YARINTARSA

Ba da shi ga uwar shayarwa

Lokacin da uwarmu Amina ta ɗauki ɗanta mai nuri a hannunta, sai kamar ta manta da raɗaɗin rasuwar mijinta Abdullahi. Bayan uwarsa ta shayar da Shugabanmu Annabi nono na kwana tara, Nana Suwaiba, baiwar Abu Lahab, ta yi masa hidimar uwar shayarwa na ƴan kwanaki. Nana Suwaiba a baya ta shayar da Sayyidina Hamza, daga baya kuma ta shayar da Abu Salama. Hafiz Ibn Jazari ya ce: “An ga Abu Lahab a mafarki, da aka tambaye shi yadda yake, ya ce: ‘Ina shan azabar kabari. Sai dai a kowace shekara, a daren goma sha biyu ga watan Rabi’ul-Awwal, azabata takan sauƙaƙa. Ina samun sauƙi ta hanyar tsotsar ruwan sanyi da yake fitowa daga tsakanin yatsuna biyu. A daren da Manzon Allah ya zo duniya, baiwata mai suna Suwaiba ta yi mini bushara da haka. Ni kuma, saboda farin ciki, na ƴanta ta, na umarce ta da ta zama uwar shayarwarsa. Saboda haka ne azabata take sauƙaƙa a waɗannan darare.’” A lokacin, mutanen Makka suna da al’adar ba da ƴaƴansu ga uwar shayarwa. Ana aika yara zuwa tuddan da suke kewaye, masu iska mai kyau da ruwa mai daɗi, su zauna na wani lokaci a wurin uwayen shayarwa da aka ba su. Zafin iskar Makka ne ya sa haka. A kowace shekara mata da yawa sukan zo Makka saboda wannan manufa. Kowace ɗaya takan ɗauki yaro ɗaya ta tafi domin ta shayar da shi. Idan sun raino yaran suka miƙa su, sukan sami lada da kyautuka masu yawa. A shekarar da aka haifi Shugabanmu Annabi ma, mata da yawa na ƙabilar Banu Sa’ad, da take zaune a tuddai, suka zo Makka da niyyar zama uwar shayarwa. Kowace ɗaya ta riga ta ɗauki yaro ɗaya domin ta shayar. A tsakanin ƙabilun kewayen Makka, ƙabilar Banu Sa’ad ta shahara ƙwarai da daraja, karamci, jarumta, tawali’u da kuma iya magana da Larabci daidai. Manyan ƙabilar Ƙuraishawa sukan fi son a ba da ƴaƴansu ga wannan ƙabila. A waccan shekara, tsananin fari da yunwa sun mamaye ƙasar ƙabilar Banu Sa’ad. Nana Halima, ta wannan ƙabila, ta ba da labarin wannan hali kamar haka: “A waccan shekara ina yawo a jeji ina tattara ganye, ina gode wa Allahu Ta’ala saboda na same shi. Wani lokaci kwana uku suna wucewa ban sa kome a bakina ba. Ina cikin wannan hali na haifi ɗa. A gefe ɗaya yunwa, a ɗaya gefen kuma wahalar haihuwa. Akwai lokutan da saboda yunwa na kasa bambance ƙasa da sama, dare da rana. Wani dare na yi barci a hamada. A mafarki wani mutum ya tsoma ni a cikin wani ruwa wanda ya fi madara fari, ya ce: ‘Ki sha daga wannan ruwa.’ Na sha har na ƙoshi. Sannan ya sake tilasta ni in sha. Na sha na sha, ya fi zuma zaƙi. Ya tambaya: ‘Allah Ya yawaita nononki, ya Halima! Kin san ni?’ Da na ce ban san shi ba, ya ce: ‘Ni ne godiya da shukurin da kika yi a cikin halin ƙuncinki. Ya Halima! Ki tafi Makka. A can wani “Nuri” zai zama abokin tafiyarki, kuma za ki cika da albarkoki. Kada ki faɗa wa kowa wannan mafarki!’ Da na farka, na sami nonuwana sun cika da madara, kuma na ga ƙunci da yunwa sun bar ni.” A waccan shekara, saboda yunwa, uwayen shayarwa da suka zo Makka sun fi na sauran shekaru yawa, domin su shayar da yara su sami lada, su kawar da ƙuncinsu.

“Ba a halicce mu domin yin wasa ba” Hadisi mai daraja

Hamadar ƴaƴan Sa’ad

Dukkansu suna gaggawar ɗaukar ƴaƴan iyalai masu arziki. Matan da suka zo da gaggawa, kowace ɗaya ta ɗauki yaro ɗaya. Amma saboda Shugabanmu Annabi maraya ne, suna tunanin ba za su sami lada mai yawa ba, ba su nuna sha’awar ɗaukarsa ba. A cikin waɗannan mata akwai Nana Halima kuma, wadda ta shahara da kamun kai, tsabta, haƙuri (wato sanyin hali), kunya da kyawawan ɗabi’unta. Saboda dabbar da suka hau ta yi rauni, sun makara zuwa Makka. Amma wannan makara ta zama musu sanadin samun abin da ya fi abin da suke nema. Ita da mijinta suka yi yawo a Makka, suka ga an riga an ɗauki ƴaƴan iyalai masu arziki. Amma ba sa son komawa hannu wofi. Komawa da yaro ɗaya ya zama burinsu kaɗai.

A ƙarshe suka haɗu da wani mutum mai jawo girmamawa, mai fuska mai daɗin gani ƙwarai. Wannan Abdulmuɗɗalib ne, shugaban Makka. Bayan ya san buƙatarsu, ya ce su ɗauki jikansa, kuma ta haka za su sami babbar wadata da farin ciki. Ƙauna da sanyin halin Abdulmuɗɗalib suna jan hankalinsu zuwa gare shi. Suka karɓi shawararsa nan take. Sannan kakan, dattijon nan, ya kai Nana Halima gidan Nana Amina.

Nana Halima ta ba da labari kamar haka: “Da na isa kusa da yaron, yana barci lafiya a nannaɗe, a kan wata shimfiɗar alharini kore, ƙanshin miski yana yaɗuwa a kewaye. Na yi mamaki, kuma a lokaci guda na ƙaunace shi ƙwarai har zuciyata ba ta yarda in farkar da shi ba. Da na sanya hannuna a ƙirjinsa, ya farka, ya dube ni ya yi murmushi. Ni kuwa wannan murmushi ya kama ni, na manta da kaina. Sannan, saboda tunanin cewa uwarsa ba za ta ba ni yaro kyakkyawa kuma mai albarka irin wannan ba, na rufe fuskarsa, na ɗauke shi a hannuna nan take. Na ba shi nonona na dama, ya fara tsotsa. Na ba shi na hagu, bai tsotsa ba. Abdulmuɗɗalib ya juya gare ni ya ce: ‘Bushara gare ki! A cikin mata, babu wadda ta sami ni’ima irin taki!’1

Bayan Nana Amina ta ba ni ƙaunataccen ɗanta, ta ce: ‘Ya Halima, kwana uku da suka wuce na ji wata murya tana cewa: “Matar da za ta shayar da ɗanki daga zuriyar Abu Zu’aib ta ƙabilar Banu Sa’ad ce.”’ Sai na amsa: ‘Ni daga ƙabilar Banu Sa’ad nake, laƙabin (kunya) ubana kuma Abu Zu’aib ne.’”

Nana Halima ta kuma ba da labari kamar haka: “Nana Amina ta ƙara ba ni labarin al’amura da yawa, ta kuma yi mini wasiyya. Ni ma na ba ta labarin mafarkin da na gani kafin in zo Makka, da muryoyin da nake ji a hanya daga damana da hagu, suna cewa: ‘Bushara gare ki, ya Halima! Shayar da wannan nuri, wanda yake ɗaukar idanu kuma yake haskaka talikai, zai zama rabonki.’”

Nana Halima ta ce: “Na ɗauki Muhammadu alaihis-salam, na fita daga gidan Nana Amina. Na zo wurin mijina. Shi ma, da ya dubi fuskar yaron da yake hannuna, ya manta da kansa, ya ce: ‘Ya Halima! Har yau ban taɓa ganin fuska kyakkyawa irin wannan ba!’ Da ya ga albarkokin da muka samu da zarar mun ɗauke shi kuwa, ya ce: ‘Ya Halima! Ki sani: kin ɗauki yaro mai albarka ƙwarai kuma mai daraja mai girma.’ Ni kuma na amsa: ‘Wallahi, haka nake fata tun da farko; abin da nake so ya samu.’”

Tun daga lokacin da Nana Halima da mijinta suka ɗauki Muhammadu alaihis-salam suka bar Makka, suka fara samun albarkarsa. Jakinsu ramamme, wanda ba ya iya tafiya da sauri, ya zama kamar ingarman doki. Duk da cewa ayarin da suka zo tare ya riga su tashi, ya yi nisa ƙwarai, suka riske shi, suka bar shi a baya. Da suka isa ƙasar Banu Sa’ad, suka sami yalwa da albarka da ba a taɓa gani ba. Nonuwan dabbobinsu, waɗanda a baya nononsu kaɗan ne, suna cika suna zuba. Maƙwabtansu da suka ga haka suka yi mamaki, suka fahimta a fili cewa wannan saboda yaron da suka ɗauka domin su shayar ne. Shugabanmu Annabi yana tsotsar nonon dama na uwar shayarwarsa Nana Halima kaɗai.

“Babu wani daga cikin kakannina da ya yi zina. Allahu Ta’ala Ya kawo ni daga ubanni tsarkaka, nagari, da uwaye tsarkaka” Hadisi mai daraja

Na hagu kuwa yakan bar wa ɗan’uwansa na nono. Yana da wata biyu ya fara rarrafe. Yana da wata uku yakan tsaya da ƙafafunsa, yana da wata huɗu yakan yi tafiya yana riƙe da bango. Yana da wata biyar ya yi tafiya, yana da wata shida ya fara tafiya da sauri. Yana da wata bakwai ya zama yana zuwa ko’ina. Yana da wata takwas ya fara magana da ake fahimta, yana da wata tara kuma ya fara magana a sarari ƙwarai. Yana da wata goma ya fara harbin baka.

Nana Halima ta ba da labari kamar haka: “Da ya fara magana, kalmominsa na farko su ne: ‘La ilaha illallahu wallahu akbar. Walhamdu lillahi Rabbil-alamin.’ Tun daga ranar nan bai miƙa hannunsa ga kome ba sai da ambaton sunan Allahu Ta’ala. Ba ya cin kome da hannun hagu. Da ya fara tafiya, yakan nisanci wuraren da yara suke wasa, yakan ce musu: ‘Ba a halicce mu domin wannan ba.’ Kowace rana wani nuri kamar hasken rana yakan rufe shi, sannan ya sake buɗewa. Yakan yi magana da wata, kuma duk lokacin da ya yi wa wata nuni, wata yakan motsa.”

Saboda fari sun shiga ƙunci ƙwarai, kuma a wani lokaci suka fita addu’ar neman ruwan sama. Suka tafi da Muhammadu alaihis-salam tare da su, suka yi addu’a, kuma saboda darajarsa suka sami ruwan sama mai yawa da albarka. Nana Halima ta ba da labari kamar haka: “Da Muhammadu alaihis-salam ya shiga shekara biyu, na yaye shi. Sannan ni da mijina muka tafi Makka domin mu miƙa shi ga uwarsa. Amma mun sami irin albarkokinsa har rabuwa da shi, rashin ganin fuskarsa mai albarka, ya yi mana wuya ƙwarai. Na ba uwarsa labarin halayensa. Nana Amina ta ce: ‘Ɗana yana da daraja mai girma.’ Na ce: ‘Wallahi, ban taɓa ganin wani mutum da ya fi wannan albarka ba.’ Sannan, da ƙaga dalilai da yawa, na roƙi Nana Amina ta bar shi ya ƙara zama a wurinmu na ɗan lokaci. Ba ta ƙi mu ba, ta yarda ya zauna a wurinmu. Muka sake komawa ƙabilarmu tare da shi. Ta haka gidanmu ya cika da albarka, dukiyarmu, mallakarmu da darajarmu suka ƙaru. Mun sami ni’imomi marasa adadi.”2

Girgijen da yake bisa kansa mai albarka

Nana Halima ta ba da labari: “Wata rana Jagoran Talikai (sallallahu alaihi wa sallam) ya tambaya: ‘Da rana ba a ganin ƴan’uwana. Mene ne dalili?’ Na ce: ‘Suna tafiya kiwon tumaki. Sai da dare suke dawowa gida.’ Sai ya ce: ‘Ki aike ni ma tare da su. Ni ma in yi kiwon tumaki.’ Na ƙaga dalilai, na faɗi uzurori da yawa. A ƙarshe, domin zuciyarsa ta yarda, na ce: ‘To, shikenan.’

Washegari na tace gashinsa mai albarka. Na sa masa tufafinsa, na aike shi tare da ƴan’uwansa na nono.

Ya yi kwanaki yana zuwa yana dawowa. Wata rana, da ƴar’uwarsa ta nono Shaima ta dawo daga jeji, na tambaya: ‘Ina ɗana Muhammadu, nurin idona?’ Ta ce: ‘Yana hamada.’ Da na tambaya: ‘Yaya ƙwayar idona yake jure wa wannan zafi?’, Shaima ta amsa: ‘Ya inna! Ba zai taɓa samun wata cuta ba. Domin wani girgije a bisa kansa mai albarka yana tafiya tare da shi koyaushe; ta haka ana kare shi daga zafin rana.’ Da na ce: ‘Me kike faɗa? Abin da kike faɗa gaskiya ne da gaske?’, ta rantse. A lokacin ne kaɗai na sami nutsuwa.

Tsaga ƙirjinsa mai albarka (Shaƙƙ-i Sadr)

Wata rana kuma, da azahar, ɗan’uwansa na nono Damra ya zo wurina ya ce: ‘Inna! Ki yi sauri, ki yi gudu!… Muna kiwon tumaki tare da ɗan’uwana Baƙuraishe. Kwatsam wasu mutane uku sanye da koren tufafi suka zo. Suka ɗauki ɗan’uwana daga wurinmu, suka kai shi kan dutse. Suka kwantar da shi a bayansa, suka tsaga cikinsa da wuƙa. Lokacin da na zo in ba ku labari, suna nan a wurin. Ban san ko ɗan’uwana yana da rai ko ba shi da rai ba.’ Nana Halima ta ci gaba da maganarta kamar haka: A lokacin nan jini ya hau kaina. Muka isa wurin da sauri, muka gan shi. Nan take na sumbaci fuskarsa mai albarka da kansa, na tambaya: ‘Ya nurin idona! Ya ɗana, rahama ga talikai! Wane irin hali ne wannan? Me ya same ka? Wane ne ya dame ka?’

Ya ce: ’Bayan na fita daga gida, na ga wasu mutane biyu sanye da koren tufafi. Ɗaya yana riƙe da buta ta azurfa, ɗaya kuma da kwano na koren zumurrudu. Kwanon ya cika da wani abu da ya fi dusar ƙanƙara fari. Suka kai ni kan dutse. Ɗaya ya kwantar da ni a bayana. Ina kallo, ya tsaga ƙirjina har zuwa cibiyata. Ban ji wani ciwo ko wahala ba. Suka sa hannu, suka fitar da duk abin da yake ciki. Suka wanke shi da wannan farin abu, suka mayar da shi wurinsa. Ɗaya ya ce wa ɗayan: “Tashi, ni ma in cika hidimata.” Sai ya sa hannunsa ya fitar da zuciyata. Ya raba ta gida biyu, ya fitar da wani baƙin abu daga cikinta ya jefar. Ya ce: “Wannan shi ne rabon shaiɗan a jikinka. Mun fitar da shi mun jefar. Ya masoyin Allahu Ta’ala! Mun tsare ka daga waswasi3 da makircin shaiɗan.” Sannan suka cika zuciyata da wani abu mai laushi kuma mai taushi da yake tare da su. Suka hatimce ta da wani hatimi na nuri. Har yanzu ina jin sanyin wannan hatimi a dukkan gaɓoɓina. Da ɗayansu ya sa hannunsa a wurin da aka tsaga, raunina ya warke. Sannan suka auna ni da mutum goma daga cikin al’ummata, na fi nauyi. Suka auna ni da mutum dubu, na sake fin nauyi. Sai ɗayansu ya ce wa ɗayan: “Ka daina auna shi yanzu. Wallahi, ko da za ka auna shi da dukkan al’ummarsa, zai fi nauyi.” Sannan kowannensu ya sumbaci hannuna da fuskata, suka bar ni a nan suka tafi.’ Wurin da aka tsaga yana a bayyane a ƙirjinsa mai albarka.”4

Wannan al’amari, wanda ya faru da ƙaunataccen Annabinmu kuma aka sanar da shi a aya ta farko ta Suratul Inshirah ta Alƙur’ani mai girma, ana kiransa “Shaƙƙ-i Sadr”, wato tsaga ƙirjinsa.

Bayan an sanar da Muhammadu alaihis-salam annabta, wasu daga cikin Sahabbai masu girma suka ce: “Ya Manzon Allah! Ba za ka ba mu labarin kanka ba?” Sai ya ce: “Ni addu’ar kakana Ibrahim ce. Ni busharar ɗan’uwana Isa ce!

Ni kuma mafarkin uwata ne. Lokacin da take ɗauke da cikina, ta ga wani nuri ya fito daga gare ta, ya haskaka fadojin Sham… An shayar da ni, aka raine ni a wurin ƴaƴan Sa’ad ɗan Bakr.”

Bayan ya cika shekara huɗu, Nana Halima ta kai shi Makka, ta miƙa shi ga uwarsa. Kakansa Abdulmuɗɗalib ya ba Nana Halima kyautuka masu girma ƙwarai, ya yi mata falala. Da ta bar shi a Makka, Nana Halima ta bayyana raɗaɗin rabuwa da kalmomin nan: “Kamar raina da zuciyata ma sun zauna tare da shi.”

“A tsawon lokacin da nake shayar da Muhammadu (sallallahu alaihi wa sallam), na gamsu da shi ƙwarai. Ba ya ƙazantar da kome ko kaɗan. Yakan yi fitsari sau ɗaya da rana da sau ɗaya da dare, bayan haka kuma ba ya ƙara yi har zuwa wannan lokaci” Nana Halima

Rasuwar uwarsa mai daraja

Ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya girma a wurin uwarsa har ya kai shekara shida. Yana da shekara shida, ya tafi Madina tare da uwarsa da wata baiwa mai suna Ummu Aiman, domin ziyartar danginsu da kabarin ubansa Abdullahi.

Suka zauna a can wata ɗaya. A Madina Shugabanmu Annabi ya koyi iyo a wani tafki na ƴaƴan Najjar. A lokacin wani malamin Yahudawa ya ga alamomin annabta a tattare da shi. Ya kusance shi, ya tambayi sunansa. Da ya ce “Ahmad”, sai malamin nan ya yi ihu: “Wannan yaro zai zama Annabin ƙarshen zamani!” Ban da haka, wasu daga cikin malaman Yahudawa da suke can ma sun ga alamar annabta a tattare da shi, suka yi magana a tsakaninsu cewa zai zama annabi.

Ummu Aiman, da ta ji waɗannan maganganunsu, ta sanar da uwarmu Nana Amina. Uwarsa mai albarka, saboda tsoron kada wata cuta ta same shi, ta ɗauke shi ta kama hanyar komawa Makka. Da suka isa wurin da ake kira Abwa, uwarmu Nana Amina ta yi rashin lafiya. Rashin lafiyarta ta tsananta, tana yawan suma.

Tana kallon ƙaunataccen ɗanta Muhammadu alaihis-salam, wanda yake tsaye a gefen kanta, ta ce: “Ya ɗan wanda ya tsira daga kibiyar mutuwa mai ban tsoro da aka ja, da falalar Allahu Ta’ala da taimakonSa da kuma fansar raƙuma ɗari! Allahu Ta’ala Ya albarkace ka. Idan abin da na gani a mafarki ya tabbata, Allahu Ta’ala, Ma’abucin girma da karamci mai yawa, Zai aike ka domin ka sanar da ƴaƴan Adamu halal da haram. Allah Maɗaukakin Sarki Zai kiyaye ka, Ya kare ka daga gumaka da bautar gumaka da aka gada tare da al’ummomi tun da daɗewa.” Sannan ta faɗi baitukan nan:

Sabo yakan tsufa, mai rai yakan mutu,
Mai yawa yakan ƙare; akwai wanda ya dawwama yaro?
Ni ma zan mutu, bambancina kaɗai shi ne:
Ni na haife ka, wannan ce darajata.
Na bar a bayana ɗa nagari,
Na rufe idanuna, zuciyata ta nutsu ƙwarai.
Sunana zai dawwama a bakuna har abada,
Ƙaunarka za ta rayu a zukata koyaushe.

Sannan ta rasu. A nan aka binne ta. Uwarmu Amina tana da shekara ashirin lokacin da ta rasu. Ummu Aiman ta ɗauki Shugaban Talikai tare da ita, bayan tafiyar kwanaki da dama ta kawo shi Makka, ta miƙa shi ga kakansa Abdulmuɗɗalib.5

Uwarsa da ubansa muminai ne

Uba da uwar Habibi Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) suna kan addinin Ibrahim alaihis-salam.6 Wato muminai ne. Malaman Musulunci sun sanar da cewa suna kan addinin Ibrahim alaihis-salam, kuma bayan an sanar da Muhammadu alaihis-salam annabta, an tayar da su domin su kasance cikin al’ummarsa, suka ji kalmar shahada, suka faɗe ta, ta haka kuma suka kasance cikin wannan al’umma ma.7

A wurin kakansa mai albarka

Muhammadu alaihis-salam ya girma a wurin kakansa har ya kai shekara takwas. Kakansa Abdulmuɗɗalib mutum ne da ake so a Makka, mai gudanar da al’amura daban-daban; mai kwarjini ne, mai haƙuri, mai ɗabi’a, mai gaskiya, jarumi kuma mai karamci. Yakan ciyar da matalauta, har ma dabbobin da suka ji yunwa da ƙishirwa yakan ba su abinci.

Yana imani da Allahu Ta’ala da Lahira. Yakan nisanci munanan ayyuka, yakan nisanci kowace irin mummunar al’adar Zamanin Jahiliyya (jahilci). A Makka yakan hana zalunci da rashin adalci, yakan karɓi baƙin da suka zo da girmamawa. Ya mayar da keɓewa a dutsen Hira a watan Ramadan al’ada. Abdulmuɗɗalib, mai son yara kuma mai tausayi, yakan rungumi ƙaunataccen jikansa a ƙirjinsa, ba ya rabuwa da shi dare da rana. Yakan nuna masa ƙauna da tausayi mai girma. A inuwar Ka’aba yakan zauna tare da shi a kan shimfiɗarsa ta musamman da take tasa kaɗai, kuma ga waɗanda suke son hana haka yakan ce: “Ku bar ɗana, darajarsa tana da girma.”8 Yakan yi wa Ummu Aiman, mai renon Shugabanmu Annabi, kashedi akai-akai da ta kula da shi sosai, yana cewa: “Ki kula da ɗana sosai. Ma’abuta Littafi suna cewa game da ɗana: zai zama annabin wannan al’umma.” Ummu Aiman ta ce: “A yarintarsa ban taɓa ganinsa yana kokawa da yunwa ko ƙishirwa ba. Da safe yakan sha ruwan Zamzam kurɓi ɗaya. Idan muka so mu ciyar da shi, yakan ce: ‘Ba na so, na ƙoshi.’”

Lokacin da Abdulmuɗɗalib yake barci ko kuma yana shi kaɗai a ɗakinsa, ba ya barin kowa ya shiga wurinsa in ba shi ba. Yakan rungume shi a ƙirjinsa da tausayi, ya shafe shi, kuma yakan ji daɗin maganganunsa da motsinsa ƙwarai. A wurin cin abinci yakan ɗauke shi a gefensa, ya zaunar da shi a kan cinyarsa, ya ciyar da shi mafi kyau da mafi daɗin abinci, kuma ba ya zama a wurin cin abinci har sai ya zo. Ya ga mafarkai da yawa game da shi, ya kuma shaidi al’amura da yawa.

Wata rana aka yi fari da yunwa a Makka. Abdulmuɗɗalib, bisa wani mafarki da ya gani, ya kama hannun Muhammadu alaihis-salam, ya hau dutsen Abu Ƙubais, ya yi addu’a yana cewa: “Ya Allah, saboda darajar wannan yaro, Ka faranta mana rai da ruwan sama mai albarka.” Addu’arsa ta karɓu, aka yi ruwan sama mai yawa. Mawaƙan zamanin nan sun rera wannan al’amari a cikin waƙoƙinsu.

Ruhubanin Najran

Wata rana, lokacin da Abdulmuɗɗalib yake zaune a wurin Ka’aba, wani ruhubani daga Najran ya zo wurinsa, ya fara magana. A wani lokaci ya ce: “Mun karanta cewa siffofin annabin da zai zo na ƙarshe daga ƴaƴan Isma’ila an rubuta su a littattafai. Nan, wato Makka, ita ce wurin haihuwarsa. Siffofinsa kaza da kaza ne!” – ya fara ƙidaya su ɗaya bayan ɗaya. A lokacin ƙaunataccen Annabinmu ya zo wurinsu. Ruhubanin Najran ya fara lura da shi a hankali; sannan ya kusanto, ya dubi idanunsa, bayansa da ƙafafunsa, ya ce cikin motsin rai:

“Allah Maɗaukakin Sarki Zai kiyaye ka, Ya kare ka daga gumaka da bautar gumaka da aka gada tare da al’ummomi tun da daɗewa” Nana Amina

“Ga shi, shi ne wannan. Wannan yaro daga zuriyarka ne?” Da Abdulmuɗɗalib ya ce: “Ɗana ne!”, ruhubanin Najran ya ce: “Bisa abin da muka karanta a littattafai, bai kamata ubansa ya kasance da rai ba!” Da Abdulmuɗɗalib ya ce: “Shi ɗan ɗana ne. Ubansa ya rasu kafin a haife shi, lokacin da uwarsa take da cikinsa”, ruhubanin ya ce: “Yanzu ka faɗi gaskiya.” Bayan haka Abdulmuɗɗalib ya ce wa ƴaƴansa: “Ku ji abin da ake faɗa game da ɗan ɗan’uwanku, ku kula da shi, ku kiyaye shi sosai.”

Rasuwar kakansa mai albarka

Lokacin da rasuwar Abdulmuɗɗalib ta kusa, ya tara ƴaƴansa ya ce: “Lokacin da zan yi ƙaura daga duniya zuwa Lahira ya zo. Abin damuwata kaɗai shi ne wannan maraya. Da ma rayuwata ta yi tsawo, in ci gaba da wannan hidima da ƙauna! Amma me za a yi? Rai ba zai isa ba. Yanzu zuciyata da harshena suna ƙuna da wutar wannan bege. Ina so in ba da wannan lu’ulu’u amana ga ɗayanku. Wane ne a cikinku zai kiyaye haƙƙoƙinsa yadda ya kamata, ba kuma zai yi sakaci a hidimarsa ba?” Abu Lahab ya durƙusa a kan gwiwoyinsa ya ce: “Ya shugaban Larabawa! Idan akwai wanda ka yi tunanin za ka miƙa masa wannan amana, to madalla; idan babu kuwa, ni zan yi wannan hidima.” Abdulmuɗɗalib ya ce masa: “Dukiyarka tana da yawa. Amma kai mai taurin zuciya ne, jin ƙanka kuma kaɗan ne. Zuciyar maraya kuwa mai rauni ce kuma mai laushi. Takan karye nan da nan.” Wasu daga cikin sauran ƴaƴansa ma suka maimaita wannan buƙata. Abdulmuɗɗalib, yana faɗin halayen kowannensu, bai karɓi ko ɗaya ba. Da lokaci ya zo kan Abu Ɗalib, ya ce: “Ni na fi dukkansu son wannan. Amma bai dace in zarce gaba ba alhali manyana suna nan. Dukiyata kaɗan ce, amma amincina ya fi na ƴan’uwana.” Abdulmuɗɗalib ya ce: “Ka faɗi gaskiya. Wanda ya cancanci wannan hidima kai ne. Amma ni a kowane al’amari ina shawara da shi, ina aiki bisa abin da yake so. A kowane lokaci kuma ina kaiwa ga sakamako daidai. A wannan al’amari ma bari in yi shawara da shi. Duk wanda ya zaɓa a cikinku, ni ma na karɓa.”

Sannan ya juya ga ƙaunataccen Annabinmu, ya tambaya: “Ya nurin idanuna! Da begenka na fuskanci Lahira. Wane ne kake zaɓa a cikin waɗannan baffanninka?”

Shugabanmu Annabi ya tashi a lokacin nan, ya rungumi wuyan Abu Ɗalib, ya zauna a kan cinyarsa. A lokacin Abdulmuɗɗalib ya ji daɗi ƙwarai, ya ce: “Godiya ta tabbata ga Allahu Ta’ala. Abin da nake so ma wannan ne.” Sannan ya juya ga Abu Ɗalib ya ce: “Ya Abu Ɗalib! Wannan lu’ulu’u bai ga tausayin uwa da uba ba. Saboda haka ka kula da shi, ka riƙe shi kamar ƙwai. Na fi ɗaukaka ka a kan sauran ƴaƴana. Na miƙa maka wannan amana mai girma kuma mai daraja ƙwarai. Domin kai da ubansa uwa ɗaya ta haife ku. Ka kare shi kamar yadda kake kare ranka. Ka karɓi wannan wasiyya tawa?” Shi kuwa

ya ce: “I, na karɓa”, sai Abdulmuɗɗalib ya rungumi ƙaunataccen Annabinmu, ya sumbaci kansa da fuskarsa masu albarka, ya shaƙi ƙanshinsa. Sannan ya ce: “Dukkanku ku shaida: ban taɓa shaƙar ƙanshi da ya fi wannan ba, ban kuma taɓa ganin fuska da ta fi wannan kyau ba.”9

A ƙarƙashin kulawar Abu Ɗalib

Bayan rasuwar kakansa, Shugaban Halittu (sallallahu alaihi wa sallam), tun yana da shekara takwas, ya fara zama a wurin baffansa Abu Ɗalib, ya girma a ƙarƙashin kulawarsa. A lokacin Abu Ɗalib ma, kamar ubansa Abdulmuɗɗalib, yana daga cikin manyan Ƙuraishawa a Makka – mutum ne da ake so, ake girmamawa, kuma ake jin maganarsa. Shi ma ya nuna wa Shugabanmu Annabi ƙauna da tausayi mai girma. Yakan so shi fiye da ƴaƴansa, ba ya barci ba tare da ya ɗauke shi kusa da shi ba, ba ya zuwa ko’ina ba tare da shi ba, kuma yakan ce: “Kai mai alheri ne ƙwarai, mai albarka ne ƙwarai!” Abu Ɗalib ba ya fara cin abinci har sai ya miƙa hannunsa; yakan so shi ya fara. Wani lokaci kuma yakan sa a shirya masa abinci dabam. Da safe idan ya farka, sukan ga fuskarsa tana haskakawa kamar wata, gashinsa kuma an tace shi. Abu Ɗalib ba shi da dukiya mai yawa, iyalinsa kuwa suna da yawa. Bayan ya ɗauki Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) a ƙarƙashin kulawarsa, ya sami yalwa da albarka. Lokacin da mutane suka shiga ƙunci saboda farin da aka yi a Makka, Abu Ɗalib ya kai shi wurin Ka’aba, ya yi addu’a. Saboda albarkarsa aka yi ruwan sama mai yawa. Suka kuɓuta daga fari da yunwa.10

Daga zuriyar Ghalib wani Annabi zai fito,
Zai tsaya a tsakanin Zamzam da Hajarul-Aswad.
Ku taimake shi tare da dukkan mutanen birni,
Ya ku ƴaƴan Amir, farin ciki yana cikin taimakonsa.

“Lokacin da zan yi ƙaura daga duniya zuwa Lahira ya zo. Abin damuwata kaɗai shi ne wannan maraya. Da ma rayuwata ta yi tsawo, in ci gaba da wannan hidima da ƙauna! Amma me za a yi? Rai ba zai isa ba. Yanzu zuciyata da harshena suna ƙuna da wutar wannan bege” Abdulmuɗɗalib

Tafiyar Makka–Busra

Ruhubani Bahira

Lokacin da ƙaunataccen Annabinmu yake kusan shekara goma sha biyu, wata rana ya ga Abu Ɗalib yana shirin tafiya kasuwanci. Da ya fahimci cewa ba ya son ya tafi da shi, sai ya yi baƙin ciki, ya ce wa Abu Ɗalib: “Ga wa za ka bar ni a wannan birni ka tafi? Ba ni da uba, ba ni kuma da wanda yake tausaya mini!…” Wannan magana ta shiga zuciyar Abu Ɗalib ƙwarai, ya yanke shawarar tafiya da shi ma. Bayan doguwar tafiya, ayarin kasuwanci ya sauka a Busra, kusa da wani gidan ibada na ruhubanan Kiristoci.11

A wannan gidan ibada wani ruhubani mai suna Bahira yake zaune. Wannan ruhubani masani, wanda a baya yake daga cikin malaman Yahudawa, daga baya kuma ya zama Kirista, yana da wani littafi da aka riƙa miƙawa daga hannu zuwa hannu ana ɓoyewa, kuma yakan amsa tambayoyi daga gare shi. Duk da cewa ayarin Ƙuraishawa ya wuce ta nan sau da yawa a shekarun baya, bai taɓa kula da shi ba. Kowace safiya yakan hau rufin gidan ibadar, ya dubi ɓangaren da ayari suke zuwa, yana jiran wani abu cike da ɗoki, kamar mai nema. A wannan karon kuwa wani abu ya sami ruhubani Bahira: ya firgita cikin motsin rai, ya tashi tsaye da sauri daga wurinsa. Domin, lokacin da ayarin Ƙuraishawa ya bayyana daga nesa, ya lura cewa wani girgije ma yana tafe tare da su a bisansu. Wannan girgije yana yi wa Shugabanmu Annabi inuwa. Da ayarin ya sauka, Bahira ya kuma ga rassan bishiyar da Habibi Mafi Daraja ya zauna a ƙarƙashinta sun sunkuya zuwa gare shi, sai ya ƙara motsin rai. Nan take ya sa aka shirya abinci. Sannan ya aika da mutum, ya gayyaci dukkan waɗanda suke cikin ayarin Ƙuraishawa zuwa cin abinci. Waɗanda suke cikin ayarin suka bar ƙaunataccen Annabinmu a wurin kayansu, suka tafi wurin ruhubanin. Bahira ya dubi waɗanda suka zo a hankali, ya tambaya: “Ya ku jama’ar Ƙuraishawa, akwai wani a cikinku da bai zo cin abinci ba?” Suka ce: “I, akwai mutum ɗaya.” Domin duk da cewa Ƙuraishawa sun zo, girgijen har yanzu yana nan. Da ya ga haka, ya fahimci cewa wani ya rage a ayarin. Ruhubani Bahira ya nace cewa shi ma ya zo. Da zarar ya zo, Bahira ya fara dubansa a hankali, yana nazarinsa. Ya tambayi Abu Ɗalib: “Wannan yaro daga zuriyarka ne?” Da Abu Ɗalib ya ce: “Ɗana ne”, Bahira ya ce: “A littattafai an rubuta cewa uban wannan yaro ba zai kasance da rai ba; shi ba ɗanka ba ne.” A wannan karon Abu Ɗalib ya amsa: “Shi ɗan ɗan’uwana ne.” Ga tambayar Bahira: “Me ya sami ubansa?”, ya ce: “Ubansa ya rasu gab da haihuwarsa.” Da Bahira ya ce: “Ka faɗi gaskiya; uwarsa kuma me ya same ta?”, ya amsa: “Ita ma ta rasu.” A kan haka Bahira ya ce: “Ka faɗi gaskiya”, sannan ya juya ga Shugabanmu Annabi, ya rantsar da shi da sunan gumaka. Amma ƙaunataccen Annabinmu ya ce wa Bahira: “Kada ka rantsar da ni da sunan gumaka. A duniya ba ni da maƙiyi da ya fi su girma. Ina ƙyamarsu.”

Sai Bahira ya rantsar da shi da sunan Allahu Ta’ala, ya tambaya: “Kana barci?” Ya ce: “Idanuna suna barci, amma zuciyata ba ta barci.”

Bahira ya ƙara yin tambayoyi da yawa, ya sami amsoshinsu. Amsoshin da ya samu sun yi daidai sosai da littattafan da ya karanta a baya. Sannan ya dubi idanun ƙaunataccen Annabinmu masu albarka, ya tambayi Abu Ɗalib:

“Ina shaida cewa kai Manzon Allahu Ta’ala ne!.. Ga Shugaban Talikai… Ga Manzon Ubangijin talikai… Ga babban Annabi da Allahu Ta’ala Ya aiko rahama ga talikai!” Ruhubani Bahira

“Wannan ja koyaushe yake a idanunsa masu albarka?”

“I, ba mu taɓa ganin ya gushe ba”, ya ce.

Da ya ga wannan alama ma ta yi daidai, Bahira ya so ya ga hatimin annabta domin zuciyarsa ta sami cikakken yaƙini. Amma Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam), saboda ladabinsa, bai so ya buɗe bayansa mai albarka ba.

Sai baffansa ya ce: “Ya nurin idona! Ka biya masa wannan buƙata tasa ma!” Sai Shugabanmu Annabi ya buɗe bayansa mai albarka, Bahira kuwa ya kalli hatimin annabta da dukkan kyansa, yana kallo har ya ƙoshi, na dogon lokaci cikin sha’awa. Cikin motsin rai ya sumbace shi, hawaye suka zubo daga idanunsa kamar rigyawa. Sannan ya ce:

“Ina shaida cewa kai Manzon Allahu Ta’ala ne!” Ya ƙara ɗaga muryarsa, ya ce: “Ga Shugaban Talikai… Ga Manzon Ubangijin talikai… Ga babban Annabi da Allahu Ta’ala Ya aiko rahama ga talikai…”

Ƙuraishawan da suke wurin suka yi mamaki, suka ce: “Ashe darajar Muhammadu a wurin wannan ruhubani tana da girma haka!”

Sannan Bahira ya juya ga Abu Ɗalib ya ce:

“Wannan shi ne na ƙarshen annabawa kuma mafi darajarsu. Addininsa zai bazu a dukkan bayan ƙasa, ya shafe addinan da suka gabata. Kada ka kai wannan yaro Sham. Domin Bani Isra’ila maƙiyansa ne. Ina tsoron kada su cutar da jikinsa mai albarka. Game da shi an ɗauki alkawura da yarjejeniyoyi da yawa.”

Abu Ɗalib ya tambaya:

“Waɗanne alkawura da yarjejeniyoyi ne waɗannan?” Bahira ya amsa:

“Allahu Ta’ala Ya ɗauki alkawari daga dukkan annabawa, na ƙarshe kuma daga Isa alaihis-salam, cewa su sanar wa al’ummominsu zuwan Annabin ƙarshen zamani.”

Bayan waɗannan maganganun Bahira, Abu Ɗalib ya fasa zuwa Sham. Ya sayar da kayansa a Busra, ya koma Makka.12 Abin da ya ji daga Bahira ya riƙa ƙara a kunnuwan Abu Ɗalib a tsawon rayuwarsa. Ya ƙara son Shugabanmu Annabi. Ya kare shi har zuwa rasuwarsa, kuma ya zama mataimakinsa a kowane al’amarinsa.

Tafiyarsa Yaman tare da baffansa Zubair

Ƙaunataccen Annabinmu, mutum na musamman, ma’abucin falaloli da kyawawan halaye a kowane hali, ya girma, ya shiga shekara goma sha bakwai. A lokacin baffansa Zubair, wanda yake tafiya Yaman domin kasuwanci, ya tafi da shi ma, domin kasuwancinsa ya sami albarka. A wannan tafiya ma an ga al’amura masu ban mamaki da yawa daga gare shi. Da suka koma Makka, aka ba da labarin waɗannan al’amuransa, kuma a tsakanin ƙabilar Ƙuraishawa aka fara cewa: “Darajar wannan za ta zama mai girma ƙwarai.”13