yafiya, ya biya kafin ya mutu! Kada ya tafi Ranar Lahira, inda kuɗi da dukiya ba sa wucewa, da haƙƙin bawa a kansa! A ranar nan ibadojin da ya yi a duniya za a ba mai haƙƙin. Idan ba shi da ibada, ko ta ƙare, zunuban mai haƙƙin za a ɗora masa.” Wata rana kuma ya ce wa waɗanda suke wurinsa: “Kun san wane ne muflisi (wanda ya tala’uce)?” Suka ce: “Wanda kuɗinsa, jarinsa suka ƙare ne.” Sai ya ce: “Ku sani sosai: muflisi shi ne wanda, ko da ya yi salla a duniya, ya yi azumi, ya ba da zakka, amma ya zagi mutane, ya yi gulmarsu, ya ci dukiyoyin wasu, ya zubar da jini, ya yi duka, ya yi rauni. A Lahira za a ba masu haƙƙi ladansa; idan ladansa ya ƙare, za a ɗora masa zunuban masu haƙƙin, a jefa shi a Wuta.”

Shehu Muhammad Ma’sum Faruƙi Sirhindi yana cewa a wasiƙa ta 110 ta mujalladi na 2 na littafinsa “Maktubat”: “Idan an aikata zunubi, ya kamata a tuba nan take. Tubar zunubin ɓoye a ɓoye take, tubar zunubin da aka aikata a fili kuma a fili take. Bai kamata a jinkirta tuba ba. Mala’iku Kiraman Katibin ba sa rubuta zunubi nan take. Idan aka tuba, ba a rubuta shi ko kaɗan. Idan ba a tuba ba, sukan rubuta. Ja’afar ɗan Sinan (ƙuddisa sirruhu) ya ce: ‘Wanda bai tuba daga zunubinsa ba, ya kamata ya tuba kafin ya mutu.’ Bai kamata a saki wara’i da taƙawa ba. Taƙawa ita ce rashin aikata abubuwan da aka hana a fili; wara’i kuma rashin aikata har abubuwa masu shakka. Nisantar abubuwan da aka hana ya fi aikata abubuwan da aka umarta amfani. Manyanmu sun ce: ‘Nagari da mugu duk suna yin alheri. Amma siddiƙai, nagargaru ne kaɗai suke nisantar zunubi…’ A cikin hadisi mai daraja an ce: ‘Waɗanda suke isa gaban Allahu Ta’ala a Ranar Ƙiyama su ne ma’abuta wara’i da zuhudu.’ Har ila yau a cikin wani hadisi mai daraja an ce: ‘Sallar ma’abucin wara’i karɓaɓɓiya ce’, a cikin wani hadisi mai daraja kuma: ‘Kasancewa tare da ma’abucin wara’i ibada ce. Yin magana da shi lada ne kamar bayar da sadaka.’ A cikin ayyukan da kake shakka, ka nemi shawarar zuciyarka! Kada ka aikata aikin da zuciyarka ta firgita da shi! Kada ka bi nafsinka!”

“Hikima kashi goma ce. Tara daga cikinta a cikin kaɗaituwa (uzla) suke. Ɗaya kuma a cikin ƙarancin magana take” Hadisi mai daraja

A cikin hadisai masu daraja an ce: “Aikin da yake ba nafsi nutsuwa, ya ba zuciya fara’a, aiki ne mai kyau. Aikin da yake tunzura nafsi, ya ba zuciya tashin hankali, zunubi ne.” “Abubuwa halal a bayyane suke, abubuwa haram ma an sanar da su. Ku guji masu shakka. Ku aikata abin da kuka sani babu shakka!” Waɗannan hadisai masu daraja suna nuna cewa bai kamata a aikata abin da ake shakka da abin da yake matse zuciya ba. Aikata abin da ba a shakka kuwa ya halatta. A cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Abubuwan da Allahu Ta’ala Ya halatta a cikin Alƙur’ani mai girma halal ne. Yana yafe abubuwan da bai sanar da su a cikin Alƙur’ani mai girma ba.” Idan aka haɗu da abu mai shakka, ya kamata a ɗora hannu a kan zuciya. Idan bugun zuciya bai ƙaru ba, a aikata abin. Idan ta yi bugu da yawa, kada a aikata. A cikin hadisi mai daraja an ce: “Ka ɗora hannunka a ƙirjinka! A abu halal zuciya takan natsu. A abu haram takan yi bugu. Idan ka faɗa cikin shakka, kada ka aikata. Ko da malaman addini sun ba da fatawa, kada ka aikata!”

Mai imani yakan guji ƙaramin zunubi domin kada ya faɗa babban zunubi. Ya kamata ya ɗauki dukkan ibadojinsa da alheransa a matsayin masu aibu. Ya kamata ya yi tunanin cewa bai aikata umarnan Allahu Ta’ala cikakke ba. Abu Muhammad Abdullahi ɗan Manazil (ƙuddisa sirruhu) ya ce: “Allahu Ta’ala Ya sanar da ibadu iri-iri. Ya yi umarni da haƙuri, gaskiya, salla, azumi da yin istigfari a lokutan sahur. Ya ambaci istigfari a ƙarshe. Ta haka ya zama wajibi ga bawa ya ga ibadojinsa da alheransa masu aibu, ya nemi gafara da yafiya a kan dukkansu.”

Ja’afar ɗan Sinan ya ce: “Ganin kai da masu ibada da alheri suke yi a kan masu aikata zunubi ya fi zunuban waɗancan muni.”

Sayyidina Aliyu Murta’ish, bayan ranar ashirin ga watan Ramadan mai daraja, ya bar i’itikafi, ya fita daga masallaci. Da suka ce: “Don me ka fita?”, ya ce: “Da na ga huffazai suna karatu da rerawa, suna fariya da haka, ban iya zama a ciki ba.”

Ya kamata a yi aiki domin a sami abincin kai da na iyali daga halal. Domin haka ya wajaba a yi kasuwanci da sana’a. Salaf-i Salihin (rahmatullahi ta’ala alaihim ajma’in) koyaushe haka suke aiki suke samu. Akwai hadisai masu daraja da yawa da suke sanar da ladan samu na halal. Da aka ce wa Shehu Muhammad ɗan Salim: “Mu yi aiki mu samu, ko mu yi ibada kawai mu dogara ga Allah (tawakkali)?”, ya ce: “Tawakkali halin Manzon Allah ne. Yin aiki da samu kuma sunnarsa ce (sallallahu alaihi wa sallam). Ku yi aiki, ku kuma yi tawakkali.”

Abu Muhammad ɗan Manazil ya ce: “Yin aiki da yin tawakkali ya fi alheri fiye da keɓewa a wani wuri ana ibada.” Ya kamata a kiyaye adalci, matsakaici, a ci da sha. Bai kamata a ci da yawa har ya kawo kasala ba. Bai kuma kamata a yi kamewa har a kasa yin ibada ba. Ɗaya daga cikin manyan waliyyai, Shah Naƙshband (ƙuddisa sirruhu), ya ce: “Ka ci da kyau, ka yi aiki da kyau!” A taƙaice, kowane abu da yake taimakawa wajen yin ibada da alheri, mai kyau ne, mai albarka ne. A kowane aiki na alheri ya kamata a kula da niyya. Matuƙar babu niyya mai kyau, bai kamata a aikata wannan aiki ba.

Ya kamata a nisanci waɗanda ba sa bin Musulunci, masu bidi’a da masu aikata zunubi, kada a yi mu’amala da su. A cikin hadisi mai daraja an ce: “Hikima kashi goma ce. Tara daga cikinta a cikin kaɗaituwa (uzla) suke. Ɗaya kuma a cikin ƙarancin magana take.”

Ya kamata a yi mu’amala da irin waɗannan mutane gwargwadon larura kawai. Lokacin shaƙatawa, bayan mutuwa ne. Ya kamata a yi mu’amala da Musulmi salihai, tsarkaka (rahmatullahi ta’ala alaihim ajma’in), a amfane su, a kuma amfana daga gare su. Bai kamata a ɓatar da lokaci da maganganu marasa muhimmanci, marasa amfani ba.

Ya kamata a nuna wa kowa fara’a, nagari da mugu. Bai kamata a tayar da fitina ba, a sami maƙiya ba. Ya kamata a bi maganar Hafiz Shirazi: “Ya kamata a faɗa wa abokai gaskiya, a kuma tafiyar da maƙiya da fara’a da daɗin baki.” Ya kamata a yafe wa masu neman gafara. Ya kamata a kasance mai kyawawan halaye ga kowa. Kada a saɓa wa maganar kowa, kada a yi jayayya. Ya kamata a yi wa kowa magana da sanyin murya, kada a yi magana da kaushi.

Shaikh Abdullahi Bayal (ƙuddisa sirruhu) ya ce: “Tasawwufi ba salla, azumi da raya dare da ibada ba ne. Yin waɗannan aikin bauta ne na kowane mutum. Tasawwufi shi ne rashin cutar da mutane. Wanda ya sami wannan, ya isa ga manufa.”

Aka tambayi Shehu Muhammad ɗan Salim yadda ake bambance waliyyai da sauran mutane. Ya ce: “Ana gane su ta sanyin maganarsu, kyawun halayensu, fara’arsu, yawan kyautarsu, rashin ƙin yarda yayin magana, yafe wa masu neman gafara da jin ƙan kowa.”

Abu Ahmad Maƙƙari ma ya ce: “Futuwwa ita ce kyautata wa wanda ya ɓata maka rai, yin kyauta ga wanda ba ka so, da nuna fara’a ga wanda ya dame ka.”

Ya kamata a rage magana, a rage barci, a rage dariya. Dariya da ƙyalƙyali tana duhunta zuciya. Ya kamata a yi aiki, amma a sa ran ladansa daga Allahu Ta’ala. Ya kamata a ji daɗin aikata umarnanSa. Idan ka dogara gare Shi kaɗai, Yakan ba ka duk abin da ka roƙa. A cikin hadisi mai daraja an ce: “Allahu Ta’ala Yakan ba wanda ya dogara gare Shi kaɗai duk abin da ya roƙa, Ya kuma sa dukkan mutane mataimakansa.”

Yahya ɗan Mu’az Razi ya ce: “Gwargwadon son da kake yi wa Allahu Ta’ala, kowa yana son ka. Gwargwadon tsoron da kake yi wa Allahu Ta’ala, kowa yana tsoronka. Gwargwadon bautar da kake yi wa Allahu Ta’ala, kowa yana taimakonka. Kada ka bi amfanin kanka.”

Abu Muhammad Abdullahi Rashi (rahmatullahi ta’ala alaihi) ya ce: “Mafi girman shamaki tsakanin Allahu Ta’ala da mutum shi ne tunanin mutum a kan nafsinsa da dogaro da bawa gajiyayye kamarsa. Ya kamata a yi tunanin samun ƙaunar Allahu Ta’ala, ba ta mutane ba.” Ya kamata a zama mai daɗin baki da fara’a ga iyali da ƴaƴa. Ya kamata a kasance tare da su gwargwadon da za a cika haƙƙoƙinsu. Bai kamata mannewa da su ya kai ga juya wa Allahu Ta’ala baya ba.

A al’amuran addini, bai kamata a nemi shawarar malaman addini jahilai da fasiƙai ba. Bai kamata a kasance tare da masu son duniya ba. A kowane aiki ya kamata a bi sunna, a guji bidi’a. A lokutan farin ciki kada a fita daga iyakar Musulunci, a lokutan wahala kuma kada a yanke ƙauna daga Allahu Ta’ala. Kada a manta cewa tare da kowace wahala akwai sauƙi. A farin ciki da wahala halin mutum kada ya canja, ya kasance a hali ɗaya a wadata da rashi. Har ma ya kamata ya ji daɗi a rashi, ya damu a wadata. Canjin al’amura bai kamata ya kawo canji ga mutum ba.

“Wanda iyalinsa suka yi yawa, arzikinsa ya yi kaɗan, yake yin sallolinsa da kyau, kuma ba ya gulma, zai kasance a wurina a Ranar Ƙiyama” Hadisi mai daraja

Kada a kalli aibin kowa, sai dai a ga aibobin kai. Kada mutum ya ɗauki kansa fiye da kowane Musulmi. Ya kamata ya ɗauki kowane Musulmi fiye da kansa. Ya kamata ya yi imani da cewa zai iya samun farin ciki ta addu’ar kowane Musulmi. Ya kamata ya zama kamar bawan waɗanda suke da haƙƙi a kansa. A cikin hadisi mai daraja an ce: “Imanin Musulmin da ya yi abubuwa uku cikakke ne: yi wa iyalinsa hidima, zama a tsakanin talakawa (ba a tsakanin mabarata ba) da cin abinci tare da bawansa.” An sanar a cikin Alƙur’ani mai girma cewa waɗannan abubuwa uku alamomin muminai ne. Ya kamata a koyi halayen Salaf-i Salihin, a yi ƙoƙarin zama kamarsu. Kada a yi gulmar kowa, a hana mai gulma. (Idan aka faɗi abin da zai ɓata wa mutum rai in ya ji, a bayan idonsa, idan maganar gaskiya ce, gulma ce. Idan ƙarya ce, ƙage ne. Dukkansu manyan zunubai ne.) Ya kamata a mayar da yin umarni da kyakkyawa da hani daga mummuna (amr-i ma’ruf wa nahy-i munkar) al’ada.

A cikin hadisi mai daraja an ce: “Wanda iyalinsa suka yi yawa, arzikinsa ya yi kaɗan, yake yin sallolinsa da kyau, kuma ba ya gulma, zai kasance a wurina a Ranar Ƙiyama.” Musulmi yakan biya buƙatun ɗan’uwansa Musulmi, ya faranta masa rai. Shugabanmu Annabi ya ce: “Musulmi ɗan’uwan Musulmi ne. Ba sa cutar da juna, ba sa ɓata wa juna rai. Wanda ya taimaki ɗan’uwansa na addini a wani aikinsa, Allahu Ta’ala ma Yakan sauƙaƙa masa aikinsa. Wanda ya kawar da wahalar Musulmi, ya faranta masa rai, Allahu Ta’ala Yakan kuɓutar da shi daga wahala a lokuta mafi wahala na Ranar Ƙiyama. Wanda ya rufe aibin Musulmi, kasawarsa, Allahu Ta’ala Yakan rufe aibinsa a Ranar Ƙiyama.” “Wanda ya zama mataimakin ɗan’uwansa na addini, Allahu Ta’ala ma Yakan zama mataimakinsa.”

“Allahu Ta’ala Ya halicci wasu bayinSa domin su biya buƙatun bayinSa, su zama mataimakansu. Masu buƙata sukan nemi su. Waɗannan ba za su ji tsoron azaba a Lahira ba.”

“Wanda ya tafi domin ya yi wa ɗan’uwansa na addini wani aiki, a kowane taku ana gafarta masa zunubai da yawa, ana ba shi lada saba’in. Haka yake ci gaba har aikin ya ƙare. Idan aka gama aikin, ana gafarta masa dukkan zunubansa. Idan ya mutu yana yin wannan aiki, yakan shiga Aljanna ba tare da tambaya ba, ba tare da hisabi ba.”

“Wanda ya je wurin mutanen gwamnati ya yi ƙoƙari domin ɗan’uwansa na addini ya sami sauƙi ko ya kuɓuta daga wahala, a Ranar Ƙiyama, a kan gadar Siraɗi, lokacin da ƙafafun kowa suke zamewa, Allahu Ta’ala Yakan taimake shi ya wuce da sauri.”

“Nuna fara’a ga ɗan’uwa na addini, koya masa abubuwa masu kyau, hana shi aikata mugunta, nuna wa baƙo wurin da yake nema, kawar da duwatsu, ƙaya, ƙasusuwa da irin waɗannan abubuwa masu cutarwa, munana, ƙazanta daga titi, ba wasu ruwa – duk sadaka ne” Hadisi mai daraja

“Aikin da Allahu Ta’ala Ya fi so shi ne faranta wa mumini rai ta hanyar ba shi tufafi, ko ƙosar da shi, ko biya masa wata buƙata daban.”

“Idan wani ya yi wa mumini alheri, Allahu Ta’ala Yakan halicci wani mala’ika. Wannan mala’ika koyaushe yana ibada. Ladan ibadojinsa ana ba wannan mutum. Idan wannan mutum ya mutu, aka sa shi a kabari, wannan mala’ika yakan zo kabarinsa da siffa mai haske da kyan gani. Da ganin mala’ikan, sai ya ji sauƙi, ya yi farin ciki. Ya ce: ‘Wane ne kai?’ Mala’ikan ya ce: ‘Ni ne alherin da ka yi wa wane da farin cikin da ka sa a zuciyarsa. Allahu Ta’ala Ya aiko ni yau domin in faranta maka rai, in yi maka ceto, in kuma nuna maka wurinka a Aljanna.’”

“Mutum yakan kai ga darajoji mafi ɗaukaka na Aljanna saboda kyakkyawar ɗabi’arsa. Ibadu (na nafila) ba sa iya kai mutum ga waɗannan darajoji. Mummunar ɗabi’a tana ja mutum zuwa ramuka mafi ƙasƙanci na Wuta.” “Wanda yake da fara’a lokacin yin sallama, ana ba shi ladan da masu bayar da sadaka suke samu.”

“A Aljanna akwai fadoji irin waɗanda wanda yake cikinsu yakan ga duk wurin da ya so, kuma yakan nuna kansa ga duk wurin da ya so.” Da Abu Malik Ash’ari ya tambaya: “Wa za a ba irin waɗannan fadoji?”, Shugabanmu Annabi ya ce: “Za a ba masu daɗin baki, masu buɗaɗɗen hannu, da waɗanda, lokacin da kowa yake barci, suke tunanin samuwar Allahu Ta’ala da girmanSa, suke roƙonSa.”

Musulmi na gaskiya ba ya yin imani da aƙidu na ɓata. Ba ya ba da muhimmanci ga sihiri, shu’umci, duba, tsubbu, layun da aka rubuta wasu abubuwa ban da Alƙur’ani mai girma a ciki, shuɗiyar ƙwalla, bokanci da irin waɗannan abubuwa, ko kuma cewa lalle za su yi aiki, ko kunna kyandir a kaburbura, ko ɗaure waya da zare, kuma ba ya yaudaruwa da maƙaryatan da suke cewa suna da karama. Mafi yawan waɗannan abubuwa na ɓata, gurɓatattu, a haƙiƙa daga wasu addinai suka shigo mana. Ga waɗanda suke sa ran “karama” daga wasu malaman addini, babban malamin Musulunci Imam Rabbani (rahimahullahu ta’ala) yana cewa: “Mutane suna sa ran karama daga malaman addini. Wasu daga cikin waɗannan ba su da karama, amma sun fi sauran kusanci ga Allahu Ta’ala. Mafi girman karama ita ce koyon Musulunci da iya rayuwa daidai da shi.”

An yi umarni a cikin Alƙur’ani mai girma a riƙa magana da mutane koyaushe da daɗin baki da fahimta, ko da na wani addini daban ne. An rubuta a cikin littattafan fiƙihu cewa ɓata wa wanda ba Musulmi ba rai ta hanyar kiransa kafiri, marar addini a fuskarsa zunubi ne, kuma ya wajaba a hukunta wanda ya faɗi haka. Manufa ita ce bayyana wa kowa ɗaukakar addinin Musulunci. Wannan jihadi ma yana yiwuwa ne kawai da daɗin baki, haƙuri, ilimi da imani. Wanda yake son ya sa wani ya yi imani da wani abu, sharaɗi ne da farko shi kansa ya yi imani da shi. Mumini kuwa ba ya taɓa rasa haƙurinsa, kuma ba ya shan wahala wajen bayyana abin da ya yi imani da shi. Babu wani addini da yake a bayyane kuma mai ma’ana kamar addinin Musulunci. Cewa wannan addini shi ne addinin gaskiya guda ɗaya tilo ana iya tabbatar da shi cikin sauƙi. A taƙaice, Musulmi na gaskiya cikakken mutum ne, mai dukkan kyawawan halaye, mai mutunci, mai kyakkyawar tarbiyya, mai tsabta a jiki da ruhi, wanda ya cancanci kowace irin amana. Da dukkan mutane sun karɓi addinin Musulunci, da ba a sami mugunta, ko yaudara, ko yaƙi, ko tashin hankali, ko zalunci a duniya ba. Saboda haka, yin ƙoƙarin zama cikakken Musulmi, kamili, da yaɗa Musulunci a duniya baki ɗaya ta hanyar bayyana tushensa da fasalolinsa, bashi ne a wuyan dukkan Musulmi.